T.C. CUMHURBAŞKANLIĞI

DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI

KALBE DOKUNAN HİKÂYELER
Betül ŞATIR

Genel Yayın No: 1531
Gençlik Kitapları: 10

Yayın Yönetmeni: Doç. Dr. Fatih KURT

Yayın Koordinatörü: Bünyamin KAHRAMAN

Tashih: Zeynep ONAR
Baskı Hazırlık: Ali YÜCEER
Baskı Takip: Fatma ATAY
Grafik & Tasarım: Alef Tanıtım

Baskı: Epa-mat Basın Yayın Prom. Ltd. Şti.
Ağaçişleri Sanayi Sitesi 1357. Sok. No:41
Yenimahalle/Ankara
Tel: 0312 394 48 63-64

4. Baskı, Şubat 2022
ISBN: 978-975-19-7030-5
2022-06-Y-0003-1531
Sertifika No: 12930

Eser İnceleme Komisyon Kararı: 03.09.2018/57

© Diyanet İşleri Başkanlığı

İletişim
Dini Yayınlar Genel Müdürlüğü
Basılı Yayınlar Daire Başkanlığı
Tel: 0312 295 72 93 - 94 Faks: 0312 284 72 88
e-posta: diniyayinlar@diyanet.gov.tr

Dağıtım ve Satış:
Döner Sermaye İşletme Müdürlüğü
Tel: 0312 295 71 53 - 56 Faks: 0312 285 18 54
e-posta: dosim@diyanet.gov.tr

BETÜL ŞATIR

1980 yılında Muğla’da doğdu. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji ve Atatürk Üniversitesi Radyo Televizyon bölümlerini bitirdi. Nihayet Dergi, Diyanet Dergi, Diyanet Aile Dergisi, Turuncu Dergi gibi birçok dergi ve web sitelerinde yazıları ve röportajları yayınlandı. TRT, KANAL 7 gibi televizyon kanallarında yönetmenlik, yapımcılık ve metin yazarlığında bulundu. Ayrıca TDV KAGEM’de yazarlık dersleri vermektedir... Spikerlik de yapan Şatır evli ve 4 çocuk annesidir...

Ön Söz

Hikâye, insandan insana giden yoldur. Tarih boyunca insanlar bilgilerini, tecrübelerini çevrelerine ve sonraki nesillere aktarmak için edebiyatın imkânlarına başvurmuş, mesajları belli bir kurgunun içinde hikâye formatında aktarmayı yeğlemişlerdir.

Zaman değişmiş, toplumlar ve toplumların öncelikleri farklılaşmış lakin insanın hikâyeye olan merakı hiç azalmamıştır. Anadolu insanını da kapsayan Doğu toplumları meseleleri tahkiye usulü ile işlemeyi, mesajı muhatabına doğrusal olmayan bir şekilde vermeyi tercih eder. Bu nedenle bir edebî tür olarak hikâye Anadolu topraklarında büyük yankı bulmuş, insanlarımız yaşamın içinde nefes alan hikâyelere teveccüh etmişlerdir.

Hikâye, gerçeklere olan sadakati nedeniyle okuyanın ve dinleyenin kalbine daha kolay dokunur. Çünkü o didaktik değildir, vermek istediği mesajı hayatın içine yedirmek suretiyle okuyanın, dinleyenin önüne serer. Sözler, mesajlar insanların hafızalarından kolayca çıkabilirler. Ancak hikâyeler kolay kolay unutulmazlar.

Başkalarının hikâyelerine temas etmek insanın kendi iç evrenini zenginleştirir. Okuduğu ihtimaller, karşılaştığı yollar, duyumsadığı sezgiler onda tecrübe edilmiş bir bilgiye dönüşür. Bu yüzden bilim insanları, çocukluğundan itibaren hikâyeyle tanışanların olgunluk yaşlarında karşılarına çıkan badireleri atlatmak hususunda diğerlerinden güçlü olduklarını söylerler. Başka hayatlar çevremizden akıp geçerken hikâyeler zamanı durdurur, anı genişletir ve dikkatleri gelip geçiciliğin üzerinden çekip alarak kalıcı olana yoğunlaştırır. Başka insanların acılarına, sevinçlerine eşlik etmek kalbi terbiye eder, bencilliği törpüler.

Hikâyelerin okurun kalbine dokunması bir tohumun toprağa düşmesini andırır. Tohum kalpte bereketlenir, çoğalır, gün yüzüne çıkar ve yeniden capcanlı bir ağaca dönüşür.

Diyanet Aile Dergisi’ndeki “Kalbe Dokunan Hikâyeler” isimli köşesinde Betül Şatır’ın kaleminden dökülen hikâyeleri bu eserle kitaplaştırdık. İstedik ki hikâyeler kalbe dokunmaya devam etsin, kalpleri birbirine yaklaştırmaya vesile olsun.

Esme Nine

Yüzyılın adı bir başka söylenirken gelmiş dünyaya, ne ayı belli ne günü. Ya fasulyeler sökülürken ya da ekinler biçilirken…

Yerleşik hayat yaşayan, dindar, yörük bir ailede dünyayla tanışmış. Babası Molla İrfan Efendi, Allah’ın bütün isimlerini severmiş. Molla’nın doğan kızının kulağına, daha derin hoca olan dedesi ezan okuduktan sonra Esma ismini fısıldamış. Köy yerinde bilmeyenler Esmer diye çağırmışlar. Esmer güzeli, beyaz tenli bir çocukmuş. Nüfusta Esma, mahallede Esmer, dili dönmeyenler için Esme olan kız çocuğu zamanın bilinmez hızında büyümüş, gelişmiş. Genç kız olmuş, gelin olmuş, anne olmuş ve nihayet nine olmuş.

Esmer nine, dünya çilesini tamamlıyorken ben onu kamburu yeni çıkmaya başlayan bir anneanne olarak tanıdım. Amca çocuklarımın ninesi idi… Ben de kuzenlerim gibi ona Esmer nine dedim, öyle bildim, öyle ezberledim. Ne diyordu Tagore; “Hayat ağır bir yük değildir, zaten yol uzun sürmeyecektir.”

Mırıltı hâlinde çıkan sesinden ne masallar dinledik ne öğütler bir bilseniz. Ömrü, yaşadığı dine uygunsuz bir davranış yapmanın korkusu ile geçip gidiyordu Esmer ninenin. Küçük dünyasında bu büyük Allah korkusu ve de sevgisi eş zamanlı seğirmekte idi. Bizi her gördüğünde illaki dinin güzelliğinden ya da tembihlerinden bahsetmeyi görev sayıyordu kendine. Ve zamanın ne kadar hızlı geçeceğini hesap gününün hemen arkamızda belireceğini söyleyip duruyordu.

Peygamberimizi onun ağzından bir dinleseniz, Seki yaylasında bir yörük zannedersiniz mesela. Öyle hayatına dâhil etmişti ki sofrasında, bahçesinde, evinde, kilim dokuma tezgâhında, namazında, niyazında hep onunla gibi davranır. Yamalı elbiseler giymeyi sever, Allah dendi mi yüreği sanki ağzına gelir, çiçekli pazen elbisesinin cebinden her daim tespihi sallanırdı. Namazdan sonra parmak çıtlatmamıza kızar, ayağı takıldı mı “Tü kör şeytan!” deyip şeytanı iyice kızdırır. Her aksiliği şeytandan, her güzelliği Allah’tan, her kusuru kendisinden bilirdi. Bir ânı zikirsiz geçmez, dedikoduyu hiç sevmezdi. Yakından şahidiz ki malayani bir uğraşla asla meşgul olmazdı. Pek muhterem bir hanım kimseydi.

Amcamların evi yaylanın düzlüğünde, hemen yeşil çayırın yanında, onun evi ise yüksek tepelikte idi. Her gün önüne kattığı sarı sığırı ve buzağısıyla o inişi iner ve üşenmeden taşlı tozlu yokuşu geri çıkardı. Nasıl olsa bütün işlerinde dua ile zikir ile yol alıyordu ya, hiçbir işi ona zor gelmiyordu belki de. İşe başlarken besmele çekiyor, bitirince yorgun nefesini şükür ile veriyordu.

Hayvanları yeşilliklerde yayılırken kızına yani yengeme uğrar, torunlarını sever. Varsa ucundan tutulacak bir iş ya bir sökük dikilecekse ya bir tepsi bulgur ayıklanacaksa ya bir tekne hamur yoğrulacaksa ya bir tarhana bezesi ezilecekse, belki mayalanmak üzere bazlamalar şekillendirilecekse zikrederek, mırıldanarak yapardı. Akşam çökmeden karnı iyice doyan büyük baş hayvanlarını önüne katar, manilerle ve dualarla yokuş yukarı ahırlarına geri götürürdü. Onları sağar, sütünden yoğurt, peynir, tereyağı, çökelek yapardı. Akşam oldu mu namaz vakitlerinden arta kalan zamanda kilim tezgâhının başına oturur ilmek ilmek çaput kilim dokurdu.

Zararsız, sessiz, mütebessim, üzerini yaz olsun kış olsun kat kat giyinmiş bir nine idi. Günlerini daima aynı sıradanlıkta yaşayan ihtiyar kadın önde, buzağı ve sarıkız arkada, öylece şükürlerle geçip giderlerdi yaylanın patika yollarından…

Antik denilen çağlardan, pek eskilerden kalma bir manastırın bulunduğu mahallede yaşıyordu Esmer nine. Yokuşun en başında bulunan evi manastırın çok yakınında idi. Manastırın hemen yanında, tarih olmuş dervişler tekkesinde, daha çocukken hocalarından öğrendiği sureleri, o dergâhta yaşamış dervişler ve erenler için de okumadan geçemezdi. Sırt sırta yaslanan, eskiden yeniye güncellenen din olgusunu sorgulamadan alıp başucuna koymuş bu kadın, harabelerin hatıralarına saygı duyarak tarihsel öneminden bihaber, Allah rızası için değer verir, komşuluklarından huzur duyardı.

Kilimdeki işlemelerin hiç solmayan kök boyadan renkleri de olmasa hayatında öyle çok bir renk var sayılmazdı aslında. Sırasıyla evlendirdi çocuklarını. Torunları boyunu aştı. Sayısını şaşırıyordu sorulduğunda. Akşam olunca kuzinesini tutuşturur, üzerine bakır ibriğini yerleştirirdi bismillah ile. Yakın zamana kadar çeyizi için dokuduğu motiflerin, eskimiş yerleri yamanmış kilimlerin, seccadelerin şahitliğinde, hayat denilen sayılı zamanlarını geçirir giderdi. Tevfik dede ölünce iyice yalnızlaştı, dualarını yoldaş etti ve ibadetlerini dost edindi kendine.

Hasan, büyük oğlu, o Esmer nineye çok benziyor. Aslında görünüşü Tevfik dedeye, fakat ruhu, inceliği aynı Esmer nine… Ahiret kaygıları, sessizliği, tevekkülü annesiyle örtüşüyor. Bambaşka bir insan Hasan Hoca da… Babasının dişlerini yaptıramadan ölüp gidişine üzülüyor bazen. Hasan Hoca “kısmet her şey” diyor ne desin. Yalnız kalan annesine bakmak mutlu ediyor Hasan Hoca’yı.

Hayatın ne kadar kısa olduğunu anlamak için insan çok yaşamalıdır derler ya! Çok düşkünleşti artık Esmer nine. Şimdiki zamanlarda iyice yaşlandı. Hayaller görüyor tavanda, korkuyor. Beni şeytanlar ürkütüyor diyor. Çocukluğuma gidip geliyorum hızlıca. Oradan birkaç gülümseme birkaç muziplik getiriyorum ve bırakıyorum kucağına. Temizlik konusunda çok hassas. Namaz kılıyor ama çok büyük merasimle. Kızları ilgileniyorlar sırasıyla, yatıyor ve artık her işi yatakta görülüyor. Hasan Hoca, her fırsatta annesinin yanına geliyor.

Esmer ninenin evine artık kimse uğramıyor bu sıralar. Kızının evinde yaşıyor son zamanlarını. Evim diyor sürekli. Her gelene evini, bahçesini, ağılını soruyor. Yıllar olmuş evinde uyumayalı. Yıllar olmuş kendi kuzinesini yakmayalı. Bu cümlelerle yakınıyor, isyan etmeden. Gülüp geçiyor herkes. Kocakarı olunca artık onu kimse ciddiye almıyor. Galiba en çok da buna üzülüyor.

Uzun yaz günlerinin birinde, Hasan Hoca, haber gönderir tüm komşularına Esmer ninenin. Toplanın der, yarın bize çaya davetlisiniz. Komşunuz sizi ağırlamak istiyor. Esmer ninenin metruk evini bir güzel derler, toparlar. Bahçeye, evin girişine şöyle bir el atar, sanki yaşanmışlık üfler eskimiş ahşap merdivenlerine. Çalı süpürgesiyle evin önünü süpürür. Yarın olmadan evi hazır eder misafirler için. Ablasına kısır, kardeşine börek yapmasını tembihler. Eşine pasta ısmarlar güzel ellerinden şeker kokulu. Ertesi gün olduğunda kucaklar Esmer nineyi, bindirir arabasına, götürür evine. Esmer nine ağlamaklı olur, evini görünce. Bebek sever gibi sever eşyalarını, eskimiş döşeklerini, paslanmış sobasını, yağı bitmiş kandilini. Ahşap oyma işlemeli kapılarını, tavanda asılı duran kantarını, kabaktan yapılma maşrapasını, duvardaki çividen sarkan heybesini gözleriyle okşar.

Yavaş yavaş gelinleri, kızları, sonra da komşuları toplanırlar. Hasan Hoca, balkonda duran kuzinenin fırınına patates, üzerine de çayı sürer. Gelenlerin çekingen bakışlarını, hâl hatır sorarak tebessüme dönüştürürler. Kumpirler pişer. Çay demini alır. Zaman ilerledikçe sohbet en tatlı kıvamını bulur. Hiç ummadığı kadar kalabalık olur. Her gelen iyi hisseder kendini. Eskilerden konuşmak, dünyanın değiştiğini öykünmek güzel gelir herkese. Ölenlere rahmet okurlar kalanlara selamet dilerler. Esmer nine var ya, yanında dedikodu yapamaz kimseler. Hiç sevmez gıybet etmeyi eskiden beri. Aişe anamızı Fatıma anamızı örnek verir durur yanındakilere. O gün de öyle yapar. Huylu huyundan vazgeçer mi?

Gün bittiğinde komşular dağıldığında, bulaşıklar toparlandığında, herkes huzurlu bir ânın sevinciyle evlerine döner. Esmer nineye, evini bırakıp gitme vakti gelir. Üzülür Esmer nine, oğlunun kucağında arabaya binerken mahallesi geride kaldıkça ağlar. Kendisi de bilemez ki sevinçten mi ağlar yoksa üzüntüden mi?

Hâlâ yaşıyor Esmer nine. “İnsan hayatın bir yerlerinde ölüyor aslında, ruhuyla arasına, yaşamak kadar uzun bir mesafe giriyor.” sadece.

Zaman sermayesi, sanma ki çok bol,

Beşikten bastona, kaç adımlık yol?

Bu kânun değişmez, kim olursan ol,

Sabır sınavıdır, ömür dediğin…

Gör ki, şu dünyanın, sırça köşküne,

Tapmış nice insan, dönmüş şaşkına,

Nedir bu sarhoşluk, Allah aşkına?

Sabır sınavıdır, ömür dediğin…

Cengiz Numanoğlu, 1990

Ömrün Ziyası Sönerken

Pek de taşıyamadığı ağırlığı birdenbire iki katına çıktı. Namaz eteği tombul ayaklarına dolandı. Beyaz destarı başından boynuna süzüldü ve daha önce hissetmediği bir sıkıntı vermeye başladı, nefesi daraldı… Dengesini kaybetmeden az önce günün şavkı sönüvermişti.. Göz kapaklarının içine karanlıktan kuvvetli bir ışık sızdı. Kamaşan gözlerini ovaladı. Ayılıyordu. Başını çarpmıştı, çok acı çekiyordu. Doğrulmaya çalıştı. Başaramadı. Sürünerek eşinin yanına gitti. “Galiba düştüm. Kendimi hiç iyi hissetmiyorum Serhat’ı arar mısın? Bir de doktor getirsin.” diyebildi güçlükle. Ramazan Bey yavaşlamışlığına inat, koşar adım atıldı kapıya. Hemen büyük oğlu Serhat’ı aradı. Çok üzülmüştü. Kulağı az işitiyordu. Can yoldaşının düştüğünü anlamamıştı. Sadece ikisi vardı koca evde. Suçlamıştı kendini. İyi duyamadığı için, Zahide Hanım’ın bayıldığını anlayamadığı için.

Mahcup bir şekilde yanına döndüğünde “Geçmiş olsun, nasılsın şimdi?” diye sordu. Gönlünü almak istiyordu. Uzun zamandır tespih çektiği için Zahide Hanım’ın ne zaman bayıldığını kestiremiyordu.

Artık yaşlanmışlar ve ahir ömürlerinde yalnız kalmışlardı. Dokuz evladın da mürüvvetlerini görmüşlerdi. En küçük oğulları Fatih bir yıldır evliydi artık. Çok yakında baba olacaktı. Onun evlenmesi ile vicdanen daha da rahatlamışlardı. Son görevlerini de ifa etmiş olmak, üzerlerindeki yükü hafifletmişti. Ömürlerinin sürpriz meyvesi Fatih doğduğunda, kendisinden büyük yeğenleri vardı. Evin dokuz numaralı neşesi, hiç ummadıkları bir zamanda girmişti hayatlarına. Çok şaşırmışlar ve hatta utanmışlardı. Torunlarına tanıştırmaları gereken küçük bir dayı, onları herkese karşı çekindirmişti. Fakat doğar doğmaz, kalabalık ailenin, yüksek dozlu neşesi oluvermişti Fatih. Ablalarının, ağabeylerinin ve yeğenlerinin elinde büyük bir ilgi ve sevgi görerek büyüyüvermişti.

Hele en büyük yeğeni onu elinden hiç bırakmıyordu. Kucağında taşıyor, sevgiyle büyütüyordu dayısını. Tüm ilgi Fatih’in üzerine odaklanmıştı. Bebek olan dayının yeğeninin küçülmüşlerini giymesi gülüşmelere, çokça neşeye sebebiyet veriyordu. Başlarda çekindikleri bu çocuk herkes için eğlenceli bir hadise olmuştu süregiden.

Fatih’in çocukluğu kimsenin anlamadığı bir süratle geçiyordu. Her defasında Ramazan Bey ve Zahide Hanım etraftakilere, “Biz bu küçük yavrunun evlendiği günleri göremeyiz.” diye hayıflanıyorlardı. Bir köşeye belli bir miktar birikim hazırlamaya çalışıyorlardı. Fırsat oldukça, her vesile ile büyümüş; iş güç sahibi evlatlarına Fatih’i emanet ediyorlardı. Onlar da siz hiç merak etmeyin diye karşılık veriyorlardı her defasında.

Çok sevilen bir çocuk olan Fatih’in kendisinden büyük sekiz tane kardeşi vardı. Bekâr olanlardan sırası gelen evleniyor. Yeğenleri dünyaya geliyordu boy boy. Çok renkli bir aileye mensup olmanın doğuştan kazanılmış, sıradanlığını yaşıyordu Fatih. Tepkileri, nedensiz yaşama sevinci, kaderi ve duyguları kendi doğallığında gelişiyordu.

Bir sabah uyananlar zamanın ileri sarılmış hızına şaşırmadan edemediler. Nasıl geçivermişti vakit? Seksen senenin sekiz saatlik hatırası yoktu sanki zihinlerde. Yuvadan dokuz kuş uçurulmuştu. Dokuzu da kendi maviliğinde, kendi serüveniyle süzülüyorlardı gökyüzünde. Onlara uçmayı öğreten kanatlar ise yalnız ve yorgundu artık. Bu evlat bolluğunda bu tenhalık elbette çok zorlarına gidiyordu. Bayramlarda oturulacak yeri kalmayan divanlar, yerde serilmiş kilimler sabahlarda ve akşamlarda boş kalıyordu.

Zahide Hanım düşe kalka ev işlerini hallediyordu. Bir zamanlar yemeklerinin güzelliği dillerde dolanıyordu. Kimselerin pişirdiğini beğenmiyordu üstelik. Ama şimdilerde ya tuzunu unutuyordu ya dibini tutturuyordu. Yalnız sofraya oturdukları vaki değildi zamanında. Evleri yol üzerindeydi. Her öğünde misafirlerle şenleniyordu. Köy minibüsünün bir saatlik ihtiyaç molasını, yolcular Zahide Hanım’ı ziyaretle değerlendiriyorlardı. Herkesin sevdiği, sayılan bir aile olmanın tüm şartları yerine getiriliyordu o evde. Her zaman tedarik edilmiş hazırlıkları oluyordu. Gelinli, kızlı kalabalık bir aileydiler ne de olsa. İşin ucundan tutan bol olduğundan misafir ağırlamak hiç külfet olmuyordu. Cömert insanlar olduklarından da evleri hiç boş kalmıyordu. Ne teklif, tekellüf ne randevu; her şey samimiyetle, plansız, içten öylesine gelişiyordu. Allah ne verdiyse ikram ediliyordu. Bazen bir öğünde üç bazen de beş sofra kuruluyordu. Bahçelerinden toplanmış sebzeler, tarlalarından devşirilmiş mahsuller, çuvallardan taşan bolluk ve bereket hesapsızca paylaşılıyordu yolda kalanlarla, dostlarla, ihtiyacı olanlarla. Onlar verdikçe bereketleniyor, eksildiği görülmüyordu kilerde bulunan erzakların.

Zahide Hanım’ın annesi Sadıka nine bütün tanıdıklarının gönlünü hoş etmiş, zarafet sahibi bir insandı. Sağlığında varını yoğunu yoksullarla paylaşan, gelen misafirlerini sofrasız göndermeyen geniş yürekli bir kadındı. Tarlalardan topladığı nimetlerin öşrünü, zekâtını titizlikle verir, düşkünlerin hakkını ayırmadan mahsulün ambara girmesine müsaade etmezdi. Cami yapılması için sessiz sedasız bahçelerinden infak eden gönlü zengin Sadıka ninenin kızı Zahide Hanım, annesinden geçen cömertlik duygusu ile tanınıyordu. Evlatların okulları, işleri, evlilikleri, iaşeleri ömürlerinin törpüsü olmuştu Zahide Hanım’a ve eşine. Hepsinin en sonunda bir işi ve en nihayetinde birer eşi vardı.

Muhabbet dolu günlerden, suskun sofralarda karşılıklı oturdukları günlere gelmiş çatmıştı zaman. Sohbet ihtiyaçlarını, televizyon izleyerek gideriyorlardı. Bir dost ve bir evlatla dertleşme beklentisi ise izdivaç programlarının insafına terk edilmişti, çocukları tarafından. Üçüncü sayfa tatsızlığında gelişmeler, hayatlarının neşesini de alıp götürmüştü ekseri. Gün ağır çekimde ilerliyordu. Akşam olmuyordu bir türlü. Ama nasılsa haftalar, aylar ve yıllar hızla geride kalıyorlardı. İyi ki, Kur’an okuyarak, dualar ederek, salavatlar çekerek hayatlarının anlamını bulmayı âdet edinmişlerdi.

