Aylık Dergi
Ekim-2026
TAKDİM
Hamza BAYRAM
Şehirler ve mekânlar, insan ruhunun aynası, toplumsal hayatın âdeta ilmek ilmek örüldüğü en köklü zeminlerdir. Kültür ve medeniyetimizin imar ve ihyasında şehirler, merkezinde yer alan mabetle kimlik kazanır; hayat, ezan sesinin etrafında halka halka genişleyerek ritmini bulur. Camiler, kalplerin birleştiği, diriliş ve birlik şuurunun harmanlandığı; zenginle fakiri, gençlerle yaşlıları aynı safta buluşturan toplumsal merkezlerdir.
Hayatın içerisinde yer alan camiler, mazi ile istikbal, madde ile mana, birey ile toplum arasında âdeta sarsılmaz, yıkılmaz bir köprü vazifesi de görür. Mescid-i Nebevi ile başlayan bu gelenek; eğitimden sosyal yardımlaşmaya, adalet mekanizmasından ilim ve meşveret meclislerine kadar hayatın her alanını kuşatan çok yönlü bir fonksiyon icra etmiştir. Tarih boyunca hilalin gölgelendirdiği bütün coğrafyalarda camiler; mahallenin kalbi, çaresizlerin sığınağı, ilim meclislerinin kandili, Kâbe-i Muazzama’nın temsilcisi ve toplumsal barışın en hür kubbesi hüviyetine bürünmüştür.
Kur’an-ı Kerim, Allah’ın mescitlerini, “Ancak Allah’a ve ahiret gününe inanan, namazı dosdoğru kılan, zekâtı veren ve Allah’tan başkasından korkmayan kimselerin imar edeceğini” beyan ediyor. (Tevbe, 9/18) İlahi vahyin muhatabı olarak bizler de bu imarı taş ve tuğladan ziyade cemaatle, ilimle ve sosyal hayatı kuşatan adımlarla gerçekleştirmeliyiz. Yalnızca Kur’an’ın öğütleri değil nebevi ahlak, dinî gelenek ve kültürel miras bizlere caminin, toplumun her ferdine kucak açan manevi bir sığınak olduğunu bildiriyor.
Bu manevi birikimden aldığımız bilinçle Diyanet Aylık Dergi olarak bu ay, medeniyetimizin kalbi olan mabetlerimizi ve onların toplumsal rolünü gündemimize taşıdık. Ekim sayımızda Başkanlığımızın, Camiler ve Din Görevlileri Haftası münasebetiyle tema olarak da belirlediği, “Cami ve Sosyal Hayat” dosya konusuyla huzurlarınızdayız. Mustafa Soykök, “Biz Müslümanlarız, Camiler Yaparız” yazısında, caminin bireysel ve toplumsal hayatımızdaki konumunu ve medeniyetimizdeki karşılığını kaleme aldı. Prof. Dr. Yaşar Akaslan, “Vahyin Gölgesinde Bir İlim Mektebi: Ashab-ı Suffe Örneğinden Hareketle Cami ve Eğitim” başlıklı makalesinde, nebevi tedrisatın talebelerinden hareketle camilerin ve mescitlerin, eğitim ve kültür hayatımızdaki tarihini, önemini ve konumunu detaylı olarak değerlendirdi. Ahmet Ünal ise “Medeniyetimizin Temel Taşları Camiler” yazısıyla medeniyetimizin temel harcı olarak cami kültürünün önemine dikkat çekti ve Diyanet İşleri Başkanlığının Camiler ve Din Görevlileri Haftası teması çerçevesince yürüttüğü hizmetler hakkında bilgilendirmelerde bulundu.
Bu ayki söyleşi konuğumuz Diyanet İşleri Başkan Yardımcısı Dr. Hüseyin Hazırlar ise camilerimizin sosyal hayatla olan güçlü bağını yeniden tesis etmeye yönelik mesajlarını ve Diyanet İşleri Başkanlığımızın bu alandaki vizyoner projelerini, dergimiz aracılığıyla okurlarımıza iletti.
