GÜNEŞ SAHİDEN PATLAR MI?

Muhammed Kâmil YAYKAN

Evren… Uçsuz bucaksız kozmik yapı. Sayısız gezegene, yıldıza, galaksiye ev sahipliği yapan en büyük evimiz. Allah’ın sonsuz yaratıcılığını anlayabilmeye belki de en çok yaklaştığımız o muhteşem yapı. Evren içindeki konumumuzu bu köşemizde zaman zaman dile getiriyoruz. Bu ay da Dünya’mızın yegane besleyicisi Güneş’ten ve bilhassa Güneş’teki patlamalardan söz edeceğiz. “Güneş niçin patlar?” sorusundan yola çıkarak patlamanın nasıl cereyan ettiğini ve olası sonuçlarını bulmaya çalışacağız. Hazırsanız başlıyoruz, yolumuz Güneş’e…
BİLİYOR MUSUNUZ?
• Güneş aslında patlamaz. Parlar. Güneş’in parlaklığında ani olarak meydana gelen artışlara “Güneş parlaması” adı verilir.
• Güneş, esas olarak hidrojen ve helyumdan oluşur. Bu onu sıcak ve iyonize gazdan oluşan devasa bir top hâline dönüştürür. Dünya’nın yaklaşık 330.000 katı olan inanılmaz kütlesi, onu içeri doğru çeken yer çekimi kuvveti ile dışarı doğru iten nükleer reaksiyonlar arasında hassas bir dengede tutan yoğun bir yer çekimsel çekim yaratır.
• Güneş’in asıl enerjisi füzyondan gelir. Peki füzyon nedir? Güneş çekirdeğinde meydana gelen hidrojen atomları helyum oluşturmak üzere birleşir. Bu süreçte muazzam miktarda enerji açığa çıkar. İşte buna nükleer füzyon adı verilir. Ve Güneş’in milyonlarca kilometreyi ışıtan ve ısıtan enerjisi bu şekilde ortaya çıkar..

GELELİM PATLAMAYA DAHA DOĞRUSU PARLAMAYA
• Güneş’in üzerinde yüzümüzdeki çiller benzeri küçük lekeler mevcut. Bunlar Güneş lekesi olarak adlandırılıyor. Patlamalar da bu noktalarda vuku buluyor. Bu lekelerin yoğun manyetik aktivitelere ev sahipliği yaptığını da belirtelim.
• Güneş atmosferinde manyetik enerji birikmeye başlar. Bu enerji az önce bahsettiğimiz lekelerde depolanır. Bu manyetik alanlar üzerindeki stres kritik bir noktaya ulaştığında ise doğal olarak bir boşalım meydana gelir. Güneş patlaması dediğimiz hadise ise işte bu boşalımdaki parlamadan ibarettir.
• Patlamalar etrafa yaydıkları X-ışını parlaklıklarına göre üç ana sınıfa ayrılır: C, M ve X. Her sınıf, parlamanın yoğunluğununa göre şekillenir. C en zayıf, M sınıfı ise orta kuvvette bir patlamayı ifade ederken X sınıfında en güçlü patlamalar kategorize edilir.
AMA DÜNYA’NIN ŞEKLİ ÖYLE DE DEĞİL
• Güneş’te yaşanan parlamaların etkisi Güneş sistemimizin dışında bile hissedilebilir. Ancak Dünya’mız, atmosferi sayesinde bu patlamalardan en az seviyede etkilenir.
• Bu etkilenmelerin başında hiç şüphesiz aouroralar gelmektedir. Kuzey Işıkları olarak da bildiğimiz auroralar, Güneş parlamaları sonucunda ortaya çıkan enerjinin Dünya’nın manyetosferiyle etkileşime girmesi sonucunda meydana gelen ışık oyunlarıdır.
• Bazı güçlü Güneş parlamaları ise uydu iletişimi, radyo sinyalleri ve hatta elektrik şebekeleri için risk oluşturabilir. Güneş parlaması sırasında artan radyasyon, radyo iletişimlerini ve navigasyon sistemlerini etkileyebilir.
• Aşırı durumlarda ise çok güçlü güneş parlamaları jeomanyetik fırtınaları tetikleyerek elektrik şebekelerini etkileyebilir. Bu da lokal ve kısa süreli elektrik kesintilerine yol açma potansiyeline sahiptir. Ancak bu durum sadece bir teoriden ibarettir.