Bir keresinde tuvalette zorla kaldırılmaya çalışırken geldi kendine Zahide Hanım. Eşi Ramazan Bey kendisine kalkması için yardım ediyordu. Yine bayılmıştı demek ki. Zorlukla oturma odasına geçtiler. Zahide Hanım uzandı. Dinlendi. Biraz zaman geçince durumunu fark etti. Bu hâlde istirahat edemezdi. Tülbendinin beyazlığı ile meşhur titiz bir hanım, buna dayanamazdı elbette. Bir an; ölümün ona bu mahcup vaziyette geleceğini düşündü. Enerjisini toparladı. Banyoya yöneldi. Telaşla duşunu aldı. Temizlendi. Yeni kıyafetlerini giyindi. Beklemeye koyuldu. İşte şimdi ruhunu teslim etmek için uygun hâldeydi. Ama her istediğinde ölemiyordu insan. Ölüm biz hayata devam ederken, her gün bir bahaneyle kanatlarımıza değiyordu. Ama asıl selamını ne zaman vereceğini kimseler bilmiyordu.

Kim bilir? Ölümün ayaz elleri bir daha ne zaman gezinecekti yorgun bedeninde. Bu sefer bir kaldıran olacak mıydı düştüğü yerden?

Tarihe Kol Kanat Germek

Geçtiğimiz sokaklar bizi hep bir hikâyenin gizemine çağırmaktadır; bazen kapıdan çıkan küskün bir gelin kıza, yolunu bulamayan çilekeş bir hayatın solmuş renklerine, bazen… Hayat devam ediyorsa hikâyeler devam ettiği içindir ve bizce bir hikâye anlatıldığında dünya durup dinlenme inceliğindedir. Denizlerin ardına gülüşler gönderenler oldukça düş döküntülerini toplayan hikâye avcıları da hep olacaktır.

Her insan henüz anlatılması bitmemiş bir hikâyedir ve bütün kadınlar hep bir hikâyeyi gizlerler gözlerinde. Anlatıcı el yordamıyla kapı kapı dolaşarak arar bulur öznelerin yüklemlerini, hikâyenin künhüne varmak kısmetinde varsa anlatır başkalarına da.

Topraklarının kaderini ve kederini nasırlı elleriyle yatıştıran kadınlara rastlar bazen. Eskiye sahip çıkmanın şefkatini ve iyi günlere adanmış düşlerini yüreklerinde saklayan kadınlara. Bu kadınlar nefes alan tebessümlerle, yastıkları ıslatan sırlarla, iyi niyetle bestelenmiş türküler söylerler dünyanın uğuldayan kulaklarına. Biriktirirler kıymetli olanı. Eskiye ait olana sahip çıkmak içlerine düşmüş bir sorumluluktur onlara göre. Tarihin toprağa düşen veya yele karışan gözyaşlarını biriktirmek, üzüm hevenklerinin sarktığı duvarlarına bakarken bir şeyler yapmayı istemek. İnsanların soluklarından toplanmış rüzgârları bir müzede hapsetmek. İyiliği mayalamak savaşların üzerini sımsıkı kapatmak niyetiyle...

Az konuşmak az düşünmek mi demektir. Veya suskunluk susan kişinin bir fikrinin olmadığını mı çağrıştırmalıdır. Az konuşan çok iş yapan Nurşen Hanım anlatıcının öznesi olmayı başaran derinlikte bir kadındır. Çok anlatmasa da çok fazla ön plana çıkmasa da hikâyesi tarih kadar kıymetlidir.

Nurşen Tosun, 1967 Çanakkale Yenice doğumlu. İlkokul mezunu. Yirmi altı yıllık evli, Bigalı köyünde yaşıyor. Sararmış fotoğraf karelerini andıran bir köyde ama kuru kuru değil. Uzaktan bakarak yaşamın içinde yuvarlanıp gitmektense günlerinin bir anlamı olmasını başararak devam ediyor hayatına. Hayatın tüm yoruculuğuna rağmen ağrılarına sızılarına hastalıklarına aldırmadan katkı sunmaya devam ediyor beldesine. Köyünden halkalanan emek haleleri, bütün ülkeyi kuşatıyor iyi niyetiyle.

Üniversite de okuyan iki kızı var. Birisi tercümanlık okuyor, bir diğeri ise müzik öğretmenliği. Gurbet dönüşü yollarını gözlediği yavrularına hatıralarını umuda dönüştürebilmiş bir vatan bırakma derdindeler. Nurşen Hanım ve Mehmet Hoca savaşın izlerinin barış günlerini daha da aydınlık kılacağı kanaatindeler.

Bigalı köyü, Çanakkale Savaşı’nın izlerinin silinemediği köylerden biri... Kendi küçük olsa da tarihteki önemi çok büyük bu köyün. Şimdilerde bayraklarla süslenmiş kendine has kırılgan ruhu var. Köy, üzerinden onu ezip geçen bir savaş geçirmiş olmasına rağmen sulh ve sükûnet dolu şiirler fısıldıyor kulaklarımıza. Ziyaretçileriyle dolup taşarken savaşın yerine barışın
yoğunluğunu yaşıyor. Savaşın yüzüncü yılını aştıktan sonra turistik olarak kalkındırılmış şirin bir köy.

25 nisan sabahı muharebenin seyrini değiştiren 57’nci Alay bu köyden harekete geçmişti. 80 haneli, 170 nüfuslu bu küçük köyün imamı Nurşen Hanım’ın eşi. Nurşen Hanım, “Her yıl köyümüze 100 binin üzerinde yerli ve yabancı ziyaretçi geliyor. Ülkenin dört bir yanından gelen ziyaretçilerden bazıları, Türk bayraklarıyla donatılmış bu köyde gezerken çok duygulanıyor.” derken sizi şaşırtacak tarihî bilgiler de veriyor. Kendisi hakkında az konuşan bir kadın, yöresi ve onun tarihi için ne güzel kelimeler kullanıyor.

2006 yılından bu yana müze işletiyor. Dikiş nakış, tel kırma, bez bebek örme vb. benzeri çok maharetleri de var.

Köyde birçok kadına öncülük yapacak girişimleri olmuş. Kendisi, bilhassa da eşi Mehmet Tosun tarih bilgisiyle dinleyenleri şaşırtıyor. Cephe cephe kumandan isimleriyle beraber taarruzları ve çatışmaları anlatabiliyorlar. O kadar ismi nasıl hafızasında tuttuğuna, olayları derinlemesine nasıl kavradığına sayısal rakamlarla, verilerle ve vatani bir şevkle anlattığına bakınca eminiz çok şaşıracaksınız. Bu tarih merakı ve onu anlatma becerisi eşi Mehmet Bey’in katkılarıyla şekillenmiş. Eşinin tarihe olan tutkusu çok bariz kendini gösteriyor. Bölgelerine karşı duydukları sorumluluk kültürel gayretlere dönüşmüş. Civarda keşif yapan araştırmacılara canı gönülden yardımcı oluyorlar. Yazılan kitaplara, yapılan araştırmalara, çekilen belgesellere, filmlere; belge ve materyal temininde ve hikâyelerin toplanmasında katkılar sunuyorlar. Birçok çalışmalara danışmanlık ve öncülük yapıyorlar.

Bir gün Mehmet Tosun Hoca köyde bir evin parmaklıklarında paslı bir tüfek görüyor. Pencerenin korkuluklarında eskimiş demirin yerine iliştirilmiş bir silah. Ev sahibine, “Bu nedir?” diye soruyor. O da civardan bulduğunu söyleyince Mehmet Hoca savaşın yadigârı olduğunu anlıyor o silahın. “Bu silahı bana satar mısın?” diyor. Köylü bu eski tüfekle Mehmet Hoca’nın bu kadar ilgilenmesine bir anlam veremiyor. Mehmet Hoca, “Oysa penceresine iliştirdiği bu demirden alet; üzerinde bir savaşın parmak izlerini taşıyordu.” diyor. Daha önceden buldukları mermi kovanları, biriktirdikleri savaş materyallerini de birleştirip kültürel bir müze açıyorlar. İşletmesini Nurşen abla hemen üzerine alıyor.

Bigalı köyüne gelenler müzeyi gezip savaşa, yoksulluğa ve o günlerin karanlığına şahit olabiliyorlar. Nurşen abla kendine has şivesiyle yarım adanın tüm iç kanamalarını sırasıyla anlatırken akıcı üslubu, hikâyeleştirme ve kanaat belirtme ustalığı ile bizi çok şaşırtıyor.

Müzenin odaları kanla yazılmış bir zaferi fısıldıyor kulaklarımıza. Vatanı sevmenin insanlara nasıl bedeller ödettiğini hatırlatıyor bütün eşyalar. Üzerinde kanları kurumuş mermiler, paslanmış süngüler nice canlar yakmış mermi kovanları, Türk askerinin bedenine değil cennet vatanımızın bütünlüğüne, şanına sıkılmış kurşun taneleri… Eski zamanlardan kalma ibrikler, taslar, peştamallar, peşkirler, ibrişimler, el dokuması yatak örtüleri, sahipsiz kalmış mektuplar, çakılar, öpülüp göğse bastırılmış yavuklu resimleri… Eskimiş ama onurla savaşmış askerlerin delinmiş postalları, bel ağrısını ve açlığı bastırmaya muktedir eprimiş kuşaklar…

Göynekler, içlikler ve nice hatırayı beraberinde götüren bir askerden geriye kalan köstekli saat, az kullanılmış bir ustura, mangırı eskimiş hamam tası… Ve bunlara benzer vefalı aynı zamanda hüzünlü eşyalar. En az sahipleri kadar hüzünlü… Kınalanmış ana kuzularının acılarının sindiği, on beşlilerin aşklarının ve mahzun bakışlarının içlerine işlediği nice eşyalar…

Tüm hüzne rağmen kendimize sorduk: Güzel olan, iyi olan nedir?

“Allah yolunda öldürülenlere “ölüler” demeyin. Hayır, onlar diridirler. Ancak siz bunu bilemezsiniz.” (Bakara, 2/154)

Güzel olan da iyi olan da buydu belki; eskiye sahip çıkmak. Allah katında nimetlendirilen bahtiyar kulların emanetlerini şefkatle saklamak…

Haramsa Azabı
Helalse Hesabı Var

“İdris aleyhisselam bizim pirimizdir.” diye başlıyor anlatmaya Terzi Hüseyin Yörük amca. Yılların yorduğu, dokunsalar ağlayacak bir ses tonu ile. Kumaş mendili ile defalarca gözlerini kuruluyor. İdris Nebi ile koyun güderken berabermiş gibi sarsılmaz bir iman ile gözümün önüne getiriyor kadim zamanları. “Biz de dua ediyoruz onun çırağı olalım diye. Cennette İdris Nebi ile hülle biçelim inşallah.” derken zamanın içinde buğulu; sisli olduğu kadar aydınlık bir yolculuğa çıkarıyor beni de.

Amerika’da Müslüman olduktan sonra Selman ismini almış, dinini çocukları ile rahatça yaşayacağı eksiksiz öğreneği bir ülke olarak hayal ettiği Türkiye’ye gelmişti. Kur’an’ın anlamını iyice kavramak için Arapça öğrenmişti. Ayetleri okudukça sanki şimdi bu vakitte iniyor gibi derinden bir heyecan duyuyordu. Kendisi gibi Müslüman olan eşi ile beraberce kabul ettiği dinin güzellikleriyle yüzleşiyordu. Gün geçtikçe saflaşan, temizlenen dünyasında deruni arayışlara giriyordu...

Selman Bey, Türkiye’de sürdürdüğü mesleği için malzeme almak üzere geldiği Beyazıt’ta giyimi, duruşu, ifadesi ile kendisini çok şaşırtan ve heyecanlandıran bir adam görür. Uzunca bir ceket, bolca bir pantolon, yakası olmayan bir gömlek giymiş, sünnet üzere sakal bırakmış bu kimseyi hayranlıkla izler bir müddet. Tıbbi malzeme aldığı dükkândan işini yarım bırakarak dışarıya fırlar ve iyice öğrendiği Türkçesiyle tanışmaya, konuşmaya başlar. Gülümseyerek onu dinleyen adam çok memnun olur elbette. Selman Bey her hâlinden Müslüman olduğu belli olan adamın üzerindeki kıyafetleri nerden bulduğunu öğrenmek istiyordur. Tam da böyle giyinmek istiyordur çünkü. Bol, uzun, rahat… Karşısındaki adam mütebessim bir şekilde ona küçük bir terzihane adresi verir. Bir de usta ismi. Selman Bey’in ısrarı çok sahicidir. Bir araba tutarlar ve Hüseyin amcanın terzihanesine gelirler. Selman Bey ve Terzi Hüseyin amcanın otuz yıl sürecek dostlukları o gün başlamış olur. Dükkânda en güzelinden kumaşlar, kalıplar, patronlar, dikiş makineleri, yelekler, mintanlar, örnek dikilmiş esvaplar vardır.

Kamusal alanda Müslüman erkeklerin giyim kuşam ve tavırlarını incelerken daracık sokaklarda küçücük dükkânların arasında fotoğraf çekerken rastlamıştım ona. Giyim kuşam hususunda hassas davranmayı tercih eden erkeklerin eşiğini aşındırdığı terzi amca sadece basit bir terzi değildi. Hüseyin amcanın Türkiye’den olduğu gibi -Selman Bey gibi- sonradan Müslüman olmuş, kıyafetinde şuurlu davranmak isteyen Alman, Danimarkalı, Avustralyalı, Afgan ve dünyanın daha birçok yerinden müşterileri vardı. Hepsi ile kurduğu ünsiyet, dostluk, muhabbet işin başka bir ilginçliği idi.

İşinde ehil olan Hüseyin amca sakalı, uzun ve bol gömlekleri ile ilk bakışta kamusal alanda görmeye alışık olmadığımız bir görünüme sahip. Bu görünümü ile Hüseyin amca Devlet Opera Balesi’nde uzun yıllar memurluk yapmış. Giyim kuşam, saç sakalın denetlendiği yıllarda işini çok güzel yapmasından ve liyakat sahibi bir terzi olmasından memuriyet hayatında çok başarılı olmuş. Geçirdiği teftişler esnasında müfettişlerde saygı uyandıracak bir maharet, kararlılık ve duruş göstermiş. Aldığı takdirler işini güzel yapma noktasında çok ibretler barındırıyor.

Medine’de yaşayan oğlunu anlatırken gözleri doluyor. Onunla nasıl gurur duyduğunu söylerken bir yandan da İspanya’dan ısmarlanmış, gönderilmek üzere hazır edilmiş kıyafetlerin kontrollerini yapıyor. Yıllarının ve sabrının şahidi olan yıpranmış defterinde sayısız isimler ve beden ölçüleri var. İsimlerin teslim adreslerinin birçoğu yurt dışında. Kanada, Şili, Arjantin, Nueva adaları, İngiltere, Fransa… Dünyanın her yerinden Müslümanlar Hüseyin amcayı o küçücük dükkânın içinde keşfetmiş, müşterisi olmuşlar. İşini güzel yapmanın ödülü, kurduğu sayısız dostluklar olmuş Hüseyin amcanın.

Aslen Trakyalı olan Hüseyin amca 1947 yılında Tekirdağ’ın Saray ilçesinde doğmuş. 1960 yılında terziliğe başlamış. Terziliğe başladığı zamanlarda ısmarlama terzilik yapıyormuş. Ustası; işini çok iyi bilen; büyükelçilerin, devlet büyüklerinin kendisine elbise diktirdiği bir terziymiş. Hüseyin amcanın Devlet Opera ve Balesi’nde memur olarak işe başlaması ustasının sonsuz güveni ve referansı ile olmuş zaten. Kostümler, sahne kıyafetleri dikerek hayatını kazanmaya başlamış. Cübbe ve pileli pantolon dikmeyi öğrenmesinin temelleri de o günlere dayanıyormuş. IV. Murat operasında diktiği bol ve pileli pantolonu kendisine uyarlayarak dikmiş ve böylece bir akım başlatmış muhitinde. Bilhassa yaşadığı çevrede, özensiz dikilmiş kıyafetler giyildiğine üzülen Hüseyin amca, kendisine ve çocuklarına diktiği; patronlu-kalıplı-kemerli, muntazam kıyafetlerle hemen dikkat çekmeye başlamış. Hüseyin amcayı görenler yollarda durdurup “Sen ne iş yapıyorsun; bunlardan bize de yapar mısın?” diye ısrar etmişler. O günlerden bugünlere 45 senedir yaşadığı mahallesinde çok sevilen bir kimse olmuş.

Güzel kıyafetler diken Hüseyin amcanın küçücük terzi dükkânına, birçok hanım eşini çok şık giydirdiği gerekçesiyle şikâyete gelmeye başlar. Tebessümü eksik etmediği yüzünde bunu anlatırken duyduğu memnuniyeti görülmeye değer. Müşterilerinin ısrarı ile yorulmuş ve yetmişli yaşlarına merdiven dayamış olmasına rağmen hâlâ kesiyor, dikiyor Hüseyin amca. Boynunda mezurasıyla; oğlunun sürekli tekrarladığı; kutsal topraklarda yaşama teklifinde aklı kalsa da devam ediyor mesleğine. Bu atölyede ölüp gideceğini söylerken derinden bir keder yaşadığımı hatırlıyorum.

Gönlünce birini yetiştirmekte zorlanan Hüseyin amca “İnsan sevdiği işe önce sevgisini, ömrünü vermeli.” diyor. Fahri Korutürk’e elbise dikerlerken “İstersen bu elbiseyi devlet başkanına, istersen de dağda bir çobana dik; ama kendini asla aşağılatma!” diyen ustasının sözleri hâlâ bugün gibi kulaklarında çınlıyor Hüseyin amcanın. Evladını gencecik yaşta kaybetmiş olmanın hüznü ile başa çıkmasında yaptığı güzel işlerin katkısı var. Tesellisini, mesleğinde uzmanlaşmakta bulduğu anlıyorum Hüseyin amcanın. Rahmetli olan oğlunun emaneti üç kız torununu anlatırken hiç kurumayan gözleri yine doluyor. Onlardan bahsederken bir ata, evladından nasıl razı olurmuş görmek mümkün. Hem hafızlığını ikmal ettirdiği hem de iyi derecede Arapça öğrettiği torunlarından bahsederken gözlerinin içi gülüyor. Diyanet hafızlık diplomalarını alan kızlarından, okuyup dosdoğru Müslüman kimliği kazanmış doktorlar, öğretmenler olmalarını istiyor.

Hüseyin amca camisi olan mahallelerde, ezan sesleriyle, dindar komşularla yaşıyor olmanın ödenmez bir şükrü olduğuna inanıyor. İnsanın hiç bitmeyen bir mücadele ile sürekli dinin güzellikleri ile kendisini de güncellemesi gerektiğini hatırlatıyor.

Mümince bir duruşu her hâliyle göstermeye çalışan erkeklerin, giyimleri hususunda sünnete uygun seçenekler sunmaya ömrünü vermiş bir insan olarak terzihanesinde hatırı sayılır emekler harcamış. Hz. Peygamber’in bir genç kız kadar utangaç oluşu ile şuurlu giyinmek arasında irfani bir bağlantı kurmuş.

Fransız modacıların ortaya çıkardığı kesimlerle dar ve rahatsız olunduğunu, bu kıyafetlerin namaz kılarken insana rahatsızlık verdiğini tespit ederek işine daha da fazla sarılmış yıllarca. Hüseyin amca, “Mümin sağa meyleder.” diyerek diktiği gömleklerinin cebini yerleştirirken ve düğmelerini konumlandırırken hep sağ yönü dikkate almış. Diktiği kıyafetlerin ceplerinde tespih için sünnet üzere taşınması uygun aksesuarlar için yerler ayırmış.

Müşterileri arasında kimler yok ki; Kıbrıslı Nazım Hoca, Yusuf İslam, M. Esad Coşan gibi tanınmış şahsiyetlerle dolu ajandası. Senelerce kıyafet diktiği Yusuf İslam’ı evinde ağırlayıp günlerce misafir etmiş olması, müşterileriyle kurduğu benzersiz dostluğu yeniden şaşırtıyor beni. Gayrimüslim iken İslam’ı seçmiş Müslümanlardaki gayrete hayret eden Hüseyin amca ülkesinin gençlerine gönülden dualar sıralıyor. Müşterilerinin hediye ettiği ve kendilerinin yurt dışında tebliğ amacı ile yazdığı kitapları gösterirken hâlâ şaşkın. Setri avret konusunda yaşadıkları hassasiyete en yakından şahit olan Hüseyin amca bilhassa gençlerin dikkatinden dolayı çok duygulu. “Zengin varlıklı ailelerin çocukları geliyorlar bana, hepsi de okumuş çocuklar, aldıkları ya da hediye gelen gömleklerde bazı tadilatlar yapmamı istiyorlar. Yakasını çıkartmak, bedenini genişletmek gibi. Ben bu hâlde olan gençlerden dolayı umut doluyorum.” diyor. “Kendisine uzun ceketli damatlık diktiğim gençler var. Ne kadar da iffetliler.” diye anlatırken tekrar mendilini gözlerine doğru götürüyor. Rahat ve bol giyinmenin, ferah renkler tercih etmenin, ham ve yanlış işlemlerle üretilmemiş kumaşlarla dikilmiş elbiseler seçmenin sünnet üzere olduğuna inanan Hüseyin amca, bu alanda mesleğini icra ediyor olmaktan çok memnun. Fakat giderek zayıflayan gözleri, ayakta kalmakta zorlanan ve çabuk yorulan bedeni ile istirahate çekilmek istiyor artık. Yürümekte zorlanan eşi ile kutsal topraklara yerleşmek, oralarda gönlünce ibadet etmek, torunlarına içten dualar göndermek isterken aklı; işini gönül rahatlığı ile teslim edeceği çıraklarını öğretmekte. Aklı İdris aleyhisselama komşu olmaya, Peygamber Efendimizi hoşnut etmeye namzet terziler yetiştirmekte kalmış olsa da artık çok yaşlanmış.

Malın mülkün dünyada ne kadar değersiz bir şey olduğunu, dostumuz biricik Mevlamızın bize yeteceğini bütün cümlelerin sonunda aşk ile tekrarlayan Hüseyin amca ara sokaklardan dünyayı ışıtan bir kandil gibi ömrünün çilesini doldurmaya çalışıyor. “İnsana bir kap yemek, bir parça ekmek yeter aslında fakat bunu hırsımızdan anlamaya zaman kalmıyor.” diyor. “Çünkü hepsinin hesabı var, zerre kadar dahi olsa cezası var.” diye düşüncelere dalarken “Haramsa vebali var helalse hesabı var.” ilkesini kendisine nasıl düstur edindiğini anlatmak istiyor belki de. İncelikli bir Müslüman olmanın derdine bu kadar düşmüşken “Cahiliz ama sadıklarla, âlimlerle beraber olmaya özen gösterdik.” diyor. Ne kadar güzel bir irfana sahip olduğunu fark etmeden gözlerimizin önüne seriyor.

Onunla tanışmamız üzerinden iki yıl geçti. Kim bilir belki Mescid-i Nebevi’nin revakları arasında ağır adımlarla vakit namazına yetişmeye çalışıyordur şimdilerde. Belki cennet bahçesi denilen hücreyi saadette nafile namazlar kılıyordur. Belki yolu Medine’de mümbit bir hurma bahçesine düşmüştür. Sahabilerin hatıraları ile sokaklarında geziniyordur münevver şehrin. Kızıldeniz’den esen tatlı bir meltem ağlatıyordur belki de bu sefer; her fırsatta hislenen gözlerini. Bilemeyiz. Belki de bu yazıyı okuyanlar olarak bir gün gelir Hüseyin amcayı, yanında terzilerin piri ile hülle biçerken görürüz cennet bahçelerinde. Kim bilebilir öyle değil mi?