Minarelerin gölgesinde, mabedin kubbesi altında safların ve gönüllerin tevhid nuruyla birleştiği bir hayat temenni ediyorum. Cami ve mescitlerimizin ihyasına emek ve gönül veren din görevlilerimizin haftasını tebrik ederken ahiret yurduna göçen görevlilerimize rahmet, elan bu kutsal göreve gönül vermeye devam edenlere de hayırlı bir ömür diliyorum.
Okumanın bereketlendirdiği günler dileğiyle…
Aylık Dergi
Eylül-2026
TAKDİM
İnsan ömrü, tıpkı mevsimler gibi farklı evrelerden geçer. Çocukluğun masumiyeti ve şen şakraklığı, gençliğin coşkusu ve heyecanı, yetişkinliğin artan gündem hareketliliği derken hayat dediğimiz gemi; demini almış bir hikmet, olgunluk ve tecrübe çağı olan yaşlılık limanına demir atar. Yaşlılık, salt fiziksel bir yıpranma, çökme veya hayattan el etek çekme evresi değildir. Aksine zihnin ve odaklanmanın berraklaştığı, duygunun derinleştiği ve yaşanan ömrün hakiki manasıyla idrak edildiği müstesna bir makamdır.
Toplumun büyükleri olan yaşlılar, medeniyet ağacının kökü, hanelerin ve sofraların bereket vesilesi, aynı zamanda toplumsal hafızanın canlı şahididir. İslam geleneğinde yaşlılara hürmet, rahmetin anahtarı; yanımızda yaşını almış anne babaya “öf” bile demeyecek kadar hürmet ve hassasiyet noktası olarak addedilir. Aynı şekilde Türk toplumunun millî kültüründe yaşlılar her zaman el üstünde tutulmuş; “ak saçlı, aksakallı, bilge ata, devlet ana...” gibi yakıştırmalarla yaşlıların varlığı ve tecrübeleri, saygının en veciz ve manidar hâliyle toplum içerisindeki yerini kıymetle korumuştur. Ne var ki günümüz modern toplumunda, artan bireysellik ve dijitalleşmeyle birlikte yaşlılarımızın da hak ettiği değeri ve kıymeti görmediği de ayrıca bir vakıadır. Eskiden, “bir bilene danışalım, büyüklerimizin de fikrini alalım…” gibi cümlelerin terennüm edildiği dillerden artık farklı sözlerin döküldüğünü; akıllara takılan bir mesele olduğunda cep telefonlarında bile kolaylıkla ulaşılabilen yapay zekâ uygulamalarına danışıldığını üzülerek müşahede etmekteyiz.
Kur’an, yaşlılara karşı nezaket ve hürmetin hududunu net bir şekilde çizerken nebevi ahlak, yaşlılarımızın üzerimizdeki ilahi rahmetin ve koruyucu zırhın en somut teminatı olduğunu bizlere öğretir. Onların duası manevi kalkan; sohbetleri ve öğütleri ise geçmişten gelen, geleceğe yön veren toplumsal bir mirastır. Bu inanç ve bilinçle Diyanet Aylık Dergi olarak bu ay, bereket ve rahmet vesilesi yaşlılarımızı gündemimize taşıdık. Eylül sayımızda, “Bereket Kapımızı Açık Tutan Yaşlılarımız” dosya konusuyla huzurlarınızdayız. Prof. Dr. Ekmel Geçer, “Yaşlılık: Kemale, Hikmete ve İrfana Doğru” başlıklı makalesinde; anlamlı bir yolculuğun hikmet ve irfan yüklü doğal sonucu olarak vurguladığı yaşlılığı, geleneksel öğretiler ışığında kaleme aldı. Prof. Dr. Zeki Bayraktar, “Yaşlılık: Aynada Görünmeyen İzler” başlıklı makalesinde yaşlılık evresini fiziksel, psikolojik, biyolojik ve sosyolojik açıdan ele alırken Doç. Dr. Seyithan Can ise “Modern Dünyada Yaşlılığın Sessiz Kırılması” başlıklı yazısıyla yaşlılık çağını, geleneksel ve modern yaklaşımla birlikte değerlendirerek dosya konumuza katkıda bulundu.
