DİLİMİZİN HASADI HAYIR OLSUN

DİLİMİZİN HASADI HAYIR OLSUN

Dr. Mahmut KAYIŞ

DİB Din İşleri Yüksek Kurulu Uzmanı

مَا يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ اِلَّا لَدَيْهِ رَق۪يبٌ عَت۪يدٌ[1] [2] 

“İnsan hiçbir söz söylemez ki onun yanında (yaptıklarını) gözetleyen (ve kaydeden) hazır bir melek bulunmasın.” 

(Kaf, 50/18)

Yüce Rabbimiz, insanı akıl, irade ve konuşma yeteneğiyle donatarak onu diğer varlıklardan üstün kılmıştır. Âdemoğluna bahşedilen dil yeteneği, onun duygu ve düşüncelerini ifade etmesini, bilgiyi aktarmasını, hakikati dile getirmesini ve diğer insanlarla iletişim kurmasını mümkün kılan eşsiz bir nimettir. Ancak insana verilen bu lütuf, aynı zamanda ağır bir sorumluluğu da beraberinde getirmektedir. Zira Kur’an, müminin yalnızca fiilleriyle ortaya koyduklarından değil dilinden dökülen her kelimeden ve kurduğu her cümleden de sorumlu olduğunu haber vermektedir. İbn Kesir, konumuz olan ayeti açıklarken insanın söylediği her sözün melekler tarafından kaydedildiğini belirtmektedir. (İbn Kesir, Tefsirü’l-Kur’ani’l-azim, 7/398) Dolayısıyla konuşmak, boşlukta kaybolup giden seslerden ibaret bir durum değildir. Ağızdan çıkan her söz, kişinin amel defterine yazılan ve ahiret hayatında karşılığı olan bir davranıştır.

Kur’an-ı Kerim’e göre bir söz; arkasındaki niyete, taşıdığı anlama ve yol açtığı sonuca bağlı olarak değer kazanmaktadır. Bu bağlamda Yüce Rabbimiz, “Bir sadaka vermeyi, yahut iyilik yapmayı, yahut da insanların arasını düzeltmeyi emredenleri hariç, onların aralarındaki gizli konuşmaların çoğunda hiçbir hayır yoktur. Kim bunları sırf Allah’ın rızasını kazanmak için yaparsa biz ona büyük bir mükâfat vereceğiz.” (Nisa, 4/114) buyurarak konuşmanın kişisel ve toplumsal faydasına dikkat çekmektedir. Bu nedenle ağızdan çıkan kelam, insanları birbirine yaklaştırdığı, iyiliği teşvik ettiği, hakkı ve adaleti ortaya koyduğu sürece değer kazanmaktadır. Kur’an’da İsrailoğullarından alınan ahit anlatılırken onlara, “…herkese güzel sözler söyleyeceksiniz…” (Bakara, 2/83) buyrulması, güzel ve yapıcı konuşmanın dinî bir görev olduğunu açıkça göstermektedir.

İlahi vahyin ortaya koyduğu prensipler açısından her konuşma veya kelam, hayırlı değildir. Bu nedenle mümin, konuşmadan önce söyleyeceklerini tartmalıdır. Sözünün Allah’ın rızasına uygun olup olmadığını, kendisine ve çevresine sağlayacağı yararları veya verebileceği zararları iyice düşünmelidir. Hz. Peygamber (s.a.s.) bu konuda son derece kapsamlı bir ölçü koymuştur: “Allah’a ve ahiret gününe iman eden kimse ya hayır söylesin ya da sussun.” (Buhari, Edeb, 31) Bu hadise göre İslam’ın konuşma ahlakının temel kuralı, faydalı bir şey söylemek veya susmaktır. Dolayısıyla söylenecek söz faydalı, doğru ve hayırlı değilse sükût etmek; hayırlı ve gerekli ise onu söylemek esastır.

