ÜLSER
Uzm. Dr. Reyhan KÖROĞLU
Ülser Nedir?
Ülser, mide ya da onikiparmak bağırsağının (duodenum), sindirim sıvıları, mide asidi gibi tahriş edici vücut sıvıları tarafından tahrip edilmesi ve burada doku kaybı meydana gelmesidir.
Ülser, mideyi ve onikiparmak bağırsağını sindirim enzimlerinden koruyan mukus tabakasının azalması sonucu ortaya çıkar ve sindirim asitleri bu korunmasız tabakalara zarar vererek kanamalı, ağrılı yaralara yani ülser oluşumuna sebebiyet verir.
Nedenleri
En sık nedeni “helicobakter pylori” adı verilen bir bakteridir. Duodenal ülserlerde bu bakterinin varlığı yaklaşık olarak % 100 oranında bulunmuştur. Ancak bu bakterinin ülserin yanı sıra gastrit ve mide kanserine de neden olduğu bilinmektedir.
Ayrıca sigara-alkol tüketimi, bazı ilaçlar, dengesiz ve sağlıksız beslenme düzeni, aşırı tuz tüketimi, besinleri az ve kısa süre çiğnemek, uzun süre aç kalmak, mideyi fazla doldurmak, uykusuzluk sorunu, besinlerde hijyen hususuna dikkat etmemek, genetik faktörler, stres faktörü, kortizon içeren ilaçlar, fazla kafein tüketimi gibi nedenler ülsere neden olan faktörler arasında sayılabilir.
Komplikasyonları
Peptik ülser, eğer tedavi edilmezse çeşitli tıbbi komplikasyonlara yol açabilir. Bunlar arasında öncelikle iç kanama bulunur. İç kanama, anemiye yol açan yavaş kan kaybı ya da hastaneye yatmayı veya kan transfüzyonunu gerektirebilecek kadar ağır ve hızlı kan kaybı olarak ortaya çıkabilir. Şiddetli kan kaybının belirtileri arasında, siyah veya kanlı kusma ya da siyah veya kanlı dışkı görülebilir.
Mide duvarında veya ince bağırsak duvarında bir delik, yani perforasyon oluşabilir. Bu da bireyin karın boşluğunda ciddi ve ağır enfeksiyon riskine yol açar.
Ülser, yiyeceklerin sindirim sisteminden geçişini engelleyerek, bireyin kendisini tok hissetmesine, kusmasına ve iltihaplanma nedeniyle şişliğe veya mide içinde yara dokusu oluşması nedeniyle sindirim güçlüğüne yol açıp istemsiz kilo kaybına neden olabilir
Belirtileri
• Midede yanma ve ağrı (Midenin yanması, kazınması, kemirilmesi hissi ve hazımsızlık hâlidir. Genellikle öğün aralarında hissiyat artar. Duodenal ülserde, bazen hastayı gece uykusundan uyandıracak şekilde ağır seyredebilir.)
• Bulantı
• Kusma ile beraber gelen rahatlama durumu
• İştahsızlık
• Kilo kaybı
• Şişkinlik ve gaz sıkıntısı
• Sık acıkma
• Yemek yedikten sonra oluşan mide ağrısı
Teşhis ve Tedavi
Ülserin tanısı için üst sindirim sisteminin radyolojik tetkiki veya üst sindirim sistemi endoskopisi gerekmektedir. Endoskopiyle yemek borusu, mide ve onikiparmak bağırsağı görüntülenir. Gerekli olunan bir durum varsa biyopsiye başvurulabilir
Klinik, laboratuvar ve görüntüleme tetkikleriyle beraber ülser tanısı konulduktan sonra helicobakter enfeksiyonuna yönelik antibiyotik tedavisine başlanılır.
Ülser ilaçları ile beraber mide asitlerini azaltıp kişinin şikâyetlerini minimuma indirmek amaçlanır. Mide asidinin ülser üzerindeki etkisini ortadan kaldırmak, iyileşmeyi hızlandırır.
Ülser Diyeti
Ülser tedavisinin bir parçası olarak ülser diyeti yapılmaktadır. Mide yanmasını tetikleyen besinler, mide salgılarını artıran her türlü yiyecek ve içecek bu dönemde kesinlikle tüketilmemelidir. Ekşi, soğanlı, acılı, baharatlı besinler sizin mide yanması şikâyetlerinizi tetikliyorsa bu besinlerden uzak bir beslenme düzeni olmalıdır.
Sigara kullanımı ülser oluşumunu hızlandırmaktadır. Bu yüzden sigara içen kişilerde iyileşme süreci uzayabilir. Aynı şekilde alkol alımı da mukozanın doğal korumasını bozduğu için mide hastalıklarının tedavisini zorlaştırır. Özellikle akut ülserde alkol tüketiminden kesinlikle uzak durulmalıdır.
Ülserin Alarm Bulguları
Kanama: Üst sindirim sistemlerinde meydana gelen kanamaların en büyük nedeni ülserdir. Bazen hiç belirti gözükmeyen kişilerde bile ortaya çıkabilir. Kanama yaşayan kişilerin dışkısı siyaha yakın, kusmayla birlikte gelen mide sıvısı ise kahverengi olarak gözlemlenir. Başka bir belirtisi olmasa bile siyah renkli dışkı mevcutsa sağlık kurumuna acil olarak başvurmanız gerekmektedir.
Mide Delinmesi (Perforasyon): Mevcut ülserin derinliğinde artış olması, mide ve onikiparmak bağırsağının katmanlarının delinmesine işaret eder. Mide asidinin karın boşluğuna ulaşması sonucu şiddetli bir acı yaşanır, karın sertleşir ve hareket yeteneği çok kısıtlanır. Tedavisi genellikle ameliyat ile mümkündür.
Ülser Ağrısına Ne İyi Gelir? Ülserden Korunmak İçin Neler Yapmalı?
• Sağlıklı, planlı, programlı bir beslenme düzeni
• Kızartma, aşırı şekerli, tuzlu, yağlı besinlerden mümkün olduğunca uzak durmak
• Bol sıvı tüketimi
• Çay ve kahve tüketiminin azaltılması
• Hafif, buharda pişmiş yemeklerin tüketilmesi
• Daha az az, sık sık porsiyonlar
• Midenizin uzun süre boş kalmasını önlemek amacıyla ara öğünlerin ihmal edilmemesi
Mide ülserinden kurtulmak için bireyin kendiliğinden atabileceği birkaç adım mevcuttur. Buna göre birey, kullandığı ağrı kesicileri değiştirmeyi düşünebilir.
Stres, ülsere neden olmasa bile, ülserin belirtilerini ve semptomlarını kötüleştirebilir. Sigara, midenin koruyucu kaplamasına müdahale ederek mideyi ülser gelişimine daha duyarlı hâle getirebilir ve ayrıca mide asidini artırır. Bu nedenle sigara içmemek önemli bir adımdır. Benzer bir şekilde alkol tüketimi sınırlanmalıdır. Aşırı alkol kullanımı, bireyin mide ve bağırsaklarındaki mukoza zarını tahriş edip aşındırarak iltihaplanma ve kanamaya neden olabilir.
Bazı reçetesiz ve alternatif ilaçlar yardımcı olabilirken etkilerine dair kanıtlar eksiktir. Bu nedenle ülserler için birincil tedavi olarak önerilmemektedir.