Bİ KAHVE
Bİ’ KELİME
Kirigami
Kirigami, Japonca “kesmek” anlamına gelen kiri ve “kâğıt” anlamına gelen kami kelimelerinin birleşimiyle ortaya çıkan, kâğıdı keserek şekil verme sanatıdır. Bu teknik, yalnızca katlama yapılan origaminin kesmeye izin veren bir türü olarak kabul edilir. Kirigami sayesinde kar tanesi, çiçek, hayvan veya mimari yapı gibi temalarda, iki boyutlu bir kâğıt yüzeyden farklı desenler ve üç boyutlu yapılar elde edilir.
Kirigami, estetik bir sanat olmasının yanı sıra öğretici bir tekniktir. Okullarda öğrencilerin el-göz koordinasyonunu, üç boyutlu düşünme ve planlama becerilerini geliştirmek amacıyla kullanılır. Bu süreçte öğrenciler; simetri, kesir, açı ve örüntü gibi birçok matematiksel kavramı somut bir şekilde deneyimleyebilir.
Ayrıca kirigami mühendislik ve bilimsel araştırmaların da ilgi odağıdır. Örneğin, Harvard ve MIT gibi üniversitelerdeki araştırmalar, düz yüzeylerin doğru kesim ve katlama desenleriyle istenilen iki veya üç boyutlu şekillere nasıl dönüştürülebileceğini incelemiş; bu da tekniğin mimariden uzay teknolojilerine kadar uzanan geniş bir uygulama potansiyelini ortaya koymuştur.
Bİ’ BİLGİ
Koruma Altındaki Zırhlı Canlı: Pangolin
Pullu deriye sahip tek memeli hayvan olan pangolinlerin vücutları keratinden oluşmuş pullarla kaplıdır. Ağırlıklarının %20’sini bu pullar teşkil eder. En dikkat çekici özellikleri, bir tehditle karşılaştıklarında hızla kendilerini bir top gibi sarmalarıdır. İsimlerini de Malay dilinde “yuvarlanan bir şey” anlamına gelen “penngguling” kelimesinden almışlardır. Güçlü kol ve pençelere sahip olduklarından en sert zeminleri bile kolaylıkla kazabilirler. Yaşamlarını gece aktif olarak sürdürürler ve genellikle yalnız yaşamayı tercih ederler.
Beslenme şekilleri böcekçildir; çoğunlukla karınca ve termit yerler. Karınca saldırılarından korunmak amacıyla burunlarını ve kulaklarını kapatma yetenekleri vardır. Vücut uzunluklarını aşabilen bir dile sahip olabilirler.
Ne yazık ki tüm pangolin türlerinin soyu tehlike altındadır. Hatta pangolin, dünyada yasa dışı ticareti en yoğun yapılan hayvan olarak bilinmektedir. Afrika’da etleri için, Çin’de ise bazı hastalıklara iyi geldiği yönündeki inanç nedeniyle kaçak avcılık yoğun bir şekilde devam etmektedir.
Bİ’ SORU
Bal Neden Bozulmaz?
Bal; şeker, su, enzimler ve asitlerden oluşur. Baldaki düşük su içeriği, çoğu bakterinin hayatta kalmak ve çoğalmak için ihtiyaç duyduğu nemi sağlamadığı için bakteri üremesini engeller. Balın asitlik düzeyi (pH 3,2 ile 4,5 arasında) birçok mikroorganizmanın gelişimi için engelleyici bir ortam oluşturur. Ayrıca, balda bulunan ve antibakteriyel özelliklere sahip hidrojen peroksit üreten glikoz oksidaz enzimi, antimikrobiyal özelliklere katkıda bulunur. Ancak bal uygun şartlarda muhafaza edilmezse ve nem oranı %20’nin üzerine çıkarsa fermantasyon meydana gelebilir.
Bİ’ ESER
Moğlova Kemeri
İstanbul’a su getirmek için Mimar Sinan tarafından planlanan Kırkçeşme tesislerinin bir parçasıdır ve Alibey Deresi üzerine inşa edilmiştir. 1563 yılı Eylül ayında meydana gelen selde büyük zarar gören bu kemer, Mimar Sinan tarafından yeniden yapılmıştır.
Kemerin tepe uzunluğu 258 m’dir. Orta bölümünde alt ve üst katlarda dörderden sekiz büyük göz, yanlarda da dörderden sekiz göz ve beş ayağın üzerinde üçerden on beş hafifletme gözü ile toplam otuz üç göz bulunmaktadır. Mimar Sinan, kemer ayaklarını aşağıya doğru iki ayrı piramit biçiminde genişleterek deprem ve rüzgâr gibi yatay kuvvetlere karşı dayanıklı, zarif fakat sağlam bir sistem geliştirmiştir. Bu inşa tarzı, günümüz statik bilgileriyle de uyumludur. Kemerin temelden yüksekliği 47,11 m’dir. Ne yazık ki alt tarafında yapılan Alibey Barajı dolayısıyla Moğlova Kemeri günümüzde üzengi taşına kadar su altında kalmıştır.
(Kazım Çeçen, “Moğlova Kemeri”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 30, s. 224-2259)
Bİ’ ALINTI
“Müslümanca tavırlarını diğer mü’minlerin gözüne görünsün diye yürüten insanlar inancın ve ihlâsın semeresini peşin toplama hevesindedirler. Onlar için ihlâs meta haline gelmiş yani ihlâs olmaktan çıkmıştır.”
Taşları Yemek Yasak, İsmet Özel