MANŞETLERİYLE
DİYANET GAZETESİ


Dr. Mehmet BULUT
DİB Emekli Başkanlık Müşaviri


Diyanet Gazetesi’nin bir gazete şablonunda olması düşünüldüğünden doğal olarak birinci sayfalarında, çoğu kendi hizmet alanına münhasır olmak üzere çeşitli konulara ilişkin manşetlere de yer verilmişti. Bir önceki yazıma bir mütemmim olmak üzere bu manşetlerden bir kısmına da bu yazıda yer vermek istiyorum. 382 sayılık bir mevkutenin bütün manşetlerine değinme imkânı olmadığından bazı örneklerle yetineceğim.
İlk sayı
Gazetenin ilk sayısının 1968 ramazanına denk getirildiğini ve manşetinin de “Ramazan-ı Şerif” olduğunu önceki yazımda belirtmiştim.
Üst düzey atamalar
Dönemde Diyanet İşleri Başkanlığından sorumlu devlet bakanlıklarına yapılan atamalar gazetenin manşetinden duyrulmuştu. Sırayla belirtecek olursak; Süleyman Arif Emre’nin atanması, gazetenin 1 Mart 1974 tarihli sayısında; Mehmet Özgüneş’in atanması, 15 Aralık 1974 tarihli sayısında; Hasan Aksay’ın atanması, 15 Nisan 1975 tarihli sayısında; Süleyman Arif Emre’nin ikinci kez atanması, 1 Ağustos 1977 tarihli sayısında; Dr. Lütfi Doğan’ın atanması, 1 Şubat 1978 tarihli sayısında; Muhammed Kelleci’nin atanması, 1 Aralık 1979 tarihli sayısında; Mehmet Özgüneş’in ikinci kez atanması, 1 Ekim 1980 tarihli sayısında ve Saffet Sert’in atanması da Nisan 1989 sayısında manşetten verilmişti.
Gazetenin yayın sürecinde, yani 1968’den 1990 sonuna kadar dört şahıs Diyanet İşleri Başkanlığına getirilmişti. Bu tayinlerin tamamı gazetemizin manşetinden verildi. Buna göre; Dr. Lütfi Doğan’ın 26 Ağustos 1972’de Başkanlığa tayini 15 Eylül 1972 tarihli sayısında, 28 Temmuz 1976’da göreve başlayan Süleyman Ateş’in Başkanlıkta görevlendirilmesi 15 Ağustos 1976 tarihli sayısında, 9 Şubat 1978’de göreve başlayan Tayyar Altıkulaç’ın Diyanet İşleri Başkanlığına tayini 18 Şubat 1978 tarihli sayısında ve Mustafa Said Yazıcıoğlu’nun 17 Haziran 1987’de Başkanlıkta görevlendirilmesi de Temmuz 1987 tarihli sayısında manşetten verildi. Başkanlar yanında başkan yardımcılıklarına hatta bazen daire başkanlıklarına yapılan tayinler de gazetenin ilk sayfasında yer alabilmişti. Mesela, Tayyar Altıkulaç’ın başkan yardımcılığına tayini, gazetenin 30 Temmuz 1971 tarihli sayısında, Personel Binbaşı Ahmet Okutan’ın başkan yardımcılığına atanması 30 Eylül 1971 tarihli sayısında, Hamdi Mert ve Halil Sevgin’in başkan ardımcılığına atanması 15 Şubat 1978 tarihli sayısında, Hasan Ege’nin başkan yardımcılığına atanması da 15 Ekim 1976 tarihli sayısında ilk sayfadan duyruldu.
