MONDROS MÜTAREKESİ
Alparslan AKÇA
1914’te başlayıp dört yıldan uzun süren Birinci Cihan Harbi; tükenen lojistik, ağır kayıplar ve bazı müttefiklerin savaştan çekilmesiyle savaş yorgunu Osmanlı’nın sınırlarını doğrudan tehdit eden pek sancılı bir sürece dönüştü. Birden fazla cephede savaşmak zorunda kalan ve gerek taarruz gerekse de savunma cephelerinde telafisi zor kayıplar yaşayan Osmanlı’yı kaçınılmaz bir son, bir ateşkes antlaşması bekliyordu. 30 Ekim 1918 tarihinde Ege Denizi’ndeki Limni Adası’nın Mondros Limanı’nda demirli olan Agamemnon zırhlısında ateşkes için bir araya gelindi.
İtilaf Devletleri adına görüşmeleri yürütme yetkisine sahip Birleşik Krallık’tan İngiliz Amiral Calthorpe; karşısında ise Osmanlı Devleti’ni temsilen Bahriye Nazırı Rauf Bey’in başkanlığında Hariciye Nezaretinden Reşat Hikmet Bey ve Erkân-ı Harbiye Yarbayı Sadullah Bey’in yer aldığı bir heyet bulunuyordu. O gün, Osmanlı’yı savunmasız bırakıp Anadolu’nun parçalanmasını ve Osmanlı Devleti’nin çöküşünü hızlandıran bir ateşkese imza atıldı: Mondros Mütarekesi.
Agamemnon zırhlısında atılan imzalar, yalnızca teknik bir ateşkesin tescili değildi. Mondros, Boğazların işgalini, ordunun terhisini, haberleşme ve demiryollarının kontrolünün devrini öngören son derece ağır şartlar taşıyordu. Bunların da ötesinde mütareke; mekânın, hafızanın ve geleneksel bir sosyal birlikteliğin dramatik bir biçimde dağılması demekti. Altı asırlık muazzam bir gölge olan Osmanlı’nın sağladığı huzur ve barış kubbesi de derinden sarsılmıştı.
Mondros Mütarekesi; yalnızca Osmanlı Devleti açısından değil Türk ve İslam dünyasının köklü bir medeniyet tasavvuru açısından da tarihî ve önemli bir kırılma noktasıdır. Batı’nın cetvelle çizdiği sınırlar tarihî, dinî, kültürel, sosyal, coğrafi ve ruhi yönden pek çok kritik olumsuz sonuçlar doğurmuştur. Fakat şu bir hakikat ki daha sonra Mondros Mütarekesi’nin yırtılıp atılması, şanlı ve köklü bir milletin küllerinden doğuşu, -biraz zaman alsa da- elinde kalan Anadolu’yu sahiplenişi, direnişi, âdeta yeniden dirilişi de Türk ve İslam medeniyetinin devamlılığı ve muhkemliği bakımından oldukça kıymetlidir.