Antep’te Bir İyilik Hikâyesi

Ayşe teyze, kırılgan bir yürüyüşle bu dünyadan geçip giderken onun inceliklerini bilmemiz gerekiyor belki de. Ne kadar sevgi dolu, hatırşinas ve fedakâr olduğunu bilmek ahir zaman tesellisi gibi…

Eşine, dört öksüz çocuğa ve onların hasta babaannesine adadığı hayatını, üzerine dünyaya getirdiği evlatlarıyla beraber 16 çocuğa annelik yaptığını öğrendiğimiz Ayşe teyze; bizim için ömrünün son demlerinde huzur içinde geçmişiyle yüzleşiyor. Dilinde sırasını bozmadığı duaları belki sizin de avuçlarınıza değmiştir o yanınızdan geçerken.

Varlıklı bir ailenin kızı olarak başladığı hayatına yoksul bir adama eş olarak devam etmiş Ayşe teyze. Davarların, geniş arazilerin arasında, onlardan devşirilen bereketin ortasında yaşamını sürerken dört çocuklu bir adam talip olmuş ona. Adı Halef olan damat adayı Ayşe teyzenin bebekken beşiğini sallamış, babasının davarlarına bakmış bir çoban kimseymiş. Ayşe teyzenin babası Cuma Ağa, neler yapmış vermemek için kızını. Halef, çocuklarını minnetçi yollamış. Cuma dedeye “Biz açız, biz perişanız.” diye damlarda yalvarmışlar. Cuma Ağa, kaç kez kapısından kovmuş kızını isteyen bu garip adamı ama nafile. En sonunda Halef evinin anahtarını atmış amcanın kapısına. Antep’te bunun manası oldukça derinmiş. “Eğer sen olur demezsen benim kapımın kilidi bir daha açılmaz. Çocuklarım ve anam bakımsızlıktan ölür.” demekmiş bu hareket. Otuz iki yaşındaki dört, annesiz çocuğun babası Halef, Cuma Ağa’ya “Gel sen ‘he’ de. Benim de mağduriyetim bitsin.” demiş. Günlerce kızını alabilmek için yalvarmış. Yaşadığı sorumluluğun zorluğunu, kızını istediği adamın sırtına yüklemiş Halef. Evdeki yetimlerin vebalini zengin kız babasının boynuna asmış böylece. Israrına dayanamayan kız babası Cuma Ağa zaten akrabası olan bu çaresiz adama vermiş kızını en sonunda. “Sene 1958. Sen nasıl oldu da rıza gösterdin!” dediğimizde, “Antep’e gelin gelecektim daha ne olsun, bizim köyden ilk ben çıktım şehre. Gelinler, evveli hep atla gelirlermiş. Ama ben arabayla gelin oldum, arabayla getirdiler beni.” diye anlatıyor hâlâ hevesini kaybetmemiş bir genç kız edasıyla.

“İlk sefer ben arabaya binmişim, ilk sefer ben şehre gitmişim köyden. Atla gelirlermiş gelinler, bütün köylerde hep öyleymiş. Giyimlerimiz ah ne de güzel olurdu! Eskiden işlemeler, sorguçlar, ellerimizde, yüzlerimizde kınalar.” diye o günün heyecanıyla anlatıyor gülümseyerek. Bütün gelinlerin ata bindiği zamanlarda Ayşe teyze arabayla gelin gelmiş. Şehre gelin giden ilk köylü kızı olarak ata binmesi münasip bulunmamış o zamanlar. Köyden şehre gelin giden Ayşe teyze çok sevinmiş, o zaman, arabalar gelişmişliğin nadir göstergelerinden biri.
Bir avuntu belki bir kader, belki de yetim çocukların şefkatli nasibi olarak düşmüş Gelin Ayşe yollara. Arabaya binen, suyu elektriği olan şehre gelin gelmenin avuntusuyla… Tarihe geçen ilk ve talihli gelin gibi anlatırken hikâyesini, şehre gelin gelme motivasyonu hasta bir ihtiyara, bakımsız kalmış yetim çocuklara yaramış en fazla.

Başlık parasının istisnasız uygulandığı zamanlar, çok para ödemiş Halef amca Ayşe teyze için. Ne yapsın? Evlatlarına bakılacak anasına bakılacak. Yüklü bir miktar para vermiş Cuma Ağa’ya. O zamanların parasıyla hayli yüksek olan bir meblağ. Hâl yerinde dükkânını satmış başlık parasını denkleştirebilmek için.

Düğünü herkesin düğünü gibi olmamış Ayşe teyzenin, karısı ölmüş bir adama gelin gittiği için biraz daha az eğlence olmuş düğünlerinde. Günlerce sürermiş eskiden düğünler. Davullar çalınırmış patlayıncaya kadar. Uzak, çok uzak köylere davulcu gider düğünü ilan edermiş. Davarlar kesilir günlerce yemekler ikram edilirmiş. Gelin en güzel giyimiyle çıkarmış baba evinden. Üzerinde altınlar, boynunda sarı liralardan yapılmış takılar. İşlemeler, süslemeler, gümüşlü simli teller. Duvakları bu günden farklı olurmuş. İlk onların düğününde körüklü bir fotoğraf makinesiyle bir ya da iki poz çekim yapılmış.

Ayşe teyze kına gecesini, gelin alma merasimini sırasıyla yaşayıp köyünden ayrılmış. Eşiyle ve onun eski eşinden olma dört öksüz çocuğuyla bir de hasta kayınvalidenin olduğu evine gelmiş. Geldiğinde her yer dağınık çocuklar perişanmış. Ona düğün hediyesi olarak bir sepet üzüm saklamış Halef amca. Çocukların ulaşamayacağı yere koyduğu bir sepet üzüm uzatmış taze geline yüz görümlüğü niyetine. Gelin için başkaca hiçbir hazırlığın olmadığı evde, ağlayan bakımsız çocuklar, o gün düşüp kolunu kırmış ihtiyar bir kayınvalide, toparlanması gereken bir sürü iş beklemekteymiş Ayşe teyzeyi. Evi düzenlemiş her yeri temizlemiş Ayşe teyze. Çocukları yıkamış, onlara yemek yapmış, güzelce karınlarını doyurmuş ilk iş olarak. Kayınvalidesine bakmış büyük bir özenle. Evdeki yokluk ve imkânsızlıklar hiçbir şey zor gelmemiş Ayşe teyzeye.

Yemek yok diye açlıktan cebine simit bulguru koyup yiyormuş en küçük çocuk. Çok canı acımış yeni gelinin. Merhamet etmiş, babalarına hiçbir zaman dövdürmemiş. Babalarının çocuklarına vurmasına hiç izin vermemiş. On sene birlikte yaşamışlar kayınvalidesiyle. Bakımından ve sevgisinden çok hoşnut olan yaşlı kadın ölmeden çok dua etmiş Ayşe teyzeye. “Allah sana on tane oğlan yollasın, bana baktığın gibi onlar da sana baksın omuzlarından seni indirmesinler.” demiş.

Başlangıçta “şehre gelin gelme” duygusuyla on altı yaşında bu evliliğe razı gelen Ayşe teyze sonraları da hiç pişman olmamış. Bir eksiği gidermek, yardıma ihtiyacı olanlara el uzatmak onu o kadar mutlu etmiş ki, hayal kırıklığı yaşamamış hiçbir zaman. Köydeki bolluğa nazaran şehirdeki kıtlık, aldığı onca sorumluluk hiç mutsuz etmemiş Ayşe teyzeyi. Baktığı çocuklarla arasında çok az bir yaş farkı olan Ayşe teyze kendisine abla/bacı denilmesini istemiş. Ama onlara en sahi annelik duygularıyla yönelmiş. Babaları yeni gelini üzmesinler diye korkutup onları dövmek istermiş ama asla dövdürtmezmiş.

Kendi evladını 17 yaşında dünyaya getirmiş. Ayşe teyzeyi ne yaşamadığı gençliğine ne de katlandığı zahmetlerin zorluğuna dair konuşurken göremezsiniz. Şimdilerde evlenmek/evlendirmek için özendirici unsurlar devreye sokulurken o zamanlar vicdan ağırlıklı olarak ön planda tutuluyormuş. Hâlâ özel insanlar için devrede olan vicdan dünyayı güzelleştirecek bir şey.

Ayşe teyze şimdilerde beyninde bulunan portakal büyüklüğünde bir tümörle yaşıyor. Kullandığı onca ağır ilaca rağmen neşesini hiç bozmadan huzur içinde geçiriyor günlerini. Biz geleceğiz diye büyük bir incelikle marketten normal çay almış. Antep’te içilen çayı yadırgayacağımızı düşünerek. Evlerinde içilmediği hâlde hazır su almış bizler için.

Başlarda çok yoksul bir işçi olan Halef amca Ayşe Hanımın bereketiyle kısa zamanda kâr edilen işlere girmiş. Sonra zamanla evler yaptırmışlar, işleri büyümüş, giderek zenginleşmişler. Şimdilerde oğullarının bulunduğu illere gezmeye giden, dilinden hayır dualarını hiç düşürmeyen Ayşe teyzeyi İzmir’de çiftlikte yaşayan oğlunun evinde gündelik işleri yapan kadına üzülürken, onu merhamet dolu sözlerle yâd ederken bulduk. İşinin gereği o hizmeti gördüğü söylediyse de hâlâ o kadına acımaktan kendini alamıyor.

Satiye

Onu ilk gördüğümde gözündeki yara izi ile irkilmiştim. Gözü demem bile doğru değil belki de. Çünkü sol gözünün olması gereken yerde iyileşmesine rağmen insanı ürküten derin bir yara izi vardı. Sağlam kalan tek gözünde ise ışığı sönmüş solgun yeşillikle beraber derin ve müphem bir hikâye seziyordum. Dalgınlaşan bakışlarım gözünün içinde bir şeyler görür gibi oluyordu. Bir bardak kına, hararetle yanan bir soba, yapayalnız hıçkıran bir kız çocuğu, düzensiz uzaklıklarda belli belirsiz bir ışık huzmesi şeklinde oynaşıyorlardı. Öğrencilerimden bir tanesinin bu kadar kalbimi meşgul edeceğini tahmin etmezdim. O da herhangi bir öğrencim olmayacağını bilmiyordu henüz.

Her zamanki gibi kızımı bin bir güçlükle bakıcısına teslim ettiğim ve tarifsiz çelişkiler içinde işime ulaştığım bir sabahtı. Görevime bir başka kursta devam edecektim. Doğum iznine ayrılan hoca hanımın yerine bir süre ben bakacaktım. Hayırlar umarak bu değişikliğe boyun eğdiğim gün tanımıştım onu. Yüzündeki farklılığı çoktan unutmuş, umarsızlıkla tüm sıcaklığını bana hissettirmeye çalışıyordu. O hâlde bu farklılığı derhal ben de unutmalıydım. Kendimi kusur araştırır bir hâlde bulmuyordum aslında. Sağlam gözünde her yeni gün kıpırdanan ve canlanmayı bekleyen metruk hikâyenin izlerini görüyordum. Kefeni açılmış bir cenaze, yeni çevrilmiş bir Kur’an sayfası, ellerinde mızraklar bulunan iki zebani, yanmış ve solmuş bir kadın yüzü, ölülerle dolu bir morg odası, yerde oynayan bir kız çocuğu, sararmış bir fotoğraf, hüzün dolu bakışlar, uzun demir parmaklıklar, yüksek bir binanın en üst katı, taze bir mezar. Yeşil bir çayır, dağınık bir inek sürüsü, altın dişi ışıldayan bir köy ebesi, cigarasını sarmaya çalışan kalpaklı bir adam… Her baktığımda değişen bunca resmi nereye yerleştireceğimi şaşırıyordum.

Yine kızımdan vicdani ve fiziksel olarak zorla ayrılabilmiştim. İki yaşındaydı ve bana çok ihtiyacı vardı. Yaptığım işin kutsiyetine inancım beni her sabah bu üzüntüye katlanmaya mecbur ediyordu. Tüm gün kızımın gözleri ve dağılmış saçları parmak uçlarımda seğiriyordu. Onu güvendiğim bir kadına bırakıyordum. Sabahları dört kat merdiveni çıkarken yorgunluktan değil biraz sonra baş başa kalacağım özlem duygusundan nefesim kesiliyordu. Çektiğim kas ağrılarını vicdanımda ateşlenen bir başka ağrı bastırıyordu. Kızımı alıştırmak için iki dakika içeri geçiyor ve o evin içinde bir meşguliyet bulur bulmaz gizlice sıvışıyordum. Ve onu nerede bıraktıysam, kapının arkasında, oyuncak sepetinin başında veya rengârenk ve geçişken bir ekranın karşısında beni hep orada beklediğini düşünerek sevimli hayaline gülümsüyordum. İnce bir tül gibi üzerime serpilmiş biricik hayaline…

İşimi yaparken zaman bir şekilde ilerliyordu nasıl olsa. Müheymin zikri ile kızımı emanet ettiğim Allah’a hamdolsun ki çok güzel bir iş yapıyordum. İnsanlara Allah’ın rahmetine vesile edecekleri Kur’an okuma ve öğrenme konusunda yakından destek oluyordum. Kimisi evlat acılarına tampon yapacaktı nurlu kelimeleri, kimisi şifa ve moral kaynağı edinecekti kendine, kimisi ise ölen yakınları için içten hediyeler hazırlayacaktı apaçık çağrılarla dolu sayfaları okurlarken. Kimisine teselli kimisine umut olacaktı sayfa sayfa Kur’an-ı Kerim.

Sıra Satiye Hanım’a gelmişti ve yine gözünde davetkâr hikâyesinin meçhul kişileri gülmekte ağlamakta veya hıçkırmaktaydılar. Netliğini giderek kaybetmiş gözlerinde yine gördüklerim dikkatimi dağıtmaya yetmişti. O nurlu hecelerle cedelleşirken ben yine onun fosforu sönmüş hayatının karmaşık sokaklarında çoktan yolumu yitirmiştim. Üzerine acılarının sindiği yıpranmış ellerinden tutmak ve “Anlat!” demek istiyordum. Anılarını, çektiği kederlerini el yordamıyla algılamak beni çok yorsa da bunu ona soramıyordum bir türlü. Kamburu çıkmış hayatını sorgulamak, konumum gereği ve biraz da karakterim icabı imkânsızdı. Kimselerin, özellikle öğrencilerimin hayatlarını merak edip araştırmak konusu hiçbir zaman beni bu kadar celp etmemişti. İlk defa böyle olmasının nedeni gözlerinin ışığında oynaşan renklerin ve ışığın bana oynadığı bu zalim ve kıvrak oyun olmalıydı.

Ders verme sırası ona geldiğinde yine merakımı bastırıp hayırlısı ile atlatmıştım sorularımı. Müfredat gereği tüm sınıfa yoksulları gözetmek ile ilgili verdiğim öğütler sessizce dinleniyordu. Muhtaçların kollanması ile ilgili tesirli bir konuşma yapıyordum. Bu etkiyi arttıran fakir kimselerle ilgili yaptığım tasvirlerin gerçekçiliği idi. Bir ara sınıfta neşesi ile dikkat çeken Sultan Hanım’ın göz kaş işaretleri ile beni uyardığını fark ettim. Galiba Satiye Hanım’ı işaret ediyordu. İster istemez dikkatim dağıldı ve kısa bir zamanda cümlelerimi toparladım. Ders çıkışında Sultan Hanım’ı yanıma çağırdım. Ne demeye çalıştığını daha açık söylemesini istedim. Sultan, benim tasvirlerimde anlattığım hâllerin hepsinin Satiye Hanım’da bulunduğunu ve incinebileceğini söyledi. Etraftan gelen yardımlarla kıt kanaat yaşadığından bir de on altı yaşında tekstil işinde çalışan bir oğlu olduğundan ve onun düzensiz maaşını hangi yaraya merhem edeceklerini şaşırdıklarından da haberim olmuştu böylece. Boşluğu ve izi kalmış hikâyesi için bu bildiklerim çok az olmalıydı.

Çay için ilerlediğim semaverin başında bekleşen hanımlar yer vermek ve çayımı doldurmak için ellerinden gelen nezaketi göstermişlerdi. Çayımı alıp rastgele banka oturduğumda yanımda ben yaklaştıkça mahcuplaşan ve giderek küçülen bir kadın olduğunu anladım. Bu Satiye Hanım’dan başkası değildi. Çayımın şekerini karıştırıp kaşığını koyacak yer ararken beklemediği bir hız ve sevgiyle sordum.

-Satiye Hanım sen neden Kur’an öğreniyorsun?

-Anacığımın yattığı yerde rahat olmasını istedim de ondan hocam. Ona okuyup hediyeler yollamak istedim.

-Annen okur muydu?

-Bilmem, deyip duraksadı. Anam ben beş yaşındayken ölmüş. Ben onu rüyamda gördüm. Zor durumdaydı. O yüzden Kur’an öğrenmek istedim. Onun için iyilik yapmak istedim.

Sesinde giderek artan bir güven duygusu hissettim. Anlatmak istediğini düşündüren detaylarla devam etti.

-Hocam, benim anacığımın senelerce çocuğu olmamış. Ne dilekler ne adaklar ama nafile. Senelerce dua etmiş. El açıp yalvarmış Allah’a. Sonunda dualar, kabul olmuş. Ben doğmuşum. Bizim oralarda Satı ismi yaygın olarak kullanılan bir isim olduğundan adımı da Satiye koymuşlar. Sonra iki kardeşim daha olmuş. İkisi de kız. Annem dördüncüye hamile kaldığında babam “Artık fazla oldu!” diye çok kızmış ve “Ne yap ne et kurtul bu bebeden.” demiş. Annemle günlerce konuşmamış. Anacığım babamın öfkesinden korkmuş. Çok korkulurdu ya kocadan evvel zamanda. İşte öyle. Anacığım köyün pek çok şeyi bilen ebesine durumu anlatmış. O da “Bir kaşık kınayı bir bardak suyla karıştır iç.” demiş. Ah benim cahil anam, kadının dediğini yapmış. Anacığım zehirlenmiş. Hemen o gün karnında bebesiyle ölmüş. Ben beş yaşındaydım o zamanlar, çayırlarda inek güderdim. Hayal meyal hatırlıyorum ölümünü. Eve geldiğimde herkes ağlıyordu. Sonra biz üç kardeş rezil olmayalım diye teyzemi babamla evlendirmişler. Bize teyzem baksın diye düşünmüşler bunu. Babamla teyzem evlendi evlenmesine de bize hiç iyi baktı diyemem hocam.

“Bu zalimliği yapan babana bir de annenin kız kardeşini mi vermişler?” demek istedim ama diyemedim. O kadar acele anlatıyordu ki habersizce yaşadığı romanının sayfalarında hayretle geziniyordum. O da giderek artan bir güvenle bana sokuluyor ve anlatmaya devam ediyordu. Yine de ben asıl gözüne ne olduğunu merak ediyordum. Fakat giderek başkalaşan ve daha da ilginçleşen hikâyesi gözünün durumu giderek hafifletiyordu.

-“Aaah hocam benim başıma gelenler bir bunlar değil ki. Teyzem bize pekiyi davranmadı dedim ya sana. Zamanım çayırlarda boyumun kaç katı inekleri gütmekle geçti. Rahmetlik anacığım beni öyle güzel beslemiş ki gürbüz bir çocukmuşum. Gelenler gidenler bana nazar değdirmişler. Yanağımda gözümü kaplayan kocaman bir şişlik meydana gelmiş. Sonra zamanla şiş inmiş. Ama gözümü de alıp götürmüş. Doktorlar gözümü ameliyatla çıkarmak istemişler. Ameliyat sonrasında iyice rahatsızlanıp bitkisel hayata girmişim. Küçücük çocuğum, bakımsızlık, ilgisizlik de var tabii. Derken ben ölmüşüm hocam. İnanabiliyor musun? Ölmüşüm de doktorlar da beni morga koymuşlar.

Amcam vardır benim babamdan iyidir. Benim ölümü almaya gelmiş. Gömecek ya tabii. Morgun kapısını açmışlar bir de bakmışlar ben orada mevtaların arasında oynuyormuşum. Amcam hem sevinmiş hem öfkelenmiş. Bütün doktorlara kızmış. ‘Yetimim benim!’ deyip kucaklayıp götürmüş beni köyüme. Allah beni diriltti mi yoksa ben daha ölmemiş miydim bilmiyorum hocam, dertleri verene kurban! Elbet devalarını da vermekte, çok şükür. Çekecek çilelerim varmış herhalde. Sonrası hep eziyet hep garibanlık oldu. Keşke gerçekten ölseymişim. Günah olur mu hocam? ‘Böyle deme günah!’ diyorlar ama benimki de cahillik işte.”

Bütün bunları hayretle dinlerken verdiğim ders arasının bittiğini fark ettim. Oysa Satiye Hanım acılarının daha çok başındaydı sanki. Sınıfımın derse hazır olduğunu ikimiz de aynı anda anlamıştık. O doğruldu ve benden daha evvel sınıfa ilerledi. Nasıl bir merakın ortasında kaldığıma hiç aldırmadı ve sırasına oturdu. Bir daha onu bu kıvamda bu iştahla anlatırken bulacağımı hiç sanmıyordum. Yani böyle olacağından korkuyordum. Bir yandan merakımı ayıplıyor zihnimi temizlemeye çalışıyordum. Yok! Ben soramazdım bir daha ama o isterse hikâyesinin devamını öğrenebilecektim. Belki de bende uyanan bu hissiyat başka hayırlara vesile idi bilemiyorum. Kendimi kınıyordum, daha doğrusu kınadığım bir araştırma duygusu yaşıyordum. Günlerim bu çelişki ile geçip gidiyordu. Satiye, Fadime, Sultan, Nermin ve daha nice hanımlar gün geçtikçe Kur’an’ı okuma konusunda iyiye gidiyorlardı. Bilmeyenler öğreniyor, öğrenenler hızlanıyorlardı. Bense kızımın bazen hüzünlenen bazen neşelenen hayali eşliğinde işimi en güzel şekilde yapmaya çalışıyordum. Kadınlara öğretmek çok farklı ve anlamlı geliyordu bana. Bu yüzden lise ya da ortaokul öğretmeni olmayı istememiştim. Kızımın gözlerimin önünde seğiren hayaline rağmen kararlılık içinde mesleğimi uygulamaya çalışıyordum.

Yine bir ders arası çayımı yudumlarken ensemde telaş dolu bir nefes hissettim. Yanıma otururken acelesini durdurmaya çalışıyordu. Yarım kalan hikâyesinin başkahramanı Satiye Hanım’dı sesin sahibi. Diyordu ki, “Hayırlara gelsin! Hocam.” “Amin! Satiye Hanım” dedim.