Bu ayki söyleşi konuğumuz Doç. Dr. Burhan İşliyen, kendisine yönelttiğimiz soruları içtenlikle yanıtlarken geleneksel öğretilerimiz doğrultusunda dikkate değer mesajları ve önerileri okurlarımız için bizlere sundu.
Yaşlılarımızın bilge ve hikmetli gölgelerinden ve dualarından istifade edebilmeyi temenni ederken yeni bir eğitim öğretim yılına başlayan çocuklarımızın ve gençlerimizin de ömürlerine sağlık ve bereket, zihinlerine keskin bir feraset, gönüllerine şevk ve sükûnet niyaz ediyorum. Okumanın bereketlendirdiği günler dileğiyle…
Hamza BAYRAM
Aylık Dergi
Ağustos-2026
TAKDİM
Hamza BAYRAM
İslam’dan önce dahi çevresinde “Muhammedü’l-Emin” olarak bilinen, ümmet-i Muhammmed için her çağda “üsve-i hasene” olan Sevgili Peygamberimiz (s.a.s.), yalnızca yüce dinimiz İslam’ı tebliğ etmemiş, aynı zamanda bütün insanlık için kurtuluş reçetesinin, en güzel ahlakın ve yüce erdemliliğin timsali olmuştur. O, sözleriyle ve davranışlarıyla hayatın her alanında yol gösterici, öncü ve örnektir. Güvenilirlik, adalet, şefkat, merhamet, dürüstlük ve hoşgörü gibi pek çok haslet, onun şahsında somutlaşmıştır. Dün olduğu gibi bugün de insanlığın ihtiyaç duyduğu pusula, hiç şüphesiz onun ahlakıdır. Kur’an ayetleri ile şekillenen, dolayısıyla “Kur’an ahlakı” olarak da tanımlanan nebevi ahlak, bireysel hayattan bütün sosyal ve toplumsal ilişkilere kadar her alanda huzur, sevgi ve adaletin en tabii teminatıdır.
Hemen her şeyin hızla metalaşarak tüketildiği, manevi değerlerin zedelendiği ve artan bireyselleşmeyle birlikte dünyevi hırsların da derinlemesine kök saldığı günümüzde, Hz. Peygamber’in (s.a.s.) sünnetini, ahlakını, merhamet ve zarafetini yeniden kuşanmaya her zamankinden daha fazla muhtacız. Zira ahlaktan ayrı bir ibadet anlayışı nakıs; ibadetle taçlanmamış ahlak iddiaları da köksüz, mesnetsiz kalacaktır. İslam’ın idealize ettiği model; vahiyle ve nebevi ahlakla inşa edilen bir karakter, ibadetle derinleşen ve güzelleşen bir ahlak, hayatın her anına yansıyan peygamberî bir zarafettir. Dünyayı, içerisinde bulunduğu bütün çıkmazlardan, buhranlardan ve ahlak erozyonundan kurtaracak yegâne kurtuluş da bu model olacaktır.
