Aile Dergi
Ekim-2026
DAHA FAZLASININ PEŞİNDE
Gülhiman HEKİMOĞLU
İnsan, hayatını sürdürebilmek için tüketir. Yemek yer, giyinir, barınır, ihtiyaçlarını karşılar. Fakat zamanla ihtiyaçların sınırı genişler; ihtiyaç ile arzu arasındaki çizgi silikleşir. Sahip olmak yetinmenin, daha fazlasını istemek ise ihtiyacın önüne geçer. Böylece tüketmek, yalnızca hayatın zorunlu bir parçası olmaktan çıkar; bir alışkanlığa, bir statü göstergesine hatta kimi zaman bir varoluş biçimine bile dönüşebilir.
Modern dünyanın tüketim kültürü, insana yalnızca ürün satmaz; eksiklik duygusu da satar. Henüz sahip olmadığı şeylerin peşine düşen insan, sahip olduklarının kıymetini fark edemeden yenisinin arzusuna kapılır. Dün yeterli olan bugün yetersiz görünür. Daha büyük ev, daha yeni telefon, daha gösterişli kıyafet, daha fazla imkân… Arzu büyüdükçe ihtiyaçların sınırı da genişler. Peki, bütün bunların sonunda gerçekten biz mi tüketiyoruz yoksa tüketim alışkanlıklarımız bizi mi tüketiyor?
İslam, insanın ihtiyaçlarını yok saymaz ancak onu gidermede ölçü ve dengeye davet eder. Kur’an’ın, “…Yiyin, için fakat israf etmeyin…” (Araf, 7/31) uyarısı, yalnızca sofradaki fazlalıklara değil hayatın bütününe uzanan bir ölçüyü hatırlatır. İsraf, sahip olduklarını gereksiz yere harcamak kadar insanın zamanını, dikkatini, emeğini ve gönlünü de ölçüsüz arzulara teslim etmesiyle ilgilidir. Kanaat ise sahip olduklarının farkına varabilme ve “daha fazlası” ile “daha iyisi” arasındaki farkı görebilme erdemidir. Belki de asıl mesele, ne kadar tükettiğimizden önce neden tükettiğimizdir. İhtiyacımızı mı karşılıyoruz yoksa içimizdeki boşluğu mu doldurmaya çalışıyoruz? Sahip olduklarımız bize hizmet mi ediyor yoksa biz sahip olduklarımızın peşinden mi sürükleniyoruz?
“Tüketen kim, tükenen kim?” sorusu tam da burada anlam kazanıyor. Çünkü bazen, tüketilen para ya da eşyadan ziyade zaman, huzur, tabiat ve insanın kendi iç dünyası olmaktadır. Asıl zenginlik ise sahip olduklarının esiri olmadan yaşayabilmektir.
Diyanet Aile Dergisi olarak insanın tüketme iştahını ele aldığımız sayımızda “İhtiyaçtan Arzuya: Tüketen Kim Tükenen Kim?” başlıklı yazısıyla penceremizi Emin Gürdamur açarken Prof. Dr. Asım Yapıcı “Tüketme İştahı ve Mutsuzluk Çığlığı Kıskacında Yeni İnsan” yazısıyla modern insanın tükettiği halde mutsuzlukla boğuştuğunu bizlere aktardı. Sınırlı imkânlarda sınırsız tüketme isteğinin çevreye olan etkilerini ise Uzmanına Sorduk köşemizde Nazım Tanrıkulu’ya sorduk. Bu sayımızda söyleşi konuğu olarak Necip Karakaya’yı ağırladık; kendisiyle tasavvuf musikisi, sanat ve oyunculuğa dair meseleleri konuştuk.
Sizleri dergimizle baş başa bırakırken vefakâr ve cefakâr din gönüllülerimizin “Camiler ve Din Görevlileri Haftası”nı tebrik ediyor, hayatta olanlara afiyet vefat edenlere ise Cenab-ı Hak’tan rahmet diliyorum.
Keyifli okumalar.
