KIŞ MEVSİMİNİ GÜZELLEŞTİREN ÇİÇEK
Evde yetiştirilen bitkilerin çoğunun dinlenme dönemine girdiği kış aylarında çiçek açarak sizi mutlu edecek, bakımı son derece kolay olan yılbaşı çiçeği (Schlumbergera truncata), dünya genelinde tatil kaktüsü, yengeç kaktüsü ve zygokaktüs olarak adlandırılır. Latince ismi Schlumbergera, Belçikalı bir bahçıvanın ismi olup, truncata “kesik kare” anlamına gelir. Bu isim de gövdenin kesilip de eklenmiş gibi bir görüntüye sahip olmasından dolayı verilmiştir.
Bitki, kaktüs ailesindendir. Ancak çöl kaktüsleri gibi aşırı sıcak, güneşli ortamlara, çok aşırı kuraklığa dayanıklı değillerdir. Düzgün bir bakımla nesilden nesle aktarılabilecek kadar uzun yaşayabilir. İki yüz yıldan fazla yaşayan örnekleri mevcuttur. Yaprak zannedilen ancak birbirine ekli yeşil gövdesiyle fotosentez yapan yılbaşı çiçeği, gövdesinin kenarları boyunca ve uçlarında farklı şekillerde iki veya üç "diş" bulunan, düzleşmiş parçalardan oluşur. Gövde saplarının uçları sivri değil düz düz kesilmiş ve birbirine eklenmiş gibidir. Ekli parçaların her biri yaklaşık 4–6 cm uzunluğunda ve 1,5-2 cm genişliğindedir. Beyaz, kırmızı, mor, pembe hatta turuncu-sarı çiçekli türleri mevcuttur. Kuzey yarım kürede kasım-ocak, güney yarım kürede mayıs-haziran ayları arasında çiçek açarlar. Büyüme şeklinden ötürü askılı sepet saksılarda mükemmel görünürler.
Brezilya’nın tropikal ormanlarında başka bitkilerin yüzeylerinden destek alarak yaşayan bu bitki, doğal ortamında yarı gölgede geliştiği için evlerde hafif gölgede çok iyi büyür. Yaz aylarında direkt yoğun güneş ışığı alması, gövdesinde depoladığı fazla sudan dolayı oluşan reaksiyonda klorofil devre dışında kalacağından bitkinin solgun ve sarı görünmesine neden olur.
Optimum büyüme, nisan ayından eylül ayına kadar olan dönemde ve 20-25°C arasındaki sıcaklıklarda gerçekleşir. Çiçek tomurcukları oluştuktan sonra bulunduğu ortamın sıcaklığının çok yüksek olmaması gerekir. Ortam ısısının yüksek olması, kalorifer yanı, hava akımı olan kapı aralıkları gibi ortamlar çiçek tomurcuklarının düşmesine neden olabilir.
Işık İsteği
Kaliteli ve bol çiçek tomurcuğu oluşturabilmesinin sırrı, sıcaklık ve karanlık kontrolündedir. En iyi çiçeklenme için dolaylı parlak ışık, 12° ile 15°C arasında gece sıcaklıkları önemlidir. Çiçeklenme meydana gelmeden önce her gün 12-14 saat karanlık gerekir. Yani 8-10 saatten fazla parlak ışıkta kalmamalıdır. Bu uygulamaya eylül ayının ortalarında başlanmalı ve sekiz hafta devam edilmelidir.
Sulama
Sulama yapmadan önce dokunarak toprağı kontrol edin. Yılbaşı çiçeği kuru, az sulanan koşullara toleranslıdır. Özellikle kışın karanlık günlerinde toprak çok yaş olmamalıdır. Ancak toprağın tamamen kurumasına da izin vermeyin. Nemi aşırı seven bu bitkinin saksısının altına su ve çakıl dolu bir tepsi koyarak istediği nemi sağlayabilirsiniz. Suyun saksının alt deliklerinden saksıya girmediğinden emin olmalısınız, sadece buharlaşan suyun nemi için bu uygulamayı yapabilirsiniz. Aksi hâlde bitkiniz aşırı su emerek kök çürümesine maruz kalabilir.
Budama
Yılbaşı çiçeklerinizin büyüme dönemi, kış sonu-ilkbahar başı yani çiçeklenmenin bittiği dönemdir. Çiçek açtıktan yaklaşık bir ay sonra bitkinizi budayabilirsiniz. Budama, bitkiyi dallanması için teşvik eder. Çiçekler solduktan sonra pek güzel görünmeyeceği için en uygun dönem çiçeklenme dönemi sonudur. Budamadan sonra yaklaşık bir ay sulamaya ara verip yeni sürgünlerin oluşmaya başladığını gördüğünüzde yeniden başlayabilirsiniz.
Gübreleme
Gübreleme dönemi de yine büyüme dönemiyle aynıdır. Nisan-ekim ayları arasında fosfor içeriği yüksek bir gübreyle ayda bir kez gübreleyerek bitkinizin yılbaşında sağlıklı, parlak, bol çiçek açmasını sağlayabilirsiniz. Gübrelemeyi sonbahar başında kesmeniz gerekir. Yılbaşı çiçeğiniz dinlenme dönemine girip tomurcuklarını oluşturduktan sonra gübrelerseniz tomurcukların tuz birikmesi sonucu açmadan düşmesine neden olursunuz.
Saksı Değişimi
Yaklaşık üç yılda bir saksı değişimi yeterli olacaktır. Bu süre, bitkinin yaşı, büyüklüğü, gelişiminin ne kadar sağlıklı olduğu vs. birçok kritere bağlı olsa da drenaj deliklerinden çıkan kök uzantılarını gördüğünüzde rahatlıkla saksı değiştirme kararı alabilirsiniz. Ancak tomurcuk veya çiçeklenme döneminde saksı değişimi yapılmamalıdır. Saksı değiştirirken mevcut saksıdan bir boy büyük olması yeterlidir. Yılbaşı çiçeği ağır, ıslak karışımlarda iyi büyümediğinden, saksı ortamı gevşek olmalı ve iyi drene edilmelidir. İyi bir karışım, hazır saksı topraklarına bir miktar dere kumu, perlit veya tarımsal zeolit eklenerek elde edilebilir.
Hastalıkla Mücadele
Yılbaşı çiçeklerinde en çok gözlenen hastalık, aşırı sulamadan kaynaklanan kök çürüklüğüdür. Sarkık ve solmuş görüntü, kök çürüklüğü belirtisi olabilir. Ayrıca unlu bitler, kahverengi koşniller, kırmızı örümcek, akarlar ve yaprak bitleri de zaman zaman bitkinizi rahatsız edebilirler. Bu durumda neem ağacından elde edilen doğal, zehirsiz neem yağını bitkinizin hem yeşil aksamına hem de toprak yüzeyine püskürterek kullanabilirsiniz.