Diyanet Aylık Dergi olarak bu ay, tüm insanlığın muhtaç olduğu en güzel ahlaka yer verdiğimiz, “Hz. Peygamber ve Güzel Ahlak” dosya konusuyla huzurlarınızdayız. Prof. Dr. Yavuz Köktaş, “Ayetlerin İnşa Ettiği Peygamberî Karakter” başlıklı makalesiyle ilahi vahyin biçimlendirdiği nebevi ahlakı okurlarımız için titizlikle tahlil etti. Prof. Dr. Selçuk Coşkun, “Ahlak İbadet İlişkisi” yazısında, dinî hayatın ayrılmaz iki unsuru olan “ibadet ve ahlak” arasındaki köklü bağı, Kur’an ayetleri ve Peygamber Efendimizin sünneti ışığında ele alırken Prof. Dr. Soner Duman, “Nebevi Zarafetin Dünyevi Hayata Yansıması” başlıklı makalesiyle dosya konumuza zarif bir katkıda bulundu. Bu çalışmasıyla Duman; Resul-i Ekrem’in (s.a.s.) insan ilişkilerindeki söz ve tutumlarını, hususiyetle nezaketini ve zarafetini, “günümüz dünyasına ve hayatımızın her safhasına nasıl dâhil edebiliriz?” sorusunun izini sürerek okurlarımız için nebevi nezaketin ölçülerini aktardı.
Ağustos sayımızın söyleşi konuğu olan Prof. Dr. Mustafa Çağrıcı ise Kur’an ayetleri ve hadis-i şerifler eşliğinde Peygamber Efendimizin güzel ahlakı, örnek şahsiyeti, aile içi iletişimi ve sosyal ilişkileri gibi pek çok meseleye dair sorularımızı yanıtlarken okurlarımıza kıymetli mesajlar verdi.
Sevgili Peygamberimizin (s.a.s.) dünyayı teşriflerinin sene-i devriyesi itibarıyla idrak edecek olduğumuz Mevlid Kandilimizi ve içerisinde bulunduğumuz zaferler ayı vesilesiyle 30 Ağustos Zafer Bayramımızı tebrik ederim. Mevlid-i Nebi Haftası münasebetiyle yapılacak etkinliklerin ve okumaların da gönüllerimizi, zihinlerimizi ve davranışlarımızı ihya etmesini; Resul-i Ekrem’in (s.a.s.) sünneti, mesajı ve güzel ahlakının bütün ömrümüzü kuşatmasını Cenab-ı Hak’tan niyaz ederim.
Okumanın bereketlendirdiği günler dileğiyle…
Aylık Dergi
Temmuz-2026
TAKDİM
Hamza BAYRAM
Yüce Allah, insanı vahiy nimetiyle müşerref kılmış, ona akl-ı selim ile doğruluktan ayrılmamayı, kalb-i selim ile vicdanlı olmayı, zevk-i selim ile de yeryüzünü İslam ahlakıyla müzehher kılmayı bahşetmiştir. Dünya ve ukba saadetini ihdas edecek İslam dini aynı zamanda insanın anlam arayışına rehberlik eder. Peygamberimiz Hz. Muhammed’in (s.a.s.) tebliğinin çağlara taşınması, mümin gönüllerde makes bulması ise sahih bir din dilinin inşasıyla mümkündür. İslam’ın asli kaynakları olan Kur’an ve sünnete dayalı, merhamet ve samimiyetle bezeli bir din dili, insanları dışlamadan kalplere dokunur. Fakat geçmişte olduğu gibi günümüzde de dinî söylemde zaman zaman eksen kayması yaşanmakta; dinî tekelciliğe varan oluşumlar, kişisel ihtiraslarını din adına meşrulaştırmaya yeltenmektedir. Kendini dinin biricik hamisi, şaşmaz otoritesi yahut yegâne sözcüsü olarak lanse eden kişi ya da gruplar, asıl zararı dine ve o dinin mensuplarına vermektedir. Yakın tarihimizde yaşadığımız acı tecrübe de kendi din anlayışını mutlak hakikat olarak dayatan bir oluşumun, arka planda menfaatçi bir yaklaşım sergileyerek insanları nasıl terörize ettiğini göstermiştir. Zihinleri iğfal eden bu oluşumlar hem dinî müesseselere hem topluma hem de vahdet bilincine zarar vermişlerdir. Kavramları manipüle eden, Müslümanların samimiyetini sömüren, din istismarıyla sapkın ideolojilerini din gibi dayatan oluşumların önüne geçmek için sağlam ve sahih bilgiye dayalı bir din dilinin inşası elzemdir. Bugün din istismarının yeni zemini olan sosyal medya ve sanal ağlar da aynı hassasiyetle ele alınmalı, dijital dünyada dinî otorite oluşturmaya çalışan kişilere karşı dikkatli olunmalıdır.
