Süreyya MERİÇ
Kış aylarının vazgeçilmez aksesuarlarındandır eldiven. Soğuk havalarda ellerimizi ısıtır. Boynumuza taktığımız atkılarla bize yoldaş olur. Hele kar yağmaya başlayıp etraf beyaza kestiğinde çocuklar, ilk iş eldivenlerini takıp soluğu bahçelerde, parklarda alırlar. Bir yandan kar topu oynamanın, kardan adam yapmanın zevkine varmak bir yandan da o minik elleri soğuktan korumak için eldivenler kışlıkların arasından çıkartılır. Sadece küçükleri de değil, karın coşkusu genç yaşlı herkesi sarıp sarmalar. Havaların serinlemesiyle birlikte günlük kıyafetlerimize eklenen eldivenlerin tarihi oldukça eskidir. Gelin şimdi eldivenlerin tarihî yolculuğuna birlikte bakalım.
Hayatımızı kolaylaştıran, artık günlük rutinimizin vazgeçilmez bir parçası olan eşyalar hakkında araştırma yaptığımızda kaynaklar çoğu kez bizi eski Mısır’a götürür. Bunun önemli bir nedeni Mısır’da kralların ve bazı önemli kişilerin mumyalanırken eşyalarının da onlarla birlikte saklanması geleneği. Mısır piramitlerinde Kral Tutankamon’un mezarında bunulan keten eldivenler, eldivenlerin M.Ö. 1400 yılından itibaren kullanılageldiğinin kanıtı niteliğinde. İster keten kumaştan imal edilmiş bir aksesuar olsun ister soğuktan korunmak için yün ve deriden yapılmış olsun eldiven dünyanın çeşitli bölgelerinde kullanılmış. Zaman içinde eldivenin malzemesi kadar kullanım fonksiyonları da değişmiş. Meslek gruplarına özel olarak üretilen eldivenler tarih sahnesinde görülmeye başlamış. Fırıncılardan bisiklet sürücülerine, kaynak ustalarından buz hokeyi oyuncularına eldiven pek çok meslek grubu arasında kendine yer açmayı başarmış.
Kış aksesuarı olarak kullandığımız eldivenleri saymazsak eldiven denilince aklımıza ilk gelen üniformalı meslekler ve sağlık çalışanları. Örneğin askerlerin tören üniformalarının vazgeçilmez bir parçası da eldivenleri. Bir askerin asaletini parmaklarına geçirdiği eldivenler yansıtıyor. Sağlık çalışanları için ise eldiven asli koruyucular arasında. Üstelik sadece sağlık personelini değil, aynı zamanda da hastaları koruyor eldivenler. Tıp dünyasının ilk eldiveni koyun bağırsağından üretilmiş ve 1758 yılında Almanya’da hastaları muayene ederken el vasıtasıyla bulaşabilecek mikroplardan korumak için kullanılmış. 1800’lere gelindiğinde doktorlar arasında eldiven kullanılmaya başlanmış. Fakat kullanılan eldivenler dar ve sert olduğu için henüz tam anlamıyla yaygınlaşmamış. 1844 yılında bir lastik firmasının kauçuğu pişirip lastik elde etmesiyle esnek ve rahat eldivenlerin üretimi hız kazanmış. Cerrahi eldivenin kullanımı ise 1894 yılında John Hopkins Hastanesi baş cerrahı William Stewart Halsted ile başlamış. Halsted’in geliştirdiği özel lastikli eldiven, ameliyata giren bütün sağlık çalışanları için zorunlu tutulmuş. Ayrıca Halsted, hastanesinde önlük, maske gibi antiseptik aksesuarların da kullanımına önem vermiş. Maske, ilk zamanlar eldiven kadar rağbet görmese de zamanla cerrahi maskelerinin kullanımı da yaygınlık kazanmış. Halsted’in uyguladığı ameliyat prosedürleri artık bütün dünyada uygulanmakta. Eldiven ve maskeler özel olarak üretiliyor, sterilize ediliyor, hem hastayı hem doktoru koruma görevi üstleniyor. Üstelik eldiven ve maske kullanımı sadece ameliyathanelerle sınırlı değil. Sağlık alanında hizmet veren tüm personel, hastalarla yakın temasta bulunduğu için eldiven ve maske kullanımına riayet ediyor. Şimdilerde pandemi sebebiyle maske ve eldiven bütün insanlığın gündemine girdi. Salgın hastalık döneminde korunma yollarının başında maske ve mesafe yer alırken pek çok insan tıbbi eldiven kullanarak önlemlerini artırdı.
1896’da maskeyi ilk kullanan cerrah, Jan Mikulicz olmuş. Polonyalı bir cerrah olan Mikulicz, hayatının büyük bir bölümünü o dönem tıbbın merkezi kabul edilen Viyana’da geçirmiş. Eldiven ve maske kullanımı daha önce kimi cerrahlar tarafından gündeme getirilmiş olsa da uygulamayı popülerize eden ve yaygınlaştıran Mikulicz ve John Hopkins Hastanesi’nde baş cerrah olan William Stewart Halsted olmuş.
Eldivenler, iş güvenliği ekipmanı olarak da kullanılmış. Bilhassa kasap ve veterinerlerin tercihi çelik eldivenler. Paslanmaz çelik halkalardan iç içe geçirme yöntemiyle dokunan çelik eldivenlerin bilekte, dirsekte ya da omuzda biten modelleri mevcut. Kasaplar kesiklere karşı koruma amaçlı olarak bilekte biten modelleri tercih ederken veterinerler hayvan ısırmalarına karşı daha çok omuzda ya da dirsekte biten modelleri kullanıyor.