Aylık Dergi
Mayıs-2026
TAKDİM
Hamza BAYRAM
Yüce Allah yeryüzünün halifesi kıldığı insanı kadın ve erkek olarak yaratmış, birbirlerine karşı aralarında sevgi ve merhamet lütfetmiştir. Nikâh akdiyle kurulan yuvalar için ilahi kelamda “Allah, size evlerinizi huzur ve dinlenme yeri yaptı…” buyrulur. (Nahl, 16/80) Yuva, esenlik mekânıdır. Evlilik insana sükûnet bahşeden bir nimettir. (Rum, 30/21) Eşler arasında Rabbin “Vedud” ismi meveddetle tecelli eder. Birbirine gönülden bağlı ailelerin kurduğu yuvalar, bir yandan eşlerin gönlünü şad eden mekânlarken diğer yandan yeni neslin yetiştiği ocaklardır. Bu nedenle aile, toplumu ayakta tutan, insanı her türlü beladan ve günahtan koruyan temel sığınaktır. Eşler birbirleri için müşfik bir dost, hayat yolcuğunda hilm sahibi bir refik, ömrün çetrefilli yokuşlarında birlikte düze çıkacağı sağlam bir dayanaktır. Hz. Peygamberimiz de evliliği teşvik etmiş, kundakta merhamet, çocukluk çağında sevgi, gençliğinde ise anlayış ve hoşgörü ile büyütülen evlatların yuva kurmalarını ve toplumun da bu konuda onlara hem rehberlik etmelerini hem de destek olmalarını salık vermiştir. (İbn Hanbel, VI, 340; Müslim, Fedail, 64; Müslim, Fedail, 52; Tirmizi, Nikâh, 18)
Ailenin sağlam temeller üzerine inşa edilmesi için öncelikle aile kavramını tanımak, eş seçiminden, hayatın karşımıza çıkaracağı sorunlarla baş etme yöntemlerine kadar bir yuvayı ayakta tutan değerleri idrak etmek gerekir. Merhamet ve meveddetin, saygı ve sevginin hâkim olduğu aile ilişkileri hiç şüphesiz sadece bir yuvayı değil bir toplumu abat edecektir. Geçmişten bugüne aile, toplum nezdindeki değerini korumakla birlikte postmodern dünyada yeni bir imtihan vermektedir. Aileye, neslin emniyetine, nikâh akdiyle kurulan sağlam birlikteliklere yönelik tehditler giderek sesini yükseltmekte, gençlerimize ve ailelere yönelik rehberlik çok daha büyük önem arz etmektedir.
Diyanet Aylık Dergi olarak mayıs sayımızda “Meveddet ve Merhametin Vücut Bulmuş Hâli: Aile” dosyasını sayfalarımıza taşıdık. Dr. Hüseyin Hazırlar “Aileyi Bir Arada Tutan Değerler” yazısıyla dosyamızda yer aldı. Prof. Dr. Halit Çalış “Sevgiye Dayalı Huzur ve Şefkat Yuvası” konusunu ele aldı. “Kur’an’ı Kerim’de Aile Kavramı ve Aile Yaşantıları” mevzusuna ise Prof. Dr. Abdullah Çolak değindi. İlahi Kelam’da aileyi ifade sevgi, şefkat ve huzur üzerine inşa edilen aileyi tanımlamak için “ehl”, “âl” ve “zevç” gibi terimlerin kullanıldığını belirten Çolak, zevç kelimesinden mülhem olarak eşlerin birbirini tamamladığını ve birinin mutluluğunun diğerine bağlı olduğunu vurguladı. “Postmodern Dünyada Aile: ‘Yuva’yı Tahkim Etmek” meselesini ise Dr. Elif Arslan kaleme aldı. Arslan, hızlı yaşam temposunda yaşanan stres ve iletişim eksikliklerinin aileye verdiği zararları gündeme getirirken sabır, fedakârlık ve emek gibi değerlere bugün her zamankinden daha sıkı sarılmamız gerektiğinin de altını çizdi.