Aile dergi
Eylül-2026
İLK ADIM, SON SIĞINAK: AİLE
Gülhiman HEKİMOĞLU
İnsan, hayat yolculuğuna başladığı ilk andan itibaren bir aidiyet, sığınak ve güven arayışı içindedir. Bu arayışın ilk cevabı, ilk eğitim alanı ve en korunaklı limanı ise ailedir. Aile, yalnızca biyolojik bir birliktelik ya da sosyolojik bir yapı değil; bireyi kişisel olgunluğa, toplumsal hayata ve varoluş gayesine hazırlayan evrensel bir okuldur.
Manevi referansların ışığında bakıldığında ailenin, ilahi bir nizamın ve yaratılış hikmetinin yeryüzündeki en somut tezahürü olduğu görülecektir. İnancımızın temel kaynaklarında vurgulandığı gibi aile; insan ruhunun dinginliğe kavuştuğu, hayatın bütününe yayılacak sevgi, şefkat ve merhamet duygularının ilk tohumlarının atıldığı mübarek bir zemindir. Bu yönüyle aile, insanı öncelikle “bencillikten uzaklaşmaya, değer vermeye ve sorumluluk üstlenmeye” hazırlar. İnancımızın ve kadim geleneğimizin en temel düsturları, ailenin insanı ahlaki bir olgunluğa, sabra ve fedakârlığa hazırlayan en baştaki gelişim alanı olduğunu açıkça ortaya koyar.
Öte yandan aile, kişiyi içsel olgunluğa hazırlamasının yanında dış dünyayla kurulacak sağlıklı ve adil bağlara da hazırlar. Birey; toplumun bir parçası olmayı, başkalarının hakkını gözetmeyi, paylaşmanın güzelliğini ve sınırlarını ilk olarak aile ikliminde tecrübe eder. Aile içinde edinilen doğru rehberlik ve ahlaki değerler, insanı yaşamı boyunca bir adalet ve vicdan temsilcisi olmaya yönlendirir. Temelleri sağlam atılmış bir yuva, kişiyi modern çağın getirdiği kimlik krizlerine ve toplumsal erozyonlara karşı koruyan en güçlü kalkandır.
Modern çağın, insanı yalnızlaştıran yapısına karşı aile; bireyi hayata, zorluklara karşı dirençli olmaya ve insan kalabilmenin asaletine hazırlar. İlk adımı orada atar, adaleti orada öğrenir, şefkati orada kuşanırız. Çünkü aile, insanı hayatta kalmanın da ötesinde şahsiyetli bir duruşa, erdemli bir geleceğe ve içsel bir huzura ulaştıracak olan asıl hayata hazırlar.
Diyanet Aile Dergisi olarak bu sayıda penceremizi aileye açtık. Prof. Dr. İhsan Çapcıoğlu “Aile İnsanı Neye Hazırlar?”, Selma Maşlak ise “Modern Hayatın Aileyi Dönüştürmesini Bir Roman Üzerinden Değerlendirmek: Kiralık Konak” adlı yazılarıyla aile konusunu iki farklı pencereden bizlere sundular. Din, toplum ve aile içi roller ekseninde günümüz ailesinin imkânlarını ve sorunlarını ise Prof. Dr. Vejdi Bilgin ile konuştuk. Türk diş hekimliği tarihinde Endodonti alanındaki ilk başörtülü kadın profesör ünvanının sahibi Prof. Dr. Fatıma Betül Baştürk ise bu ayki Söyleşi konuğumuzdu.
Dopdolu içeriğimizle sizleri baş başa bırakırken yeni eğitim öğretim döneminin öğrenciler ve veliler için hayırlı olmasını temenni ediyorum.
Keyifli okumalar.
Aile Dergi
Ağustos-2026
İLMİN HAZMEDİLMİŞ HÂLİ: İRFAN
Gülhiman HEKİMOĞLU
İnsanlık tarihi, bilginin peşinde koşulan ve hakikatin arandığı uzun bir yolculuktur. Bu yolculuğun ilk durağı zihni aydınlatan, eşyayı ve kâinatı anlamlandırmamızı sağlayan “ilim”dir. İlim, dış dünyayı tanıma, yasaları keşfetme ve aklın sınırlarını genişletme sürecidir. Ancak insan, sadece akıldan ibaret bir varlık değildir. Bu yüzden satırlarda biriken bilginin sadırlara geçmesi, ruhu inceltmesi ve bir yaşam biçimine dönüşmesi gerekir. İşte zihinden kalbe uzanan, bilmeyi olmaya dönüştüren o mukaddes köprünün adı “irfan”dır.
