BİR MİRAS OLARAK AİLE DEĞERLERİ
Süreyya MERİÇ
İnsan, anlam dünyasını içine doğup büyüdüğü sosyal çevresiyle inşa ve imar eder. Aile bu bağlamda çocukluktan itibaren değerlerin hem öğretildiği hem boy verip yetiştiği, kök salarak güçlendiği ve zamanı gelince meyveye durduğu ocaktır. Kişi, aileden edindiği kök değerlerle onlardan öğrendiği tutum ve davranışlarla dünyayı algılar ve anlamlandırır. Aileden topluma, ferdî hayattan içtimai hayata doğru akan bir süreçtir bu. Çocuklukta edinilen ilke ve değerler, insanlığın bir neferi olan birey tarafından içinde yaşadığı topluma bir değerler manzumesi olarak sunulacaktır. Tarihin en güçlü ve köklü kurumu olan aile, zamanın ruhu kendi normlarını dayatadursun, insanın fıtratına nakşolan özü koruyacak ve nesiller arasında sağlam köprüler örecektir. Bilhassa üç kuşağın birlikte yaşadığı geniş ailelerde dede/nine-torun arasında kurulan iletişim kültürel, tarihî mirasın, millî ve manevi değerlerin aktarımı konusunda yeni nesle rehberlik edecektir.
Türkiye Diyanet Vakfı Yayınlarından neşredilen Bir Miras Olarak Aile Değerleri kitabı kuşakları merkeze alarak ailenin kültürel aktarımdaki rolüne temas ediyor. Büyük ebeveynlerin, torunlarının yaşantısında aktif rol oynamalarını hareket noktası seçen eser, yaşları 55 ila 81 arasında değişen büyükanne-büyükbaba ve yaşları 12 ila 24 arasında değişen torunların görüşünden istifade edilerek hazırlanmıştır.
Bir Miras Olarak Aile Değerleri, bir saha çalışmasının ürünüdür. Değerlerin aktarımında ve çocukların yetiştirilmesinde büyükanne ve büyükbabaların rolü, torunların yaşantısında merkeze aldıkları değerleri kimden ve nasıl edindikleri, büyük ebeveynlerine yaptıkları atıflar, anne ve babanın söz konusu iki kuşağı buluşturma noktasında üstlerine düşen görevler araştırma konusunun merkezini oluşturur. Kitabı değerli kılan nitelikli bir alan çalışması yanında, araştırma sonucu elde edilen verilere dayanarak okura bir teklif sunmasıdır. Kitabın son bölümü olan “Sonuç ve Öneriler” kısmında “Büyükanne ve Büyükbabaların Değer Atıflarının Kaynakları”, “Torunların Değer Atıflarının Kaynakları” verilmiş, aile değerlerinin kuşaklara aktarımında büyük ebeveynlerin rolü mercek altına alınmıştır. Bilhassa yakın akraba ve yakın çevre ile ilişkilerde büyükanne ve büyükbaba etkisi işlenmiştir. Zira gençlerle yapılan görüşmelerin çarpıcı sonuçlarından biri de sadece değer aktarımında olmamıştır. Torunların farklı sorularda verdikleri cevaplarda önemle değindikleri hususlardan biri aileleriyle birlikte geçirdikleri en mutlu anların büyükanne-büyükbaba evinde bir araya geldikleri anlar olduğudur. Büyük ebeveynler geniş aileyi bir araya getiren ocak görevindedir, böylelikle yakın çevre ile ilişkileri düzenler, sağlamlaştırır ve varsa pürüzleri gidermede etkin rol oynarlar. Sonuç olarak torunlar için büyük ebeveynler, büyük ebeveynler için de torunlar büyük kazanımdır, yeter ki karşılıklı anlayış ekseninde doğru ve sağlıklı bir iletişim kurulsun. Bu iletişim çift yönlü bir kazanca kapı aralayacaktır.