Bu ayki söyleşimizi Prof. Dr. İhsan Çapcıoğlu ve Doç. Dr. Fatma Çapcıoğlu ile gerçekleştirdik. Çapcıoğlu ailesi ile ailenin dünü ve bugününü, eşler arasındaki uyumu ve çocukların manevi hayatını inşa ederken ebeveynlere düşen sorumlulukları konuştuk.
Sizleri birbirinden kıymetli yazılarla baş başa bırakırken meveddet ve merhamet üzerine inşa edilen yuvalarımızın her türlü musibetten korunmasını Yüce Allah’tan diliyor, sağlıklı aile ortamında yetişen yeni neslin sadece İslam dünyası için değil tüm dünya için birer kazanç olacağını hatırlatmak istiyorum. Bu ay içerisinde idrak edeceğimiz Kurban Bayramı’nızı da en içten dileklerimle tebrik ediyor, İslam coğrafyası başta olmak üzere tüm insanlığın barış ve esenlik içinde yaşamasını, dünya üzerinde devam eden zulümlerin bir an önce son bulmasını Rabbimizden niyaz ediyorum.
Aile Dergi
Mayıs-2026
BİR DİRİLİŞ MUŞTUSU: HAC
Gülhiman HEKİMOĞLU
Hac, bir müminin kendi varlığının dar sınırlarından sıyrılıp mutlak olanın sonsuz huzuruna doğru kanat açtığı en derin, en sessiz ve en deruni hicrettir. Bu kutsal sefer, dünyanın gelip geçici pırıltılarını ve aldatıcı şatafatını ihramın o lekesiz ve beyaz sadeliğinde eritme sanatıdır. Mümin, Kâbe’nin siyah örtüsü önünde secdeye varırken üzerine yapışan tüm ünvanları, dünyevi makamları ve kibrin tortusu olan benlik iddiasını bir kenara bırakır.
Arafat’ta durmak, zamanın durduğu o vakitte, mahşerin o büyük ve ürperten sessizliğini -henüz hayattayken- ruhun derinliklerinde duymaktır. Tavaf etmek, kâinatın zerreden kürreye süregelen o bitmek bilmeyen raksına kalbiyle ebedî bir mühür basmaktır. Bir Müslüman için bu yolculuk, ruhun kendi öz kaynağına rücu etmesi; kalbin, tevhit deryasında damla misali kaybolup gitmesidir. Kul, Yaradan’ın kapısında samimi ve mahcup durmaktadır. Zira hac; yeryüzündeki tüm renklerin, dillerin ve farklılıkların tek bir niyet potasında eriyip silindiği, her şeyin sonsuzluğa uyarlandığı bir vuslat iklimidir.
Diyanet Aile Dergisi olarak bu sayımızda, kalbi ve zihni arındıran bu kutlu seferin izini sürerken teslimiyetin ve hakikatin farklı pencerelerini aralayan seçkin kalemlerle huzurlarınızdayız. Prof. Dr. Halis Aydemir, haccın manevi bir “hicret” olduğunu vurguladığı yazısında; bu yolculuğun, Allah’tan gayrısına duyduğumuz o marazi ve aşırı bağlılıklarımızın âdeta “MR’ını çekme vakti” olduğu tespitini paylaştı. Hac ve Umre Hizmetleri Genel Müdürü Hüseyin Demirhan, haccın, farklı coğrafyalardan gelen milyonların ilahi bir aşkla kenetlenmesi olduğunu ifade ederken bu ibadetin, insan hayatını “hac öncesi ve sonrası” olarak ikiye bölen keskin ve dönüştürücü bir viraj olduğunun altını çizdi. Selvigül Kandoğmuş Şahin, bizleri şehirlerin ayartıcı ve yorucu kalabalıklarından sıyrılarak Hz. Hacer’in ayak izinde sabrı ve şükrü kuşanmaya davet etti. Dr. Mustafa Koçak, İmam Gazali’nin modern insanın yaralarına sunduğu reçeteyi incelerken azığı ilim, yoldaşı hikmet olan bir yürüyüşün, akıl ile din arasındaki o eşsiz uzlaşıyı nasıl inşa ettiğini gözler önüne serdi. Güncel bir sancıya parmak basan Ahmet Melih Karauğuz, “Oyunun Çalınan Çemberi” yazısıyla irademizi aşındırmak üzere tasarlanmış bu sisteme karşı bizleri sarsıcı bir dille uyardı. İsmihan Şimşek ise gerçekleştirdiğimiz söyleşide, dijitalleşmenin sadece teknik bir ilerleme değil derin bir zihniyet değişimi olduğuna değinerek insanın artık “kim olduğu” ile değil “nasıl algılandığı” ile var olmaya çalışmasının yarattığı varoluşsal krize dikkat çekti.
