Zeynep ÇELİK
İslam medeniyeti cami merkezli bir hayat teklif eder. Hemen hemen bütün İslam şehirleri bir ulu cami etrafında halelenmiş, merkez noktası cami olmuş, hayat sokaklardan, caddelerden şehrin kalbine, camiye doğru akmıştır. Farklı mimari gelenekler mezcedilerek inşa edilen camiler; minareleri, kubbeleri, taç kapıları ve pek çok yapı birimiyle bedii bir sanat eserine dönüşmüştür. Başta mimarları ardından taş ustaları, hakkakları, hattatları ile nice zanaatkârın imzasını taşıyan camilerimiz bugün bizlere sadece görsel bir şölen sunmuyor, tarihimize de köprüler kuruyor. İslam mimari sanatının neşvünema bulduğu camileri “Abide Kubbeler” yazı dizisiyle kaleme alan Cevat Akkanat da bizi bu köprüler vasıtasıyla geçmişe bakmaya, Türk İslam mimarisinin inceliklerini seyretmeye davet ediyor. Diyanet İşleri Başkanlığı yayınlarından çıkan eser, yer ile göğü buluşturan eşsiz yapılara, camilere nazar ediyor. Üstelik camiler sadece mimari özellikleri ile değil, tarihî ve kültürel değerleri, emek veren ustaları ve hikâyeleri ile de satırlara taşınıyor. Kitapta bizi ilk karşılayan yazı “Karahisar Eteğinde Ahşabın Sükûneti: Afyon Ulu Cami” Afyon’da yer alan tarihî camiler hakkında genel bir bilgi verilen yazıda ağaç direkli camilerin ilki olma özelliğini taşıyan Ulu Cami’yi, onun taş mihrabı ve ahşap minberinin alametifarikasını keşfe çıkıyorsunuz. Ankara’da İslam mimarisinin öncü şaheseri olan Arslanhane Cami bir başka yazının konusu. Asıl adı Ahî Şerafeddin Camii olan eser, ceviz ağacından minberi ve mozaikli mihrabı ile eşsiz güzellikte. Balıkesir’de bulunan Zağnos Paşa Camii ise Fatih devrinden bir yadigâr olarak ziyaretçilerini bekliyor. Zağnos Paşa Camii’ne adını veren Zağnos Paşa, Sultan I. Murad devrinden itibaren etkinlik gösteren bir devlet adamı. Fatih Sultan Mehmet Han tahta çıktığında vezirlik yapmış ve İstanbul’un fethinde öncülük etmiş bir şahsiyet. Paşa, Balıkesir’in gelişmesinde önemli rol oynamış ve bu eşsiz camiyi Balıkesir ilimize kazandırmış. Camide ayrıca muvakkithane ve güneş saati de bulunuyor.
Abide Kubbeler, ahşabın secdeye davet ettiği Beyşehir Eşrefoğlu Camii’nden kuruluş yılları hatırası Bilecik’te Orhan Gazi Camii’ne, şifahanesi ile meşhur Divriği Ulu Cami’nden bir zafer abidesi Bursa Ulu Cami’ye kadar birçok kıymetli eserleri okurlarla buluşturuyor. Camiler; külliyeleri, şifahaneleri, muvakkithane yahut medreseleriyle bir medeniyetin mümessili olarak geçmişle bugünü buluşturuyor.