UYKU ÇİÇEĞİ
Yasemin HASMER
Uyku çiçeği (oxalis triangularis), odun kuzukulağı (oxalidaceae) ailesinin çok yıllık bir bitki türüdür. Genellikle yonca olarak adlandırılan trifoliumdaki gibi üç loblu üçgen yapraklara sahiptir. Mor yapraklar, onlara bir kelebeğin görünümünü veren üçgen şeklindeki üç yaprakçıktan oluşur, bu nedenle “yalancı yonca” veya “mor yonca” olarak adlandırılır. Bu mor yapraklı bitki diğer ülkelerde, aşk bitkisi, mor kelebek bitkisi, ülkemizde ise uyku çiçeği olarak bilinir. Yapraklarının kendine özgü şekli ve koyu mora yakın siyah rengi sayesinde evinizde dolaylı güneş alan bir yer için göz alıcı bir iç mekân bitkisidir.
Güney Amerika ülkelerine özellikle Brezilya’ya özgü bir bitki türü olan uyku çiçeği, güçlü renkli yapraklarından dolayı tercih sebebi olsa da ilkbaharda pembe, mor veya beyaz renklerde küçük, trompet şeklinde çiçekleriyle daha da ilgi çekicidir. Çiçeklenmesi birkaç hafta sürer.
Bitkinin yaprakları; geceleri, rahatsız edildiğinde, sert güneş ışığı altında tutulduğunda bir şemsiye gibi kapanır. Beyaz veya soluk pembe beş yapraklı çiçekler de geceleri kapanır. Bu da yaprakların nyctinasty adı verilen bir süreçte ışığa tepki olarak açılıp kapandığı anlamına gelir. Bu gizemli hareketin, bitkinin hayatta kalmak için geliştirdiği bir mekanizma olduğu düşünülse de henüz bilimsel olarak netlik kazanmış değildir. Bitkide gün boyu hissedilemeyen bir hızda, ışığın geldiği yöne doğru, sürekli bir hareket vardır. Işığa doğru eğilme hareketi olduğundan yaprakların eşit şekilde büyümesini sağlamak için arada bir saksısını döndürmeniz gerekir.
Geceleri yapraklar katlanır ve gündüzleri açılır. Uyku çiçeği aynı zamanda fotofiliktir. Gün boyu bol parlak ve aydınlık ortam ister.
Işık
Uyku çiçeğinizi parlak ışık alan, aydınlık bir ortama yerleştirin ancak doğrudan güneş ışığından uzak tutun. Sabah güneşi en idealidir, iyi büyür. Direkt güneş ışığı yapraklarda bozulmalara sebep olur. Az ışık ise yaprak saplarının uzayarak bitkinin genelinde seyrek cılız bir görüntü oluşmasına neden olur.
Sulama
Toprağın iki sulama arasında kurumasını bekleyin, sulamadan önce üstteki 2 cm’lik toprağın kuru olduğundan emin olun. Uyku çiçeği kış aylarında ve dormans (uyku dönemi) döneminde sulanmaz. Sulama suyu saksınızdan mutlaka drene olmalıdır. Zira toprak altındaki yumrular (rizomlar) aşırı sudan dolayı çürür ve bitkiniz ölür.
Toprak Seçimi
İyi drene edilmiş ve humuslu bir karışım uyku çiçekleri için idealdir. Klasik bir iç mekân bitki toprağı kullanabilirsiniz. Uyku çiçeği, aşırı ıslak toprakta iyi gelişmez, nemli ve hafif asitli toprağı sever. Toprağın asitliğini artırmak için bitkinizin toprağına seyreltilmiş kahve veya kahvenizin telvesini sulandırarak ilave edebilirsiniz. Saksınızda bir drenaj deliği olduğundan emin olun. Saksılarının derin olması gerekir, sığ saksılar iyi sonuç vermeyecektir. Uyku çiçeklerinizi diğer bitkilerle birlikte bir saksıya dikerek aranjman yapmaktan kaçının. Uyuya kalabilecekleri için saksıdaki diğer bitkileri suladığınızda uykulu uykulu sulanmak onlara iyi gelmeyecektir.
Sıcaklık
Uyku çiçekleri, standart oda sıcaklığından şikâyet etmezler, gelişmeleri için ideal sıcaklık 15-21°C civarındadır. 27°C’nin üzerindeki sıcaklıklar sorun yaratır. Uyku çiçeği yüksek sıcaklıkta yorgun görünmeye başlayacak ve uyku durumuna geçip tüm yapraklarını bırakacaktır
Yeni saksılanmış bitkilerde gübre gerekli değildir ancak saksısının toprağı humuslu değilse iki ayda bir, iz element içeren, çiçekli bitkiler için üretilmiş gübre verebilirsiniz.
Uyku çiçeğiniz tüm yapraklarını kaybetmeye başlarsa panik yapmayın. Yeni bir büyüme dalgası için ve enerji tasarrufu yapabilmesi için diğer yumrulu bitkiler gibi uyku çiçeğinin de bir dinlenme zamanı vardır. İlkbahar ve yaz büyüme mevsiminden sonra, yapraklar gün ışığında açılmayı bıraktığında ve canlılıktan yoksun gibi görünmeye başladığında fark edilir şekilde uyku moduna geçebilirler. Ayrıca, sıcaklıklar 27°C’nin üzerine çıktığında veya su eksikliği sonucu toprak uzun süre kurursa, geçici olarak uyku durumuna geçebilirler.
Bitkiniz solmuş görünmeye ve ölmeye başlarsa sulamayı ve beslemeyi bırakın ve yaprakların ölmesine izin verin. Yapraklar kahverengileştiğinde bitkinizi karanlık bir yere taşıyın, sulamayı azaltın ve yeni büyümenin başladığını görene kadar gübrelemeyi bırakın. Bu uyku dönemi, toprak altındaki yumruları ayırarak ve onları yeni saksılara dikerek bitkileri bölmek için iyi bir fırsattır. Oxalis türlerinin çoğunun soğan benzeri veya yumrulu bir kök sistemi vardır. Çoğaltılmaları bu yumrularla çok kolaydır.
Uyku çiçeğinin yaprakları hafif ekşi bir tada sahiptir; bu tat, oksalik asit içeriğinden kaynaklanır. Yapraklar ve çiçekleri salatalarınız için süsleme malzemesi olarak kullanılabilirsiniz. Sofralarınıza marjinal bir şıklık katacaktır. Sürekli ve fazla miktarda tüketmek, içerdiği oksalik asitten dolayı rahatsızlığa neden olabilir. Toprak altındaki yumruları (rizomlar) ise çiğ veya pişmiş olarak yenir ve tatlı bir tada sahiptir.