Üç yıl önce gördüğüm rüyanın devamını gördüm, derken sesi titriyordu. “Seneler önce yüksek bir binanın en tepesinde kefeninin içinde anacığımı görmüştüm rüyamda.” Ellerini dizlerini vurarak “Kefenceğizi sararmıştı. Bir kerecik yüzünü görebilmek için yeltendiğimde görevlilerden biri -melek olsa gerek- ‘Gösteremeyiz! Annen burada mahpus! Sen git üç yıl sonra gel.’ dedi. Çaresizce ‘Anacığım ne yapsam ne kadar para harcasam da seni bu halden kurtarsam.’ diyebildim. Kimse cevap vermedi. İsteksizce geriye döndüm. Çok üzüldüm hem rüyamda hem de uyanınca çok kederlendim hocam. Gerçekse annem acı mı çekiyordu. Ne hâldeydi göremeden döndüm. Bir de özlemiştim ki onu hiç sorma. İşte o vakit Kur’an öğrenmeye karar verdim ben hocam.

Neyse, üç sene sonra yani dün gece tekrar rüya gördüm. Film gibi, sanki devamını gördüm hocam. Annemin mezarına gitmişiz güya. Mezarı açıktı. Bu sefer yanımda kız kardeşlerim de var. Kabrin içinden birisi çıkıp yanımıza geldi. Ona ‘Annemizi görmeye geldik.’ dedik. ‘Göstermeyiz!’ diye cevap verdi yine. ‘Daha mahpus süresi bitmedi. Üç günü kaldı, isterseniz size resmini göstereyim.’ dedi. Bize anacığımın resmini gösterdi. Anacığımın ağzını ve ellerini yakmışlar hocam. Her halde kına içip kendini öldürdüğü için. Ne kadar üzüldüm bilemezsin hocam.” Boynunu büktü, anlattığı şeylerin acısının altında eziliyordu. Yutkunuyor şaşırıyor, çare arıyordu. Beyaz tülbendinin ütüsüz oyalarını, nasırların teslim aldığı parmaklarıyla oynuyordu. Artık gözünün olması gereken yerdeki sönmüş yarasını ben de görmez olmuştum.

-İşte durum böyle. Sence ne yapsam ne etsem nerelere gitsem? Bilemedim. Bana bir yol gösteriversen...

Ne diyeceğimi nasıl teselli edeceğimi bilememiştim. Acılarının girdabında kaybolup yok olmak üzereydim. Kırılgan ve ürkek bir kız çocuğu gibi karşımda titreyen annem yaşında bu kadına ne söyleyeceğimi şaşırmıştım. Onun bu kadar kederi küçücük cüssesine nasıl sığdırdığına hayret etmiştim. Kur’an okumak konusunda gayretlendirecek cümleler kurabilmiştim ancak. Daha yaşanacaklardan ve öğreneceklerimden habersiz şimdiki durumuna çok derinden üzülmüştüm. Oysa Satiye Hanım’ın sağlam olan gözünde yine ışık oyunları seğirmekteydi. Hasta kıvranan bir delikanlı, sobasız soğuk bir ev, su baskınlarından küf tutmuş halılar, boşalmış ilaç çantaları ve elektriği kesilmiş, eskimiş, birkaç beyaz eşya, üzerine yoksulluk sinmiş yayları bozuk iki kanepe…

Elçiye Elçi Olmak

Valizinin ağırlığı, omuzlarını aşağı çekmişti. Derin bir nefesle yere bıraktı valizi. Geldiği yer köhne bir lojmanın griliğinden başka bir şey değildi. Bakımsız, yıkık… Böceklerin kaçıştığı evin yeni ve gerçek sakini gelmişti sonunda. Ama buraya ev demek için hatırı sayılır bir zahmet gerekiyordu.

İmam Hatip Lisesi’ni birincilikle bitirmişti. İmam olmayı başarmıştı. Hemen göreve atanması güzel, bereketli, sevindirici bir gelişme olmuştu. En doğal görevini, mesleği gereği yapacaktı. Mesleği olmasaydı da namaz kılacaktı ve çok sevdiği tebliğ vazifesini gerçekleştirecekti. İyiliği emredecek kötülükten alıkoyacaktı. Bu onun kulluk bilincinin gereği idi. Kıt kanaat bir ailenin, okuyan ve para kazanan oğlu olmakla şükür dolu bir gurur duyuyordu. En azından yük olmayacaktı kimseye bundan böyle. Her şey buraya kadar değildi elbette. Okuduğu kalın ciltli kitapların sayfalarından aldığı ışıkla üniversiteye de devam edecekti.

Kaldığı evi, eve benzetmek için çok çaba sarf etmesi gerekiyordu. Köye ve camiye yeni bir feyiz, canlılık getireceğini umuyordu ahali; gelen genç imamın. Daha fazlasını bulacaklarından habersiz, yardım ediyorlardı genç hocaya… Evi beraberce temizlemişlerdi. Yerleştirince, sırayla yemeğe davet etmişlerdi. Dinimizi öğretmek amacıyla memleketinden çok uzaklardaydı. Bilmediği bir coğrafyada, alışık olmadığı bir iklimi yaşıyordu. Evini davetsiz misafirlerle paylaşıyordu. Kapan kurmayı bile öğrenmişti. Ama güzellikleri, cenneti, Cemalullah’ı, Peygamberimizin evrensel mesajlarını insanlara müjdelemek her türlü zahmete değerdi.

Genç Melih, daha ilk anda karşısındakine en önce güven duygusu veriyordu. “Bu yüzün sahibi yalan söylemez.” dedirtiyordu bakanlara. Dost canlısı, Allah rızası için herkesi seven, tebessümler saçan parlak bir delikanlıydı… Fiziki olarak da Allah onu güzel yaratmıştı. Yaratılışındaki kibarlığı, yüz hatlarındaki diziliş dikkat çekiyordu. Konuşurken beden dilini, mimik ve jestlerini çok iyi kullanıyordu. Yaşına göre zengin kelime haznesiyle, hitap ettiği insanlara kendini sevdiriyordu. Bunun üzerine dinî hassasiyetlerini, hayatının merkezine taşımış olması, insanları olumlu etkiliyordu. Ona bakanlar, kul olduğunu ve Allah’a itaatin inceliklerini anımsıyorlardı. Herkes dünyevi, uhrevi sorularını bu gence yöneltebiliyordu. Tahsilinin müsaade etmediği her şeyi kitaplardan sıcağı sıcağına öğreniyordu. Kitaplığı gün geçtikçe kalabalıklaşıyordu. Yemek, gezmek, eğlenmek yerine kitapçılarda ve kütüphanelerde zaman geçiriyordu. Bir senelik kısa zaman diliminde görev yaptığı Kastamonu’nun merkez köyünde yaşayanlar için talih, ümit ve iştiyak olmuştu. Gitmesini gerektiren sebep, herkesi memnun edecek türdendi… Yüksek İslam Enstitüsü’nde okuyacaktı. Üniversiteyi kazanmıştı. Ayrıldığında geride kalanların hatırasında, hiç silinmeyecek tertemiz bir sima ve intiba bırakmıştı…

Okulda gösterdiği başarılar, burslu okumasını sağlıyordu. Hocalarını her fırsatta daha fazla ilim için sıkıştırıyordu. Sevilen, güvenilen bir kimse olmaya devam ediyordu. Konya’nın kütüphaneleri de onun için keşif bekleyen bir gizemdi. Sırlarla dolu kitapların arasında en mutlu zamanlarını geçiriyordu. Malayani heveslerin, tamahsız uzaklığında ilim doluyordu kalbi. Allah rızasının izini sürüyordu. Okuduklarını hitap edecek ortamlarda değerlendiriyor ve hafızasına derin izlerle kazıyordu. Bir mesele sorulduğunda kaynağın adını, cilt numarasını, sayfasını söyleyerek sağlam, etkileyici ve şaşırtıcı şekilde muhatabını kendisine hayran bırakıyordu. Bütün bunları Rabbinden bir ikram, bir lütuf olarak görüyordu. Şükrettikçe dimağı genişliyordu. İlmi artıyordu. Yaşayışına bütün bunları yansıtması, ona karşı ayrı bir saygınlık uyandırıyordu. Peygamber fısıltısı dualarla ve davranışlarla yaşamayı, kendine, ömrünün sonuna kadar artarak devam edecek bir prensip edinmişti.

Zamanı en güzel şekilde değerlendiriyordu. Derslerden en güzel notları alarak geçiriyordu dönemlerini. Bırakılacak en güzel intibalarla sürüyordu arkadaşlıkları. Sadakalar, tebessümler, ilmiyle âmil davranışlar… Bu örnek davranışlar edep tacı ile de taçlanıyordu. İçindeki ilim merakı, âlimlere olan saygı ve sevgisini kuvvetlendirmişti.

Melih sürekli okuyor ve unutmamak için başkalarına aktarıyordu. Birçok kimseye konuşması esnasında Peygamber emaneti sözleri anlatıyor, füyûzât-ı ilahîyi gönüllere akıyordu böylece. Kendini sürekli müfessirlerle, ilahiyat hocalarının yayınladığı kitaplarla geliştiriyordu. İleride mesleğine olumlu katkılar yapacağını hesaplamadan ve yılmadan ilim avcılığına devam ediyordu. Gayreti kendi gibi birçok arkadaşına gayret veriyordu.

Güvercinli kumrulu bahçelerde, kütüphanelerde, namazdan arta kalan zamanlarda evde, yurtta, nerede olursa orada İhya’yı, Kimya’yı ve daha temel eser sayılacak kalın kitapları büyük bir heves ve ilgi ile okuyordu.

Okul bitince akademik kariyere ne kadar müsait olduğunu hatırlatan nasihatleri çok istemesine rağmen kibarca reddetti. Bunu yaparken tek hevesi; halkın içinde, bire bir, yüz yüze tebliğe devam etmekti. Öğretmenlik bu planını destekleyen bir tercihti. Daha beyinler taze ve kirlenmemişken güzelliklerle tanışmalıydı. Evrensel muştu, bütün kulaklara duyurulmalıydı. Dünyanın ve ahiretin saadet ipuçlarını vermek, sadaka-i cariye demekti öğretmen Melih Bey için… Dinlenilen her uyarı, kabul edilen her müjde, uygulanılan her ibadet, hayır heybesini dolduracaktı. Kurduğu güzel ilişkiler görev yaptığı ortamda ve şehirde onu en çok sevilenlerden yapıyordu. Öğrencileri, onu ömürleri boyunca unutmayacakları bir yere yerleştiriyorlardı havsalalarında.

***

Yine ellerinde ağır valizler vardı. Derin bir nefesle birlikte yere bıraktı.

“Yoruldun mu?” diye sordu hayat arkadaşına.

Kucağındaki bebeği göstererek:

“Nihayet uyudu.” dedi.

Hayatlarının kalan kısmını geçirmek üzere geldikleri yer, onun doğduğu büyüdüğü şirin tatil kasabası idi. Öyle ya, insan en çok kendi çevresine karşı sorumluydu. Tayinini bilinçli bir şekilde memleketine istemişti.

“Nihayet uyudu.” dedi kucağındaki bebeği göstererek. Zahide Hanım, “Yoruldum.” lafını hiçbir zaman söylemezdi…

Küçük Hümeyra yol boyunca çok ağlamıştı. Sanki yaşanacak zahmetlerin en çok o farkındaydı. Önlerinde kocaman bir serüven duruyordu. Müstakil bir aileye dönüşürken, hayat kavgasıyla başa çıkmaya çalışacaklardı. Bir muhitin, büyük bir kalabalığın imarı, inşası üzerlerine kalacaktı. Seve seve talip olacaklardı. Hayat arkadaşı Zahide Hanım’a çok iş düşecekti. Melih Bey en büyük desteği ondan alacaktı.

Yaşadıkları yere, kendi hâlinde bir ilçe denilemezdi. Eşsiz coğrafyası denize kıyı idi. Güneşin parlattığı, rüzgârın yumuşattığı, yağmurun bereketlendirdiği bir yarımadaydı. Her tonda mavilerin ve yeşillerin gülümsediği bir tabloydu. Başka memleketlerden ziyaretçileri ağırlardı sezon boyunca. Akdeniz güneşi gibi sıcak, Ege rüzgârı kadar naif bir beldede yaşamak iklimi ile baş etmek kadar kolay değildi oysa. Gelen turistler paradan çok laçkalaşmış ve başıboş kalmış özenti hayatlar, dünyevi kalıntılar bırakıyorlardı artlarında. Dünyevileşmenin ısrarla yaşandığı bu yerde din ancak yaşlılara yakıştırılıyordu. Yobaz veya cahil damgasıyla dindar olabiliyordu bir kısım azınlık. Belli bir yaşa gelmeyince kadınlar örtünmüyorlardı. Hacca gitmek için yaşlanmak gerekiyordu. Ancak emekli olanlar camiye devam edebiliyorlardı. Melih Bey’le arkadaşlık edebilecek kimseler gözükmüyordu ortalarda. Kendisini aşırı bulanlar ya da gençliğini ziyan ettiğini söyleyenler oluyordu. Nezaketiyle, sabrıyla anlatıyordu tüm bildiklerini. Hiç yorulmadan. Yavaş ama derin bir muhabbet akıtıyordu öğrencilerinin yüreğine. Cami cemaatine, komşularına…

Zamanla sarsılmayacak dostluklar ve samimiyetler oluşturmaya başladı. Titiz bir dikkatle ilmek ilmek gergefini işliyordu azminin. Ağzını her açtığında yüzlerce kelimeyi azat ediyordu. Gayretini, ilmini, sıhhatini, bedenini ve cümlelerini Rabbinin emrine veriyordu.

Yıkık viran ruhların inşasına gayret ediyordu. Evi, akşamın ve sabahın her saatinde soru soranlarla, ilim arayanlarla doluyordu. Örnek insandı, örneği güzel olan insandı.

Evi; Allah ne verdiyse paylaşmanın, güler yüzün, içtenliğin yaşatıldığı bir haneydi. Dünyaya değer vermemenin ve sadeliğin izleri vardı. Bulgur pilavının en güzel ziyafet ve lezzet olarak algılandığı, ağız tadı ve sıhhat için şükürlerin edildiği bir yuvaydı. Kıymetli süs eşyalarının gölgelemediği, insanın değer gördüğü, çocukların ve ailelerin rahat ettiği bir ev… Allah’ın anıldığı, bereketin hesapsız indiği güzel günler geçerken, akrep ve yelkovan kimsenin gözünün yaşına bakmadan ilerledi.

Yıllar geride kaldıkça yaşadıkları beldenin çehresi değişmeye başladı. Cami cemaati gençleşti, genç hacılar kafilelerle hacca gitmeye koyuldu. Genç alınlar rekâtlar dolusu secdelere kavuştu. Kur’an’ın anlamı tüm zihinlerde yankılandı. Zararlı ve haram alışkanlıklar terk edilmeye başlandı. Ahlakın güzelliği, kulluğun inceliği çoğu kimselerce idrak edildi. Böyle olunca takvimlerden kopan yapraklar, Melih Bey’in hiç zoruna gitmedi. Yüzünde derinleşen çizgileri fark etmeye zaman bulamadan anlattı, aktardı. Allah’ın yardımıyla insanların gönüllerine Allah sevgisini akıttı.

Kristal gökyüzünden güneş en dik açıyla yansıyordu. Melih Bey, ağustos ayında rızkı için koşturuyordu. Başını kaynatan sıcak, zaman oluyor şiddetini çok fazla arttırıyordu. Soğuk su ile kendine geliyor ve devam ediyordu maişeti için. Memleketinde tutunmak, ev sahibi olmak ve kimselere muhtaç olmamak; gönlünce, cömertçe tasadduk edebilmek için çalışmalıydı. Öğretmenlere yazları tatildi. Ama o, dinlenmek nedir bilmezdi. Tatil demek ayaklarını uzatıp yaslanmak, keyif dolu günler geçirmek miydi? Zengin bir ailenin çocuğu değildi. O hâlde çalışmalıydı. Bir gün kalburüstü zenginlerden bir öğrencisi, Melih Bey’in müşterisi oldu. Sattığı soğuk kar helvasını içip serinledi ve:

“Hocam, sana böyle çalışmak yakışmıyor. Gözümüzde çok büyük itibarın var. Bırak bu işleri.” dedi. O da ona ciğer satan Aziz Mahmut’u hatırlattı. Birçok kişiye yaptığı gibi o öğrencisinden de para almadı. Bardaklarla dolu askıyı aldı ve servise çıktı. Sıcaktan bunalanları serinletmek üzere işine devam etti. Yorgunluğuna aldırmadan akşam-sabah bütün zamanlarda insanlarla iletişimini sürdürdü. Evine kabul etti. Evlerine misafir oldu. Düğünlerinde, cenazelerinde bulundu. Sevinçlerini ve üzüntülerini paylaştı. Yetimleri aradı, buldu, gözetti. Hakkı ve hakikati anlattı daima. Etkileyici hitabetini en güzel amaç için kullandı ömrü boyunca. Ayaklarına inen kara sulara rağmen, yatmadan istiğfar ve salavatlara zaman ayırdı. Teheccüt, işrak, kuşluk, evvabin ve gece vakitlerine kurmuştu biyolojik saatini. Tadına vararak, manasını hissederek günlük dua ve surelerini okumayı hiçbir zaman terk etmedi. Anlayarak okuduğu Kur’an’ı daima kendine tek yoldaş bildi.

Allah’ın ikramıyla, infakının bereketiyle, zamanı geldikçe alnının teriyle, eksiksiz samimiyetiyle bir bir hedeflerine ulaştı.

Görücü Çiçeği

Gülsüm Hanım hiç razı değildi bu işe. Mehmet Bey ise çoktan gönüllü idi. Ne yapsın, kızı istiyordu bir kere. Kız ya da oğlan üniversite okumaya uzağa gittiyse bu işlerin başa gelmesi normaldi. Tabii ki olmasa iyiydi ama olmuştu bir kere.

Kızının evlenmek istemesi, hazır bir talip olduğundan bahsetmesi, “Ne zaman büyüdü benim küçük kızım!” şaşkınlığı, evde bekâr bir ablanın varlığı, sırayı bozacak olmanın sorumluluğu derken bir de Gülsüm Hanım’ın direnişiyle karşı karşıya gelmişti Mehmet Bey. Belli ki çocuklar kendi aralarında anlaşmışlardı. Uzatmanın bir anlamı yoktu. Kendisi de kızının mezun olacağı okulu bitirmişti. Yıllar önce o da gurbetlerde okurken karşısına evlenebileceği kişiler çıkmıştı. Fakat Mehmet Bey’in babası ve annesi şiddetle karşı çıkmışlardı. “İlle de memleketimizden bir gelin alacağız sana.” diye ısrar etmişlerdi. O da karşısına çıkan ihtimalleri değerlendirmeye bile almadan reddetmişti. Ve gün gelmiş Gülsüm Hanım’la evlenmişti. Çok şükür mutluydular. Ama şimdi son derece gerilimli günler yaşıyorlardı.

Aslında böyle konular adı üstünde mürüvvet ve mutluluk olmalıydı ama Sevde’nin bu evlilik kararı evdeki ortamı hayli germişti. Okuduğu okulda arkadaşı olan bir delikanlıyı, “Ömer’i” talibi olarak babasına anlatmaya çalışırken çok zorlanmıştı. Babasına ne kadar durumu yumuşatıp olağanlaştırsa da kız evladı olmanın sorumluluğu omuzlarına büyük bir ağırlık olup çökmüştü. Hele, Mehmet Bey’in ciddiyetinde olan bir babanın kızı olmanın sorumluluğu… Anlattıkları bütün olayın gerçekliğini yansıtıyordu ama Mehmet Bey, arka planda gizledikleri konusunda geniş bir hayal kuvvetine sahipti. Aslında Sevde, gönlünü kaptırdığı Ömer’le ilgili olan gerçekleri olduğu gibi söylüyordu ama dillendirilmeyen şüphelere karşı da gardını alamıyordu. Eğer bir atılım yaparsa bu konuda zararlı çıkacaktı.

Gülsüm Hanım, Sevde’yle konuşmuyor hatta yüzüne bile bakmıyordu ve neredeyse hiç gülmüyordu. Bu işe izin vermeyeceğinden o kadar emindi ki, Mehmet Bey’in biraz daha sert durmasını ve bu konuda ona yardımcı olmasını istiyordu. En çok içini acıtan mesele ise evde Sevde’den büyük Elif’in bekâr olmasıydı. Bu durumda onun kalbi kırılacaktı. Sevde’nin yaşı beklemeye biraz daha müsaitti.

Sevde, Elif ablasıyla konuşarak onun kalbini kazanmıştı. Adını koymak istediği bir gönül meselesinin olduğunu ve duygularının derinliğini ona aktarmıştı. Elif de Sevde’nin sevdasını destekliyordu fakat Gülsüm Hanım bu konuda Elif’ten daha tutucu ve katı davranıyordu.

Bunun müsaadesini vermek Elif’e düşmüyordu ona göre. Her şey sırasıyla olmalıydı. Hem dost vardı, düşman vardı. Gülsüm Hanım’ın korkuları Elif’i de korkutmayı başarıyordu zaman zaman.

Kavga dövüş derler ya, işler kız görmeye sonra da istemeye gelecek misafirlerin haberini kulaklara getirecek kadar ilerlemişti. Gülsüm Hanım:

“Hayatta olmaz!” diyordu. Hem de hiç yumuşamaz bir kararlılıkla.

Fakat telefonlarda karşı tarafla muhatap olan Mehmet Bey’di ve arada çok sevdiği bir arkadaşı vardı. Arkadaşı Murat Bey çok saygın bir profesördü. Aynı zamanda Sevde ve Ömer’in hocasıydı. İkisini de sevip birbirine yakıştırdığından aracı olmaya çalışıyordu. Evde kopan kıyametlerden habersiz iyi niyetle yardımcı oluyordu. Mehmet Bey evde son kararı verecek kişinin kendisi olduğundan ne kadar eminse Gülsüm Hanım da bu işe müsaade etmeyeceğinden o kadar emindi. En çok da zamanlamasını yanlış buluyordu bu meselenin. Sevde’nin çektiği kaygılar, acılar bir yandan Elif’in gizil mahzuniyeti ve tereddütleri, Gülsüm Hanım’ın kararlılığı, Mehmet Bey’in heyecan ve korkuyla karışık tarifi zor duyguları, evin içinde kazanlar kaynamasına ve tartışmalar çıkmasına yol açıyordu.

Zaman makarasını hızla sararken hazırlıklar uzak yoldan gelen misafirler için neredeyse tamamlanmıştı. Sevde bütün gayretiyle evlerini bu karşılamaya hazırlamıştı. Hayatını birleştireceği aileyle ve Ömer’le doğup büyüdüğü evde karşılaşacağı için her şeye rağmen mutluydu. Göze çarpan her yeri ve her şeyi tertipleyip düzenlemişti. Gülsüm Hanım’ın en sevdiği çiçek olan lilyum saksısının bile tozunu almıştı. Evlerinin girişinde lavabonun karşısında ayakkabı dolabının üzerinde duran beyaz lilyumlar gelenleri ilk karşılayacaktı. Ve bu çiçek Sevde’nin misafirlerine gösterdiği özenin bir parçası olacaktı.

