Bi KAHVE
Gülsüm KARAPINAR
Bİ’ KİTAP
Cengiz Aytmatov,
Gün Olur Asra Bedel
Yaklaşık 400 sayfadan oluşan kitap, Boranlı İstasyonu’nda demir yolu işçisi olarak çalışan Yedigey’in dostu Kazangap’ın vefatından defnedilmesine kadar geçen tek bir günü anlatır. Fakat o tek gün, kahramanların anılarıyla asra bedel bir güne dönüşür.
Hikâyenin bir tren istasyonunda başlamasının sebebi manidardır. Aytmatov’un babası, halkının kültürünün yaşaması ve öz kimliğini koruması için çalışan Kırgız aydını bir öğretmendir. Bu sebeple Stalin yönetimi tarafından vatan haini ilan edilir ve kurşuna dizilir. Aytmatov’un babasını en son gördüğü yer ise Kazan tren istasyonudur.
Eser, genel itibarıyla modern dünyaya yapılan bir eleştiridir. Aytmatov, ideal toplum ütopyasını, yarattığı karakterlere verdiği rollerle ortaya koyar. Yedigey, vefayı, kendi kimliğine ve kültürüne sahip çıkmayı, dostluğu, sevgiyi, sadakati, insanlığı; Abutalip Kuttubayev aydın ve idealist karakteri; Kazangap, geleneklere sahip çıkmayı; Sabitcan, insanın kendi öz kimliğinden uzaklaşmasını (mankurtlaşma); Tansıkbayev, Sovyet ideolojisini temsil eder.
Aytmatov’un eleştirisi sadece Stalin’e ve izlediği politikaya değildir. O, kendi öz kimliğini ve kendi topraklarını unutan kendi halkına da isyan etmektedir: Bir toplum bir başka toplumun himayesine girerse gün gelir ölülerini kendi mezarlarına bile gömemez, kendi dilini özgürce konuşamaz. Kendi aydınlarına sahip çıkmazsa son pişmanlığı işe yaramaz.
Bİ’ KAVRAM
Kifoz
Omurga, sırt bölgesinde öne eğik, bel bölgesinde ise çukur bir görünüme sahiptir. Sırttaki öne eğikliğin 50-60 derece ya da beldeki çukurluğu 15 derecenin altına inmesi ya da kaybolması durumunda kifoz meydana gelir. Kifoz, yalnızca küçük çocuklarda değil, yaşlılarda da tehlike arz eden bir hastalıktır. Sırt bölgesinin kötü anatomik duruş nedeniyle aşırı derece eğrileşmesi sonucu postural kifoz ortaya çıkar. Bu, kifozun en sık görülen çeşididir. Çocuğunuza dik dur dediğinizde mevcut kamburluğunu belirgin olarak düzeltebiliyor ise bu, büyük ihtimal ile postürel kifozdur. En önemli sebepleri kötü pozisyonda oturuş ve fizik kondisyon yetersizliğidir. Schuermann kifozu, ayakta çekilmiş filmlerde 55 derecenin üzerinde olan ve çoğu zaman altta yatan bir kemik veya yumuşak doku patolojisine bağlı ortaya çıkan kifozdur. Genellikle 8-12 yaş arasında görülür. Tedavi edilmezse tehlikeli boyutlara ulaşabilir.
Bİ’ SORU
Hıçkırık Nasıl Oluşur?
Hıçkırık, göğüs kafesini karın boşluğundan ayıran ve nefes almada önemli bir rol oynayan diyaframın istemsiz bir şekilde kasılmasıdır. Bu kasılma sırasında kapakçık, gırtlakta bulunan ses tellerinin üzerine ani ve sert şekilde kapanır, gırtlakta “hık” diye özel bir ses meydana gelir.
Büyük yemek porsiyonları, alkollü ve gazlı içecekler, ani heyecan, stres hıçkırık ataklarına sebep olabilir. Bazı durumlarda ise hıçkırık, tıbbi bir rahatsızlığa işaret edebilir. Hıçkırık, eğer 48 saatten kısa sürüyorsa “akut”, 2-30 gün arasında seyrediyorsa “inatçı”, 30 günden uzun sürdüğü takdirde “dayanılmaz” olarak sınıflandırılır. Eğer hıçkırığınız 48 saatten daha uzun sürerse veya yemekte, uyumakta, nefes almakta sorun yaratacak şekilde şiddetli seyrederse mutlaka doktora görünmelisiniz.
Hıçkırığı geçirmek için kâğıt bir torbanın içine nefes alıp vermek, 20-30 saniye nefes tutmak, buzlu su ile gargara yapmak, yüzü soğuk su ile yıkamak, limon gibi keskin kokulu bir maddeyi koklamak etkili olabilir.
Bİ’ BİLGİ
Çin Seddi’nin Yapıldığı
Dönemde Çalışma Şartları
Çin Seddi’nin, MÖ 215 yılında Ch’in Shih Huang döneminde yapıldığı kabul edilir. İmparator, ömrü boyunca, olanaksız sayılan işleri başarmak için uğraşmıştır. Bu dönemde evlerinden, ailelerinden zorla koparılan milyonlarca kişi, ülkenin uzak köşelerine götürülür ve Çinli askerlerin işkencesi altında ölünceye kadar Çin Seddi, saray, yol ve anıt mezar yapımında çalıştırılır. İmparatorun, eskiye oranla 20 kat artırdığı bedenen çalışma yükümlülüğü uyarınca:
• Çin Seddi’nin yapılışında görev alan işçilerin sayısı 1 milyondan fazladır. Bu işçilerin çalışmalarını kontrol eden ve kaçmalarını önlemekle görevli asker sayısı ise 300 bindir.
• A Fang Sarayı yapımında 700 bin işçi çalıştırmıştır.
• Ch’in Shih Huang için yapılan büyük anıt mezarın yapımında 700 binden fazla işçi çalıştırılmış, mezarın yapımı 30 yıl sürmüştür.
• Ch’in Shih Huang, iktidarda kaldığı 12 yıl içinde beş kez tüm ülkeyi kapsayan geziler yapmıştır. Arabası ile geçeceği yerlere muntazam yollar yapılmıştır. Bu yolların yapımında da yüz binlerce işçi çalıştırılmıştır. (Yrd. Doç. Dr. Bülent Okay, “Çin Seddinin Yapılış Nedeni Hakkında Değişik Bir Görüş”, DTCF Dergisi)