Diyanet Dergi olarak temmuz sayısı dosyamızda “Din Üzerine Konuşanlar” konusuna yer verdik. Prof. Dr. Hatice Kelpetin Arpaguş, “Din Dilinin İnşası: Dinî Tahribe Giden Yolda ‘Din Adına Konuşmak’ mı ‘Din Hakkında Konuşmak’ mı?” yazısıyla dosyamızda yer aldı. Arpaguş, topluma hitap eden bir Müslüman’ın, dinî konuşmalarında din adına konuşmakla din hakkında konuşmak arasındaki farkın gerektirdiği sorumluluğu idrak etmesinin önemini vurguladı. Prof. Dr. Halil İbrahim Bulut “Hakikat Arayışında Çıkmaz Sokak: Dinî Tekelcilik” yazısıyla dosyamıza katkı sundu. Dinî tekelciliğin çoğu defa din istismarı üzerinden temellendirildiğini, dinî değerlerin ve kutsal varlıkların araçsallaştırılması yoluyla istismar edildiğini dile getirdi. Prof. Dr. Bahset Karslı, “Gelenekten Dijitale: Dijital Kültürde Dinî Otoritenin Dönüşümü”nü yazdı. Algoritmanın kurucu bir otorite figürüne dönüştüğünü aktaran Karslı, dijital ortamda paylaşılan dinî içeriklerin de doğruluktan ziyade algoritmaya uygunlukla nasıl yaygınlık kazandığının ve bunun sonucunda ortaya çıkabilecek tehlikelerin altını çizdi.
Bu ayki söyleşimizi Prof. Dr. İhsan Toker ile gerçekleştirdik. Modern dünyayla birlikte her şeyin tüketim nesnesine dönüştürülmeye çalışıldığını belirten Toker, din alanında geleneksel sınırların aşılmasının ve bilincin yerini kontrolsüz bireysel çıkışlara bırakmasının da bir değer tüketimi olduğunu vurguladı.
Sizleri birbirinden kıymetli yazarların kaleme aldığı metinlerle baş başa bırakırken Yüce Rabbimizden İslam dünyasının birlik ve beraberliğini muhafaza etmesini niyaz ediyor, yakın tarihte bir din istismarı neticesinde verdiğimiz büyük mücadelenin bir kez daha yaşanmamasını diliyorum. 15 Temmuz Demokrasi ve Millî Birlik Günü münasebetiyle vatanımız için canını feda eden şehitlerimizi rahmetle anıyorum.
