Muhammed Kâmil YAYKAN
Merakımız ve bilme arzumuz insanlıkla yaşıt. Yaratıldığımız ilk günden beri bir şeyler merakımızı hep celbediyor. Kimi zaman bir kuşun kanadı çeliyor aklımızı kimi zaman nanoteknolojinin sınırları. Yelpaze çok geniş. Ama bir alan var dünyaya gönderildiğimiz ilk günden beri hepimizin ortak merakı. Evet, gökyüzü. Uçsuz bucaksız sema. Sayısı hesaplanamayan pek çok gök cismi, galaksi, sistem, karadelik ve daha niceleri.
Bu sonsuzluk denizinde bir tanesi var ki hepimizin belki de en sevdiği. Gece görünen en parlak, en büyük gök cismi. Yegâne uydumuz, evimiz Dünya’mızın işleyişinin mükemmel yardımcısı. Kimi mah demiş ona zamanında kimi kamer. Hazırsanız başlıyoruz. Bu ayki konumuz, Ay.
Okurlarımız iyi bilirler, Ay’ı köşemizde daha önce de konuk ettik. Bu sefer çok farklı bir zaviyeden ele alacağız Ay’ımızı. Ay, yeni dünyalara yapacağımız yolculuğun ilk durağı olacak pek yakın bir gelecekte. Bunun nedenine ve nasılına bakacağız bu yazımızda.
BİLİYOR MUSUNUZ?
• Uzaya gitme merakı, daha doğrusu Dünya’nın dışına çıkma hevesi çok ama çok uzun zamandır insanoğlunun zihninde. Teknolojik gelişmelerle güncellenen bu merak, “Acaba orada kalıcı olarak kalabilir miyiz?” sorusuna evrildi. Ve bu yönde pek çok çalışma başlatıldı.
• Bu çalışmalardan belki de en dikkat çekeni ilk fazı 11 Aralık 2022’de başarıyla sonra eren Artemis Projesi.
- Son söyleyeceğimizi başta söyleyerek başlayalım: Artemis Projesi’nin nihai amacı Ay’a yerleşmek ve başka gezegenlere yapılacak olası yolculuklarda Ay’ı istasyon olarak kullanmak.
• Ay’a istasyon kurmak pek çok açıdan önemli. Ay’daki kalıcı bir üs uzay görevlerinin maliyetlerini maddi olarak çok ciddi şekilde düşürecek. Şöyle ki uzaya çıkışın en zor ve maliyetli kısmı ateşleme ve roketleme. Bir uzay aracı Dünya atmosferinden çıkmak için inanılmaz bir baskıya maruz kalıyor. Bu baskıyı kırmanın yolu ise muazzam düzeyde yakıt kullanımından geçiyor.
• Öte yandan Ay’a inşa edilecek bir üs ve barınaklar insanlığın uzaydaki diğer gezegenlere yapacağı ziyaretler için bir eğitim ve ikmal alanı da olacak. Uzayda böylesine bir yapı kurmanın ve buz birikintilerinden su çıkarmanın ilk örnekleri Ay’da gerçekleşecek.
GELELİM ARTEMİS PROJESİ’NE
• Artemis Projesi’nin ilk bölümü toplam altı ayaktan oluşuyor ve 2029’da tamamlanması planlanıyor. Artemis 1 ilk insansız uçuşu, Artemis 2 insanlı ilk yörünge görevini ve Artemis 3 Ay’a 50 yıl aradan sonra tekrar insan göndermeyi planlıyor. Artemis’te 2034’e kadar toplam on bir uçuşun yapılması hedefleniyor.
• Projenin ilk adımı yukarıda da bahsettiğimiz üzere başarı ile sonuçlandı. Bir tatbikat mahiyetinde gerçekleştirilen Artemis 1 uçuşunda yeryüzünden uzaya fırlatılan şimdilik en güçlü roket kullanıldı. Roket, yaklaşık 100 metre yani 32 katlı bir bina yüksekliğinde.
• Artemis 1,25 günlük bir görev olarak planlandı. NASA ve Avrupa Uzay Ajansı ESA başta olmak üzere hem kamudan hem de özel sektörden pek çok iştirakin yer aldığı Artemis Projesi’nin bu ilk adımında Ay yörüngesine bir mekik gönderildi. mekiği taşıyan uzay aracı aynı zamanda Dünya yörüngesine projede kullanılacak uyduları da yerleştirdi. Ay’a yani Dünya’dan yaklaşık 450 bin km uzağa gönderilen, Ay’ın yörüngesine yerleştirilen ve Ay’ın etrafında döndürülen uzay mekiğinin Dünya’ya dönüşü de başarı ile gerçekleştirildi.
• Dünya atmosferine girişte yaklaşık saatte 40 bin km hıza çıkan ve 2800 santigrat derece sıcaklığa ulaşan uzay mekiğinin Artemis 2 ve 3 görevlerindeki insanlı uçuşlardaki performansı da bu ilk uçuşta dikkatlice gözlemlendi.
BİRAZ DA TARİHLER
Son datalar bu yazıyı yazdığımızda henüz netleşmemişti ama takvim şimdilik şu şekilde:
• Artemis 1: 16 Kasım’da fırlatıldı. 25 günlük görev, 11 Aralık 2022’de mekiğin Dünya’ya geri dönüşüyle tamamlandı. Mekik, insansız olarak Ay’ın yörüngesine gönderildi ve geri getirildi.
• Artemis 2: Mayıs 2024’te fırlatma planlanıyor. Yaklaşık 10 günlük bir görev olacak ve 4 astronotun uzaya gönderilip geri getirilmesi hedefleniyor.
• Artemis 3: Fırlatmanın 2025’te yapılması planlanıyor. Yaklaşık 30 gün sürecek bu görevde 4 astronot yer alacak. Bu astronotlardan ikisi Ay’a tekrar ayak basacak. Yeri gelmişken hemen söyleyelim. Bu sefer Ay’a ayak basan ilk astronot bir kadın olacak.
• Artemis 4: 2027’de yapılması planlanan bu görev de yine yaklaşık 30 gün sürecek. Bu kez gönderilen dört astronotun tamamı Ay’a inecek ve “I-HAB” adı verilen yaşam modülünü “Lunar Gateway” adı verilen uzay istasyonunu Ay yörüngesine taşıyacak.
• Artemis 5 ve 6: 2028’de ve 2029’da yapılması planlanan bu görevler de yaklaşık 30 gün sürecek. Astronotlar yine Ay’a indirilecek. Yaşam modülünün ve uzay istasyonunun faaliyetleri daha sonraki insanlı uçuşlar için çeşitli enstrümanlarla desteklenecek.