Evin zili çalmıştı işte. Herkes misafirin kim olduğunu iyi biliyordu. Elif mahzun, Sevde mahcup, Gülsüm Hanım kızgındı. Mehmet Bey ise gayet metindi. Kapıyı misafirlerine açtı. Bin bir zahmetlerle, umutlarla, heveslerle gelmiş gülümseyen yol yorgunu gözlere rastladı kapıda. Kalbi huzur denebilecek bir tatmine ulaşmıştı misafirlerini görünce. Birazdan içeride bulunan büyük muhalefete de bir şeyler olacaktı. İçini sarmalayan bir sevgi yumağı sıcacık bir şal gibi bürüyecekti kalbini ve içeriye çekingen adımlarla girerken Ömer’in ailesi kızın annesinin gönülsüz olduğundan haberdar olduklarından kaygılıydı.

Ömer elindeki lilyum demetini taşırken heyecandan titriyordu. Kapıdan girerken iki çiçeğin birbirine sürtünerek selamlaştığını fark etmedi bile. Aynı cinsten iki çiçeğin kaynaşması belki de her şeyi güzelleştirebilecek nedenlerden biri olacaktı. Ailesi de kapıdaki bu nazik hazırlığı fark etmemişti. Sevde’nin onca detayla uğraşması karşılıklı heyecan yoğunluğundan anlamını yitiriyordu belki de. Herkes, Gülsüm Hanım’ın tepkisinin ne olacağına yoğunlaşmıştı. Elindeki kocaman çiçeği, sertleşmekten vazgeçmemeye kararlı bakışları eşliğinde Gülsüm Hanım’ın kucağına bırakıvermişti usulca Ömer. Sevdiği çiçeği bilmesi, önemsemesi ve çiçeği Gülsüm Hanım’a takdim etmesi çok hoş bir jest olmuştu. Hiçbir şey korkulduğu gibi gitmiyordu nihayet. Hızla artan bir muhabbet dalgası iki aileyi birbirine yakınlaştırıyordu. Sevde’nin aile büyükleri olan dedesi ile ninesi de bu tanışmaya şahit oluyorlardı. Mehmet Bey öyle istemişti. Hem Gülsüm Hanım’ı rehabilite etmişti bu iştirak hem de tecrübelerinden faydalanmalarını sağlayacaktı. Sevde’nin ve Ömer’in heyecanları yatışmış korkuları boşluktan aşağı yuvarlanıp gitmişti. Gülsüm Hanım’ın sesli güldüğü anlar bile oluyordu akşamın muhtelif zamanlarında. Haremlik bölümündekiler selamlığa, selamlık bölümündekiler haremliğe izlenimlerini aktarıyorlardı her fırsatta. Her şey olumlu, sohbet ılımlı, ikramlar lezzetli derken âdet üzere söylenmesi gerekenler bir bir söyleniyordu sırasıyla. Allah’ın emrinden Peygamber’in kavlinden demler vurulmuş, ilerleyen gece git gide tatlıya bağlanmıştı. Misafirlerin yorgun olduğunu bilen Mehmet Bey yatılacak yerlerin ayarlanmasını çabuklaştırmıştı. Sevde, Elif ve Gülsüm Hanım en temiz, en yeni çarşafları seriyorlar; en rahat köşeleri misafirlerinin dinlenmesi için ayarlıyorlardı.

Hayırlı taleplerinin Allah rızası için atılan bir adım olduğu duygusu ağır basıyordu git gide. Hayırlısı ile bir yuva kurma isteği giderek olağanlaşıyor, akraba olmanın ilk adımları yavaş yavaş atılıyordu. Ömer ve ailesi için de gerilim, yerini huzura terk etmişti. Gördükleri sıcaklık, muhatap kaldıkları ilgi onları da umutlandırmış ve rahatlatmıştı. Herkes rahat bir uyku çekecekti.

Sabah namazına kalkınca abdest almak üzere dışarı çıkan Ömer’in babası yaşadığı bütün huzuru kaybederek yattıkları odaya döndü ve telaşla Ömer’in annesini uyandırdı.

“Hanım bizim çiçeği kapıya koymuşlar. Bunun anlamını biliyorsun değil mi?” dedi.

“Hayrolsun inşallah her şey iyi gidiyor gibiydi.” derken annesi, bu sefer Ömer uyandı. Namazını kılacaktı ama önce duyması gerekenler vardı. Annesinin ve babasının sabahın bu saatinde neye üzülüyor olabileceğini kestiremedi. Annesi durumu neredeyse kekeleyerek Ömer’e anlattı. Ömer “Olmaz anne yanlışınız vardır.” dedi. Ve heyecanla dışarıya çıktı çiçeği gördü. Dünya başına yıkılır gibi olmuştu. Evet! Getirdiği çiçeği kapının önüne koyuvermişlerdi. Bunun anlamı Bozkır illerinde redd-i cevap idi. Demek ki Sevde’yle kurmayı düşündüğü yuvanın damı çökmüştü şimdiden üzerine. O enkazın altında boğulurken; annesine babasına verdiği zahmetin, Sevde’ye karşı duyduğu sevginin büyüklüğünün ve bu yapılan hareketin dolaylı yönden verilmiş cevabın kırgınlığının altında kalıyordu, adeta nefesi kesiliyordu.

Yavaş yavaş hareketlenen evin içinde ev sahibi Mehmet Bey’in bu telaşı fark etmesi uzun sürmedi. Ömer’e ve babasına mahalle camisine gitmeyi teklif etti. Ömer’in babası

“Mehmet Bey biz size daha fazla rahatsızlık vermeyelim. Namazlarımızı kıldıktan sonra yola düşeriz. Yine de her şey için teşekkür ederiz.” demesi de aynı oranda Mehmet Bey’i de şaşırtmıştı.

“O kadar uzun yoldan geldiniz neden acele ediyorsunuz?” dedi şaşkınlıkla.

“Biz cevabımızı aldık daha fazla durmamız yakışık almaz.” deyince Ömer’in babası, Mehmet Bey bir şeylerin ters gittiğini anladı.

“Ne cevabı verdik ben bir şey anlamadım. Ömer oğlum ne oldu sana sararmışsın sen sanki?” dedi. Babası ve Ömer durumu Mehmet Bey’e anlatırlarken Ömer’in annesi, kız kardeşleri ve Gülsüm Hanım da konuşmaların olduğu yerde bulundular sırayla Sevde ve Elif de olanları anlamaya çalışıyorlardı. Ayakta duran bir sürü insan, namaz vakti şaşkın bir tartışmaya şahit oluyorlardı.

Dışarıda duran lilyum saksısının içeride başköşeye konulan çiçek saksısı olmadığını öğrenince tatlı ve mahmur gülüşmeler yaşanmaya başladı. Evin girişi olan geniş giriş, bu heyecanlı sohbete herkesi ortak etmeye zemin sağlamıştı. O sabah; namaz kılarken herkesin yüzünde çarpık, huzurlu, kırılgan, mahcup bir gülümseme vardı.

Cevabın olumlu olduğunu bu kadar erken saatte öğrenmiş olmak Ömer’e ve ailesine yaşadıkları yorgunluğu bir çırpıda unutturmuştu.

Hasta Kalbi Hep Mahzun

Mekân değiştirmek farklılık olacaktı onun için, iyi gelecekti vücudunun dörtte üçüyle kalmış bir yatalak hastaya.

“Evini çok merak ediyorum kızım.”

“Kolay mı seni götürmek anne? Boş ver! Görmesen de olur.”

Daha yumuşak bir cevap beklerdi Perihan Hanım. Ne de olsa hassas oluyordu insan, hasta olunca. Çaresizce muhatap bırakıldığı yer yatağının içinde, hassas olmak en büyük lüksü sayılırdı. Ne kadar mahzun olsa da; anlatmaya, bu sızıyı dindirmeye dair bir teselli bulması çok güçtü. Doğrulmak için duvara sağlamca iliştirilmiş tokmağın ipine yüklendi. Bedeninin yanında mahcubiyetinin ağırlığı tartılsa daha fazla çekerdi şüphesiz. Safiye’nin gözleri, rahatsız edecek şekilde, annesinin hantallaşan vücudu üzerinde gezindi. Bakışlarından, çaresiz annesi habersiz değildi. “Unutulsaydım…” diyen Meryem’in tevekkülünden dileniyordu. Her daim duası, bu yük olma külfetinden bir an evvel kurtulmaktı. Ona bakmak durumunda kalan herkesin rahatlamasını diliyordu Allah’tan.

Yordamsız rüyaların hayra çıkmamış sabahındaydı sanki. Yattıkça artıyordu kilosu gibi mutsuzluğu da. Ne canının istediğini yiyebiliyor ne de istediği bir yere gidebiliyordu. Ah şeker! Onu sağlığından ve dahası sol bacağından etmişti. Hâlâ pembelik barındıran yüzü, yaşına göre genç ve güzel sayılırdı. Gülümsemeye değer hiçbir fırsatı kaçırmıyordu. Tebessümü, yıldızlara nergis kokusu taşıyan güzelliğinden kalan son hatıralardandı ne de olsa. Pırıltılı, koyu kahve gözleri matlaşmaya başlamıştı. Bir zamanlar tükenişlerin yanından yel gibi geçen bacağını, iptila olmuş bir hastalığa kaptırmıştı. Güzelliğini konuşan diller; ‘vah’lar ‘tüh’ler eşliğinde, yakalandığı çaresiz hastalıklarını konuşuyorlardı. Arnavut kaldırımlarına, aceleci kundura sesleri bırakan genç ve güzel kadının ihtişamlı cüssesini; ‘kanser’ habersizce, sinsice devirmişti. İkinci ölümcül hastalığından bihaber, evlatlarının insafında çilesini dolduracaktı bundan sonra. Oysa önünde planladığı hayat çok daha farklıydı. Alamadıklarını alacak, seyahatlere çıkacak, yiyemediklerini yiyecek hayatının son demlerinde rahat edecekti…

Yaptığı dokuz doğumun ardından elinde; yaşayan, sadece iki evlat kalmıştı. Birçok kez boş beşiklere bakıp ağlamış, az giyilmiş patikleri koklamıştı. İlk göz ağrısı Safiye’nin göstermelik ziyaretleri, mesafeli duruşu, nedense canını daha çok acıtıyordu. Oğlu Harun ve gelini seve seve ilgileniyorlardı kendisiyle ama en çok Safiye’yi seviyordu yine de. Vefasızdı Safiye, kırıcıydı da… Olsun! Buğulu camlarda terleyen bekleyişini, arada bir dindiriyordu ya. Her anne gibi mantıksızca seviyordu yavrusunu.

Kesilen bacağına ayrı üzülüyordu. Avunacak bir çıkış yolu bulması imkânsızdı. Kim aile mezarlığına uğrasa, gömülen bacağını soruyordu yeniden yerine takılacakmış hassasiyetiyle. Nereye gömüldüğünü, kimin mezarına ne kadar yakın olduğunu… Gidip bakmaya bile elvermiyordu sağlığı. Beyhude sorulara, sabır tavsiyeli cevaplar alıyordu. Hıçkırığa, yatağına olduğu kadar mahkûmdu; ne yazık! Fani olduğunu erkenden ondan ayrılan bir uzvu ile tecrübe ediyordu şüphesiz. Dünyanın geçiciliğine, yalan olduğuna sahici bir iman ile iman ediyordu gün geçtikçe.

Hırslarını, tamahlarını bir kenara bırakmış ömrünce muti bir eş olmuştu. Bu tahminsiz hasat zamanında huzurluydu… Evvel zaman içinde, kol kola girdiklerinde çok yakıştırılan çiftin diğer teki, elinden geleni yapıyordu müebbet sevdiğine. Halil Bey, günden güne eriyen eşine refakat ederken güzel hatıralarıyla avunuyordu. Tülbendinin beyazlığında yolunu kaybediyor ve kızılötesi bir maharetle tüm acılarını, mahcubiyetini, sıkılganlığını, umutsuzluğunu kendi içinde hissedebiliyordu. Torun, oğul, gelin ve misafirler açısından dinamik bir ev sayılırdı. Diğer ahali için pişirilen, tadı tuzu yerinde yemekler; Perihan Hanım’ın burnuna alaycı kokular taşıyordu. O da etimeklerine ve tatlandırıcılarına bakıyor, odasında eskittiği havayı içine çekiyordu. Seslerle avunabiliyordu. Canhıraş çalışan motosikletin pedalına takılıyordu bazen hayalleri, bazen şaşkın bir martının kanadına… Düzensiz anten silüetlerini, çanaklardan görünmez olan çatıların maviliğe başkaldırışını, şehrin beton soğukluğunu, kalabalığını gezip geliyordu yine imdat kokan nevresimlerinin içine. Her fırsatta değiştiriyordu Ayşe Gelin. Hizmet ederken hiç şikâyet etmiyor, en doğal göreviymiş gibi huzurla yapıyordu. Gelin hanımın en zorlandığı şey; pijamaların sol tarafını keserken ve katlayıp içinden dikerken yüreğinin çok acımasıydı. Sol bacağını kestirmek zorunda kaldıkları kayınvalidesini hangi cümlelerle teselli edebilirdi ki? İyi niyetli, akça pakça, sabun kokulu bir gelindi Ayşe Hanım. Bezdirmeyen dozda titiz sayılırdı. Kayınvalidesini yatağa mahkûm eden hastalığa üzülüyordu. Sayılı zenginlerden, düzeyli hayatların kadını Safiye’den daha merhametliydi şüphesiz. Çocuklarını nur yüzlü bir ninenin masallarıyla büyütüyordu, daha ne isteyebilirdi. Her hizmetini gülümseyerek, büyük sevaplar umarak yapıyordu. İncitmek zaten karakterinde hiç olmayan bir şeydi.

Olmayan bacağıyla geceleri, dünyaya çelme takıp, namazla yardım alma hakkını kullanıyordu Perihan Hanım. Tevazu ile secdeye kapanıyordu aklı, fikri bedeninin acizliğine inat. Rahatlık tuzağına düştüğü günler için af diliyordu. Sağ salim anları için… Bütün azalarının tam olduğu günlerde şükredebilmiş miydi yeterince? Tadı tuzu yerinde yemekler yediği günler nasıl bir lütfun ve ikramın ortasında olduğunu bilebilmiş miydi? Sıhhatin ne denli güzel bir nimet olduğunu, bir nefes huzurun nasıl bir ayrıcalık olduğunu düşünebilmiş miydi?

Başına gelen bu imtihanla baş edebilmek için gökleri tutuşturan bir yangınla, Allah’a yakarıyordu. Işıktan bir ip sarkıtması ve içine düştüğü bu durumdan kendisini çekip kurtarması için. Safiye… Vefasız, sevgisiz Safiye… Oysa o her düştüğünde, annesinin dizleri kanardı. Bu sefer kanayan, yüreği idi Perihan Hanım’ın. Kan revan bir yürekle yalvarıyordu. Ağlıyordu ne zaman yalnız kalsa. Ne zaman el ayak çekilse derdinin ezici ve büyük yalnızlığı ile içten dualar ediyordu. Olmayan bacağının bıraktığı boşluğa bakıp tekrar eskisi gibi yürüyemeyeceği gerçeği ile yüzleşmeye çalışıyordu.

Günler günlerin üzerine doğdu. Takvim yaprakları duvarda iyice azaldı. Bir zaman geldi ki en yalın hâliyle icabet buldu duası. Bir Perihan Hanım gelmiş geçmiş oldu bu dünyadan. Gülüşü ile güzelliği ile yakalandığı derdi ile zor olan imtihanı ile… Sessizce gelmiş geçmişti bütün gidenler gibi, dert ve aldatmacadan ibaret dünyadan.

Titrek bir suskunlukla yutkundu ölüm karşısında herkes. Yarın devam edilecek masallar yarım, Safiye ve Harun öksüz kalmıştı. Hangi gerekçeyle bilinmez, evlerinin yakınında bir kabristana defnedildi. Bacağından çok uzağa… Yeni adresinde süresini doldurmak ve mahşer telaşında iki bacağı da tastamam diriltilmek üzere…

Zaman ipinden kurtulmuş bir topaç gibi dönmeye devam etti… Safiye anladı geç kalmışlığın ıstırabını. Şefkatli annesinin onu her koşulda affedebileceğini bilmeden ince bir sızı duydu ömrü boyunca.

Bir Gömlekle Yetinen Babalar

Herkes evleneceğim adamın babasının ne kadar iyi ne kadar asil bir insan olduğunu konuşuyordu. Adını duyanlar tebessümle söze başlıyor; efendiliğini, cömertliğini, dindarlığını anlatıyorlardı. Sesinin güzel olduğunu, Kur’an okurken insanları derinden etkilediğini duydukça onu daha da merak ediyordum. Babamla iyi anlaşacaklarına ayrı seviniyordum.

Onu evlenmeden evvel çok az görmüştüm. Göcek’te bulunan evlerinin bahçesinde ağılları ve ahırları vardı. Besledikleri hayvanlar ve sürekli sulanması gereken ağaçlar nedeniyle düğün öncesi koşturmacalara kayınvalidemle dönüşümlü katılırlardı. Genelde kayınvalidem gelir giderdi. Ancak, âdetlere uygun yaptığımız düğünümde yakından görebilmiştim kayınpederimi. Gelin takısı takarken, fotoğraf çekenlere poz verirken. Şefkati, yorgun gülüşü, kız çocuklarını kayıran tebessümü iyi bir insan olduğunu ele veriyordu. Üzerinde solgun bir ceket pantolon takımı vardı. Kendi babam da belki yıllar sonra fotoğraf karelerinde kendini görünce “Düzgün bir gömleğim yok muymuş benim hatun?” diye anneme mahcubiyetle sesleneceği bir giyim kuşam içindeydi. Öğretmendi, ama ilk defa kız evlendiriyordu. Düğün esnasında eşin dostun izdihamı, onlara ikram etme koşturmacası babacığımı ne kadar da yormuştu. İlk tecrübesinin yorgunluğu, girdiği ağır yüklerin acemiliği fotoğraflarda da göründüğü gibi omuzlarını aşağı çekmişti.

Zengin bir ailenin çiftçilikle uğraşan en küçük oğluydu kayınpederim. Bizim o taraflarda evin küçüğü genelde okutulmaz, anne babanın hizmetini ve bakımını üstlenirdi. Maruf isminde arif bir kimse olan kayınbabam tam da bu nedenle evde tutulmuştu. Baba ocağına gelin getirmiş ve kendisine esnek bir meşguliyet bulmuştu. Rahmetli dedemiz, arkasından dua okuması umuduyla, diğerlerinden farklı olarak kayınbabamı Kur’an kursuna yollamıştı. Zevkle, hevesle, aşkla Kur’an-ı Kerim okumayı ve dinî ilimleri öğrenen kayınbabam böylelikle kardeşleri içinde bambaşka bir yol çizmişti kendine. Gönüllü müezzinlik ve imamlık yapmıştı yıllarca. Hâlâ da devam ettirdiği bu uhrevi sorumluluğu meslek olarak yapmasını isteyen müftülere, böyle bir işten para kazanmak istemediğini belirtmişti gençlik yıllarında.

Rahmetli Turgut Özal’a bile defalarca namaz kıldırmış. Göcek’e tatile gelen ve arkasında namaz kılan muhterem hocalardan, kıraati ile ilgili hep aferin almış. O yüzden çevredeki insanlar zamanla isminin sonuna “Hoca” sıfatını eklemişlerdi.

Babasının yanında bir kez bile ayaklarını uzatmadığını eşimden kaç defa duyduğumu hatırlamıyorum. Dedemiz sağ iken çekilmiş bir resim, zaten bunu ispatlar ve destekler nitelikteydi. Fotoğraf karesinde hayli genç gözüken kayınbabamın kucağında oturan sanki eşim değil de oğlumdu. Oğluma onun ismini verirken bütün telaffuz hatalarını, anlaşılmazlıkları hesaplamış ama bir an bile tereddüt etmemiştim. “Maruf”; bilinen, meşhur kimse. En çok da ahlakı benzesin diye dualarla ismini koyarken, fiziksel olarak benzediğine de seviniyorum şimdilerde.

Suskun, çok şey bilen ama bunu asla pazarlamayan sakin bir insandır kayınbabam. Toprak onun ekmeği, mahsul hayatının bereketi olmuştur yıllarca. İnanmazsanız; ellerindeki derin nasırlara, dışa taşan heybetli damarlara sorun. “Varlıklıyız, biraz yer satar, âbâd oluruz.” demeden gece gündüz çalışmış; taş üstüne taş, emek üstüne emek koymuş, ter üstüne ter damlatmış çalışkan bir insan.

Göcek çok sıcaktır. Bölgeye güneş inanılmaz cömerttir. Uzun temmuz günleri Ramazan ayıyla çakıştığında mahsulünü uzak pazarlara götüren, dönüşte traktörün kasasına kum yükleyen, oruçlu hâliyle susuzluktan ve güneşten darbe yedikçe soğuk çaylarda (derelerde) gömleğini ıslatıp tekrar giyen ve iki dakika geçmeden gömleğinin kuruduğuna sabırla şahitlik eden ta kendisidir. Döndüğünde yüklediği kumu kürekle elekten geçiren, yaptırdığı evlerin inşaatında çalışan yine kendisidir. Oruçla yorgun düşerken bir an bile “Of!” demeden ibadetlerini severek Allah’tan sevgi ve bereket umarak yapmış, kendisi ile alay edenlere aldırmamıştır bile. Karşısında soğuk suları içerken “Bu mevsimde oruç tutmak delilik.” diyenlere, ibadetin neşesini, zevkini tatması için dualar sırlamıştır tertemiz gönlünden.

Gelin arabası kendine has hüznüyle ilerlerken nasıl bir eve gelin gittiğimi henüz bu kadar derinlemesine bilmiyordum. Nişanlıyken iş yeri mesaisi, izin sıkıntısı, İstanbul-Fethiye arası uzaklığı derken bir kere ziyaret edebilmiştim evlerini. Allah’a tevekkül edip düşmüştüm yollara. Yuva kurma ritüellerinin en sonuncusu olan gelin alma merasimi de tamamlanınca sahici bir vedayla büyüdüğüm evden ayrılmıştım.

Yarım saat süren yolculuktan sonra, konvoyun en önünde giden süslenmiş aracın içerisinde bahçe kapısından girdik. Okaliptüslerin ve mandalina ağaçlarının rüzgârla beliren hışırtısı, gurbet hissine kapılmayayım diye çabalıyordu. Arabadan inince kurban kesip dua ederlerken bir oğlak gözüme çarptı. Kahverengiden sarıya geçişken tüyleri olan çok zayıf bir oğlak. Mısır keçisi denirdi bu renkteki keçilere bizim orada. Annesi ya da babasında geyik ya da ceylan karışımı var demekti. Bu çelimsiz minik yavruda dikkatimi çeken bir şey vardı. Bir ayağı cılız ve kemiksiz bir şekilde sallanıyordu. Anlaşılan sakat doğmuştu. Yürümesi imkânız görünen yavru, portakal bahçelerinde dolanıyordu. Çünkü ona pembe bir yürüteçten düzenek hazırlanmış, boynu ve gövdesi acımasın diye küçük yastıklar, süngerler ve pamuklarla tamponlar yapılmıştı. Sakat oğlak, sağlam olan üç bacağı ile bu eski yürüteçten yardım alarak bir oraya bir buraya koşabiliyordu. Neredeyse sağlıklı bir oğlak kadar şendi.

