VARİS
Uzm. Dr. Reyhan KÖROĞLU
Varis, toplardamarların deri altında mavi renkte, genişlemiş ve kıvrımlar yapmış olarak görülmesidir.
Varisin Oluşum Mekanizması
Varis temelde bacak toplardamarlarının genişlemesi ve işlevini yerine getirememesidir. Genişleyen toplardamarlar kirli kanı kalbe taşıma görevini yapamaz. Toplardamarlarda kan aşağıdan yukarıya doğru giderken damar içinde kapakçıklar bozulduğundan kan geri kaçmaya başlar ve toplardamarlarda basınç oluşturarak damarların yapısını bozar. Damarın elastikiyeti bozuldukça kaçak daha da artar ve kısır döngü devam eder. Sonuçta damar plastik bir poşet gibi olur. Zamanla damarda genişleme artar ve kıvrılmalar oluşur. Kalbe dönemeyen kirli kanın damar içinde kalması nedeniyle ağrı, sızı, kramplar, kaşıntı ve renk değişikliği meydana gelir.
Varisin oluşum mekanizmasında pek çok faktör rol alır. Gebelik, şişmanlık, uzun süre ayakta kalmak, bazı meslekler, kadın olmak, doğum kontrol hapları ve hormon tedavileri, dar giysiler giymek, kabızlık, yaşlılık ve genetik faktörler nedeni ile varis oluşabilir.
Varisin Neden Olduğu Şikâyetler:
• Bacaklarda mavi mor şişlikler
• Ağrı
• Bacaklarda ağırlık hissi
• Bacaklarda şişlik
• Bacaklarda uyuşukluk
• Bacaklarda kaşınma
Varis Çeşitleri
Varisler; kılcal damar varisleri, retiküler varisler ve büyük toplardamar varisleri olarak üçe ayrılır.
Kılcal Damar Varisleri: Telenjiektazi olarak adlandırılır. Bu varisler genellikle kılcal damarların çatlamaları sonucu oluşur. Görüntü olarak örümcek ağına benzerler. Gebelik ve hormon kullanan genç kadınlarda sıkça görülürler.
Retiküler Varisler: Daha ziyade diz arkası ve ayak bileği çevresinde görülen ciltten hafif kabarık ve mavi renklidir.
Büyük Toplardamar Varisleri: Bacaktaki safen ven denilen büyük toplardamarın yetmezliği sonucunda oluşur. Ciltten oldukça kabarık ve yeşilimsi olurlar. Varis belirtilerinin tamamını gösterirler.
Varisler Ciddi Sorunlar Oluşturur mu?
Başlangıçta sadece görüntü olarak rahatsızlık veren varisler; bacakta şiddetli ağrı, toplardamarda iltihaplanma, varisin yırtılıp kanaması ve varisin içinde pıhtı oluşup akciğerlere pıhtı atması (pulmoner emboli) gibi durumlara yol açabilirler.
Varislerde Tanı
Bacaklardaki varislerin kesin tanısı renkli doppler ultrasonografisi ile konulur. Doppler USG toplardamarların yapısı, oluşan pıhtılar, kapakçıklardaki bozukluklar ve kaçakların belirlenmesinde etkili rol oynamaktadır.
Varis Tedavisi
Varis, bazı hastalarda yıllarca herhangi bir şikâyete neden olmazken bir kısım hastalarda ise günlük yaşam aktivitelerini engelleyecek kadar ağır bulgular gösterebilir.
Varis tedavisinde cerrahi ve cerrahi dışı yöntemler uygulanabilmektedir.
Varis Ameliyatı
Varis ameliyatın varis probleminin yaşandığı damarın tespit edilmesi sonrasında ayak bileği ve kasıktan açılan küçük kesiler ile damar uçlarının bağlanarak çıkarılması yöntemine dayanmaktadır. Bu yöntem genellikle anestezi altında gerçekleştirilmektedir.
Varis tedavisinde ameliyat seçeneği yıllardır uygulanan klasik bir yöntemdir. Açık cerrahide anestezi uygulaması ve de kesi açılması nedeni ile günümüzde bu yöntem artık tercih edilmiyor.
Lazer Yöntemi
Varis tedavisinde damar içerisine kateter yardımı ile gönderilen lazer enerjisi gönderilmektedir. Özellikle kılcal damar varisleri olan hastalarda kılcal damarların yakılması ya da büyük damarlarda damarın içerden yakılması disiplinine dayanmaktadır. Lazer tedavisi sonrasında varisli damarlar zaman içerisinde küçülerek kaybolmaktadır.
Radyofrekans Yöntemi
Varis tedavisinde son yıllarda başvurulan yöntemlerden biri de radyofrekanstır. Bu yöntem genellikle genel ya da lokal anestezi (sınırlı uyuşturma) altında ve ultrasonografi kılavuzluğunda gerçekleştirilmektedir. Uygulama sonrasında minimal düzeyde ağrı ve morarma yaşanabilmektedir.
Yapıştırma Yöntemi
Bu teknik varisli damara lokal anestezi altında kateter yardımıyla girilerek yapılmaktadır. Kullandığımız biyolojik yapıştırıcı ile damar iptal edilmekte ve kan normal damara yönlendirilmektedir. Bu teknikte kanama, morarma gibi komplikasyonlar görülmez ve hasta hemen normal hayatına döner.
Skleroterapi
Skleroterapi, halk arasında iğne tedavisi olarak da bilinmektedir. Damar içerisine iğne aracılığı ile gönderilen ilaç, yetmezlikli damarı dondurur ve etkisiz hâle getirir. Ana damarlara uygulanamaz. Sadece yüzeyel kılcal damarlara uygulanabilir.
Köpük Tedavisi
Güncel varis tedavileri arasında en sık başvurulan yöntem köpük tedavisidir. Klasik iğne tedavisinde kullanılan ilacın hava ile teması sağlanarak köpürtülmesi sonucunda yetmezlikli damara enjekte edilmesi işlemidir.
Köpük tedavisinin skleroterapiden (iğne tedavisi) farkı; çok daha az oranda ilaç kullanılması ve geniş damarlarda daha hızlı etki göstermesidir. Damar içerisine verilen ilaç ile damar dondurulmakta ve etkisiz hâle getirilmektedir. Varisin diğer tedavi yöntemlerine oranla çok daha konforlu bir süreç sunmaktadır.
Varisten Korunma Yöntemleri
• Düzenli egzersiz (koşu, yürüyüş, bisiklet, yüzme)
• Uzun süre ayakta durarak ya da oturarak çalışmama
• Fazla kiloların verilmesi
• Uzun süre bacak bacak üstüne atarak oturmamak
• Çok sıkı ve dar giysiler giymemek
• Topuklu ayakkabı yerine rahat ayakkabı tercih etmek
• Kabızlıktan korunmak, yüksek lifli besinler tüketmek
• Uzun süre ayakta kaldıktan sonra bacakları havaya kaldırarak dinlenmek
• Kaplıcalar sıcağın etkisi ile varis oluşumunu kolaylaştırır ve şikâyetleri artırırlar.
• Ayakta durmayı gerektiren meslek sahipleri veya varise genetik yatkınlığı olanlar varis çorabı kullanabilirler.
• Direkt varislerin üzerine değil bacağın diğer bölümlerine masaj yapmak faydalı olabilir.
• Uzun süre oturulması gereken yolculuklarda sık sık kalkıp dolaşmak faydalıdır.