MENİSKÜS YIRTIĞI
Uzm. Dr. Reyhan KÖROĞLU
Kaval kemiği ve uyluk kemiğinin arasında bir yastık görevi gören C şeklinde iki kıkırdak parçası vardır. Bunlara menisküs adı verilir. Menisküsler diz eklemini oluşturan femur (uyluk) ve tibia (bacak) kemikleri arasında yer alırlar. Biri iç, diğeri dış olmak üzere her dizde ikişer tane menisküs bulunur. Menisküs dizin stabilitesini sağlayan ve süspansiyon yaparak kıkırdak yaralanmasını engelleyen dizin önemli bir yapısıdır.
Menisküs Yırtığı Nedenleri
Menisküs yırtıkları, özellikle futbol gibi spor faaliyetlerinde, yoğun tekmeleme ve hızlı koşu içerebilen sporların yanı sıra voleybol ve basketbol gibi sporlarda yaygın olarak görülür. Menisküs yırtığı, birey koşarken aniden yön değiştirdiğinde meydana gelebilir. Birçok vakada ön çapraz bağ yaralanması gibi diğer diz yaralanma türleri ile aynı anda görülür.
Menisküs yırtıkları, hareketli sporların yanı sıra menisküsün yaşla birlikte zayıflaması ve dejenere olması nedeniyle yaşlı bireylerde, özellikle yaşlı sporcularda görülen bir durumdur. 65 yaş ve üstü bireylerin yüzde 40’ından fazlasında menisküs yırtığı görülebilir.
Menisküs Yırtığı Nasıl Önlenir?
Normal şartlar altında menisküs yırtıkları bir kaza sonucu oluştuğu için önlenmeleri zordur. Ancak birtakım önlemler, diz yaralanması riskini azaltabilir. Bu önlemler arasında öncelikle düzenli egzersiz ile uyluk kaslarını güçlü ve dayanıklı tutmak gelir. Ağır egzersizlere başlamadan önce ısınma hareketleri yapılmalıdır.
Birey, egzersiz sürecinde, hareketler arasında vücuda dinlenmek için zaman tanımalıdır. Giyilen ayakkabılar mutlaka yeterli desteği vermeli ve ayağa doğru şekilde oturtularak kullanılmalıdır. Esneklik korunmalı, zorlayıcı hareketler sınırında bırakılmalıdır. Egzersiz sürecinde antrenman yoğunluğu asla aniden artırılmamalı, yoğunluk yavaşça artırılıp azaltılmalıdır.
Menisküs Yırtığı ile Ortaya Çıkabilecek Komplikasyonlar
Menisküs yırtığı nedeniyle ameliyat olan bireylerin yüzde 85-90’ı için kısa vadede çok iyi sonuçlar elde edilir. Ancak onarılamayacak kadar büyük bir menisküs yaralanması olan bireylerde uzun vadede diz artriti gelişebilir.
Menisküs onarımı için yapılan cerrahi müdahaleler düşük risklidir. Olası komplikasyonlar arasında, deri sinirlerinin yaralanması, enfeksiyon ve diz sertliği bulunur. Doktor, enfeksiyonu önlemeye yardımcı olmak için bireye antibiyotik reçete edebilir. Buna ek olarak kan pıhtılaşmasını önlemeye yardımcı olmak için kompresyon çorapları önerebilir.
Menisküs Yırtığı Belirtileri
Menisküs yırtığının belirti ve semptomları arasında bacağı bükme ve doğrultma zorluğu, dizde sürekli ağrı, sıkışma veya kilitlenme eğilimi, şişlik ve yaralanma sırasında özellikle fark edilen patlama hissi bulunur.
Bu ağrı, ilk aşamalarda çok ağır veya kötü olmayabilir. Hatta spor müsabakasını sürdürme imkânı bile olabilir. Ancak menisküs dokusu çevresinde iltihaplanma başladığı andan itibaren ağrı artacaktır.
