HER ŞEYE YETİŞMEYE ÇALIŞAN İNSAN
Rabia ÇAKMAK
Psikolog
Sabah gözümüzü açar açmaz başlayan bir temponun içindeyiz. Telefon ekranında biriken mesajlar, cevaplanmayı bekleyen e-postalar, yapılacak işler, yetişilecek toplantılar, okunacak kitaplar, takip edilecek gündemler… Üstelik bunların yanında iyi bir eş, iyi bir ebeveyn, iyi bir arkadaş, başarılı bir çalışan ve sürekli kendini geliştiren bir birey olmamız gerektiği de hatırlatılıyor. Modern insan, sanki aynı anda birçok hayatı yaşamaya çalışıyor.
Bu nedenle günümüzün en yaygın duygularından biri yorgunluk. Fakat bu yorgunluk çoğu zaman fiziksel bir yorgunluk değil. İnsan gün boyunca ağır bir iş yapmasa da akşam olduğunda tükenmiş hissedebiliyor. Çünkü beden dinlense bile zihin dinlenemiyor. Sürekli bir şeylere yetişmeye çalışmak, insanın dikkatini ve ruhsal enerjisini fark ettirmeden tüketiyor.
Geçmiş dönemlerde insanlar daha çok fiziksel zorluklarla mücadele ediyordu. Bugün ise zihinsel yükler ön plana çıkmış durumda. Bir yandan iş hayatının talepleri, diğer yandan sosyal medyanın oluşturduğu görünür olma baskısı, insanı sürekli hareket hâlinde tutuyor. Üstelik artık yalnızca çalışmak yetmiyor; verimli çalışmak, kendini geliştirmek, yeni beceriler edinmek, spor yapmak, sağlıklı beslenmek ve tüm bunları sosyal çevreye göstermek de bekleniyor.
Bu durum insanda fark edilmesi zor bir baskı oluşturuyor. Çünkü yetişmeye çalıştığımız şeylerin çoğu gerçek ihtiyaçlarımızdan değil çevremizin beklentilerinden kaynaklanıyor. Bazen durup düşündüğümüzde aslında birçok şeyi gerçekten istemediğimizi fark ediyoruz. Ancak çağın ritmi bizi sürekli ileri doğru itiyor. Bu yüzden insanlar çoğu zaman neye yetişmeye çalıştığını bile sorgulamadan hayatın temposuna kapılıp gidiyor.
Psikoloji alanında yapılan çalışmalar, insan zihninin aynı anda birçok işle meşgul olduğunda veriminin düştüğünü göstermektedir. Sürekli bölünen dikkat, zihinsel yorgunluğu artırmakta ve kişinin kendini dağılmış hissetmesine neden olmaktadır. Bugün birçok insanın “Hiçbir şeye odaklanamıyorum.” demesinin sebeplerinden biri de budur. Zihin sürekli yeni uyaranlarla karşılaşırken derinleşme ve dinlenme fırsatı bulamamaktadır.
Üstelik modern hayat yalnızca zamanımızı değil dikkatimizi de parçalamaktadır. Birkaç dakika beklemek zorunda kaldığımızda bile elimiz telefona gidiyor.
Sessizlikle baş başa kalmak giderek zorlaşıyor. Oysa insanın kendini duyabilmesi için zaman zaman sessizliğe ihtiyacı vardır. Sürekli gürültü içinde kalan bir zihin, kendi iç sesini duymakta zorlanır. Bu noktada dikkat çekici bir çelişki ortaya çıkıyor. Teknoloji sayesinde hayatımız kolaylaştıkça daha fazla boş zamanımız olması beklenirdi. Fakat birçok insan geçmişe göre daha meşgul ve daha yorgun hissediyor. Çünkü sorun yalnızca yapılacak işlerin çokluğu değil her an ulaşılabilir olma zorunluluğu. Sosyal medya sayesinde başkalarının hayatları da sürekli gözümüzün önünde oluyor. Böylece yalnızca kendi sorumluluklarımızla değil başkalarının hayatlarıyla da meşgul olmaya başlıyoruz.
Byung-Chul Han çağımızı “performans toplumu” olarak tanımlar. Ona göre günümüz insanı artık dışarıdan zorlanan değil kendisini sürekli daha fazlası için zorlayan bir bireye dönüşmüştür. Bu nedenle tükenmişlik hissi de giderek yaygınlaşmaktadır. İnsan bazen başkalarının beklentilerinden değil kendi koyduğu yüksek standartlardan yorulmaktadır.
Oysa hayatın anlamı yalnızca üretmekten ve yetişmekten ibaret değildir. İnsan makine değildir. Dinlenmeye, durmaya, beklemeye ve nefes almaya ihtiyaç duyar. Nasıl ki toprağın verimli kalabilmesi için zaman zaman dinlenmesi gerekiyorsa, insan ruhu da sürekli çalıştırıldığında yorulur.
Bu noktada durmanın ve yavaşlamanın değeri yeniden düşünülmeye değerdir. Gün içinde birkaç dakikalık sessizlik, dikkati tek bir işe yöneltebilmek, ekranlardan uzak geçirilen kısa zaman dilimleri ya da kişinin kendisiyle baş başa kalabildiği anlar sanıldığından daha önemli olabilir. Çünkü zihnin de beden gibi dinlenmeye ihtiyacı vardır. Sürekli uyarılan bir zihin, zamanla yorgunluğunu fark edemeyecek kadar yorulabilir.
Belki de bugün ihtiyaç duyduğumuz şey, daha fazla şey yapmaktan ziyade neyin gerçekten önemli olduğunu yeniden hatırlamaktır. Çünkü insanı yoran her zaman işlerin çokluğu değildir. Bazen asıl yorgunluk, aynı anda çok fazla şeye yetişmeye çalışmaktan kaynaklanır. Oysa hayatın her döneminde yetişilemeyen işler, ertelenen planlar ve kaçırılan fırsatlar olacaktır. Ruhsal iyi oluş, bütün sorumlulukları kusursuzca yerine getirmekten değil sınırlılıklarımızı kabul ederek yaşayabilmekten geçer. İnsan her şeye yetişemeyebilir. Ancak kendi ihtiyaçlarını, ilişkilerini ve yaşamına anlam katan değerleri gözden kaçırmadığında daha dengeli ve sürdürülebilir bir yaşam kurabilir.