MESCİD-İ AKSA’NIN KAPILARI

Betül ALTUN ERİNCİK


“Yerin Göğe En Yakın Avlusu”na Açılan Kapılar
İslam medeniyetinin farklı dönemlerinden günümüze ulaşan mescit, kubbe, medrese, zaviye, sebil, çeşme gibi pek çok mimari yapı ve kadim zeytin ağaçlarıyla bezeli mukaddes Mescid-i Aksa arazisine - sayı ve isimleri kaynaklarda farklılık göstermekle birlikte- on beş kapıdan geçilerek girilir. Bu kapıların kuzey ve batı duvarlarında yer alan on tanesi günümüzde hâlâ açıktır ve şehre doğrudan bağlantı sağlar. Esbat, Hıtta, Silsile ve Nazır kapıları, namaz vakitlerinin tamamında açık tutulurken diğer kapılar ise sabah ve yatsı vakitlerinde kapatılmaktadır. Dıştan yüksek duvarlarla çevrili güney ve doğu cephelerindeki kapılar ise şu anda kullanıma kapalıdır.
Mescid-i Aksa’nın mukaddes ve mübarek toprağına adım atılan ilk eşik olan bu kapılar, saadet ve huzurla yoğrulmuş günlerin yanı sıra, işgalin acı ve elem dolu dönemlerine de tanıklık etmiş; tarihin canlı birer şahidi hâline gelmiştir. Günümüzde Mescid-i Aksa’nın tüm kapılarında, işgalci İsrail askerleri nöbet tutmakta; kapıların iç kısmında ise İslam Vakfı’na bağlı görevliler yer almaktadır. İsrail, kapıların kontrolünü elinde bulundurarak zaman zaman girişlere çeşitli kısıtlamalar getirmekte; özellikle 40 yaş altı Filistinlilerin mescide girişini engellemektedir.
Kapılar, genellikle bulundukları konuma ya da taşıdıkları özelliklere göre adlandırılmıştır.
Açık Kapılar
Kuzey Duvarındaki Kapılar
• Babü’l-Hıtta (Hıtta Kapısı/Bağışlanma Kapısı): Mescid-i Aksa’nın kuzey duvarı boyunca ilk kapıdır. İsmini “günahların bağışlanması” anlamındaki “hıtta” kelimesinden alır. Namaz vakitlerinin tümünde açık tutulan dört kapıdan biridir.
• Babü’l-Âtem (Karanlık Kapı/Şerefu’l-Enbiya Kapısı/Kral Faysal Kapısı): Mescid-i Aksa’nın kuzey duvarının ortasında, üç kuzey kapısından ortanca olanıdır. Ayrıca, “Şerefü’l-Enbiya Kapısı” ve “Kral Faysal Kapısı” olarak da bilinir.
• Babü’l-Esbat (Esbat Kapısı/Kabileler Kapısı/Sitti Meryem Kapısı): Mescid-i Aksa’nın kuzeydoğu köşesinde yer alır. “Esbat” kelimesi, Hz. Yakub’un soyundan gelen on iki kabileyi ifade eder. En çok kullanılan ve namaz vakitlerinde sürekli açık tutulan kapılardandır.
Batı Duvarındaki Kapılar
(Kuzeyden güneye doğru)
• Babü’l-Gavanime (Gavanime Kapısı/el-Halil Kapısı): Gavanime Mahallesi’ne açıldığı için bu isimle anılmaktadır. Eskiden Hz. İbrahim’e ithafen “el-Halil Kapısı” olarak da adlandırılmıştır. Bugün genellikle ziyaretçilerin ve müminlerin giriş çıkışı için kullanılan kapılardan biridir.
• Babü’n-Nazır (Nazır Kapısı/Hapishane Kapısı/Meclis Kapısı/Mikail Kapısı/Ribatu’l- Mensuriyye Kapısı): Batı duvarında bulunur ve devamlı açık kapılardandır. Çevresindeki yapılar nedeniyle birçok farklı adla anılmıştır.
• Babü’l-Hadid (Demir Kapısı/Aragon Kapısı): Aragon Medresesi’ni kuran kişi tarafından yenilendiği için “Aragon Kapısı” da denir.
• Babü’l-Kattanin (Pamukçular Kapısı): Kudüs’teki Pamukçular Çarşısı’na açılır; estetik açıdan en zarif kapılardandır.
• Babü’l-Mutahhara (Abdesthane Kapısı): Çıkışındaki abdesthane nedeniyle bu adla anılır. Eski Şehir sokaklarına açılmayan tek kapıdır.
• Babü’s-Sekine-Babü’s Silsile (Sekine Kapısı ve Silsile Kapısı): Sekine Kapısı ve Silsile Kapısı çifte kapı olarak inşa edilmiştir. Günümüzde sadece Silsile Kapısı açık bulunmaktadır. Hz. Davud’un burada tevbe ettiği rivayet edilir.
• Babü’l-Meğaribe (Faslılar Kapısı/Burak Kapısı/Kamame Kapısı): Selahaddin Eyyubi tarafından Kudüs’ün fethinden sonra Cezayir ve Faslı Müslümanların yerleştirildiği Faslılar Mahallesi’ne açılır. Batılılar tarafından Kamame Kapısı şeklinde de isimlendirilir. Günümüzde İsrail’in kontrolünde olup Müslümanların girişine kapalıdır. Yahudi baskınları için kullanılmaktadır.
Kapalı Kapılar
Güney Duvarındaki Kapılar
• Babü’l-Müzdevec (İkili Kapı/Nebi Kapısı): Mescid-i Aksa’nın güney duvarında yer alan kapılardan biridir. Bu kapının Miraç Gecesi’nde Hz. Muhammed’in (s.a.s.) Mescid-i Aksa’ya giriş yaptığı kapı olduğuna inanılır.
• Babü’l-Müselles (Üçlü Kapı/ Hulda Kapısı): Mescid-i Aksa’nın güneydoğu köşesinde yer alır. “Müselles” Arapçada “üçlü” anlamına gelir. Emevi saraylarına geçiş için açılmıştır. Yahudiler tarafından “Hulda Kapısı” olarak da adlandırılır.
• Babü’l-Müfred (Tekli Kapı): Haçlı işgali sırasında atların geçişi için açılmıştır. Mervan Mescidi’ne bitişiktir.
Doğu Duvarındaki Kapılar
• Babü’r-Rahme ve Babü’t-Tevbe (Rahmet ve Tevbe Kapıları): Mescid-i Aksa’nın doğu duvarında yan yana bulunan iki kapıdır. Bu iki kapı, Rahmet Mezarlığı’na komşudur. Güneydeki Rahmet, kuzeydeki Tevbe Kapısı’dır. Selahaddin Eyyubi tarafından güvenlik gerekçesiyle kapatılmıştır ve günümüzde de kapalı durumdadır.
• Babü’l-Cenaiz (Cenaze Kapısı/Burak Kapısı): Mescid-i Aksa’nın doğu duvarında bulunan kapılardan biridir. Cenazelerin mezarlığa taşındığı kapıdır. Aynı zamanda “Burak Kapısı” olarak da bilinir.