İstanbul Teknik Üniversitesi Abdülhakim Sancak Camii Uzman İmam Hatibi
Mehmet ATALAY:
“Gençlerin gündemine ve sosyokültürel dünyasına yabancı kalmamak adına din görevlileri; temel düzeyde psikoloji, sosyoloji, yakın tarih, spor ve sinema bilgisine sahip olmalıdır. Aynı zamanda sosyal medya, medya ve enformasyon diline hâkim olmak da gençlerle ortak bir iletişim zemini kurabilmek için önemlidir.”
Söyleşi: Mahir KILINÇ
Bir din görevlisinin sıfatı, statüsü, durumu ne olursa olsun, “toplumdan haberdar olup özellikle görev yaptığı lokasyonda ve insan topluluklarındaki zihinsel, fikirsel aktarımları, dönüşümleri sıkı sıkı takip etmesi gerektiğinden” söz ediyorsunuz. Bu durumun hem din hizmeti görevinde bulunan kimseye hem de hitap ettiği kitleye yönelik kazanımlarından kısaca bahsedebilir misiniz?
Merhum Mehmet Akif Ersoy’un, “Bana sor memleketin hâlini ben söyleyeyim / Çünkü bir imam bilir evleri, ha bir de hekim...” beyti, toplumun ruhuna ve bedenine şahitlik eden iki önemli sınıfı işaret eder. Biri gönül doktoru olan imam hatiplerimiz diğeri ise beden hekimlerimizdir. Bu iki rehberin; toplumun evinden, yuvasından ve gidişatından haberdar olması elzemdir. Tıpkı Muhammed İkbal’in ifade ettiği gibi: “Müslüman, dünyanın gidişatını kendine dert edinendir.”
Kimi zaman muhatap olunan kitleye doğrudan ayet veya hadis metinleri sunmak, doğru bir başlangıç olmayabiliyor. Hayatın akışı içindeki alışkanlıklar, kavramlar ve toplumsal gerçeklikler âdeta okunması gereken güncel ayetler gibidir. Din görevlisi de ilahi kelamı ve sünneti bu toplumsal dinamikleri anlamak ve anlamlandırmak için en sağlıklı biçimde kullanmalıdır. Bu bilinç sağlandığında, din görevlisinin topluma, toplumun da din görevlisine erişimi kesintisiz ve sürdürülebilir hâle gelecektir.
Önce Ondokuz Mayıs Üniversitesi Kampüs Camii, sonrasında ise İstanbul Teknik Üniversitesinin kampüsünde yer alan camide uzun bir süredir din hizmetinde bulunan bir imam hatip olarak söylerseniz; kampüs camiinde görev yapmanın mahalle camiindeki görevlerden ne gibi farkları vardır? Edinmiş olduğunuz tecrübelerden yola çıkarak kampüs içerisindeki camide görev yapan bir din görevlisinin özellikle hangi yetkinliklere sahip olması gerektiğini düşünüyorsunuz?
İmamet, beşerî standartların da ötesinde ilk peygamberden bugüne Allah’ın lütfettiği bir mefkûredir. Kur’an’ın ifadesiyle peygamberler; sevdirerek ve kalplere fısıldayan bir çağrıyla toplumu hakikate davet etmişlerdir. Bu metot, günümüzde Türkiye’nin bir özeti olan üniversite kampüslerinde çok daha kritik ve stratejiktir.
Kampüs camilerindeki din görevlileri, aile veya sosyal çevresinden hiçbir dinî eğitim almamış, din diline tamamen yabancı kalmış gençlerle de zaman zaman karşılaşabilmektedir. Bu kitleye hitap ederken aceleci ve acemice davranılmamalıdır. Tıpkı bir cevher ustası gibi acele etmeden, ruh ve zihin analizi yaparak söylenmesi gereken bir sözü söylemeyi benimsemelidir. Kur’an’ın da uyguladığı bu yöntem, muhatabın hazır bulunuşluğuna göre tohum ekmeyi gerektirir.
Gördüklerini ve yaşadıklarını kolay kolay unutmayan üniversite gençliğine yönelik olarak din görevlisinin hafızası, gözlem ve izlem yeteneği güçlü olmalıdır. Ayrıca kampüs camisini dört duvarla sınırlı tutmadan yurtlar, öğrenci evleri gibi sosyal mekânları da caminin kubbesi altında kabul etmelidir. İmam, bir rasathane gibi etrafını daima gözlemlemeli; kafelerde, kütüphanelerde ve derneklerde etkin ve asil bir temsil kabiliyetiyle görünür olmalıdır.