Başkanlığa yapılan üst düzey ziyaretler
Dönemde az da olsa üst düzey devlet yetkililerinin Başkanlığı ziyaret ettiklerini ve bu ziyaretlerin gazetemizin manşetinden duyrulduğunu görüyoruz. Tarih sırasına göre örneklendirecek olursak; Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay’ın Şubat 1973’teki Başkanlığı ziyareti gazetenin 15 Mart 1973 tarihli sayısında ve Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk’ün 31 Mayıs 1976 günü Başkanlığı ziyareti 15 Haziran 1976 tarihli sayısında manşetten verildi. Başkan Altıkulaç’ın 27 Mart 1979’da makamında saldırıya uğraması sonrasında Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk’ün Başkan’a geçmiş olsun ziyareti ise gazetenin 15 Haziran 1979 tarihli sayısının manşetinde yer aldı. Başbakan Yardımcıları Necmettin Erbakan ve Alparslan Türkeş’in ayrı tarihlerdeki Başkanlığı ziyaretleri 15 Ağustos 1976 tarihli sayısında, Başbakan Bülent Ecevit’in 1 Eylül 1978’deki ziyareti 15 Eylül tarihli sayısında manşetten verilmişti. Bülent Ecevit, 24 Temmuz 1979’da Başkanlığı bir kez daha ziyaret etmiş ve bu ziyaret de gazetenin 1 Ağustos 1979 tarihli sayısından verilmişti. Daha sonra Devlet Bakanı Muhammed Kelleci Aralık 1979’da, Başbakan Süleyman Demirel 29 Ocak 1980’de, Devlet Bakanı Mehmet Özgüneş 1 Ekim 1980’de, Devlet Bakanı Kazım Oksay Ocak 1984’te, Başbakan Turgut Özal Nisan 1986 ve 2 Temmuz 1987’de Başkanlığı ziyaret etmiş ve bu ziyaretler sırayla gazetenin 15 Aralık 1979, 15 Şubat 1980, 15 Ekim 1980, Şubat 1984, Mayıs 1986 ve Ağustos 1987 tarihli sayılarında manşetten duyrulmuştu.
Mesaj içerikli manşetler
Hem bir meslek hem de halka hitap eden bir süreli yayın olarak Diyanet Gazetesi’nin bir kısım manşeti muhtelif konularda mesajlar içeriyordu. Bu konudaki örneklerimizi şöyle sıralayabiliriz: Gazetenin 15 Ocak 1968 tarihli 2. sayısı, “Mü’minler ancak kardeştir…” manşetiyle çıktı. Diyanet İşleri Başkanı Lütfi Doğan’ın ramazan dolayısıyla gazetenin 15 Kasım 1970 tarihli 7. sayısında yayınlanan “TRT’nin dinî neşriyatıyla Başkanlığımızın alakası yoktur.” şeklindeki demeci manşetten verilmişti. Demecinde Başkan, dinî yayınlar konusunda TRT’nin Diyanetle işbirliği cihetine gidemeyişinden yakınmaktaydı. TRT’de dinî yayınlar meselesi 15 Kasım 1978 tarihli gazetede tekrar gündeme getirilmişti. Lütfi Hocamızın, “Çocuklarımızı güzel terbiye etmek dinî ve millî görevlerimizdendir.” başlıklı başmakalesi de 1 Mayıs 1972 tarihli gazetenin manşetinden verilmişti ve doyurucu bir muhtevaya sahipti. 15 Ağustos 1973 tarihli gazetede namaz konusu manşete taşınmıştı. İstiklal Marşı’nın kabulünün 50. yılı dolayısıyla gazetenin 15 Mart 1971 tarihli sayısı “M. Âkif’i rahmetle anıyoruz.” manşetiyle çıktı.
İsraf ve tasarruf konuları da zaman zaman gazetede gündem olmuştu. Mesela 30 Mart 1971 tarihli 16. sayısının manşeti, “Üç büyük şehirde kırk beş bin kilo ekmek her gün çöplüğe atılıyor.” şeklindeydi. 1 Temmuz 1981 tarihli gazetenin manşeti ise çarpıcıydı: “İsraf edilen aydınlık geleceğin karanlığıdır.” Ekim 1982 sayısı da “Ekmeğe saygı” manşetini taşıyordu.
Ramazan, önemli dinî gün ve geceler ve bayramlar da bazen manşet konusu olmuştu. Mesela 15 Ağustos 1973 tarihli gazetenin manşeti, “Miracın insanlara en güzel armağanı namazdır.”; 15 Mart 1975 tarihli sayısının manşeti, “Mevlid Kandiliniz mübarek olsun.” ve 15 Haziran 1981 tarihli sayısının manşeti, “Ramazan sosyal bir hadisedir.” şeklindeydi. 1 Mayıs 1974 tarihli gazeteye atılan, “Cennet anaların ayağı altındadır.” manşeti de dikkat çekiciydi. “15. yüzyılda bir Hicret soluğuna muhtacız.” manşetini taşıyan 15 Haziran 1980 tarihli gazetede hicretin 15. yüzyılı kutlamaları anlatılmıştı. 25 Mayıs 1980 günü Başkanlıkça gerçekleştirilen “Hicretin 15. yüzyılında İslam Dünyası ve Türkiye’nin Durumu” konulu panelde yapılan konuşmalardan özetler de bu sayının iç sayfalarında yer almıştı.
