Gönlün İkramı Nezaket

ÖĞRENME GÜÇLÜĞÜ

Hatice TOPKARAOĞLU

Psikolog

Öğrenme güçlüğü, normal ya da normalüstü zekâya sahip olan çocukların; özellikle okulda karşılaştıkları dinleme, konuşma, okuma, yazma, problem çözme, mantık yürütme ya da matematik gibi günlük hayat veya okul becerilerinde yetersizlik yaşamalarıyla açıklanan bir durumdur. Bu çocuklar için çoğunlukla tembel, isteksiz, başarısız gibi sözcükler ve “İstese yapar.”, “Ders çalışmayı bir türlü sevdiremedik.” gibi cümleler ebeveynler ve öğretmenler tarafından kullanılmaktadır. Ancak burada çocuğun yaşadığı öğrenme güçlüğü sebebiyle zorlandığı unutulmamalıdır.

Öğrenme güçlüğü genellikle okul becerilerinde yaşanan sorunlar sonucunda fark edilse de okul öncesi yıllarda da belirtiler gözlemlenebilir. Çocukta görülen konuşma problemleri, renkleri ve sayıları öğrenmede güçlük, sık sık unutkanlık gibi belirtiler, bu durumları fark eden bir ebeveyn, öğretmen ya da uzmanın yaklaşımıyla erken teşhis edilmesine olanak sağlayabilir. Öğrenme güçlüğü tanısı, bir çocuk-ergen psikiyatri uzmanı gözetiminde çeşitli değerlendirme ve testler sonucunda konulmaktadır. Bu sebeple öğrenme güçlüğünden şüphe duyulan bir çocukla karşılaşıldığında çocuğun çocuk-ergen psikiyatristine yönlendirilmesi ve gerekli değerlendirmelerin yapılması önemlidir. Eğitim ve ders çalışma yöntemlerinin çocuğun yaşadığı güçlüğe göre planlanması, yaşayabileceği zorlukların önüne geçilmesini sağlayacaktır.

Öğrenme güçlüklerine dair yapılan araştırmalar, genetik yatkınlığın önemli bir etken olduğunu göstermektedir. Öğrenme güçlüğü olan çocukların aile bireylerinde de benzer sorunlarla karşılaşma ihtimali yüksektir. Ayrıca, öğrenme güçlüğü erkek çocuklarda kız çocuklara oranla daha sık görülmektedir. Öğrenme güçlüğü, zekâ geriliği ile karıştırılsa da bu iki durum birbirinden farklıdır. Zekâ geriliği genel bir yetersizlikken öğrenme bozukluğunda özel bir alanda yetersizlik söz konusudur. Öğrenme güçlüğü olan çocuklar zekâ düzeyine uygun bir başarı gösteremezler çünkü öğrenmeye dair özel bir alanda yetersizlik yaşamaktadırlar. Bu alanlar okuma, yazma ve matematik becerileriyle ilişkilidir.

Öğrenme Güçlüğünün Alt Tipleri

Okuma Bozukluğu (Disleksi): Okuma sırasında yaşanan yetersizlik, okumada zorlanma ve hatalı okuma belirtileriyle kendini gösteren bir bozukluktur. Öğrenme güçlüğü olan çocuklar harfleri, şekilleri ve sembolleri karıştırabilirler.

Disleksi Belirtileri

• Harfleri tanımada güçlük yaşarlar; bazı harfleri yanlış okuyabilir veya karıştırabilirler (b-d, m-n gibi).

• Noktalı ve noktasız harfleri karıştırabilirler (o-ö, u-ü, s-ş gibi).

• Kelime içinde harflerin yerini değiştirerek okuyabilirler (örneğin: “kitap” yerine “kipat”).

• Akranlarına göre daha yavaş okuyabilirler.

• Okurken yerlerini kaybedebilir, satır atlayarak okuyabilir veya durma ihtiyacı hissedebilirler.

• Bazı durumlarda okumaya tersten başlayabilirler.

• Okuduğunu anlamada güçlük yaşarlar, bu da soruları çözmede zorlanmalarına neden olur.

• Dikte çalışmalarında zorluk çekebilirler.

Yazma Bozukluğu (Disgrafi): Yazı yazarken harf, noktalama ve yazım yanlışlıklarıyla kendini gösteren bir bozukluktur. Genellikle disleksiyle birlikte görülür.

Disgrafi Belirtileri

• Benzeyen harfleri yazarken karıştırabilirler (b-d, m-n, s-ş gibi).

• Satır takibi yapamayarak kelimeleri üst üste yazabilirler; bu da yazının okunaksız olmasına neden olur.

• Kelimeler arasında boşluk bırakmadan ya da paragraf oluşturmadan yazabilirler.

• Noktalama işaretlerini kullanmama ya da yanlış kullanma görülür.

• Yazma hızları akranlarına göre daha yavaştır.

• Bakarak yazma becerileri zayıftır.

• Kalem tutma becerilerinde zayıflık gözlenir.

• İnce motor becerilerinde problemler olabilir.

Matematik Bozukluğu (Diskalkuli): Matematik becerilerinde yaşanan yetersizlik ve buna bağlı zorluklarla ortaya çıkan bir bozukluktur.

Diskalkuli Belirtileri

• Sayıları tanıma ve öğrenmede güçlük yaşarlar.

• Sayıları karıştırma ya da ters yazma durumları olabilir.

• Matematik terim, sembol ve işaretlerini öğrenmede zorluk yaşarlar.

• Sayı sayma, sıralama ve ritmik saymada zorlanırlar.

• Dört işlem ve problemleri kavramada güçlük çekerler.

• Geometrik şekilleri öğrenmede zorluk yaşayabilirler.

• Matematikte yaşanan güçlük, genel akademik performanslarını da olumsuz etkileyebilir.

Öğrenme Güçlüğüne Neden Olan Diğer Sorunlar

Motor Beceri Eksikliği: Emekleme, yürüme, koşma, kaşık çatal kullanma, kalem tutma gibi becerilerde gecikmeler yaşanabilir. Sakarlık, düşme, hantallık görülebilir. Ergoterapi desteği, özel egzersizler ve spor faaliyetleri bu alandaki gelişimi destekler.

İletişim Bozuklukları: Dil ve konuşma bozuklukları, telaffuz, akıcılık sorunları, dili anlama ve algılamada güçlük gözlenebilir. Bu çocukların dil ve konuşma terapisi desteği alması gerekebilir.

Okul Başarısızlıkları: Öğrenme güçlüğü yaşayan çocuklar, zekâ seviyeleri normal olsa da belirli alanlarda yaşadıkları yetersizlikler nedeniyle okul başarısında zorlanabilirler. Görsel-işitsel öğrenme çalışmaları, dikkat ve algı geliştirme egzersizleri, özel eğitim desteği oldukça önemlidir.

Sosyal Beceri Eksikliği: Yetersizlik ve utanç duyguları, çocukların içe kapanmalarına neden olabilir. Sosyal beceri eğitimleri, empati çalışmaları, sosyal etkinlikler, spor ve sanat faaliyetleri bu eksikliği gidermeye yardımcı olur.

Sonuç olarak öğrenme güçlüğü erken tanı ve müdahale ile yönetilebilir bir durumdur. Gerekli uzman desteği ve aile okul iş birliği ile bu çocuklar hem akademik hem sosyal yaşamlarında başarılı bireyler olarak gelişebilirler.