İlimden irfana yükseliş, hamlıktan pişmeye doğru giden bir süreçtir. İlim rütbelerin en büyüğüdür; fakat irfanla taçlanmadığı sürece kuru bir yük, hatta insanı kibire sürükleyen bir tuzak olma tehlikesi taşır. İrfan ise ilmin hazmedilmiş, ahlaka dönüşmüş, merhamet ve hikmetle yoğrulmuş halidir. İlim bilmektir, irfan ise bildiğinin sırrına ermektir. Biri dünyayı imar ederken diğeri insanı inşa eder.
Bu kutlu yolculuk, salt bilginin soğuk ve mekanik sınırlarından kurtulup irfanın sıcak ve kuşatıcı iklimine sığınmayı gerektirir. Akıl ile kalbin, nazar ile niyazın barıştığı yerde hikmet kapıları aralanır. İlmin ışığıyla aydınlanan bir zihin irfanın rehberliğiyle birleştiğinde ancak o zaman gerçek özgürlüğe ve huzura kavuşur. Nihayetinde ilim bir başlangıç, irfan ise o başlangıcın insanı ulaştırdığı en yüksek insani ve ahlaki mertebedir.
Bugünün dünyasında, bilginin hızla çoğaldığı fakat hikmetin azaldığı bir çağda, bu yükseliş rotasına her zamankinden daha fazla ihtiyaç duyulmaktadır. Zira sadece bilmek, insanı teknik olarak güçlü kılsa da erdemli kılmaya yetmemektedir. İnsanın asıl tekâmülü, zihnindeki teorik ışığı kalbindeki ahlaki uyanışla birleştirebildiği ölçüde gerçekleşir. Dolayısıyla ilimle başlayan bu dikey yürüyüş, insanı kendi iç dünyasında derinleştirirken topluma da şefkat, adalet ve barış köprüleri kurarak nihai amacına ulaşır.
Diyanet Aile Dergisi olarak bu ay irfan konusunu işlediğimiz dosyamıza Prof. Dr. Kadir Özköse “İlimden İrfana Yükseliş” adlı yazısıyla katkı sunarken “Ritüellerin İnşa Ettiği İnsan: İrfan, Gelenek ve Ailenin Psikososyal Mirası” başlıklı yazısında Prof. Dr. Ekmel Geçer özellikle aile içi ritüellerin aslında çocuklar üzerinde çokça etki bıraktığını, onların zihin ve gönül dünyasını şekillendirmedeki katkısının inkâr edilemeyeceğini bizlere aktardı. Doç. Dr. Ahmet Murat Özel ise irfanın manevi bir yetkinlik hâli olduğunu ve modern insanın anlam arayışlarına bütünlüklü bir öneri sunan yegâne seçenek olduğunu vurguladı. Söyleşi köşemizde ağırladığımız Türk Dil Kurumu Başkanı Prof. Dr. Osman Mert sorularımıza cevap verdi.
Her biri farklı içeriğe sahip ve dopdolu köşelerimizle sizleri baş başa bırakırken ay içerisinde idrak edeceğimiz Mevlid Kandili'mizi tebrik eder, İslam âlemi için hayırlar getirmesini Yüce Mevla’dan niyaz ederim.
Keyifli okumalar.
