TÜRKÜ

Mehmet AYCI

“Türkî” aslından “türkü”; Türk’e ait, Türklerin söylediği anlamında bizim havamız. Şarkı değil. Yazılmaz. Yakılır.

Kolektif şuur geçmişten geleceğe türkü ırmağından akar. Millet hayatımızın yakılmaya, hatırlanmaya, yaşatılmaya değer “değerleri” türkülerin “havasına” hiç solmayacak, hiç geçmeyecek bir incelikle ayrıca yakılmıştır.

Yahya Kemal’in “Bizim romanımız musikimizdir.” cümlesinden olacak, bizim romanımızın türkülerimiz olduğunu söylüyor Tanpınar. Burada millet olarak hikâyemiz de o uzun, o eşsiz, o sayfaları okundukça zenginleşen romanın satırlarındadır. İnce bir bakış bizi var kılan ve besleyen acıları, bizi var kılan ve besleyen sevinçleri, bizi var kılan ve besleyen acı-sevinç arasındaki uçsuz bucaksız ince hâlleri türkülerden okuyabilir.

Sanat musikisinde bazen beste güfteye bazen güfte besteye baskın çıkar. Söz ile ezginin etle tırnak gibi olduğu “parçalar” azdır. Yapılan bir şeydir türkü haricindeki müziğimiz. Oysa türküde ezgi ve söz etle tırnak gibidir. Yakılmıştır. Söyleyenin ve dinleyenin gönlünde o yanıklık, o yanma ve yakma hâli, bir ateşin ısısını hissettirmesi gibi hissedilir. Söyleyen de dinleyen de türküyü yakanın yanmasına iştirak eder. Bu yanma, somut anlamda yanmak eyleminden ayrı bir şeydir. Yanmak; yaşamanın, acı çekmenin, neşelenmenin, hüzünlenmenin, âşık olmanın tezahürlerini içkindir.

Somut anlamda nasıl bir derin yanığın izini derimiz ölene kadar kapatamaz, acısını hafızamız ölene kadar unutamaz ise, türkülerin hep söylenegeliyor olması, hep dillerde olması bu meyandadır.

Bir de türkü sözlerinin şiir oluşu var; ayrı bahis. Türk şiir külliyatı içerisinde türkü sözleri en özel bölümü, devingenlik ve doğurganlık bağlamında en sahici damarı oluşturur. Fazlalıklardan arınmış, rafine hâle gelmiş, kristalleşmiş bir duyarlığın nabzı türkülerde atar. Oluşturduğu atmosfer ve çizdiği dünyanın bütünlüğü, hikâye edişteki ustalık ancak mucizevi olarak tanımlanabilir.

Yaşanmışlığın, millet olarak yeryüzündeki varlığımızın ne anlama geldiği, nasıl bir anlam dünyası oluşturduğu türkülerden anlaşılabilir.