Siz kıymetli okurlarımızı dergimizin bu derinlikli iklimiyle baş başa bırakırken her bir satırın ruhunuza esenlik ve şifa getirmesini Cenab-ı Hak’tan niyaz ediyoruz. Yaklaşan Kurban Bayramı’nızı en kalbî duygularımızla tebrik ediyor; bu mukaddes günlerin tüm insanlığa huzur, barış ve selamet getirmesini diliyoruz.
Geçerken
Mayıs-2026
TEMAŞA
Zübeyde Andıç
Irgandı Köprüsü
Bursa’nın kalbinde, Gökdere’nin nazlı nazlı akan serin suyu üzerinde arastalı bir köprüyüm. 1442 yılında, II. Murad döneminde Irgandılı Ali’nin oğlu Hacı Muslihiddin tarafından inşa edildim. Köklü bir geçmişin ayakta kalmış bir tanığı olarak geçmiş zamanların izlerini gövdemde taşıdım.
Ben, sadece iki yakayı birleştiren bir köprü değil üzerinde dükkânlar taşıyan, yaşamaya devam eden bir sokağım. Üstümden geçenlerin adımları, geçmişten geleceğe taşınan kadim geleneklerin renklerine karışır. Asırlardır çarşılar kurulur, tezgâhlar açılır üzerimde. Floransa’daki Ponte Vecchio, Venedik’teki Rialto ve Bulgaristan’ın Lofça şehrindeki Osma Köprüsü ile bu nadir mimari mirasın bir parçasıyım.
Tek bir devasa kemer üzerinde yükselen sarı renkli ahşap dükkânlarımla yeşil şehrin en güzel duraklarından biriyim. Hemen baş ucumda yer alan ve dünyanın ilk hayvan hastanesi kabul edilen Gurabahane-i Laklakan ile kesişir bakışlarımız. Göç yolunda yaralanan leyleklerin tedavi edildiği bu yuvanın merhametli gölgesi düşer üstüme.
1855’teki büyük depremin ve savaşların yıkıcı etkisiyle sarsılsam da usta ellerce onarıldım. Gün gördüm, günler gördüm. Bursa’da zamanı zanaat, tarih ve inançla ördüm.
Diyanet Çocuk
Mayıs-2026
Merhaba
Güneş yüzünü gösterdi. Tabiat canlanıyor, ağaçlar rengârenk çiçek açıyor. Baharın bu sıcak günlerinde piknik yapmaya, sofraların etrafında buluşmaya başladık. Sofra deyince akla yemek yemek geliyor. Herkes yemek yemeyi çok sever, değil mi? “Alt tarafı yemek yiyoruz.” deyip geçmeyin. Her şeyin bir adabı var. Yemek yerken dikkat etmemiz gereken şeylere sofra adabı deriz. Bu sayımızda yemek yerken önem vermemiz gereken şeylere yani sofra adabına mercek tutuyoruz.