Aile Dergi
Temmuz-2026
ÖFKENİN GÖLGESİNDE KAYBOLAN ADALET
Gülhiman HEKİMOĞLU
En yalın tanımıyla linç; bir kişi ya da grubun, herhangi bir yargılama süreci olmaksızın kalabalıklar tarafından fiziki veya manevi şiddete maruz bırakılarak cezalandırılmasıdır. Linç ve onun modern türevi olan linç kültürü, insanlık tarihi boyunca adaleti nefislerin öfkesine teslim etmenin en ilkel ve tahrip edici tezahürüdür. Sosyolojik açıdan bakıldığında bu olgu, bireylerin kendi başlarına asla cesaret edemeyecekleri cürümleri, kitle psikolojisinin sağladığı sahte “haklılık” ve “anonimlik” zırhına bürünerek topluca işlemesidir. Psikolojik boyutta ise linç, kişinin kendi içsel yetersizliklerini, suçluluk duygularını ve bastırılmış öfkesini hedef tahtasına oturtulan bir kurban üzerinden kusarak arınma çabasıdır. Bugün bu ilkel dürtü, dijitalleşmeyle birlikte fiziki meydanlardan sosyal medya platformlarına taşınmış; klavye arkasına saklanan kalabalıkların her gün yeni bir kurbanı itibar suikastına uğrattığı kitlesel bir cinnete dönüşmüştür.
Oysa araştırmadan hüküm vermek ve yargısız infazda bulunmak, hem insani ahlakın hem de ilahi adaletin kökten reddettiği bir haddi aşma durumudur. İslam inancı, “Ey iman edenler! Bir topluluğa olan öfkeniz, sizi adaletsizliğe sevk etmesin...” (Maide, 5/8) ilahi ikazıyla, kitle psikolojisinin insanı sürükleyeceği zulme karşı aşılmaz bir sınır çizer. Kur'an-ı Kerim, duyulan her habere körü körüne inanıp harekete geçmeyi de “Bir fasık size bir haber getirirse onun doğruluğunu araştırın; yoksa bilmeden bir topluluğa kötülük eder, sonra yaptığınıza pişman olursunuz.” (Hucurat, 49/6) ayetiyle kesin bir dille yasaklar. Linç güruhu, savunma hakkını yok sayarak kul hakkına girmekte ve faili tövbe imkânından mahrum bırakmaktadır. Peygamber Efendimiz’in (s.a.s.) kendisini taşlayan topluluklara karşı dahi lanet değil hidayet dilemesi, linç kültürünün kör karanlığına karşı insanlığa sunulmuş en büyük rahmet ve adalet rehberidir.
Bu toplumsal cinnetin önüne geçmek ise ancak bireysel bir uyanışla mümkündür. Ekran karşısında veya sokakta akıntıya kapılmamalı; doğruluğundan emin olmadığımız hiçbir iddiayı yaymamalı ve adaletin gürültülü kalabalıkların tekelinde olmadığını unutmamalıyız. Tepkilerimizi öfke ve nefretle değil; ahlak, merhamet ve hukuk süzgecinden geçirerek dile getirmek, toplumsal barışımızı korumanın en temel şartıdır. Kalabalıkların haklılık illüzyonuna karşı durarak adaletin sesini kitlelerin gürültüsünden daha gür çıkarmak her birimizin insani ve vicdani borcudur.
Diyanet Aile Dergisi olarak linç ve linç kültürünü konu edindiğimiz sayımıza Doç. Dr. Abdullah Altuncu “Dijital Çağın Modern Engizisyonu: Linç Kültürü” başlıklı yazısıyla katkıda bulunurken Esma Türkseven “Ekranın Ötesindeki Mahkeme: Adalet mi İnfaz mı?” sorusunun cevabını aradı. Zeynep Merdan ise; linç kitlesinin gözüne kestirdiği insanı harcayıp o kişiyi tek hatasına, tek cümlesine indirgediğini belirtip sonrasında onun adeta insan değilmiş gibi acımasızca cezalandırıldığını ve itibarsızlaştırıldığını hatırlattı. Bu ayki Söyleşi konuğumuz; sanatla çocukların yüreğine dokunmaya, kültürel mirası atölyeler ve sahne çalışmaları yoluyla yeni kuşaklara aktarmaya gayret eden tiyatro sanatçısı Mehmet Tahir İkiler.
Dopdolu içeriğimizle sizleri baş başa bırakırken 15 Temmuz Demokrasi ve Milli Birlik Günü’nüzü kutluyor, bu vesileyle aziz şehitlerimizi rahmet ve minnetle yâd ediyorum.
Keyifli okumalar.