Tedirginlik içinde duvağımın altında titrerken o an içim huzur ile doldu. Sonbahar, kendisini selamlayan bergamot kokularını yüzüme üflerken ve hangi duanın yapıldığını, neye âmin denildiğini kaçırmışken bu gözlem; sevinç ve en çok da güven duygusu doldurdu içime. O gün anlamıştım. Merhametli, insaniyetli, vicdanlı bir aileye gelin gelmiştim. Ertesi gün, küçük oğlağa merhamet ve vicdan temsili bu protezi uygulayan kişinin kayınbabam olduğunu öğrendim. Tahminimde yanılmamıştım. O an bütün kaygılarımı çeyiz sandığıma kilitledim. Vicdanlı insanlardan kime ne zarar gelebilirdi.

Beldemizde dededen kalma evimizin büyük salonunda biz, içeriye sıcağı ve günahı geçirmeme telaşındaydık. Tatillerde ve bayram buluşmalarında ailece cemaatle namaza dururken de hep katıksız bir şükür hissine kapılmışımdır. Hiç kimseyi yadırgamayan, herkesi olduğu gibi kabullenen ama duruşunu hiç bozmayan birinin reislik yaptığı bir aileye gelin gelmiştim.

Ne zaman ütü yapacak olsam iki gömlekten daha fazlasını bulamadığım kayınbabamın gardırobunu anlatmalıyım belki de. Elbise dolabı dediğimiz o tenha ev eşyasını. En fazla iki pantolonla iktifa eden, yamalı ya da onarılmış olsa da “Temiz olsun bana yeter.” diyen kayınbabamın gardırobunu. Bizim hatırımıza ya da kayınvalidemin ısrarına dayanamayarak yeni bir kıyafet alırsa ezkaza, hemen diğerini bir yoksula ulaştırma çabasında olan bir adamın elbiseleri için, sayılar ve tasvirler çaresiz kalacaktır.

Kayınpederim uzak köylerden merkeze gelen, zihinsel engelli, kirli ve bu yüzden de pis kokan bir adama sık sık evini açar; onun banyosunu yaptırır; bitlerini ayıklar ve ona temiz kıyafetler giydirirmiş. Karnını güzelce doyurur, cebine biraz da harçlık koyar, köyüne geri yollarmış. Adamcağız ölene kadar devam etmiş bu hayrı işlemeye. Yıllar boyunca köy misafirhanesi olarak kullanılan bereketli taş evde ağırladığı daha ne kadar garip vardır, sayısını bilmiyorum. Sayıca çok sofraların hazırlandığı çayların büyük yemek sinileriyle misafirlere sunulduğu atasından kalma evinde...

İşte kayınbabamın gardırobundaki sadeliğin nedenini ele veriyor bu hikâye de. Almamaya direnen, varyemez tutum değil onunkisi asla. Dünya malının değersizliğini bizlere yaşamıyla ve kısa cümleleriyle hep anlatır toprak kokan elleri, çalışmaktan yorgun düşmüş dizleriyle... Yakın gözlüğünü alıp kaçıran torunlarına şefkati, ilim ve irfanı en büyük sevinç kaynağımızdır. Bulmaca çözmedeki hüneri, birkaç gün içinde bitirdiği kitapları, yetişemeyeceğimiz genel kültür bilgisiyle kayınbabam; her zaman başımızın tacıdır. Biz de şahitlik ederiz ki o hiç kimsenin bilmediği hikmet sahibi Allah’ı kendisine dost edinmiş muhterem ve mübarek bir insandır.

Tel Dolapta Lazanya

Evime gelinmesinden hoşlandığım kadar birilerinin evine ziyarete gitmeyi de çok severim. Herhangi bir sebeple gittiğim bir evde, karmaşık duygular yaşadım geçenlerde. Çok tatlı bir teyzenin evindeydim. Nur yüzlü, nezih, tertemiz, güngörmüş, saygıdeğer olduğu her hâlinden belli tonton bir teyzeydi ev sahibesi. Tonton dedimse sevimli olduğunu belirtmek istedim sadece. Evinde bulunan eşyaların hepsinin bir hikâyesi vardı kesin. Küçükten büyüğe bütün eşyalarının üzerine eski zamanların sadeliği ve hatıraların güzelliği sinmişti Sakız teyzenin. Adı bu değil aslında. Ama siz onu bembeyaz hayal edin, tülbendinin rengini anımsayın diye sırf bu hikâye için ismini Sakız koydum.

Her yer eşya dolu değildi Sakız teyzenin evinde. Gereği kadar eşyasının olması evine huzur, dinginlik ve estetik kazandırmıştı. Belki de beni o evde mutlu eden şey eşyaların ailemin, büyüklerimin kullandıkları eşyalara benzemesiydi; kim bilir? İstanbul’da görmeye alıştığım maket evlerin yorgunluğuna ne kadar iyi gelmişti anlatamam. İçerisinde büyüdüğüm evlerin dokusu, kokusu, rengi, ahengi vardı o evde. Sanki taze saklanmış, sıkı kapatılmış bir konserve gibi Sakız teyzenin evi karşıma çıkıvermişti. Metropolde olmasına rağmen içinde mahallemi, yazın reçel, güzün salça kokan çocukluğumu, hüzünlerimi, sevinçlerimi ve kaybettiklerimi saklıyordu... Evi yıllar önce değil daha günler önce kurulmuş gibi özenli ve yeniydi. Sakız teyze onca kalabalığa karışmış, ne badireler atlatmıştı belki ama tazelik onu ve evini sarmalamıştı. Onca seveni, geleni gideni bile başaramamıştı eşyalarını eskitmeyi.

Girişteki vestiyer zamana karşı gösterdiği o müthiş direnciyle karşılamıştı beni. Paltomu ona asıp şefkatle parmaklarımı gezindirirken bu evde pek çok hikâye olduğunu anlamam zor olmadı. Galiba bunun bir benzeri ya halamın evinde ya da anneannemin kapı girişinde vardı. Oymalarına sinen yaşanmışlıklar, kakmaların gerisinden parmaklarıma gülümsüyordu. Ayaklarımı selamlayan yolluk ve içeriye geçtiğimizde oturacağımız kanepeler beni nedensiz bir şekilde gülümsetiyordu. Zamanda yolculuk yapıyordum. Vefat eden Elif yengemin ellerinden tutabiliyor, anneannemin şefkatli kucağına tekrar tekrar koşabiliyordum. Onlarda kalmak üzere annemlerden saklandığım elbise dolabının da o evde olduğuna adım gibi emindim. Sakız teyzenin tatlı sohbetini hürmetle dinliyordum. Anlatırken kullandığı kelimelerin değerli birer haysiyet taşıdığını düşünüyordum. Muteber, mutena, sadakat, diğerkâm, hatırşinas, nefaset ve daha bir sürü kaybolan sözcüklere suni teneffüs yapıyor; hayat veriyor; her birini odanın içine dolduruyordu. Güzel ve içli manaları ile kulağımın pasını siliyordu. “S” harflerini çıkarırken hafif ıslığa çalan bir sesle, tane tane kelimelerle, çok berrak bir dille anlatıyor, beni mest ediyordu.

Oturduğum kanepenin döşemesinde ellerimi gezdirirken yıpratmaktan korkar gibi bir iltifat taşıyordum parmaklarımda. Çekmecelerine yaslandığınız çekyatları hatırlarsınız siz de. Hani bölmelerinde dikiş kutuları olan; kitaplar, defterler, fotoğraflar, günlükler saklanılan eski tip divanlar. Seneler önce duvarlara asılan tablolar da zamana ve mekâna şahitlik etmekteydiler. Sükûnet bütün eşyaların kimyası olmuş evde bulunan her şeyi kuşatıyor gibiydi.

Annemin evinde de bir zamanlar olan ve kaynayınca ıslık çalan çaydanlığın sesiyle sohbeti kesen Sakız Teyze mutfağa yöneldi. Ben de ona yardım edebilmek, biraz da keşfime devam etmek için müsaadesini istedim ve onunla beraber mutfağa ilerledim. Tam da beklediğim gibi mutfağında bulunan birçok eşya da beni geçmişe çağırıyordu. Terekte duran altın sarısı kahve takımı hiç eksilmeden bugüne nasıl gelebilmişti. Kardeşimle annemden izinsiz oynarken çatır çatır kırdığımız takımın aynısı idi. Melamin cezve, bakır tabaklar, kocaman bakırdan sini, plastik çay tabakları… Her şey bir yana “tel dolabı” vardı mutfağın sağ köşesinde. Evet, eskiden mutfaklarda muhakkak bulunan bir parçaydı. Çok dolaplı mutfaklardan önce taşınabilir, tel kapaklı dolaplar vardı. İçine kuru erzakların konulduğu dolabın kapaklarında sık dokunmuş telden bir örüntü olurdu. Bu yüzden tel dolap denilirdi. Cam kapakları olmazdı. İçinde bulunan bir bölmeye reçel, bal gibi buzdolabına konması şart olmayan yiyecekler konurdu. İçeriye hava girebilir ama sinek veya haşerat giremezdi. Pötikareli kumaşlardan hazırlanmış iki kanatlı perdesi olurdu. Tabii daha hayat streç filmlere sarılmamıştı henüz. Elde hazırlanmış yarma, erişte, bulgur, tarhana kavanozları; çeşitli çayların kuru olarak saklanılan dalları; ıhlamur kavanozları; siyah çay; şeker; kahve; çörek otu; kurutulmuş domates, patlıcan dilimleri; elma kakları; kayısı kuruları gibi Allah ne verdiyse paylaşmak üzere her evde olan malzemeler doldurulurdu raflarına. Artan yemekler küçük kaplar içinde dolaptaki yerini alırdı. Kırma zeytinlerin ve turşu bidonlarının saklandığı yerler dolabın en alt bölmesiydi.

Bu dolabın bu çağda ve bu şehirde ne işi vardı. Ama ne güzel bir hatıra geçidiydi yaşadıklarım. İçinde bulunan her türlü malzemeyle içten, cömert ve sevgi dolu sofraların kurulduğu evlerde büyümüştüm. O sofralarda tekrar oturdum, gelenleri hemen buyur ettim sofraya, yeni açılmış turşularla, mis kokan reçellerle şenlendirilmiş, dostların baş tacı edildiği, teklifsiz, tekellüfsüz sofralarda bulmuştum kendimi. Bulaşıklarını komşunun kızıyla ortaklaşa yıkadığım abartısız, süssüz, özentisiz, töhmetsiz sofralarda… Sakız teyzenin vesilesiyle gezinmiş gelmiştim tüm özlediğim anları, eskilerde kalanları, gidenleri, gidip de gelemeyenleri… Görüp sevip gülümseyip tekrar dönebilmiştim bugünün telaşesine. Sanki o tel dolabın kapakları çok gerilerde kalmış zamanlara yolculuk edebilmem için açılan gizemli bir zaman makinesinin kapılarıydı. Ve daha açmadan beni nerelere götürmüştü.

Sakız teyzenin çayımız için şeker istemesi ve tel dolabı işaret etmesiyle zamanın mühürlediği kapaklarını açmıştım ahşap dolabın. Çok heyecanlı olduğumu gizleyerek şefkatle dokunmuştum kapaklarına. Şekeri alıp kapatacaktım. Lakin açar açmaz çıktığım zaman yolculuğundan beni şu anımıza hoyratça savuran bir şeyler olmuştu. O kadar kaba bir şekilde paketlenip geri gönderilmiştim ki günümüze, bu ani dönüşümü tel dolapta görmeye hiç alışık olmadığım malzemelere borçluydum. Nostaljik reçel kavanozlarını görmeyi beklerken iki paket lazanya ve kolay pasta yapımını sağlayan günümüz dünyasına ait karışımlar, baking powderler, krem shokellalarla karşılaşmak beni çok şaşırtmıştı. Pudingleri aralayıp şeker tabağına uzanırken gökyüzünden süratle düşmeye devam ediyordum. Sakız teyzenin kadife sesi ile irkildim.

-“Aah torunlar doldurmuşlar dolabımı ıvır zıvırla, şekeri bulabildin mi kızım?” deyiverdi.

…

Tepsileri asmak için süslü askılar örüldüğü günlerdi. Evde patatesin bile olmamasının vaki olduğu yıllardı. Dükkânların kilometrelerce uzak, bakkallarda öyle her şeyin bulunmadığı, leblebi tozlarının genizlere kaçıp kuru öksürüklerin gerekçesi olduğu, lastik bir top için haftalarca para biriktirildiği zamanlardı.

Zengin fakir ayrımının bir çırpıda yapılamadığı, her evde aynı yemeklerin piştiği, insanın sahici dertlerle, sahici kederlerle budandığı, sofraların peçetelerle süslenmediği, tabak takımlarının çok da kıymetli olmadığı zamanlardı. Gitmiştim ve gelmiştim işte. Dönüşümde neye incinmiştim bu kadar bilmiyorum. Modern dünyanın Deccal gibi girmediği bir ortam bulduğumu sandığım için mi bu kadar üzülmüştüm?

Eskimemeye direndiği kadar başka şeylere de direnseydi keşke Sakız teyze. Yeni gelmiş gelin gibi tutmaya çalışırken evin bütün odalarını, hatıralarını, güzel günlerini, kimyasal katkısı çok, raf ömrü uzun yiyeceklerin istilasına da mani olabilseydi keşke. Anılarını kirleten hiçbir modern malzemeyi haremine almasaydı. Mümkün müydü böyle bir şey? Derlemek, toparlamak, hayatın dağınıklıklarını ve yaşamın pürüzlerini bıkmadan usanmadan törpülemek, zımparalamak… Neredeyse mümkün olduğuna inanacaktım.

Tülbent Dolabı

Anneannemin basmadan diktiği o eteğin sayısız gülleri vardı. Lastiğini sıkıştırınca ancak üzerime göre oluyordu. Çok uzun olmasına rağmen yaz sıcağında giymeyi en çok sevdiğim kıyafetim buydu. Güneşin en ısrarlı olduğu zamanlarda uyumayı değil de oynamayı sevdiğimden kıyafetlerin en rahat olanlarını seviyordum. Ne hikmetse eteğimi giyince bir de beyaz başörtü aşırıyordum annemin tülbent dolabından. Pembe yanaklarımı dışarı fırlatacak kadar sıkıyordum yüzümü acemice örterken.

O dolaptan bir gün benim de olacaktı. Ama tülbent dolabımın olması için gelinlik kız olmam gerekiyordu. Aslında ben gelin olmak istemiyordum. Ne zaman böyle söyleseler saklanacak bir köşe buluyor içli içli ağlıyordum. “Beni sevmiyorlar, benden kurtulmak istiyorlar.” diye düşünürdüm. Küçük de olsa abla olduğum için hep bana, büyüdüğümü ima etmek amacıyla “Gelin edelim bu kızı.” diyorlardı. Benden sonra iki kardeşim daha olduğundan, pabucum da yüksekçe bir dama atıldığından beni istemediklerini düşünüyordum. (Zamanın ruhu işte. O vakitler beni ağlatan bu gelin olma latifesine şimdi kız çocukları neşe ile gülümsüyorlardı. O zaman gelin olmak kederli, yaslı bir hikâye idi; ayrılık ve uzaklık demekti. Mukaddes ablanın düğününde bütün kadınlar hep bir ağızdan ağlamışlardı. Mukaddes ablanın ellerine kına yakılırken içli içli ağlaması, oradaki komşu kadınların ona abartılı bir şekilde eşlik etmesi düğünler ve gelin edilme hakkında bana çok iyi bir intiba bırakmamıştı doğrusu. Şimdilerde gelin olma bahsi ise bambaşka bir saltanat. Bu zamanın ruhu da böyleydi demek!)

Anneannem en çok beni sevdiğini söylüyordu. Dayılarımsa her istediğimi yapıyorlardı. Teyzelerimi sorarsanız, kucaklarından indirmiyorlardı beni. Teyzelerimin de birbirinden güzel başörtü dolapları vardı. Renk renk oyaları olan muntazam dizilmiş yemenilerle doluydular. Ütüleri özenerek yapılmış hâlde akvaryuma benzeyen o küçük camekânın içinde bekleşir dururdu yazmalar. Çiçekler dalları, oyalar boncukları kendilerine arkadaş ederek geçirir giderlerdi günlerini. Muhtemelen ceviz ağacından mamul ahşaptan iskeleti, camdan duvarları olan bu dörtgen dolap güzel kokulu sabunlarla ya da lavanta çiçekleriyle kokulandırılırdı. Bu yüzden Fatma teyzem çiçek, Gülsüm teyzem tertemiz sabun kokardı. Camdan sürgüsü açılınca etrafa hafif bir ütü yanığı ve yazmaların güllerinden belki de oyalarındaki çiçeklerinden bir tütsü yayılırdı.

Yaz olunca, karnemi alır almaz ilk işim anneannemin şımartan kucağına ilişmek olurdu. Yeşillikler içinde, bağların gölgesinde, meyve veren ağaçlarla dolu bahçeli bir evde, yazları çok güzel zamanlar yaşanıyordu. Mahalle camisinde sureleri ezberlemek şartıyla babam yaz tatilimi anneannemde geçirme isteğimi kabul ederdi. Ben de yaz bitiminde büyük-küçük namaz surelerini ezberlemiş olarak ve anneannemin güzel kokusunu odasının içinde bırakarak geri dönerdim.

Basma eteğimin gülleri kadar renkli maceralar yaşıyordum cami bahçelerinde. Uzun eteğime basmadan dilediğimce koşabiliyordum halıların üzerinde. Kristal sandığım avizelere uzanmak için istediğim kadar zıplayabiliyordum. Abdest alırken arkadaşımla, çocuksu kahkahalar eşliğinde ıslak şakalar yapıyordum. Ne kadar tasasız ne kadar neşeli çocuklardık. Kına yakılmayı ve anneannemin saçlarını okşamayı seven küçücük ellerimle yaralı serçeler buluyordum. Merhametle onları iyileştiriyor, tekrar kanatlanmalarını sabır ve sevgi ile izliyordum.

Bakışları dili kadar konuşkan olan anneannemin elinden ya da eteğinden tutup ölü evlerine gidiyordum. Herkesin içten ağladığı, ağlarken katıldığı cenaze evlerine “örgülük” diyordu anneannem. “Gel seninle örgülüğe gidelim, ama orada uslu duracaksın olur mu? Gülmeyeceksin. Üzüntülü, tasalı insanların yanında kendine dikkat edeceksin.” diye sözler aldığı gezmeler. Acıları, hüzünleri, tasaları bir odaya doluşmuş olarak görebildiğim, gözyaşı döken insanları izlediğim, gözlediğim gezmeler. Bazen ölünün boydan boya uzandığını görürdüm odanın ortasında. Üzeri beyaz bir örtüyle örtülmüş, karnına da kalın şiş ya da bıçak konulmuş, ölmüş bir insan hareketsizce uzanırdı. Sevenleri orada vedalaşır, helalleşir, ağıtlarla ne kadar sevdiklerini çığrışırlardı. Komşulardan biri vefat etti diye teyp, televizyon günlerce açılmazdı evimizde de. Her perşembe akşamı ölenlere Kur’an okunurdu. Bir de tütsü kokan akşamlarda güzel günler yâd edilirdi muhakkak.

Kız istemelere giderdim yine anneannemle. Gelin adayı temiz mi, düzenli mi, becerikli mi diye benim de fikrimi sorardı anneannem. Onların yanında gülmeyi, ağlamayı, tasalanmayı, acıları paylaşmayı, sevinmeyi öğrenirdim.

Anneannem ne cömert bir kadındı. Herkesin akıl danıştığı, arabuluculuk yapan, küsleri barıştıran, dargınlara öğütler veren, güngörmüş, tecrübelerine değer verilen, muhitinde çok sevilen ve sayılan, büyük ve hatırlı kabul edilen bir kimseydi. Dokuz çocuğu olmuştu. Hepsini de her gün kanaatkâr sofralarda yemeklerini yerlerken helal kazanmaları ve helalinden yemeleri konusunda, haramdan bir fitneden, bir canavardan korkar gibi korkmaları gerektiği hususunda uyarırdı. Her şeyin adaletle bölüşüldüğüne, kimsenin hakkına kimsenin el uzatmadığına; böylelikle daha da taşan berekete, bolluğa masumiyetle tanık ve ortak olmuşumdur. Sofralarda misafirsiz oturulduğuna neredeyse hiç şahitliğim yoktur. Günün her saatinde kurulan sofralar çoğunlukla gariban kimselerle veya yolcularla şenlenirdi. Gelen misafirlerin yatıya kalacağını geç olmasına rağmen kalkmamalarından anlardık. Sabun kokulu çarşaflar serilirdi. Divanlarda ve döşeklerde yer kalmayasıya misafirlere yer açılırdı. Sabah oldu mu gelen misafirin ayakkabısı boyanmış; yolun telaşı, yolculuğun meşakkati ile sararmış destarı sakız gibi yıkanmış olurdu. Gideceği vakit misafirler ne ayakkabısını ne de başına saracağı destarını tanıyabilirdi. Diş kirası niyetine ellerine tutuşturulan zeytin bidonu, meyve poşeti veya makarna paketi ile nasıl ödeyeceğini bilemediği bir memnuniyetle, hayır dualarla ayrılırlardı evimizden. Edilen hayır duaları kuş olur; herkesin kulağına anneannemin iyiliğini, cömertliğini, asaletini, güngörmüşlüğünü fısıldarlardı. İşi düşenler, başı sıkışanlar dedem ve ninemin yanında alırlardı soluğu; mahkemeye düşmeden birçok sorunu hallettiklerini, birçok dargını helalleştirdiklerini çok defa tecrübe etmişimdir. Nereye gitse beni yanından ayırmayan anneannem, beni bir sürü güzelliğin ve hayrın şahidi, memnunu ederdi. Uçuşan dualardan ne kadar nasiplendiğimi hâlâ daha kısmetimin bolluğu, işlerimin rast gitmesi üzerinden bilmem zor değil. Sayelerinde konuğu olduğum evler, tanığı olduğum hikâyeler bitecek, tükenecek gibi değildir.

Dönümlerce arazilere ekilen pamuklar, buğdaylar, pancarlar, susamlar, nohutlar hasat edilirken ve o aşamaya gelirken nasıl bir teslimiyet içinde olunur; her şey aslında nasıl da Allah’a emanettir; tevekkülle öğrenmeme vesile olmuşlardır. Yağmurun, toprağın, bereketin, sabrın, azmin, sevincin -ne efsunlu bir hakikat olduğuna- her zerresine şahitlik etmişimdir yanlarında. Tarladan kaldırılan mahsulün öşrü nasıl verilir, çalıştırılan kişilere emeklerinin ve gözlerinin hakkı nasıl da hemen teslim edilir, onlara işveren gibi değil de kısmetine biraz fazla düşmüş sorumluluk sahibi bir büyükleri gibi şefkatle nasıl yaklaşılır, görmüşümdür. Tarlalarında çalıştırdıkları birçok gencin evlendirilmesine aracı olmaları, eşya temini hususunda gösterdikleri çabaları hâlâ aklımdadır. Birinin eksiğini diğerinin fazlasına toka ediveren dengeyi ve merhameti gözeten bir güçle onlarca yuva kurduklarını bilirim. Hâlâ çok mutlu olan çiftlere memlekete gittikçe rastlarım ve ister istemez bir gülümseme yayılır yüzüme. “Hayırlısını iste komşum, Allah gücenir.” dedikçe ille de hemşire gelin isteyen Gülsüm komşuya -sırf gönlü olsun diye- buldukları hemşire gelinin hayırsız çıkması üzüldüğüm tek hatıradır belki de. Belki de körü körüne ısrarcı olmamayı, hayırlısını dilemeyi öğrendik beraberce bu olay sonrasında.