Aylık Dergi
Haziran-2026
TAKDİM
Hamza BAYRAM
Âlemlerin Rabbi olan Allah, insanı yeryüzünün halifesi kılmıştır. Semada ve arzda her ne varsa hepsini, katından bir lütuf olarak insanoğluna musahhar kılan Rabbimiz (Casiye, 45/13), ona, verdiği nimetlerin karşılığı ve kulluk bilincinin gereği olarak yeryüzünü ıslah, inşa ve imar etme sorumluluğunu da yüklemiştir. Bu sorumluluk yeryüzündeki yaşamın devamının teminatıdır. Müslüman bireyin çevresi ile olan ilişkilerinde uyması gereken kurallar ve aşmaması gereken hudutlar vardır. İnsanoğlu doğumundan itibaren tabiatla bir etkileşim içerisindedir. Tabiat, ilahi kelamda güzelliği ile zikredilen, nimet olarak öne çıkarılan, tefekkür vesilesi olan kevni ayetlerdendir. Hayatı bir bütün olarak ele alan İslam dini, insanlığı tabiata karşı sorumlu tutmuştur. İslam medeniyetinde varlığın teessürü sömürüye değil sorumluluk bilincine dayanır. Kâinat, Rabbü’l-âlemin’in eseri olarak ihtirama, korunup kollanmaya layıktır. Yeryüzünün halifesi olmak güç merkezli hiyerarşik bir anlam ifade etmez, aksine halifelik makamı canlı cansız tüm varlıkların insana verilmiş birer emanet olduğunu gösterir. En güzel şekilde yaratılan insan varlık âleminin öznesi olduğu bilinciyle, yüklendiği misyonu idrak etmelidir. Ancak insanoğlu, kendisine emanet edilen tabiat üzerinde tasarrufta bulunurken israf ve savurganlığa varmış, tabiat maalesef ki tahrip edilerek küresel ölçekte çevresel bir krizin eşiğine gelinmiştir.
Diyanet Aylık Dergi olarak çevre felaketlerinin yaşandığı modern dünyada “Tabiatla Yeniden Ahitleşmek” dosyamızla insan-âlem ilişkisine dair İslam’ın öngördüğü esasları yeniden hatırlamak ve hatırlatmak istedik. Prof. Dr. Ali Akpınar “Kâinat İnsana Emanettir ve İnsanın Asıl Görevi Yeryüzünün İmarıdır” yazısıyla dosyamıza katkı sundu. Kâinattaki dengeyi koruma ve imar olanı daha mamur hâle getirme görevinin insana verildiğini hatırlatan Akpınar, bunu mümkün kılacak şeyin de çevre bilincinin diri tutulması olduğunu ifade etti. Prof. Dr. Mim Kemâl Öke ise “Organik Dünya Görüşünden Mekaniğe Giden Yol Ayrımı”nı okurlarımız için yazdı. Uygarlıkların sadece kültürel bağlamda bir kimlik etrafında bütünleşen kolektif birimler değil aynı zamanda kendilerine ve çevrelerine ilişkin ontolojik sistematiği içeren bir idrakin temsilcileri olduğunu vurgulayan Öke, Organik Dünya Görüşü’nün “tevhid” nazariyesinin, İslam tasavvufunda “vahdet” anlayışında ekolleştiğini dile getirdi. Prof. Dr. M. Asım Yediyıldız “İslam Medeniyetinde İnsan ve Çevre İlişkisi”ni kaleme aldı. Yediyıldız medeniyet ve çevre ilişkisini “İnsan, uluhiyetten bir nefha taşıdığı için ruhuyla ona yönelirken mekânla da üç yolla münasebet kurar: İhtiyaçları karşılamak üzere tüketmek, imar etmek için işlemek, anlamak için hissetmek ve düşünmek, yani zihnen ve ruhen bir bağ kurmak. Bunlar da inanç, değer ve düşüncelerle gerçekleşir. İşte İslam medeniyetini oluşturan mekanizma budur.” sözleriyle dile getirdi.
Bu ayki söyleşimizi Prof. Dr. Muammer Erbaş ile gerçekleştirdik. Erbaş ile çevre ahlakının Kur’ani temellerini, varlığın teessüründe dikkat edilecek hususları, modern dönemde yaşanan sorunları ve insana düşen görevleri konuştuk.
Siz değerli okurlarımızı birbirinden kıymetli yazılarla baş başa bırakırken, emanet bilinciyle tabiata yaklaşan insanlığın gelecek nesillere daha yaşanabilir bir dünya bırakabileceği gerçeğini, yeryüzünün imar ve inşası sorumluluğumuzu yerine getirmek için de kurdun kuşun hakkını gözeten İslam medeniyetinde ihtiyaç duyduğumuz örnekliğin var olduğunu hatırlatmak istiyorum.