1-15 Mart 1981 tarihli gazetenin manşeti “Diyanet İşleri Başkanlığı 57 yaşında” şeklindeydi. Diyanetin kuruluş yıldönümü ilk defa bu sayıda gündem olmuştu. İç sayfalarda da Başkanlığın 57 yıl içinde gerçekleştirdiği faaliyetlerden bir kısmı anlatılmıştı.“Türkiye’de 57 bin cami var.” manşetiyle çıkan Temmuz 1986 sayısında, Cumhuriyet döneminde yapılan cami sayısının 45 bin, kadrosuz cami sayısının da 12 bin olarak tespit edildiği açıklanmıştı.
İlkler
Başkanlıkça ilk defa gerçekleştirilen bazı faaliyetler de gazetenin manşetinden duyrulmuştu. Mesela 15 Mayıs 1972 tarihli sayı Başkanlığın ilk yayınevinin Ankara Maltepe’de açıldığını bildiriyordu. İlk defa bir Hac İşleri Müdürlüğünün kurulacağı gazetenin 1 Haziran 1974 tarihli sayısının manşetinden duyrulmuş, ancak kurulduğuna ilişkin haber 1 Ekim 1976 tarihli sayıda yer almıştı. Türkiye Diyanet Vakfının 13 Mart 1975’te kuruluşu, gazetenin 1 Haziran 1975 tarihli nüshasında manşetten haber yapılmıştı. Gazetede konuya ilişkin yazılar yanında arka sayfada vakfın kuruluş senedine de yer verilmişti. İlk defa bir Dinî Yayınlar Fuarı’nın açıldığı gazetenin Temmuz 1983 sayısında, Başkanlığın 1-7 Ekim günlerini Camiler Haftası olarak ilan ettiği ise Eylül 1986 sayısında duyrulmuştu. Başkanlığın girişimi sonucu hayata geçirilen İlahiyat Meslek Yüksek Okullarının ilk ikisinin İstanbul ve İzmir’de açıldığı ise Kasım 1989 sayısının manşetindeydi.
Güncel
Çoğu Başkanlıkla ilgili olmak üzere bazı güncel gelişmeler de gazetenin manşetlerinde yer alabilmişti. Mesela, 21 Mayıs 1971’deki Bingöl depremi gazetenin 30 Mayıs 1972 tarihli sayısında, “Milletçe üzüldük.” manşetiyle verilmişti. Gazetenin 1 Ağustos 1974 tarihli manşeti, “Adını Peygamberinden alan Mehmetçik Kıbrıs’ta.” şeklindeydi. 15 Ağustos 1974 tarihli sayısında İmam-Hatip Liselerinin orta kısmının açıldığı duyrulmuştu. “Büyük din âlimi Prof. Tayyib Okiç’i kaybettik.” haberi, 1 Nisan 1977 tarihli sayının ilk sayfasından verildi. Başyazı yanında bu sayının iki tam sayfası Okiç’e ayrılmıştı. Gazetenin 1 Şubat 1976 tarihli sayısında Ankara Eğitim Merkezinin, 15 Mart 1976 tarihli sayısında İstanbul Haseki Eğitim Merkezinin hizmete girdiği manşetten açıklandı. Başkanlık tarihinde önemli bir gelişme olan vekil imamların asalete geçirilişi, 15 Nisan 1977 tarihli gazetede yer aldı.
İki sayısı birleştirilip özel sayı olarak çıkan gazetenin 15 Aralık 1978-1 Ocak 1979 sayısının manşetinde, tarihî süreç içerisinde Başkanlığın gerçekleştirdiği önemli faaliyetlerinden biri olan Rü’yet-i Hilâl Konferansı vardı. İstanbul’da yapılan ve 20 ülkenin katıldığı konferansta ramazan ve dinî bayramların bütün İslam ülkelerinde aynı günde başlama kararı alındığı anlatılmıştı.
Başkan Altıkulaç’ın 27 Mart 1979’da makamında sözlü ve fiziki saldırıya uğraması günün basınında yer aldığı gibi Diyanet Gazetesi de 15 Nisan 1979 tarihli nüshasında bu hadiseye genişçe yer vermişti. Altıkulaç’ın konuya ilişkin ‘’Mütecavize Cenab-ı Hak’tan hidayet diliyorum.” şeklindeki demeci sürmanşetti. Gazetede ayrıca günlük gazetelerde konuya ilişkin çıkan haber ve yorumlardan iktibaslar yapılmıştı.