Gençlerin gündemine ve sosyokültürel dünyasına yabancı kalmamak adına din görevlileri; temel düzeyde psikoloji, sosyoloji, yakın tarih, spor ve sinema bilgisine sahip olmalıdır. Aynı zamanda sosyal medya, medya ve enformasyon diline hâkim olmak da gençlerle ortak bir iletişim zemini kurabilmek için önemlidir. Sonuç olarak kampüs camilerinin imam hatipleri, gençlerin diline ve dünyasına yaklaşabilmeli ve kalpten kalbe giden bir köprü kurmalılar.
Kampüs caminizde farklı akademik branşlardan, farklı zihinsel ve ruhsal dünyalardan gelen öğrencileri bir çatı altında buluştururken “mabedin ve mektebin gölgesinde bir gençlik” vizyonu doğrultusunda hem okula hem de camiye aidiyet hissi kazandırmak adına ne tür faaliyetler yürütüyorsunuz?
Kampüs camileri, yalnızca namaz kılınan mekânlar olmanın ötesinde farklı coğrafya ve fikirlerden gelen gençlerin buluştuğu ve aidiyet hissettiği birer sosyal yaşam üssüne dönüştürülmelidir. Türkiye’de yaygın olan, “Cami sadece ibadet yeridir.” algısını kırmak ve camiyi, inancı veya yaşam tarzı ne olursa olsun tüm gençlere sevdirmek amacıyla Samsun Ondokuz Mayıs Üniversitesi ve İTÜ’deki kampüs camiinde yapmış olduğumuz çalışmalarda önemli adımlar atmaya gayret ettik. Bu vizyon doğrultusunda cami müştemilatları, gençlerin yeteneklerini sergileyip geliştirebileceği çok yönlü atölyelere dönüştürüldü.
Teknoloji ve mühendislik odaklı çalışmalarda Ondokuz Mayıs Üniversitesi Camii’nde drone, roket ve 3D yazıcı, İTÜ Abdülhakim Sancak Camii’nde ise elektrikli otonom araç üretimi gerçekleştirildi. Bu teknik alanlarda üretilen prototipler; TÜBİTAK ve TEKNOFEST gibi yarışmalarda uluslararası başarılar, ödüller ve öğrencilerimize iş teklifleri getiren önemli açılımlara vesile oldu. Ayrıca teknik üniversite öğrencilerinin kabiliyetleriyle geliştirilen yazılım formları ve mobil uygulamalar, bugün Türkiye genelinde birçok imam ve sivil vatandaş tarafından aktif olarak kullanılmaktadır. Teknolojinin yanı sıra sinema, kısa film, yönetmenlik, yazarlık, edebiyat, müzik, spor, arıcılık gibi geniş bir yelpazede açılan kültür sanat atölyeleriyle farklı kesimlerdeki gençlerin de merakı ve ilgisi camiye uyandırılmış oldu. Camide oluşturulan kütüphaneler ve ders çalışma alanlarında ise öğrencilerin birbirlerine mentörlük/rehberlik ettiği modern bir mektep cami ortamı inşa edilmiş oldu.
Bu süreçte; öğrencilere akademik ve manevi danışmanlık, lojistik destek, materyal tedariki, diplomasi ve finansman sağlanarak kolaylaştırıcı ve yol açıcı bir rol üstlenildi. Nebevi bir metotla insanları, akılları ve kabiliyetleriyle değerlendirerek onlara özgürce üretebilecekleri alanlar açıldı. Bu çalışmalar, normal şartlarda fikirsel olarak birbirine mesafeli olan gençlerin cami çatısı altında bir araya gelmesini sağladı. Ortak üretilen projeler ve geçirilen nitelikli zamanlar, gençler arasında
güçlü bir gönül bağı ve arkadaşlık ortamı oluşturdu. Sonuç olarak camiler, tüm öğrencilerin ön yargılarını yıktığı, kendilerini “ait” hissedebildikleri ve bir araya gelerek harmanlandığı ortak bir gönül ve fikir havuzuna dönüşmüş oldu ve dönüşmeye de devam ediyor.
“Arınmak, Durulmak ve Doğrulmak için Mabedin ve Mektebin Gölgesinde Bir Gençlik” vizyonundan hareketle kurmuş olduğunuz “Câmiakademi” projesi bünyesinde gençlere yönelik çeşitli dersler yapıyorsunuz. Bu derslerden ve bunların gençlere tesirinden bahsedebilir misiniz?