Bir de hiç masalsız kalmamışımdır anneannem sayesinde. Padişahlar, peri kızları, sultanlar, kaybeden kötüler, hep kazanan iyiler uykudan az önce başucuma gelmişlerdir. Üşenmeden her gece hem de; ömür boyu iyi, sevecen, dürüst, doğru biri olmam gerektiğini fısıldayıp gitmişlerdir. Kimseyi eleştirmeyen, herkesi olduğu gibi kabul eden insanlar şimdilerde ne kadar da az. Hayat böyle insanlarla güzel aslında. Her fâniyi korkutan, endişeye sevk eden o yalnızlık hâli kimseye musallat olamıyor böyle güzel insanlar oldukça. Sesler ve renkler bir bir çekiliyor böyle insanlar yok oldukça. Hatırlananlar ve yaşananlar arasında mesafe git gide açılıyor. Ve gün geliyor ölüm bütün o mesafeleri kapatıyor. Kucaklaşmalar bitmek zorunda kalınca bir tülbent dolabının sert ve soğuk cismaniyetini bağrına basıyor insan. “Hayatta iken kucaklaşmalar eksik kalmamalı.” diye tekrarlıyor sessizce; rüzgârın elinde oyuncak olan ömürlerimiz tüy gibi hafifken…

Misafiri Aziz Bilmek

Dişlerinin düzensizliği, konuşmasına ıslık sesleri katıyordu. Ağzında oluşan karanlığın o da farkındaydı. Ki her cümlesini ellerini ağzına götürerek kuruyordu. Yaşı oldukça ilerlemiş bu köylü kadından kimseler dişlerinin inci tanesi gibi olmasını beklemiyordu zaten. O yine de eski insanların görünmez bir nişan gibi göğsünde taşıdığı mahcubiyetle utanıyor, sıkılıyordu konuşurken. Yeşili sönmüş gözlerinden insanı kuşatan, güvende hissettiren bir sevgi yayılıyordu etrafa. Zamanlı zamansız ıslanan gözlerini yaşmağının bir ucuyla silerken ağladığını zannetmesinler diye bütün yüz hatlarıyla can-ı gönülden tebessüm ediyordu. Yanına yaklaşan torununu, saçlarını okşamadan göndermiyor; sevginin ne kadar zahmetsiz ne kadar pahasız ne kadar kendiliğinden olacağını dünyaya öğretir gibi içten davranışlarda bulunuyordu.

Gelen giden herkesin hatırını soruyor, aç olup olmadıklarını öğrenmeye çalışıyordu. Camiye gelen ziyaretçileri kendisine emanet gibi görmesi, güzel gönlüne yük etmesi tuhafıma gitmişti. Elinde bir ekmek çıkısı vardı. Pamuklu bez örtüden yayılan mis gibi somun kokusunun fark edilmemesi imkânsızdı. Yorgun elleri ile yaptığı ekmekleri ikram etmek konusunda istekli ve cömert oluşu karşısındakileri gülümsetiyor, memnun ediyordu.

Elmalı, birçok beldemiz gibi evliyalar kenti idi. Sinân-ı Ümmî ve Vahab-i Ümmî, Elmalı’nın en çok ziyaret edilen âlimlerindendi. Ağaçların, kesik taşların kol kanat gerdiği makamlarına insanlar sürekli ziyaretlerde bulunuyorlardı. Namaz vakitlerinin hemen akabinde bir Fatiha serinliği, bir Yasin molası vermek müminlerin kalbine iyi geliyordu.

Hikmet teyze, Sinân-ı Ümmî Hazretleri’nin hemen kapı komşusu sayılacak küçük bir taş evde yaşıyordu. Bir, bilemedin iki göz odası olan evin sınırlı bahçesine sevdiği meyve ağaçlarından dikmişlerdi eşiyle. Rahmetli eşinin hatırası olan bu ağaçlarda yetişen meyvelerden insanlara teklifsizce ikram ederken can yoldaşının ruhuna hediyeler yollamanın sevincini duyuyordu belli ki. O küçük evde oğlu ve gelini ile dünya hayatının ne çilesi varsa çekilecek; türlü şükrü varsa edilecek günlerini geçirmeye çalışıyordu. “Hem babadan hem kocadan öksüzüm.” diye anlattığı hayat hikâyesinin içinde ömür denen çileyi; kendi çilesine aldırmadan aldığı nefeslerine, sıhhatine, bugününe ve dününe şükrederek geçirmeyi âdet edinmişti. Gelen gidenlerin ziyaret esnasında yanlarına usulca yaklaşıp hatırlarını soruyordu: “Kimlerdensiniz?”, “Nerelerden geldiniz?” İnsanlardan aldığı cevaplara sayısız dualar ve tebessümler iliştirerek yalnızlığını gideriyordu belki de. Unutmaya çalıştığı acılarına katık ediyordu gelen gidenin kalabalığını.

Pamuk ipliğinden dokunmuş kareli kumaş parçasının içinde sıcaklığını muhafaza ettiği ekmeklerini karnı acıkmış olanlara sunmak, onun elinden gelen en büyük hayır ve berekettendi. Bahçesine, göçüp geldiği uzak diyarlarda alışık olduğu üzere tandır fırını yapmışlardı eşi sağ iken. Bahçede fırını taşlarla örerlerken “Allah eşimizle-dostumuzla, fukara yoksul kimselerle ekmeğimizi paylaşmayı nasip etsin.” diye dualar etmişlerdi. Rahmetli olan eşinin damarlı elleri dualar edip yüzüne kapanıyordu daha dün gibi. Fırının her taşı bereket ve misafirleri doyurmak adına kanatlandırılmış dualarla örülmüştü. Fakire fukaraya çare, aç olana lokma olmayı temenni ederlerken kendi yoksullukları akıllarına hiç gelmiyordu.

Sürekli şükürden ve kanaatten beslenen ömürlerinde yokluk, ancak dışarıdan bakanların onların üzerinde görebileceği bir şeydi. Ne kadar dikkat kesilseler yoksul olduklarını fark edecek kadar şükürsüz olmaları mümkün değildi. Rıza dolu ömürlerinde yok olanın farkına varmaları için çok olanın şükrünü ödeyip bitirmeleri gerekiyordu ve bu onlar için imkânsız bir şeydi. Hâlihazırda sahip olduklarına şükretmek, ne ödenmez borçtu.

Batman’dan terör nedeniyle göçmüşlerdi Antalya’ya. Sevdiklerini, doğdukları topraklarını bırakıp ekmek derdi ile gurbet diyarlara gelmişlerdi. Ama bu iki güzel Allah dostuna komşu olmak kısmet olunca kendilerini yabancı hissetmedikleri, iğreti olarak görmedikleri bir merhamet mevsiminin ortasında bulmuşlardı. Cami çok yakınlarında olunca beş vakit duydukları ses onlara hiçbir zaman gurbet hüznü yaşatmamıştı. Küçücük evlerinde inşaat işlerinde çalışarak ve bağlarda, bahçelerde gündelikçilik yaparak çocuklarını büyütmüşler; ömürlerinin sonlarına neredeyse gelip dayanmışlardı.

Eşini kaybedeli dört sene olmuştu onu tanıdığımız yaz. Zayıf bedeni bu kaybı anlatırken düşüverecek sanırsınız. Gün dediğimiz vakit bütünlüğünü türbeye gelip gidenlerin selamlaşmalarıyla, hâl hatır ifadeleriyle geçiren bu yaşlı kadının yorgunluğu; üzerine giydiği bol penyeye, çiçekleri solmuş basma eteğe de sirayet etmişti sanki. Zaten onu tanımayı istememe, sonra başkalarına onu anlatma fikrime, ağırlıklı olarak onda bulunan çok yerinde olan kederi, beni iteklemiş olmalı sanıyorum. Fakat onun farkında olmadığı bu keder sadece yüz çizgilerine ve düşmüş omuzlarına yansımıştı. Konuşunca insanlar, neşeli ve kimseyi kırmak istemeyen sevgi dolu bir insanla karşılaşıyordu. Elinde aşınmış ahşap bir tespih, dilinde sürekli dönen dualar ve ayetler onu pür neşe, dinç ve sıhhatli tutuyordu belli ki. Ama ancak kalbiyle bakmayı bilenler, hücrelerine sinmiş kırıklıkları ve keskin kokulu hüzünleri fark edebilirdi. Kalbi atıyor, nefes alıyor, onu bu hayatta bir biçimde yaşıyor sanabilirsiniz bakınca ama en hayat dolu yanlarını sevdikleri ve geride kalanlarla birlikte bırakmış olduğunu anlamanız zor olmasa gerek. Aynı gömüte, aynı toprağın altına giremediği için o hâlâ aramızdaydı belli ki.

Simasına bir zaman baktığınızda içinizde hiç kaybolmayan o iyilik coşkusunu yüzünden okuduğunuz nadir insanlardan biri Hikmet teyze. Merhamet, masumiyet, buna ilaveten naif bir deneyimsizlik hâli… Ağır aksak, hüzünlü kelimeleriyle sizi güldürmeyi, sevindirmeyi murat ediyordur aslında. Cümlelerini ilk gençlik utancına benzer bir mahcubiyetle bitiriyor ve karşısında onu dinleyen kişinin içine bir damla gözyaşı gibi, bir yoksulluk sızısı gibi süzülüyordu. Kafamdan geçen hiçbir kelime onun saflığını, masumiyetini anlatacak bir cümleye dönüşemeyecekti ve ne kadar zorlasam hafızamda karşılık gelecek bir ifadeye rastlamayacaktım anlaşılan.

Onu yakından tanımama vesile olan, bir itikâf hikâyesi idi. Babam ve beş arkadaşı Ramazan ayında itikâf için Elmalı’yı, Elmalı’da da Sinân-ı Ümmî Hazretleri’nin medfun bulunduğu türbenin yakınındaki camiyi seçmişlerdi. Müftüden gereken izinleri almışlar. Ramazan-ı Şerif’in son on günü ellerinden geldiği kadar ibadet ve ilimle meşgul olmuşlardı.

Çok feyizli çok bereketli bir itikâf döneminin sonuna yaklaşırlarken itikâfın bitmesine birkaç gece kala, yanlarında getirdikleri erzakın bittiği bir sırada tanımışlar Hikmet teyzeyi. Sınırlı miktarda yeme içme hassasiyetlerine rağmen ellerindeki malzeme tükenmiş. Dünya işi ile meşgul olmayalım, kuru üzümler ve su ile sahur edelim dedikleri gece kapıları çalmış. Alışık olmadıkları sahur vaktinde kapının çalınması onları epeyce telaşlandırmış. Kapıyı açtıklarında karşılarında utangaç bir çocuk gibi Hikmet teyzeyi görmüşler. Elinde sıcacık ekmekler ve serin bir ayran sürahisi ile kapıda belirmiş.

Babam, “Teyze Allah razı olsun da seni hangi rüzgâr attı bu vakitte?” diye sormuş. Hikmet teyze: “Rüyamda Efendimizi gördüm. ‘Benim cami içerisinde itikâf ibadetini yapan altı tane misafirim var. Onlara sıcacık ekmeklerinden götürsen ne güzel olur.’ dedi bana. Güzelliğinden yüzüne bakamadım. Ay yüzü parlak bir şavk saçıyordu etrafa, nuru bütün gecemi aydınlattı.” diyerek gözlerini silmiş ve ekmekleri babamın kucağına bırakıvermiş. Hikmet teyze ağır adımlarla evine doğru ilerlerken arkadaşları da babam da yaşadıkları bu hadiseye inanamamışlar. Duygusal anlar yaşamışlar. “Ekmekler neredeyse boğazımızdan zor geçti.” diyerek olayı bizlere bayram sofrasında ağlayarak anlatmıştı babacığım. Bayram sabahı feyizli bir hüzünle başlamıştı bizler için. Aktarılan hatıranın bile uzun süre tesirinde kalmıştık. Babamızın dönüşünün sevinci, bir arada oluşumuzun mutluluğu boğazımızda düğümlenmişti şaşkınlıktan. Bu yaşanan içli olay ne güzel, ne ibretli, ne hoş fakat ne kadar hüzünlü gelmişti hepimize. Sadıklarla beraber olmak, ibadetlerle meşgul olmak, ne kadar değerli, ne kadar anlamlıydı bu hadisenin öğrettiği üzere. Tüm dünya nimetlerinin üzerinde bir tat bırakıyordu ağızda ve tarifsiz bir lezzete sahipti Allah için zamanını ayırmak, onun zikri ile meşgul olmak.

Bu olayın üzerinden geçen her yaz mevsiminde bir ya da iki kez ziyaret etmeye başlamıştık Hikmet teyzeyi. Onun cömert gönlü, yoksulluğuna aldırmayan neşesi, garipliğini unutmuş tevekkülü onu her gördüğümüzde yeni bir şeyler öğretiyordu bizlere.

Pazarcı Sedat

Çocuksu bir gülümseme yayıldı ince dudaklarına… Aklına, annesinin başörtüsünü burnuna dayayıp uyuduğu günler geldi. Bu yemenilerde annesinin kokusu yoktu. Eminönü’nün hanlarının şikâyet dolu kokuları sinmişti hepsine. Çantasına dallarıyla gülleriyle bir çiçek bahçesi doldurmuştu yine. Semt pazarlarının yolunu tutmuştu bir kez daha. Her gün çuval eskisi tezgâhını açıp ekmek parasını çıkaracak bir panayır buluyordu. Kapışılan başörtüleri, elleriyle seçiyordu. Elindeki mallar çabucak tükenince zevkli olduğu için gururlanıyordu. Aslında sadece tok gözlüydü. Çok az bir gelirle sattığı için kadınların hücumuna uğruyordu. Çekmeceler dolusu eşarplarına yenisini eklemek isteyen kadınlarla doluydu şehir. Bir tane daha ve bir tane daha… Unutulmak ve güvelere ziyafet olmak üzere doluyordu çekmecelerin eşarplara ayrılmış olan kısımları…

Yazmacılar yokuşunu inerken alışveriş yapan çiftlere bakıyor ve Esma’yı buraya getirmenin hayalini kuruyordu. Geçtiği dükkânların camlarına geniş omuzlu, uzun boylu silüeti yansıyordu. Arada bir kendisini izliyor, saçlarına şekil veriyordu. Valizini peşinden sürüklerken elmacık kemiklerinden başlayıp boynuna kadar yüzünü sıvazlıyordu. Hamalların bağrışmaları, daracık sokaklarda sıkışmış kamyon hırıltılarıyla kaynaşıyordu.

Güneşin solmuş fosforu, yağmurun haberini veriyordu. Kanserli şehrin bağırtıları arasında, meşhur pazarların her an toplanmaya hazır tezgâhlarından biri de Sedat’ın çuval eskisiydi. Üzerine yerleştirdiği rengârenk örtülerden fark edilmeyen sevimsiz sık dokunmuş bez parçası. Pazarcılar, müşteriler kadar zabıtaları da kolluyorlardı. Tiz bir düdük sesi, şehrin gürültüsünü bastırınca büzülme maharetine sahip branda tezgâhlarını sürükleyerek dar sokak aralarına sıvışıyorlardı. Bu sefer bastıran yağmurdu. Büyük bir gürlemeyle dağıtmıştı günün telaşesini. Eğreti pazarcılara mesai bitimi demekti bu.

İşini bitirip mahallesine yaklaşınca tarifsiz bir heyecan duyardı. Her zamanki köşeyi dönerken menekşe sadeliğinde bir güzellikle karşılaşır ve bir gülümseme gözlerini parlatırdı. Ne yolunu ne dilini bildiği aşktı onu gülümseten. Bazen rastlamadığı da olurdu. Böyle zamanlarda yakıcı bir his duyar, anlık kuruntu ve kıskançlıklar beynini kemirirdi. Sevgisini açık etmenin bir yolunu bulamamıştı. Belki bir söz, bir bakış, utangaç bir tebessüm ile itiraf ediyordu. Ama sözlere dökülmüş kesinleşmiş değildi. Adı konulmamıştı. Mutluluk veren bir acı ile Esma’yı anımsadı. Güzel rastlantıya izin veren bahtının şaşkınlığıyla gerildi yüzündeki mimikler.

Çok ciltli kitapların basılı sayfalarında ne anlattığından habersiz, o da insana özgü duygularla yaşıyordu aşkını. Esma, sokağın köşesinde uzak, erişilmeyecek bir yıldız gibi ışıldadı… Sedat, çağrısız gelen evlilik düşüncelerine sevinirken buldu kendisini… O içindeki duygunun içtenlikli bir aşk olduğunun farkındaydı ama Esma henüz hiçbir şey bilmiyordu. Yüreği sevecenlikle eriyordu Sedat’ın.

Ertesi gün, hayallerinin tozpembe sahnesinden hayatın gürültülü ve zahmetli sabahlarından birisine daha uyandı. Bir zamanlar gül esansları kokan şehrin kalabalığında sıradan bir figüran oluyordu işine giderken. Kıyamete kadar söylenecek bir aşk şarkısı olduğundan habersiz, kentin kaldırımlarını adımlıyordu. Ne Galata Kulesi’nin esrarı ne Süleymaniye Camisi’nin ihtişamı ne de Surların hikâyesi onu ilgilendiriyordu. Her gün yanlarından, gururlu bir ilgisizlikle, cahil bir habersizlikle geçiyordu. Oysa kalbiyle bakmasını bilen herkes; o sokakların içine sinmiş keskin kokulu hatıraları, kederleri ve gül rayihasını hissedebilirdi. Sert adımlarını hedefine mevziliyordu. Kavrulmuş susam kokusunun içinden hızla geçerek Eminönü’nün yolunu tutuyordu. Her zamanki alışverişini yapıyor, çıktığı yokuşun inişinde düşünceli adımlarını sıralıyordu. Geçtiği ara sokakların birinde duraksadı bir gün. Telaşlı korna seslerine aldırmak zorunda kalarak kenara çekildi. Böylece dikkatini çeken vitrine daha fazla yaklaşmıştı. Bu şimdiye kadar gördüklerinden, aldıklarından, sattıklarından, beğendiklerinden çok farklıydı. Hem kumaşı hem deseni çok başkaydı. Bu eşarbı Sedat’a göre ancak çok özel birisi taşıyabilirdi. Yoksa hangi kadın taksa gölgesinde kalırdı. Spotların eşliğinde, onlarla yarışır gibi parlıyordu. Bu asil ışıltıyı yakıştıracağı sadece bir kişi vardı yeryüzünde. Eksik kalan resmi ancak Esma’nın güzelliği tamamlayabilirdi. Gülümsemesinin bile direnemediği o soylu acı, yüzünde sürekli asılı duruyordu Sedat’ın. Yüzüne bir utangaçlık yapışıyordu bunları düşünürken.

Pahası bir haftalık kazancına denk gelmişti. Aklından, telafi etmek üzere birçok tasarruf tedbirini hayata geçirmişti. Bütün bunlara değecek ve sevgisini anlatacak bir girişimin içerisinde plansızca ilerliyordu… Esma’yı o kadar güzel yapan gönlünün safiyeti idi aslında. Ruhundaki iyi niyet, hiç terk etmediği çocuksuluğu, utangaç gönlünün gel gitleri…

Taşınması zahmetsiz bavulu ile yürürken poşeti sıkıca tuttuğunu fark etti. Dinlenmek üzere oturduğu cami avlusunda, paketi kimselere göstermek istemeden kucağına gömdü. Duyduğu aşka çok uygun bir fon çalındı kulağına önce. İçli bir sala, ardından yanık bir ezan. Duygusallığını, heyecanını bastıran, yatıştıran bir sesti bu. Nedense bu zamana kadar aldırmadığı bir çağrı. Bu davete icabet eden onlarca insan Sedat’ı incitmeden merdivenleri çıkıyorlardı. İçeriden belli belirsiz duyulan Kur’an tilaveti gönlünü büyük bir huzurla doldurmuştu. Bu ferahlık içine doluyor ve o büyük boşlukta gürültüyle yer arıyordu kendisine. Sükûnet, içindeki eksikliği fark etmesini sağlamıştı. Bir şeyler mırıldanarak mukabele etmek istedi içindeki coşkuya. Hiçbir şey söyleyemedi. Hazırlıksız, tedariksiz gibiydi bu gösterişsiz cezbenin karşısında. Boş veremedi. Gönlündeki genişlik endişeye dönüştü. Meridyenlerde gezinen ezan sesi yorgunluğuna, kederlerine, kafa karışıklığına ne de iyi gelmişti.

Babasıyla gittiği bayram ve cuma namazlarının neşesini takınarak abdest aldı, ardından camiye girdi. Arayışlarının, hayattan beklentilerinin, yaşadığı iç sıkıntılarının bu mabette giderek yok olduğunu, hafiflediğini hissediyordu. Yoksunluğunu, dilindeki tutukluğu, içinde büyüttüğü kara sevdayı küçük ve sıcak, yoksul ve samimi, içe dönük ve derin yalnızlığını unutuyordu böylece. Bir değişim yaşamaktaydı. Sesi duyulmayan gürültülü bir farklılaşmanın başlangıcıydı yaşadığı. Yekpare kederleri, kıyısından köşesinden deliniyor ve içinden cerahat akıyordu sanki. Dedesinin şefkatle terennüm ettiği nasihatleri hatıralarının gözenekleri arasından uç vermeye başlamıştı saniyeler içinde. Tutup çekti ve çözdü sanki bütün bilmecelerini. İçine dolacağı en doğru anlamı bulduğunu hissetti. Bir yağmur ferahlığı gibi gönlünü yıkadı bu serin duygu. Yitirdiği bir sırrı yeniden bulmuş gibiydi. O andan itibaren kor ateşlerin içinde serinliği, bir sicim suda derinliği bulduğuna o kadar emin olmuştu ki. İçini ılıştıran bu ürperişle beraber adeta yaşıyor olmanın yara bere almadan ödenemez bedelini rahatlıkla ödemeye başlamıştı.

İlerleyen günlerde askere gidecek, komando olarak daha da kavi bir hâle, sarsılmaz bir güce kavuşacaktı. Endişe edilen ömrüne de mahallede bekleyişini sürdüren Esma’ya da yolunu gözleyen yoksul annesine de hiçbir şey olmayacaktı. Her gücün ve kudretin üstünde olan Allah’a güvenip dayanan Sedat’a ve onu bekleyenlere yine sonsuz güç ve kudret sahibi olan Rabbi kefil ve mukayyet olacaktı. Hayatı güç devşirme yarışına girmeden yalnız Allah’ın önünde eğilerek, yalnız O’ndan yardım isteyerek, bir gülü koklama zarafetinde bir kul olarak mutlu mesut yaşayacaktı. İçinde yaşadığı ve gerçeklik denilen cezaevinin dışına çıkabilmişti ya daha ne olsun.

Hayatın karmaşıklığının altında yatan aslında o zarif basitlik düğümünü çözmüştü işte. Cebine çaresiz attığı hüsranları bir bir çıkarıp hafiflemişti. Hayatı gündüzlerin yoğunluğuna tahsis edilmiş bir yorgunluk ülkesi olmaktan çıkacaktı böylelikle. Nöbetini tuttuğu gençlik yılları daha anlamlı devam edecekti bundan böyle. Minareden süzülüp tenine değen ve bedenini ürperten bir ses, hayatının anlamını bulmasını sağlamıştı.

