EBÛ MANSUR MÂTÜRÎDÎ’NİN NÜBÜVVET ANLAYIŞI
Hilal KOÇ HANCI
Ebu Mansur el-Matüridî, başta tefsir, akaid, tecvid, fıkıh ve fıkıh usulü konuları olmak üzere birçok ilimde değerli eserler kaleme almış, görüşleri ile otorite kabul edilen “imâmü’l-hüdâ” ünvanına sahip bir âlimdir. İslam felsefesi ve kelamına yeni bir istikamet vermesi, cebir görüşünü savunanlara karşı Ebu Hanife’nin ileri sürdüğü esasları sistemleştirmesi, onun ehl-i sünnetin önderi ve bilhassa Hanefîlerin ve Müslüman Türklerin akaid imamı olmasını sağlamıştır.
Matüridî’nin, Sünni kelam eserlerinin ana planını oluşturan üç temel esastan (usul-i selâse) biri olan nübüvvet ile ilgili görüşlerini ihtiva eden Ebû Mansur Mâtürîdî’nin Nübüvvet Anlayışı isimli eser, Diyanet İşleri Başkanlığı yayınlarından çıktı. Mustafa Can’ın doktora çalışması olan kitabın giriş bölümünde İmam Matüridî’nin hayatı ve ilim dünyasındaki yeri ele alınıyor. Yetiştiği ortam, hocaları, öğrencileri ve eserleri tanıtılıyor.
Kitabın ilk bölümünde insanın duyular, haberler ve akıl olmak üzere üç temel kaynaktan bilgi edindiğini belirten yazar, bu bilgi kaynaklarından herhangi birinin sağladığı bilgiyi bir diğerinin sağlayamadığını söylüyor. İnsan, duyulara konu olmayan gayb âlemi ile ilgili bir fikre ulaşabilmek için ya istidlâle ya da o âlem hakkında bilgi sahibi olduğuna inandığı bir kişinin haberine ihtiyaç duyar. İşte bu noktada peygamberliğin önemi ve peygamberin rolü devreye giriyor.
Nübüvvete imanın önemine vurgu yapan yazar, kitabında nübüvvete karşı olan akım ve şahıslara müstakil bir bölüm ayırmış. Kitabın bu bölümünde nübüvvete karşı hangi itirazların yöneltildiğiyle ilgili genel bilgiler veriliyor.
Matüridî’nin nübüvvet anlayışı kitabın ikinci bölümünü oluşturuyor. Bu bölüm, “Nübüvvet’in İspatı”, “Peygamberlerin Özellikleri”, “Hz. Muhammed’in Nübüvvetinin İspatı” başlıklarıyla üç ana kısımdan oluşmaktadır.
Nübüvvetle ilgili genel ilkelerin ele alındığı başlıkta peygambere itaat etmenin zorunluluğuna dair önemli bilgiler veriliyor ve peygamberlerin özelliklerinden bahsediliyor. Peygamberlerin masum sıfatını haiz birer beşer oldukları, Allah tarafından görevlendirilerek tebliğ vazifesini yerine getirdikleri ve şefaat özellikleri, bu bölümün alt başlıklarında yer bulmuş konular.
Kitabın son kısmını ise “Hz. Muhammed’in Nübüvvetinin İspatı” konusu oluşturuyor. Hz. Peygamber’in yaşadığı ortam ve devrin özelliklerine; kişisel ahlakına değinildikten sonra ilahi kitaplarda, peygamberliğinin haber verilmiş olmasından bahsediliyor.
Ebû Mansur Mâtürîdî’nin Nübüvvet Anlayışı isimli kıymetli eseri okuyucuların istifadelerine sunar, iyi okumalar dileriz.