Aile Dergi
Haziran-2026
DÜNYANIN İÇİNDE,
DÜNYADAN AZADE
Gülhiman HEKİMOĞLU
Yalnızlık, insanlık tarihinin en kadim ve çok katmanlı meselelerinden biridir. Modern dünyada bir “salgın” ya da “yoksunluk” olarak tanımlansa da hakikatte insanın kendi varoluşuyla kurduğu ilişkinin en saf halini temsil eder. Modern insanın paradoksu, fiziksel olarak hiç olmadığı kadar bağlantıda olmasına rağmen ruhsal manada bir “çölleşme” yaşamasıdır. Bu noktada yalnızlık, bir cezalandırılma biçimi olan “izolasyon” ile yaratıcı ve iyileştirici bir durak olan “inziva” arasında salınır.
Dinî ve tasavvufi perspektifte yalnızlık, bir boşluk olmanın aksine tam bir doluluk halidir. İnsan, “ahsen-i takvim” üzere yaratılmış bir varlık olarak dünyadaki gürültüden sıyrıldığında kendi aslına ve Yaradan’ına yaklaşır. İslam düşüncesinde yalnızlık, bir “terk ediliş” değil; “ünsiyet” (yakınlık, dostluk) kurma çabasıdır. Peygamberlerin hayatlarındaki büyük dönüşümlerin hep bir yalnızlık döneminden sonra gelmesi tesadüf değildir. Hira’daki sessizlik veya çölde geçen tefekkür anları, yalnızlığın ruhu olgunlaştıran bir fırın olduğunu gösterir. Rabb’ine dair marifeti artan kulun lügatinden yalnızlık silinir; zira gerçek kimsesizlik O’ndan uzak kalmaktır. İnsanın Rabb’i ile kurduğu bağ güçlendikçe tek başınalık bir boşluk olmaktan çıkıp içsel bir zenginliğe dönüşür. Esas mesele toplumdan soyutlanmak değil; kalabalıkların ortasında bile kalbini dünyanın geçici heveslerine kapatabilme ustalığıdır. Burada amaç dünyadan kopmak yerine dünyayı kalbe almadan onun içinde var olabilme becerisini geliştirmektir.
Sosyolojik açıdan ise günümüz yalnızlığı, bireyin toplumdan kopuşunu ve yabancılaşmasını ifade eder. Aidiyet hissinin zayıflaması, insanı kalabalıklar içinde dilsiz bir tecrit hayatına sürüklemektedir. Ancak bu durumun panzehri, yine yalnızlığın içine gizlenmiş olan tefekkürdür. Yalnızlık, insanın kendi iç dünyasıyla yüzleştiği, maskelerini indirdiği ve “ben”den “biz”e giden yolu keşfettiği bir aynadır. Sonuç olarak yalnızlık; bir eksiklik değil insanın kendi iç sesini duyabilmesi ve ilahi hakikate kulak verebilmesi için ihtiyaç duyduğu bir mukaddes sessizlik alanıdır.
Diyanet Aile Dergisi olarak yalnızlık konusunu işlediğimiz sayımıza Sümeyye Özgen “Modern ve Postmodern Zamanlarda Yaşama Sanatı: Yalnızlık” adlı yazısıyla katkıda bulundu ve kendisini yalnız olarak tanımlayan metropol insanını, sanal mağaralarından çıkaracak olan şeyin farkındalık bilinci olduğunu aktardı. “Seçilmiş Yalnızlık ve İtilmişlik: İradenin Sınırı” başlıklı yazısında Esma Türkseven, yalnızlığın insanın kendi içsel dünyasını, ahlaki sorumluluğunu ve derinliğini korumak adına atılmış onurlu bir adım olduğunda erdeme dönüşeceğini belirtti. Uzmanına Sorduk köşemizde Prof. Dr. Asım Yapıcı dosya konumuzun sorularını yanıtlarken Söyleşi konuğumuz Prof. Dr. Ali Ayten ile din psikolojisi üzerine konuştuk.
Dopdolu içeriğimizle sizleri baş başa bırakırken hicri yeni yılın İslam âlemine ve tüm insanlığa hayırlar getirmesini temenni ediyorum.
Keyifli okumalar.