Konuşmanın hayra hizmet etmediği durumlarda susmayı tercih etmek, pasif bir geri çekilme değil insanın nefsine ve diline hâkim olduğunu gösteren bilinçli bir irade davranışıdır. Zira suskunluk, kişiyi pek çok dil afetinden korumaktadır. Böylece kişi, yalan söylemekten, yanlış bilgi aktarmaktan, aceleyle hüküm vermekten ve sonradan pişman olacağı sözleri sarf etmekten uzak kalmaktadır. Gıybet, iftira, alay, hakaret ve koğuculuk gibi günahların çoğu dil vasıtasıyla işlendiği için susmayı seçmek, bu günahlara karşı insana güçlü bir tedbir sağlamaktadır. Psikolojik açıdan bakıldığında sükût, bireyin öz denetim becerisini güçlendirmekte, stresini azaltmakta, düşüncelerini berraklaştırmaktadır. Aynı zamanda empatiyi beslemekte, karşısındakini daha iyi anlama fırsatı vermekte ve insani ilişkilerde sağlıklı bağların kurulmasına katkı sağlamaktadır.

Sözün hayra vesile olmadığı durumlarda susmayı tercih etmenin toplumsal faydaları, bireysel faydalarından daha önemlidir. Çünkü toplumsal iletişim, bireylerin söz ve davranışlarının toplamından oluşmaktadır. İnsanların her duyduklarını aktarmamaları; dedikodu, iftira ve doğrulanmamış haberlerin yayılmasını engelleyerek sosyal barışı korumaktadır. Kur’an’ın, “Ey iman edenler! Size bir fasık bir haber getirirse bilmeyerek bir topluluğa zarar verip yaptığınıza pişman olmamak için o haberin doğruluğunu araştırın.” (Hucurat, 49/6) uyarısı, bilgi karşısında aceleci davranmamanın toplumsal güven için ne kadar gerekli olduğunu ortaya koymakta; Hz. Peygamber’in, “Her duyduğunu söylemesi kişiye yalan olarak yeter.” (Ebu Davud, Edeb, 80) ikazı ise doğrulanmamış bilgilerin aktarılmasının doğuracağı tehlikeye dikkat çekmektedir.

Günümüzde özellikle sosyal medya aracılığıyla bir sözün veya haberin kısa sürede binlerce kişiye ulaşabilmesi, iyiliğe kapı açmayan söz yerine susmayı yeğleme sorumluluğunu daha da önemli hâle getirmektedir. Doğruluğu araştırılmamış bir bilgi, kişinin itibarını zedeleyebileceği gibi aileler, gruplar ve toplumlar arasında güvensizlik ve çatışmaya da yol açabilmektedir. Bu noktada sessiz kalmak, sadece bireysel bir tercih değil aynı zamanda toplumsal barışın korunmasına hizmet eden ahlaki bir tutum hâline gelmektedir.

Hakkın söylenmesi, zulmün engellenmesi, iyiliğin emredilmesi ve kötülüğün önlenmesi gereken yerde susmak, doğru bir tutum değildir. Zira Kur’an-ı Kerim’de, “Sizden, hayra çağıran, iyiliği emreden ve kötülükten men eden bir topluluk bulunsun. İşte kurtuluşa erenler onlardır.” (Âl-i İmran, 3/104) buyrulmaktadır. Dolayısıyla hayırlı bir söz söylemenin gerekli olduğu yerde konuşmak, hem bireysel hem de toplumsal sorumluluğun bir gereğidir. Susmak, dil afetlerinden korunmak için değerli bir tutum olsa da hakkın söylenmesi gereken yerde sessiz kalmak, doğru bir davranış değildir.

Dilin hayır üzerinde korunması, onu kötü ve faydasız sözlerden uzaklaştırıp güzel amellerle meşgul etmekten geçer. Bu nedenle dili Kur’an tilavetiyle, zikirle, istiğfarla, faydalı ilimle, güzel sözle insanlara hakkı ve sabrı tavsiye etmekle süslemek gerekir. Dil, hayırla uğraştığında kalp arınır, nefis terbiye olur. Böylece dil, insanın ve toplumun hayatını güzelleştiren bir araç hâline gelir. Bunun, yerine getirilemediği durumlarda ise en azından sükût ederek hata ve günahtan korunmaya çalışmak ana gaye olmalıdır. Bu şekilde hareket edebilirsek hem dünya mutluğunu hem de ahiret saadetini kazanabiliriz.

Allah’ım! Susmamızı tefekkür, konuşmamızı zikir, bakışımızı ibret eyle! Âmin.

 [1]EMRAH BEY HAREKELEMEYİ YAPSIN

 [2]ARAPÇA metinlere kesin çözüm bulalım!!