HAKİKAT
Süreyya MERİÇ
Hakikat… Hakk’ı bilmek, kendini bilmek, varlığı anlamlandırmak için insanoğlunun yeryüzüne ayak bastığı andan itibaren süregelen arayışı. Görünenle yetinmeyenlerin, görünenin ötesine nazar edenlerin, hikmetin ardında koşanların uğraşı. Peki, nedir hakikat? Tarih boyunca bu soruya verilen sayısız cevap oldu. Nebiler hakikat yolunda verdikleri cevaplarla mümin gönülleri teskin ederken modern dünyanın pozitivist ve materyalist yaklaşımı hakikati yeniden tanımlamaya yeltendi. Hakikat tek olsa da her insanın ona ulaşmada katettiği yol, kişisel tecrübesi başkaydı. İnsanın kendini bilmesi hakikate duyduğu iştihanın tezahürüyken cebelleşmesi gereken birçok mesele de ortaya çıktı. Bir yanda ahlakın izafiliği teorisi, diğer yanda düşünce tarihinde çifte hakikat meselesi, dinlerin yahut düşünce sistemlerinin kendini tek hakikat olarak deklare etmesi… En nihayetinde Müslümanların “post-truht”la imtihanı. Hâlbuki hakikat, inkâr ve reddi mümkün olmayandı.
Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından neşredilen Hakikat kitabı hem insanlığın ortak arayışına ışık tutuyor hem de tarihten günümüze hakikat kavramını irdeliyor. Eser, Din ve Hayat dergisinin “Hakikat” sayısından seçilen birbirinden kıymetli yazılardan oluşuyor.
Prof. Dr. Mehmet Emin Maşalı, “Kur’an’ın Hakikati” yazısında inanç-ahkâm-ahlak arasındaki sıkı bağa işaret ederek Kur’an hakikatinin anlaşılması için bütüncül bir bakış açısı ortaya koydu. Prof. Dr. Veli Atmaca, “Kaynak Değeri Bakımından Hadis ve Sünnetin Hakkı”nı yazdı. “Ahiret Âleminin Hak Olduğu ve Hakikatinin Bulunduğu Üzerine” yazısıyla Prof. Dr. İlyas Çelebi kendini hak ehli olarak isimlendiren ehl-i sünnet kelamcılarına göre hak ve hakikat kavramlarına mercek tuttu. Ahiret hayatının hak ve hakikat oluşu, cennet ve cehennem kavramları Kur’an perspektifinden ve kelam ilmi çerçevesinde ele alındı. Prof. Dr. Hülya Alper “İman ve Hakikat Üzerine”; Doç. Dr. M. Nedim Tan, “Hakikatli Konuşmanın Zemini Olarak Tasavvuf”; Prof. Dr. Cafer Sadık Yâran, “Ahlâkın Hakikati ya da Ahlâkî İlkeler İzafî midir?” yazılarıyla kitapta yer aldı.
Kitapta ayrıca merak edilen pek çok sorunun da cevabı arandı. “Hak Mezhep Deyince Ne Anlarız?” sorusuna Prof. Dr. Mehmet Ali Büyükkara, mezheplerin ortaya çıkış süreçlerine ışık tutarak değindi. “Yahudilikte Hakikat İddiası”nı ise Doç. Dr. Yasin Meral kaleme aldı.
Düşünce tarihinde yer edinen çifte hakikat meselesi Halime Yıldız tarafından “Çifte Gerçeklik mi Hakikat Birliği mi” başlığında işlendi. Felsefenin meşruiyetini dinden aldığını dile getiren Yıldız, felsefe ve dinî uzlaşı noktasının “gaye birliği” olduğunu vurguladı. Hakikatin bir olduğunun ancak onun iki ayrı ifadesinin olabileceğinin altını çizdi. “Tarih ve Hakikat” ilişkisini Prof. Dr. Tahsin Görgün kaleme alırken “Hakikati Bilmek Neyi Bilmektir?” sorusuna Prof. Dr. Ömer Türker cevap aradı. Prof. Dr. Ahmet Ayhan Çitil ise güncel meselelerden Post-Truth’a değindi: “Müslümanları Post-Truht Neden İlgilendiriyor?”