Kurban Bayramı’nı yaşayacağımız güzel günler bizleri bekliyor. Büyüklerimizi ziyaret edip ellerini öpelim, sevdiklerimizle bir araya gelip bayramın heyecanını yaşayalım. Şekerimizi alıp tatlımızı yiyelim. Bayramda uzaktaki sevdiklerinizin bayramını kutlamak ve duygularınızı anlatmak için tebrik kartı veriyoruz. Aynı zamanda etrafınızda hac mevsiminde Mekke ve Medine’ye giden akrabalarınızın nereye gittiklerini daha iyi anlamanız için kutsal mekânlar posteri, bayram tatilinde kardeşleriniz ve arkadaşlarınızla vakit geçirmeniz için çok güzel bir oyun hediye ediyoruz.
Bu sayımızda sizleri Kosova’ya götürüyor, kahvaltıda severek yediğimiz peynirin nasıl yapıldığını öğreniyor ve tenis sporunu tanıyoruz.
Bu ay 19 Mayıs’ta Atatürk’ü Anma Gençlik ve Spor Bayramı’nı kutluyoruz. Vatan uğruna can veren tüm şehitlerimizi saygıyla anıyoruz.
Hepinizin bayramını en içten duygularımla kutluyor, gözlerinizden öpüyorum.
Gülhiman Hekimoğlu
Cim Dergisi
Mayıs-2026
Merhaba
Göklerde süzülen şanlı bayrağımızla göğsümüz kabarır. Seher vakti semaya yükselen ezan sesiyle huzur buluruz. Yurdumuzun her bir köşesi, nöbet tutan Mehmetçiğimize ana kucağıdır ve nerede işitsek İstiklal Marşı’nı atalarımıza minnet duyarız. Bizi biz yapan, kardeşliğimizi pekiştiren bayramların da ayrı bir yeri vardır hayatımızda.
Ellerimizde bayraklar, coşkuyla kutlarız millî bayramları. Dinî bayramlarda en içten duygularla ziyaret ederiz sevdiklerimizi. Çocuklarımız bizlerden öğrenirler vatan neresidir, bayrak nasıl sevilir ve toplumumuza karşı görevlerimiz nelerdir?
Cim dergisi bu ay “Hayırlı Bayramlar”, diyerek kapınızı çalıyor. Bayram sofrasında çocuklarınıza eşlik etmek istiyor. Hazırladığımız etkinlikler, oyunlar, poster, mini bulmaca ve Cikcik ekiyle dergimiz sizleri bekliyor.
Gelecek sayımızda görüşmek üzere, Kurban Bayramı’nız mübarek olsun.
Gülhiman Hekimoğlu
İlmi Dergi
Mart-2026
Editörden
Diyanet İlmî Dergi’nin kıymetli okurları,
2026 yılının ilk sayısını, alanlarına katkı sunacağını düşündüğümüz on iki makale ile istifadenize sunuyoruz.
Nesrişah Saylan, “Zeyd b. Sâbit’e Atfedilen Kıraat Rivâyetlerinin Değerlendirilmesi” başlıklı makalesiyle cem ve istinsah sürecinde Kur’an’a sunduğu hizmetleriyle bilinen ve kıraat imamlarının sened zincirlerinde yer alan Zeyd b. Sabit’i, kendisine nispet edilen kıraatlar boyutuyla tefsir ve kıraat literatürünü temel alarak incelemeye tabi tutmaktadır. Mehmet Yazıcı, “Kelâmî Kabullerin Meâllerdeki Anlam ve Yorum Takdirlerine Etkisi” adlı yazısıyla rü’yetullah, hissî mucize, haberî sıfat, cehennemin ebedîliği, velâyet/imâmet gibi başlıklarda, referans aldığı meallerde kendini gösteren mana ve yorum takdirlerindeki farklılıkları meâl yazarlarının kelâmî kabulleri açısından değerlendirerek alana katkı sunmaktadır. “İfk Olayı ile İlgili Âyetler Bağlamında Ortaya Çıkan Ahlâkî Problemler” isimli çalışmalarıyla Kadir Dinç - Mehmet Sami Yıldız, risâlet döneminde Müslümanların karşılaştıkları imtihanlardan olan ifk olayını ortaya çıkardığı ahlâkî zafiyetler zaviyesinden değerlendirmekte ve bu zafiyetleri ortadan kaldırmaya yönelik ortaya konulan İslâmî ilkeleri tefsir ilmi açısından ele almaktadırlar.