Câmiakademi, nebevi usullere sadık kalmaya çalışarak madde ile manayı birlikte inşa etmeyi amaçlayan, gençlere yönelik, “cami merkezli bir danışmanlık ve eğitim mefkûresi”dir. Projenin temel hedefi ise ibadeti sadece belirli ritüellerden ibaret görmeyip hayatın tamamını, edinilen her bilgiyi ve toplumsal fayda üreten her salih ameli kulluk sayan şuurlu mümin yetiştirmektir. Ashab-ı kiramın suffede yetişme usulünü örnek alan bu çalışmalarda; gençlerin hem kafalarının hem kalplerinin hem de ruh dünyalarının imar edildiği meşru, maruf ve makul bir zemin sunulmaya çalışılmaktadır.
Bu doğrultuda yürütülen erkeklere yönelik “beyan” ve hanımlara yönelik “kavram” derslerinde, ezberci ve tekrarcı bir yaklaşımdan ziyade zihinlerin ve akılların ter döktüğü bir sorgulama ortamı oluşturulmaktadır. Derslerin nihai amacı, ibadetlerin “nasıl” yapıldığının ötesinde “neden” ve “kime” yapıldığına dair köklü bir Kur’an ve sünnet tasavvuru kazandırmaktır. Eğitimler sayesinde gençler, ailelerinden veya çevrelerinden edindikleri ön kabulleri hakikate dönüştürerek hayata ve kavramlara çok daha bütüncül bir açıdan bakmaya başlamaktadır.
Eğitimin somut çıktıları ve öğrencilerden gelen geri dönüşler ise bu kalıcı tesiri açıkça ortaya koymaktadır. Mezun olan ve eğitime devam eden öğrenciler; iş, eş, kariyer ve yol haritası planlamalarında hayatlarını Kur’an-ı Kerim ve sünnet süzgecinden geçirmektedir. İş başvurularında usulsüzlüklerden kaçınmakta, evlilik kriterlerini nebevi ahlaka göre belirlemekte ve farklı dinî gruplara karşı kör bir tarafgirlik yerine nizalaşmadan uzak, birleştirici ve zihin pergelinin sabit ayağını mabede koymuş bir duruş sergilemektedirler. Böylece Câmiakademi, gençlerin özgür düşünce ve iradeleriyle doğruya yöneldikleri şuurlu ve salih bir toplum zeminini inşa etmeyi hedeflemektedir.
Mimar Sinan Mühendisler Birliği (MSMB) tarafından düzenlenen bir zirvede, “Gençliğin Hakikat Arayışında Dinimsiliğe Karşı Protest
Refleksler” adlı sunumunuzdan hareketle gençliğin hakikat arayışı ve bu arayış esnasında sizin tabirinizle “dinimsiliğe karşı protest refleksler” neler oluyor?
Piyasadaki “dinimsiliğe” dair kulaktan dolma ve manipülatif bilgiler, gençlerin zihninde dağınıklığa ve dinî kavramlara şaşı bakmalarına yol açmaktadır. Bu tür yapay ve esasa uymayan yaklaşımlar, gençlerin İslam’ın özü ile buluşmasını geciktiren engellerdendir. Kampüs camilerinde, Hz. Peygamber’in (s.a.s.) arı, duru ve dosdoğru vahiy dilini esas alarak yürüttüğümüz çalışmalar ise gençlerde tevhid mefkûresinin arzu ettiği nitelikli bir araştırma ve ihya süreci başlatmaktadır.
Gençlerin dışarıdan deizm veya ateizm gibi görünen itirazları, aslında dinin kendisine değil piyasadaki tutarsız dinimsi pratiklere karşı geliştirdikleri protest ve agresif bir duruştur. Mantık ve kalp terazisinde bu çelişkileri oturtamayan genç zihinler, nebevi gerçeklerle yüzleştiğinde büyük bir dönüşüm yaşamaktadır. Bu durum bir inkâr değil; tevhidin ana omurgası olan ve reddedişle başlayan “La” (Hayır) algoritmasının bir kemalat sürecidir. Nitekim arı ve duru İslam’ı sıfırdan öğrenen birçok gencin: “Rabbimle ve Efendimizle yeniden tanıştım, çok gecikmişim.” diyerek âdeta inancını yenilediğine şahit olmaktayız.
