Selçuk AZMANOĞLU
Neden hep siyah beyaz fotoğraflar çektiğimi soran meraklı bir arkadaşa “Çünkü ben renk körüyüm.” demiştim. Dünyayı siyah beyaz gördüğümden şüphelendiğini söyleyen de oldu. Renk körü değilim, dünyayı siyah beyaz da görmüyorum ama siyah beyaz fotoğraflar çekiyorum, neden?
Siyah ve beyaz yoktur, ama aslında olmaları gerekirdi çünkü o zaman dünyayı siyah beyaz görebilirdik ve dünya mantıksal olarak analiz edilebilirdi. Öyle bir dünyada her şey ya siyah ya beyaz ya da bu ikisinin karışımı olacaktı.*
On dokuzuncu yüzyılın başlarında siyah beyazdan müteşekkil bir “sihir” olarak insan hayatına giren fotoğraf, kimya ilminin yardımıyla zamanla “renk”lendi. Renklenmekle kalmadı, bugün “yapay zekâ” adı verilen programlarla teknolojinin artık ne yapacağı kestirilemez oldu. Bunlara rağmen fotoğrafın siyah beyaz mirası hâlâ yaşıyor, neden?
Çekilen ilk fotoğraflar siyah-beyazdı ve optik kuramından kaynaklandıkları açıkça belliydi. Ama başka bir alan olan kimya kuramındaki ilerlemeler sayesinde renkli fotoğraflar da üretilebilir oldu. Yani görünüşe bakılırsa fotoğraflar önce renkleri dünyadan soyutlayıp çıkardı, ama sonra tekrar içeri alıverdiler. Oysa aslında fotoğraftaki renkler de siyah beyaz fotoğraflar kadar kuramsaldır.*
Herkes fotoğraf çekebilir ve çekiyor. Bunun için eskiden olduğu gibi fotoğraf makinesine ihtiyaç yok. Cep telefonları ile çekilen fotoğrafların çoğu, çeken kişilerin dijital bir sureti... Bunlar kolaylıkla efektlenip paylaşıma açılıyor ve bir süre sonra dijital çöplükteki yerini alıyor. Buna rağmen eski siyah beyaz fotoğraflar baş köşedeki yerlerini koruyorlar, neden?
Siyah beyaz fotoğraflar bir optik kuramını bir görüntüye tercüme eder ve böylece o kuramı sihirle yükleyip “siyah” ve “beyaz” gibi teorik kavramları durumlar oluşturacak şekilde yeniden kodlarlar. Bu görüntüler kuramsal düşünüşün sihridir çünkü doğrusal teorik söylemi yüzeylere dönüştürürler. Kendilerine has güzellikleri de bundan kaynaklanır: kavramlar evreninin güzelliği. Nitekim birçok fotoğrafçı, siyah beyaz görüntüler, fotoğrafçılığın asıl anlamı olan kavramlar dünyasını daha iyi açığa çıkardığı için bunları renkli fotoğraflara tercih etmektedir.*
Sahi ben hep siyah beyaz fotoğraflar çekmeyi tercih ediyorum, neden?
* Vilém Flusser, Bir Fotoğraf Felsefesine Doğru, Çev. Ali Yılmaz, Espas Sanat Kuram Yayınları, 2020.