Abdülcelil Alpkıray, “‘İslâm’da İttifak Yoktur’ Rivayetinin Bağlam İnşası” konulu makalesinde Hz. Peygamber’den nakledilen ve ilk başta mutlak şekilde ittifakların yasaklandığını düşündürten ilgili rivayetin, bağlam boyutuyla değerlendirmeye tabi tutulduğunda Mekke’nin fethi esnasında söylendiği, Müslümanların birlik ve beraberliğinin sağlanması sebebiyle artık aşiretler arası ittifaka gerek kalmadığına dair bir anlamı muhtevi olduğu sonucuna ulaşmaktadır. “Hadis Tenkidinin El Kitabı: Müslim’in Kitâbü’t-Temyîz’i” adlı çalışmasıyla Muhammet İkbal Aslan, hadis tenkidine dair ilk örnek olan ve günümüze tek nüshası ulaşan Müslim’in Temyîz isimli kitabını aidiyet, problemler, yöntem ve içerik açısından kritiğe tabi tutmaktadır. Halil İbrahim Doğan, “Temel Hadis Kaynaklarındaki Gazzeli Râvîler” başlıklı makalesiyle temel kaynaklara müracaat ederek hadis rivayetiyle meşgul olan ve haklarında malumata ulaşabildiği el-Gazzî nisbeli on altı râvîye ait bilgileri alan yazına katkı olarak sunmaktadır. Cesim Şahin ise, “Hz. Ömer İsnadı ile Nakledilen Mevzû Rivayetlerin Değerlendirilmesi: İbnü’l- Cevzî’nin el-Mevzû‘ât’ı Özelinde” isimli çalışmasıyla uydurma rivayetlere dair sened tenkidi yöntemiyle telif edilmiş olan İbnü’l-Cevzî’nin el-Mevzu‘ât isimli kitabında Hz. Ömer’e nispet edilen uydurma yirmi dört merfû rivayeti isnad kaynaklı tenkitler boyutuyla ele almıştır.
Fatih Avcı, “İslâm Hukukundaki Ric’î Talâk ile Türk Hukukundaki Ayrılık Kurumunun Mukayeseli Analizi” adlı makalesiyle İslâm hukukunda eşlere kesin ayrılık öncesinde barış ve evliliğe dönüş imkânı tanıyan ric‘î talâk ile modern hukukta yer alan ayrılık durumunu benzer işlevleri üzerinden değerlendirmeye tabi tutmaktadır. Zekeriya Abdulazizoğlu, “Emeklilik Sisteminin Fıkhî Açıdan Değerlendirilmesi” konulu çalışmasıyla İslâm hukukunda yer alan insanların hayatta karşılaşabilecekleri sosyal riskleri telafi etmeye yönelik uygulamalarla günümüz emeklilik sistemini içerik, tartışmalı alanlar ve İslâm’ın temel ilkeleri açısından mukayese ederek değerlendirmektedir.
Merzuk Grabus, “Bosna Hersek Savaşı’nda Müslüman Din Adamlarının Rolü” adlı makalesiyle 20. yüzyılın sonunda Yugoslavya’nın dağılma sürecinde cereyan eden ve Müslümanlara yönelik soykırım uygulamaları nedeniyle varoluşsal bir mücadeleyi içerisinde barındıran Bosna Hersek Savaşı’nda Müslüman din adamlarının bu mücadeleye sundukları aktif katkılarını örnekler üzerinden konu edinmektedir. Muhammet Enes Midilli, “Memlük Kahire’sinde İmamlık ve Hatiplik Mesleği: Kurumlar, Vazifeler, Tahsil ve Kariyer Süreçleri” isimli çalışmasıyla Memlük devletinin başkenti olan Kahire’de bulunan camilerde görev alan imam ve hatiplerin yeterlilikleri, görevleri, tahsil süreçleri ve ilmî-meslekî kariyerlerine dair bilgileri vakfiye, tarih, tabakat, inşâ ve edep literatürünü karşılaştırmalı inceleyerek sunmaktadır.