Piyasadaki dinimsi diyebileceğimiz ya da din görünümlü manipülasyonların önüne geçebilmek için aceleci davranmamalıyız. Gençlerin önüne samimi alanlar açmalı; onlarla sadece mesafeli bir hoca öğrenci iletişim dinamiğinden öte bir dost, bir ağabey ve babacan bir rehber olarak iletişim kurmalıyız. Ancak bu sayede zihinlerindeki ön yargılar netleşecek ve gençler yapaylıktan uzaklaşarak gerçeğin peşinden teslimiyetle gidebilecektir.
“İdrak ettirmediğinizi ikna ettirmenizin bir anlamı yok.” sözünüzden hareketle şunu sormak istiyorum: Gençlerin ve bütün insanımızın, hakikatin idrakine ulaşabilmesi için din görevlisi olarak siz neler yapıyorsunuz ve sizin gibi bu hizmetin içerisinde yer alanlar için hangi tavsiyelerde bulunursunuz?
Din anlatımında sadece yazılı kaynaklara (matbuata) bağlı kalmak ve ağdalı bir kürsü dili kullanmak, günümüz gençliğinde karşılık bulamamaktadır. Vahiy ve sünnet matbuatına sıkıca bağlı olmakla birlikte gençlerin reel şartlarını, akıl ve gönül yordamını hesaba katarak vaazlar, programlar yapılmalıdır. Gençler, üstenci ve buyurgan bir hitap yerine analitik zihinlerine hitap eden, haram gerçeğinin gerekçelerini ve insana yansıyan somut faydalarını (maslahatını) açıklayan, ikna değil idrak ettiren bir yaklaşım beklemektedir.
Bize düşen ise tertemiz kaynaklardan beslenip matbuata hâkim olmak, ancak mesajı, “asrın idrakine” ve mahallin gerçeklerine göre sunmaktır. Hz. Peygamber (s.a.s.), üstenci bir dil yerine kardeş ve dostça bir göz, söz ve gönül hizasından konuşmuş; sokağın, örfün ve piyasanın yerel dilini kullanmıştır. Allah’ın sözünü yüksekte tutalım derken kendimizi insanların hizasından yukarıya taşımamalıyız. Bu nebevi metot uyarınca ve “insanların akılları ayarınca konuşmamız” gerekiyor. Sonuç olarak kitabi bilgilerin (matbuatın) rehberliğinde ancak hayati dokunuşlar ve yaşanmış tecrübelerle (tatbikatla) örülü bir tebliğ ve temsil sürecinin, gençliğin zihin ve gönül dünyasını ihya edeceğine inanıyorum.
Öz Geçmiş
Mehmet Atalay, 1977 yılında Samsun’un Kavak ilçesinde doğdu. İlkokulun ardından 1990’da hafızlığını tamamladı ve 1996’da Samsun İmam Hatip Lisesinden mezun oldu. 1997’de imam hatip olarak göreve başlayan Atalay, diğer yandan eğitim hayatını sürdürerek 2006’da İktisat Fakültesi Kamu Yönetimi bölümünü, 2011’de ise Sakarya İlahiyat Fakültesini bitirdi. Samsun Âşık Kutlu Eğitim Merkezinde Tashih-i Huruf kursunun akabinde din görevlilerine yönelik kurslarda formatör öğreticilik yaptı.
Ondokuz Mayıs Üniversitesinde Din Eğitimi alanında, “Gençlere Yönelik Cami Merkezli Dinî Sosyal Hizmetler” teziyle yüksek lisansını tamamladı ve OMÜ İlahiyat Fakültesinde öğretim görevlisi olarak Hitabet ve Kur’an-ı Kerim dersleri verdi. 2012-2019 yılları arasında OMÜ Kampüs Camii Uzman İmam Hatibi olarak görev yaparken üniversite gençliğine yönelik “Câmiakademi” projesini yürüttü. Projesiyle Diyanet çalıştayları ve tecrübe paylaşımı seminerlerinde sunumlar ve tebliğler gerçekleştirdi. Ayrıca Almanya ve Fransa gibi ülkelerde de gençlere yönelik eğitim ve manevi danışmanlık faaliyetlerinde bulundu.
Hâlen İstanbul Teknik Üniversitesi Abdülhakim Sancak Camii’nde uzman imam hatip olarak görev yapan, Diyanet Akademilerinde seminerler veren ve Harman Dergi’nin yayın danışmanlığını yürüten Atalay, evli ve üç çocuk babasıdır.