MİTOKONDRİ
Muhammed Kâmil YAYKAN
Köşemizin sıkı takipçileri bilirler, geçen ay küçük ama gerçekten çok küçük dünyalara yelken açmış, nanoteknolojiyi ele almıştık. Boyut ayarlarıyla pek oynamadan aynı klasmandan devam edelim isterseniz. Ama bu sefer yapılmış değil yaratılmış alanda top koşturalım.
Vücudumuzun içine, en içine, ta hücrelerimize kadar ilerleyelim. Orada da durmayıp hücrelerin içine bakalım. Fen bilgisi dersinden aşina olduğumuz organeller karşılayacak orada bizleri. İşte oradalar. Tam ortada hücre çekirdeği, içinde DNA sarmalı. Endoplazmik retikulum, golgi aygıtı, koful ve diğerleri. Ama bizim konumuz bu ay mitokondri. Yani hücrenin enerji santrali.
NE YAPILIR?
Mitokondrinin hücrenin enerji merkezi olduğunu söylemiştik. Peki bu enerji nasıl meydana gelir? Solunum yaptığımızda vücudumuza oksijen alırız. Bu oksijen, kan yardımı ile hücrelere taşınır. Mitokondri birtakım işlemlerden sonra ATP, yani enerji üretir.
Bilimsel açılımı “adenozin trifosfat” olan ATP, mitokondride üretildikten sonra vücuda salınır ve enerji ihtiyacımız bu şekilde giderilir. Göz kapaklarımızı açıp kapamaktan tutun düşünmeye kadar vücudumuzun harcadığı her bir kalorinin temelinde ATP vardır. Ve ATP üretimi bir döngü içinde sabah akşam, gece gündüz, uyur uyanık farketmeksizin sürekli olarak devam eder. Çünkü insan vücudu sürekli, durmaksızın işler.
Bunca iş, yenilenmeyi de beraberinde getirir. Hücrelerin de zamanla yenilenmeye ihtiyacı vardır. Mitokondri, kendi kendini yenilemesi ile de diğer organellerden ayrılır. Zaman içinde bu yenilenme yavaşlar ve yaşlanma dediğimiz hadise ortaya çıkar.
Ayrıca mitokondrinin kendine özgü bir genetik kodu vardır. Dolayısıyla mitokondri, hücredeki diğer takım arkadaşlarından farklıdır. Bu farklılık da onun kendine has bir yapısı olmasından kaynaklanır.
Gelelim en ilginç özelliklerden birine. Sonra söyleyeceğimizi en başta söyleyelim: Mitokondri, bir nevi insan ırkının devamlılığının anahtarıdır. Çünkü, hücredeki diğer organellerden farklı olarak kendi DNA’sına sahiptir. Buna “mitokondriyal DNA” denir. Bu Mitokondriyal DNA ise insanlara annesinden mirastır. Babadan gelen hücrelerden mitokondri transferi olmaz. Peki, insanın en yakının annesi olmasının altında mitokondri mi vardır?