15 Ocak 1980 tarihli gazetenin manşeti “Afganistan işgal edildi.” şeklindeydi. Gazetenin sonraki sayısında da Afgan işgaline geniş yer verilmişti. Aynı tarihli gazetede yer alan bir diğer haberde ise ünlü Fransız dergisi Le Point’ın 1980 yılını “Hz. Muhammed Yılı” ilan ettiği duyruluyordu. 15 Şubat 1980 sayısının manşeti, “Anarşi can almaya devam ediyor.” şeklindeydi ve iç sayfada konuya ilişkin bir haber-yoruma yer verilmişti. 1 Ekim 1980 sayısında küçük bir başlıkla “Ordu yönetime el koydu.” deniyordu. 1 Nisan 1981 tarihli gazetenin manşeti, “Ermeni vahşetinin son kurbanı bir Din Görevlisi.” başlığını taşıyordu ve Paris’te Çalışma Ataşesi Reşat Moralı yanında din görevlisi Hamit Tecelli Arı’nın şehit edilmesini gündeme taşımıştı.
Aralık 1986 sayısının manşetinde, “Kendi isteğiyle emekliye ayrılan Dr. Tayyar Altıkulaç’ı törenle uğurladık.” ifadesi vardı.
Kocatepe Camii’nin, Başbakan Turgut Özal tarafından 28 Ağustos 1987 günü resmî açılışı gazetenin Ekim 1987 sayısının manşetindeydi. Aralık 1989 sayısının manşetinde ise Diyanet İşleri Başkanlığının doğrudan Başbakana bağlandığı haberi yer alıyordu.
Hac
1970’li yıllardan itibaren hac seyahatleri, gazetenin birçok sayısına manşet olmuştu. Mesela 15 Ocak 1971 tarihli 11. sayısının manşeti, “Resmî açıklama: Bu yıl hacca yalnız uçakla gidilecek.” şeklindeydi. 1 Ocak 1972 tarihli gazetede ise kolera nedeniyle haccın yasaklandığı yazılmıştı. 15 Ekim 1977 tarihli gazetenin manşeti, “Diyanet Vakfı hac kafilesi düzenledi.” şeklindeydi. Gazetenin sonraki birkaç sayısında da Vakfın düzenlediği hac kafilesiyle ilgili haberler yer almıştı. 15 Kasım 1978 tarihli gazetede hacca gidenlerin sayısının 42 bin olduğu yazıldı. 1980’li yıllarda hemen her yıl Başkanlığın düzenlediği hac organizasyonları gazetede genişçe yer almıştı.
Millî günler
Cumhuriyetin 50. yılı dolayısıyla 29 Ekim 1973 sayısında yer verilen manşeti bir kenara bırakacak olursak millî günlerin Diyanet Gazetesi’nin manşetlerinde yer almasına 1980’li yıllarda rastlıyoruz. Buna göre mesela 1 Kasım 1980 tarihli sayının manşeti, “Cumhuriyet coşkun törenlerle kutlandı.” şeklindeydi. Çanakkale Zaferi gazetenin hem 15 Mart 1980 tarihli sayısının hem de Mart 1983 tarihli sayısının manşeti olurken, 1-15 Ağustos 1983 tarihli sayısı da “Zaferlerimiz gururumuz.” manşetiyle Ağustos zaferleri gündem yapılmıştı. Ekim 1983 tarihli sayısının manşeti ise “Cumhuriyetimiz 60 yaşında.” şeklindeydi.
Son sayı
Aralık 1990 tarih ve 382 sayılı son sayısının manşetinde Diyanet Gazetesi’nin yeni ebat ve muhteva ile çıkacağı duyruldu.
Yazıyı şöyle noktalayalım: Artık arşivlerde yerini almış 382 sayılık Diyanet Gazetesi koleksiyonundan öğreneceğimiz çok şey var. Manşetleri de dâhil bir bütün olarak Başkanlığın en az 22 yıllık tarihine, bu süreçteki ülkemizde dinî gelişmelere ve içinde bulunulan dönemin siyasi ve sosyal görünümüne az çok ışık tutmaktadır.
Bu vesileyle belirteyim ki Başkanlığımızın süreli yayınlar arşivini dijital ortama taşıması önemli bir hizmet olmuştur. Ancak, sayfalarına dokunarak mevkutelerimizi gözden geçirmenin ayrı bir zevki olduğu kanaatindeyim. Son iki yazımı hazırlarken şahsen ben öyle yaptım.