Tanı Yöntemleri
Fizik muayene yapılmalı, röntgen filmleri çekilmeli, aynı zamanda manyetik rezonans görüntüleme ile diz kıkırdağı ayrıntılı incelenmelidir.
Tedavi Yöntemleri
Menisküs yırtıklarının tedavisi, yırtığın büyüklüğüne ve yerine bağlı olarak değişiklik gösterir. Tedaviyi etkileyen diğer faktörler arasında bireyin yaşı, mesleği, günlük aktivite seviyesi ile bölgedeki diğer yaralanmaları bulunur.
Her menisküs yırtığı vakası ameliyat gerektirmez. Bireyin dizi kilitlenmiyorsa, durum dengelendiyse, ağrı ilerlemiyorsa ve semptomlar ile belirtiler hafifliyorsa cerrahi olmayan tedavi yöntemleri yeterli olabilir. Bu durumda iyileşmeyi hızlandırmak için dizi dinlendirmek önemlidir.
Özellikle dizde ağrı hissediliyorsa yürümek dâhil olmak üzere fiziksel faaliyetleri sınırlamak önemli olabilir. Gerekli olduğu durumda koltuk değnekleri faydalı olacaktır. Dizde ağrıyı ve şişliği azaltmak için buz kullanılabilir. Dizde meydana gelen şişliği kontrol etmek için elastik bir bandaj veya neopren tip bir kılıf ile diz sarılabilir. Birey otururken veya uzanırken dizi havada tutmak için topuğunun altına bir yastık koymalıdır.
İyileşme süreci boyunca koşma ve zıplama gibi diz çevresindeki bacak kemiklerinin birbirine hızla çarptığı faaliyetlerinden kaçınmak önemlidir.
Menisküs tedavisi sürecinde antiinflamatuar ilaçlar kullanılabilir. Dizdeki stresi azaltmaya yardımcı olmak için doktor veya fizyoterapist tarafından önerilen germe ve güçlendirme egzersizleri yardımcı olacaktır.
Her menisküs yırtığı vakasında basit veya ilaçlı tedavi yöntemleri yeterli gelmeyebilir. Yırtığın büyük veya geniş olduğu, dengesizliğe yol açtığı ya da kilitlenme belirtilerine neden olduğu vakalarda, dengesizliğe neden olan parçaları onarmak veya çıkarmak için ameliyat gerekebilir. Bu tıbbi müdahale prosedürü genellikle oldukça basittir ve operasyon sonrasında birey aynı gün eve dönebilir. Bir onarım yapılması durumunda dizde koruma için alçıya veya bir desteğe ihtiyaç duyulabilir. Bunun yanı sıra koltuk değneği kullanımı da mümkündür.
Menisküs Yırtığının İyileşme Süresi
Ameliyattan sonra tam iyileşme süreci, bireyin normal şartlardaki iyileşme hızına, yapılan işlemin türüne ve diğer faktörlere bağlı olarak 4 ila 6 hafta devam edebilir.
Tam menisküs onarımı durumunda iyileşme süresi üç aya kadar çıkabilir. Birçok vakada ortaya çıkan komplikasyonları en aza indirmek ve iyileşmeyi hızlandırmak için ameliyattan sonra fizik tedaviye başvurulur. Bununla birlikte, doktor tavsiyesi ile iyileşme süreci boyunca bireyin diz ağrısını artırmayacak yüzme gibi sporlar önerilebilir.
Menisküs yırtığı tedavi sürecinde acele edilmemelidir. Hasta, dizini ağrısız bir şekilde tamamen büküp açabilene, dizdeki şişlik tamamen gerileyene, yaralı diz sağlam diz kadar güçlü hâle gelene ve yürürken, koşarken, zıplarken dizde hiçbir şekilde ağrı hissedilmeyene kadar eski fiziksel aktivite düzeyine dönülmemelidir.
İyileşmeden dizini tekrar eski seviyede kullanmaya başlayan bireyler, dizde daha fazla yaralanmaya ve hareket ile esneklik yetilerinde kalıcı kayıplara neden olabilirler.