“Leila Aboulela’nın Eserlerinin Pascale Casanova’nın Dünya Edebiyatı Kuramı Açısından İncelenmesi” başlıklı makalesinde Meryem Kılıç, İngiltere’de yaşayan Sudanlı Müslüman yazar Leila Aboulela’nın, Batı’nın edebiyat normlarını sorgulayan stratejik bir arka planla kaleme aldığı eserlerini incelemektedir. Yazar, bu eserlerde işlenen Müslüman kadın kimliği, din, tarih, göç, diaspora, kültürel aidiyet ve yabancılaşma gibi konuları Casanova’nın “Dünya Edebiyatı Kuramı”nda yer alan merkez-çevre yaklaşımı açısından tahlil eder.
Yazarlarımıza, dergimize ve akademi dünyasına sundukları katkıları için teşekkür ediyor, okurlarımızı bu sayımız ile baş başa bırakıyoruz.
Dr. Hatice Boynukalın Şenkardeşler
Diyanet Journal
Haziran-2026
Introduction
The human being is the most precious trust of our Exalted Lord; a distinguished creation endowed with dignity, honor, and rights. Indeed, in the Qur’an it is declared, “Indeed, We have dignified the children of Adam…” (Isra, 17:70), thereby drawing attention to the intrinsic worth with which humanity has been created. In this respect, the issue of human rights is not merely a legal debate, but a fundamental matter situated at the heart of a profound moral and civilizational vision. Islam, with its approach centered on the protection of human life, intellect, property, lineage, and faith, grounds rights and freedoms in a divine foundation and offers a comprehensive perspective that encompasses not only individual rights but also social order, justice, and humanity’s relationship with the entirety of existence. In the Qur’an, the verse, “whoever takes a life—unless as a punishment for murder or mischief in the land—it will be as if they killed all of humanity; and whoever saves a life, it will be as if they saved all of humanity…” (Maʾidah, 5:32), strikingly affirms the inviolability of the right to life.
The Prophet Muhammad (saw) set forth the finest example regarding human rights not only through his words but also through the practices he demonstrated throughout every stage of his life. In the Farewell Khutbah, he declared, “Your lives, your property, and your honor are inviolable to one another,” thereby proclaiming clearly and decisively the sanctity of fundamental human rights. This statement constitutes a universal principle that addresses not merely a particular time or community, but all of humanity. The warnings of the Prophet Muhammad aim to prevent violations of rights and to establish a social order grounded in justice and compassion. They also foster a sense of respect, responsibility, and fairness in human relations. In this way, the exemplary model he presented continues to serve as a timeless guide for the protection and preservation of human rights.
In this issue of Diyanet Journal, we present to you our featured theme, “Human Rights in Islam”. Prof. Dr. Saffet Sancaklı contributes to the agenda section with his article, “The Islamic Perspective on Human Rights”, while Associate Professor Dr. Bayram Koseoglu enriches our theme with his article, “Islam: The Religion of Tawhid, the Community of Wahdah”. Our interview guest, Prof. Dr. Recep Senturk, revisits the universality of human rights through the lens of Islamic principles and values, offering insightful evaluations on the crises confronting the modern world. We hope that this issue in your hands will contribute to a deeper understanding of Islam’s profound perspective on the question of human rights and serve as a means for us to reconsider our individual and societal responsibilities. We wish you a blessed and beneficial reading.
Gulhiman Hekimoglu
Arapça İlmi Dergi
Aralık-2025
2026 Kurban Bayram Gazetesi
Mayıs-2026