Fedakârlığın Ödülü

Ayla dul kaldığında, şimdilerde birçok kadının yeni evleneceği yaşlardaydı. Elif ve Mustafa adında iki çocuğu vardı. Muzaffer Bey’in ölümü ani olmuştu; çamaşırlar kururken, çocuklar suçiçeği çıkarırken, pirinçlerin taşları ayıklanırken, dolmalık biberler doldurulurken, akşam için pişirilen yemeğin altı kısılırken ya da balkondaki tozlar süpürülürken. Camgüzeli saksısına su verilirken ve daha yapılacak bir sürü iş varken, bulaşıklar yarım kalmışken, Ayla’nın ellerinden köpükler akarken, çocuklar büyüyecekken, okulları bitecekken, sırası gelen evlenecekken birdenbire gündeme gelip kurulmuştu ölüm. Ecel, Muzaffer Bey’in iki kaşının ortasına oturmuş ve oradan bütün ahaliye sayısız derslerinden birini daha vermişti ansızın.

Mevsim sıcak, ölüm ise soğuktu. Sessiz mizacı, sakin kişiliği olan Ayla, kanepede hareketsiz duran eşinin öldüğünü anladığında çığlık çığlığa bağırmaya başlamıştı. Kocasını şiddetle sallamış, yüzüne bir bardak su dökmüştü. Ama nafile. Ölüm, yakalarına yapışmış bırakmamıştı. Saati gelen herkes gibi Muzaffer Bey de dünyada alacağı nefeslerin sayısını tamamlamıştı. Önceden hasta olmadığı, herhangi bir şikâyeti bulunmadığı için Ayla bu kadar şaşırmıştı belki de. Kocaman açtığı gözlerinde hayretler yanıp sönerken sesini duyanlar yanına gelmişti. Aynı şaşkınlığı yaşayan komşularından metanet tavsiyeleri almaktan başka çaresi yoktu. Terzi Muzaffer Bey, bir gün sonra küçük atölyesine gidememiş, boynuna mezurasını asamamış, kara makasını bir daha kullanamamıştı. Ayla Hanım ise gencecik yaşta yalnız kalmıştı.

Tülbent dolabını açınca iğde kokusu havalandı odanın ortalarına doğru. Cam sürgüsünü açarken duyduğu hüzün çok büyüktü. Özel günler için ütülenip katlanmış yazmaların içinden mevlitlerde takılması uygun olan örtüsünü çıkardı. İğne oyasından güllerini elleriyle gezindi, çeyizi için hazırladığı bu yarım kanat mevlit örtüsünü işlerken kurduğu hayallere için için ağladı. Oğlunun sünnetinde, kızının düğününde, komşuların okuma davetlerinde takınmayı umduğu örtüyü; Muzaffer Bey’in ölümünü takip eden kırkıncı günde takacak olması çok ağırına gitmişti.

Tüm komşuları, artık atlattıkları üzüntüyü o gün tekrar takınarak Muzaffer Bey’in ruhuna okunacak Yasin’i dinlemeye gelmişlerdi. İçeriden gelen mevlidin sesi acıklı etkiler bırakıyordu dinleyenlerde. Beyaz başörtüsü ile kalabalıkta oturan en mahzun kişiydi Ayla. Biraz ayrılığa, biraz yoksulluğa en çok da kendine ağlıyordu sessizce. Çocuklarını teselli edecek cümlelerinin olmayışına ağlıyordu. Onların hiçbir şeyi anlamayan gözlerine, yetim kalışlarına ağlıyordu. Söylediği kelimeler, evlatlarının kulaklarından kalplerine bir ağrı kesici gibi yayılıyordu zaman zaman.

Herkesin sevip saydığı bir kadındı Ayla. Çocuklarıyla kıt kanaat geçinecekti. Eşinin mesleğini evinden sürdürerek hayata tutunacaktı. Çocuklarını büyütecek, yaşamına hüzünlü fakat onurlu bir şekilde devam edecekti. Elbette zaman zaman türlü zorluklar çıkacaktı karşılarına. Ama bir yandan da zaman ilerleyecek ve bütün yaraların üzerine üfleyecek, kanattığı acıların tesellisini verecekti.

Ayla atölyeyi kapatarak kumaş toplarını ve diğer malzemeleri evin bir odasına dizmişti. Böylece masrafları azaltmıştı. Yarım kalan işleri bitirmek ve yeni siparişleri almakla işe koyuldu. Uykusundan çokça fedakârlık etmesi gerekmişti. İster istemez zor ve dar bir koridora girmişti. İşlerini yoluna koydukça genişleyen, ferahlayan bir girdapta savrulmadan ilerlemeye çalışıyordu.

Yıllar birbirini kovalarken Ayla’nın bu mücadelesini hafifletecek teklifler gelmeye başladı. Onun rahat ettirecek talipleri oldu. Ama Ayla, hiçbir evlenme teklifini kabul etmedi. Arabulucu kadınları nazikçe geri çevirdi. Kendisini çocuklarına adadı. Kumaş biçerek, teyel sökerek, dikiş dikerek, ütü yaparak faturalarını ödedi. Evinin ihtiyacını gördü. Çocukları büyüdü. Kızı hemşire oldu, oğlu öğretmen. Onun en büyük mutluluğu yavrularının kendilerini kurtarmaları oldu. Ekmeklerini kazandılar. Tam Ayla’nın yükünü hafifletecekleri sırada evlenip gittiler. Babadan kalma arazi düğün ve çeyiz eksiklerini tamamlamaları için satıldı. Ellerinde avuçlarında ne varsa okumak, mezun olmak, yuva kurmak için kullanılmıştı.

İnsanın ihtiyaçları belirliyordu, yoksul olup olmadığını. Ayla’nın bu fâni dünyadan, çocuklarının huzurundan başka bir isteği kalmamıştı. O yüzden onun gözlerinde yokluk, fakirlik hiçbir zaman seğirmedi bile.

İnsanların hayata tutunmak için şeref, onur, dostluk, iffet, sadakat, komşuluk, namus, vefa, sevgi, samimiyet gibi çok büyük nedenlerinin olduğu zamanlarda yaşamak; yeni elbiselere, yeni eşyalara harcamak için banknotlara ihtiyaç duymamak demekti. Elinde bulunanlarla yetinmek, olana şükretmek, olmayana sabretmek olağandı. İnsanların kapılarını kilitlemeye gerek duymadığı, terekte duran tabakların birbirinin aynı olmadığı, sofraya illaki takım kaşık çatalların dizilmediği, kızartma kokularının tüm balkonlardan taştığı, cacık yapılırken salatalığın en taze kısmının, eteğinde yemek hazır mı diye bekleyen çocuğa verildiği yaz akşamları, birbirini tekrar ediyordu. Bir kap yemeğin komşuya da gönderildiği, sokakta turfanda meyve yenilmediği, yemek vakti geldiğinde bahçede oynayan çocukların başka bir bahaneyle ya da işaret diliyle eve çağırıldığı zamanlarla beraber akıyordu vakitler. Dün doğan bebeler liseye başlıyor, lise talebeleri çoluk çocuğa karışıyor, anne olanlar nine oluyor ve âdeta zaman alaycı çalımlar atarak insanlarla dalgasını geçiyordu.

Ayla elindeki eteğin teyellerini sökerken uyuyakalmıştı yine. Bazen zil bazen de telefon sesi onu kendisine getirirdi. Bu sefer “Huuuu!” diye seslenen Fatmaana teyzeydi, gürültülü nefesiyle oflaya puflaya içeri girdi. Ayla hemen toparlandı. Misafirini karşıladı. Uzun zamandır uğramayan misafirini içeri buyur etti. Fatmaana teyze mahallenin büyüklerindendi. Kızı Elif’in kısmetine de o ön ayak olmuştu. Oğlu Mustafa, eşini kendisi bulup getirince Fatmaana teyze, mahallede söz verdiği kızlara biraz mahcup olmuştu ama Mustafa’nın düğününde el çırpmayı, oynayanları seyretmeyi, evlenecek yaşa gelmiş kızları arşivlemeyi, gelini baştan aşağı tedirgin edecek kadar süzmeyi ihmal etmemişti. Elbette her şey kısmetti. Bunu en iyi bilenlerden birisi Fatmaana teyzeydi. Kimi zaman ödüllere boğulan bu kadın, kimi zaman da hakaretlere uğrayabiliyordu. O bölgenin aracılık işlerini yapan yaşlı kadın, getirdiği haberin kişisini anlatırken öyle ballandırıyordu ki gülümserken gerilerde bulunan altın dişi ışıldıyordu. Hele de “Sen bu işi yap, dile benden ne dilersen.” diye gelen teklifleri daha bir iştiyakla anlatıyordu. Altın dişi ve gülümsemesiyle, hiç bitmeyen kelimeleriyle ardı arkası kesilmeyen cümleleriyle bu sefer diyecekleri Ayla içindi. Eşini uzun zaman önce kaybetmiş, hâli vakti yerinde, emekli, çocuklarını evlendirmiş olan Hacı Muhittin Bey’den haber getirmişti. Bu talibine de diğerleri gibi hiç sıcak bakmadı Ayla.

“Kız etme bir düşün.” dediyse de laf dinletemedi, Fatmaana teyze. “Bak çocukların seninle işi bitti. Bu yalnızlık çekilir mi? Çok pişman olursun.” dedi ama nafile. “Kız gezersiniz, çok iyi anlaşırsınız, ikinizin derdi de yalnızlık, birbirinize çare olursunuz işte ne güzel. Bırak artık, milletin teyellerini sökmekten usanmadın mı?” dedi demesine ama Ayla, Nuh dedi Peygamber demedi yine.

Çok yakında oğlunun çocuğu olacaktı. Gelini de öğretmendi. Çocuğa bakmak konusunu kendisine vazife edinmişti. Hatta torun heyecanı ile aşırı gönüllüydü. Kızının çocuğu olduğunda yine bakacak birisine ihtiyaç olacaktı. Ayla evlenmeyi, hele bu saatten sonra hiç istemedi. Omuzlarına dökülen saçları seyrelmiş, rengini yorgun bir griliğe terk etmişti. Ela gözlerinde ışık azalmış, gözaltları torbalanmıştı. Alnında, çene altında yılların imzaları, acılarının hatırası çizgiler çoğalmıştı. Yazmayla örttüğü saçlarını sıkıca toplarken aynada kendini izledi. Muzaffer Bey’in eşi olduğu günlerde sahip olduğu güzellik, kaybolmuştu sanki. Üzerinde bulunan elbisenin renkleri gibi solup gitmişti gençliği de. Aynada kararlılıkla süzdü kendisini. Söz verdi bir defa daha. “Yok, evlenmeyeceğim.” diye fısıldadı aynadaki yorgun sureti sanki dert arkadaşı bir başka kimseymiş gibi.

Kısa bir zaman sonra ismini Muzaffer Efe koydukları torunu dünyaya geldi. Dünyalarına bir heyecan, tatlı bir telaş katılmıştı böylece. İsminin de etkisiyle bu bebek Ayla’nın uzun zamandır yaşadığı en büyük teselliydi. Gelinin soğuk davranışlarının, çalımlı konuşmalarının baskılayamayacağı bir sevinçti bu. Gecesini gündüzünü vereceği bir mutluluğun kıyısında bulmuştu kendisini. Ayla günlerin geçtiğini Muzaffer Efe’nin girdiği yaşlarla anlamaya başladı. Üç aylık, dokuz aylık, iki yaşında… Zaman artık hesabını minik torunu üzerinden işletmeye başlamıştı. Okuldan dönen gelin; çocuğunu en iyi şekilde bakılmış, evini toparlanmış, yemeğini hazırlanmış olarak buluyor ama teşekkür bile etmiyordu. Güler yüz göstermeyi bile çok görüyordu kayınvalidesine. Bütün bu kırıcı tavırları, torunuyla geçirdiği mutlu saatlerin bedeli olarak gören Ayla, aldırış etmemeye çalışıyordu. Lakin bir gün gelinini ve oğlunu tartışırlarken duyduklarına çok kırılmıştı. Gelini, “Eve geldiğimde gitmiş olmasını istiyorum, karşılaşmak bile istemiyorum.” diye bağırıyordu Mustafa’ya.

Bir an kendisinden bahsedildiğine inanamadı. Onca iyiliği dokunduğu, emek verdiği, sevgi gösterdiği birinden böyle incitici sözler duymayacağına emindi. Ama sözler bizzat Ayla’yı işaret ediyordu. Oğlu, annesini savunmak yerine karısını sakinleştirmeye çalışıyor ve “Tamam konuşurum biz gelmeden evine geçer.” gibi cevaplarla eşini yatıştırmaya uğraşıyordu. Fenalaşır gibi olmuştu Ayla. Bu duydukları karşısında sitem edecek, hesap soracak gücü kendinde bulamamıştı. Sessizce ayrıldı evlerinden. Çok sonra anlayacaklardı duyduğunu, kırıldığını, çekip gittiğini. Kendi evine doğru geçerken ne kötülük yapmış olabileceğini düşünmedi bile. Emindi, sevgisinden, emeğinden… İyilikten başka verdiği hiçbir şey yoktu evlatlarına. Belki de Muzaffer Bey’in ölümünden daha çok canını acıtmıştı duydukları. Taziyesiz, kefensiz, salasız, kabirsiz bir şekilde ölmüş; diri diri toprağa girmişti sanki.

Aynanın karşısında, yaşlılığın alametlerinin sardığı yüzünü elleriyle yokladı. Bunun için miydi bütün bunlar? Derken yalnızlığın içinde kaybolan günlerini, yoksulluk içinde geçirdiği ay sonlarını, uykusuz gecelerini, iğne batan, bobin saran ellerini, sürekli makine sesiyle inleyen beynini, sayıları silinmiş mezurasını, dikiş kutusunda eskiyen yüksüğünü, gıcırdayan ütü masasını, ağrıların sardığı eklemlerini düşündü. Ellerini hayretle ağzına götürdü ve sessizce ağladı. Çok kırılmıştı. İstenmediğini hoyratça duymak zoruna gitmişti. Sevilmemek ağır gelmişti Ayla’ya.

Her şeyin tesellisi derdi ile birlikte yaratılıyordu bu dünyada. Derde düçar olan devasını da kendi elleriyle dertop edebiliyordu. Ayla gençliklerine mi verdi; duyduklarını yanlış yorumladığına mı inandı bilinmez bu keskin acının da üstesinden gelmeyi başardı bir şekilde. Engin anne yüreği kim bilir hangi bahaneyle affetti evladını. Kurşun gibi dertlerin ağırlığı altında ezilirken kuş gibi hafiflemenin yolunu nasıl buldu bilemeyiz. Başına gelen bütün sıkıntılar gibi bu da bir imtihandı. Oğluna hiç ilenmedi. Ona kötü bir son dilemedi. Yaptığı fedakârlıkları başlarına kalkmadan devam etti annelik serüvenine. Mustafa da anlayacaktı bir gün hatasını; ama aklı başına geldiğinde boynuna sarılıp af dileyeceği bir anne bulacak mıydı orasını kimseler bilemeyecekti…

Bahar Bozgunu

İçeri giren Elif çok şaşırmıştı, annesini görünce. Annesinin ağladığına çok rastlamamıştı. Hep güçlü durmaya çalışan, zorlukların üstesinden gelen kadına ne olduğunu merak etmişti. Olan biteni öğrendiğinde, anneciğini nasıl teselli edeceğini bilememişti. Mustafa ve eşi annesinin kalbini çok kırmışlardı. Abisinin eşi annesini evinde istemiyordu. Çocuğuna bakmasını istiyor fakat onlar gelir gelmez evlerinden gitmesini istiyordu. En çok Mustafa’ya gönül koymuştu Ayla. Kendi oğluna, elin kızına ne desin zaten, elbette sevmeyebilir, ama Mustafa ona saygı duymasını söyleyebilir, en başından bunu sağlayabilirdi. Elif annesinin kederli yüzüne baktıkça üzülüyordu. “Ah anneciğim çok yıprattın kendini, keşke kendin için yaşasaydın biraz.” dedi. “İnan sana hiç gücenmezdim, evlenseydin rahat etseydin.” dedi. Ayla ne gösterdiği hassasiyetin ne de kıymetinin bilinmediğini çoktan anlamıştı.

Çok geçmeden bir terslik olduğunu anladı etraftakiler. Ayla torununa bakmaya gitmiyor, yüzü bu sıralar pek gülmüyordu. Çabuk yayılır böyle konular, olduğundan biraz daha fazla ünlemle duymayan kalmaz olup bitenleri. Hacı Muhittin Bey’in de kulağına gider bazı şeyler. Bir kez daha denemek ister şansını. Hemen Fatmaana teyzeye haber salar. Teklifini yenilemesini ister. Kocakarı, zaten günlerini buna benzer heyecanlar olmazsa yaşanmadı sayar. Hemen gider Ayla’nın evine. Başlar nasihat etmeye. “Bak kadın kızım, ben sana hep dedim. Yalnızlık Allah’a mahsustur. İnsan, hiç kimseye hele ki evlatlarına hora geçemez. Kimselerden takdir göremezsin. Senin çektiğin sıkıntıların kıymetini bilecekler mi sandıydın? Sen demesen de ben anlarım. Bu evlatlardan hayır gelmez.”

Aslında yaşlı kadın, sözü boşuna uzatıyordu. Ayla yalnızlığını bitirmeye kararını vermişti çoktan. Hacı Muhittin Bey’in can yoldaşı olmayı kabul etmişti. Bunu aracı kadına hiç lafı dolandırmadan söyleyecekti. Nezaketen sözünü bitirmesini bekledi. Biter bitmez, “tamam” dedi. “Sen ona de ki. Ayla kabul ediyor, gelsin istesin diyor de.” Utanmaya bile gerek duymadı Ayla bunları söylerken. Çöp çatan kadın yine keyifle gülümserken altın dişlerini gösterdi. Neşe içinde ağır aksak adımlarla müjdeyi iletmeye gitti. Evlatlarının evinde sığacak yer bulamayan kadın yine de onları kararından haberdar etti. Mustafa mahcup bir şekilde hiç itiraz edemedi. Elif zaten annesinin hayatını yaşamakta geç kaldığına inanıyordu. Birkaç gün içinde hazırlandılar. Bir akşam vaktini kararlaştırdılar.

Hacı Muhittin Bey, evli barklı çocuklarını, daha çok tanıştırmak biraz da isteme işini gerçekleştirmek için yanına aldı ve Ayla’nın mütevazı evinin yolunu tuttular. Fatmaana teyze olayın kahramanı olarak o akşam orada bulunmalıydı. Ona da haber verildi. Fatmaana teyze, o akşam, üzerine Hacı Muhittin Bey’in teşekkür için hediye ettiği fistanı giyinmişti. Ayla’nın evinde Elif’le eşi ve Mustafa’yla eşi hazır bulunmuştu. Sakalları beyazlamış, yüzünde gülümsemekten iz oluşmuş, kahverengi takım elbisesinin içinde yaşına göre yakışıklı bir adamdı Muhittin Bey. Elindeki çiçeği Ayla’nın kucağına bırakırken elleri titriyordu. Ayakta durduklarında boyu Ayla’ya göre hayli uzundu. Ama genç kız genç oğlan değillerdi nasıl olsa. Mürdüm rengi bluz ve etek takımı özel günler için giyindiği demirbaş kıyafetleriydi. Bu sade, abartısız giysilerin içinde bir genç kız gibi heyecanlanmıştı.

Tanıştılar konuştular. Zaten uzaktan birbirleri hakkında iyi şeyler bilen iki aile o akşam hısım olmaya karar vermişti. Sade bir nikâhla hayatlarını birleştirmeleri istişare edilmişti. Artık can yoldaşı olmak üzere iki olgun insan, aynı evde birbirlerine soluk arkadaşı olacaklardı.

Zaman, kendisini yeni kurulmuş ailenin geride bıraktığı vakitler üzerinden anlamlandırmaya başlamıştı bu sefer. Üç ay, yedi ay, iki sene… Artık geçim sıkıntısı, çoluk çocuk derdi, fatura tasası bitmişti Ayla’nın. Bu işlerle Hacı Muhittin Bey ilgileniyor, Ayla bir eli yağda bir eli balda rahat içinde günlerini geçiriyordu. İkisi de hayat arkadaşlıklarından pek memnundu. Hatta sık sık “Biz seninle daha önce neden buluşmamışız.” diye birbirlerine latifeler ediyorlardı. Geziyorlar, bahçelerde oyalanıyorlar, muhabbetli zamanlar geçiriyorlardı. Çocuklardan yana hiçbir sıkıntı çekmiyorlardı. Onca yokluğun, yoksulluğun, tırnaklarıyla verdiği mücadelenin sonunda Ayla çok minnettardı Muhittin Bey’e. Rahat yıllar yaşıyordu. Kendi akranlarını, Fatmaana teyzeyi ziyaret ediyorlar, yaylaya çıkıyorlar, köylere gidiyorlar, canları ne isterse o şekilde program yapıyorlardı. Ayla onca yorgunluklara aldırmadan yaşadığı geçen günlerini, Mustafa’ya ve eşine olan kırgınlığını bile unutmuştu. Kararından pişmanlık duymamasına çokça şükürler ediyordu.

Günlerden bir gün Hacı Muhittin Bey’in yüzünde bir gariplik fark etti Ayla. “Muhittin Bey sen iyi misin?” dedi. Muhittin Bey’in konuşması da bir garip geldi Ayla’ya. Hemen Muhittin Bey’in en büyük oğlunu aradı durumu anlattı. Birlikte hastaneye gittiler. Ayla’nın tahmin ettiği gibi Muhittin Bey’in sol tarafına felç inmişti. Daha evdeyken yüzünden anlamıştı. Sol elinin ve ayağının da tutmadığını doktor söyleyince emin oldular. Muhittin Bey Ayla’dan on yaş büyüktü. Hâliyle yaşlanmaya bağlı olarak damarlarının tıkanması sonucu hastalanmıştı. Doktor bir süre hastanede yatırmayı uygun gördü. Sonra ilaçlar fizik tedavi uygulamaları vererek hastayı evine yolladı. Hastanede Muhittin Bey’in yanından hiç ayrılmadı Ayla. Eşine, ikinci baharına elinden gelen tüm gayretle ilgilendi. Evde de ilaçlarını saati saatine, Fizik tedavi hareketlerini harfi harfine uyguladı. Zamanla iyileşir gibi oluyordu Muhittin Bey. Ayla’ya mahcup gözlerle bakıyordu. Onun bunca ilgisine memnun olduğu kadar mahcup da oluyordu. Sanki ona yaşatacağı güzel günlerin orta yerinde film kopmuştu. Bunun sorumlusu olarak kendisini görüyor gibiydi. Olgun ve çilekeş bir kadın olan Ayla, onun derin bakışlarındaki kaygıya üzülüyor rahatlaması için elinden geleni yapıyordu. Yıllar geçiyordu hastalıkla beraber. Ayla, incitmeden seve seve bakıyordu eşine. Gelen misafirleriyle ilgileniyordu. Çocukları da Ayla’ya mahcup tavırlar takınıyorlardı. Ayla bu duruma içten içe üzülüyor onları rahatlatmaya çalışıyordu. Ve onlara karşı sevgisinde ve saygısında hiç azalma olmadan hayat arkadaşı olmanın hakkını veriyordu. Varlıklı ve hatırlı bir kimse olan Muhittin Bey’in sağlığını geri kazanması için her yolu araştırıyor her türlü emeği harcıyordu. Bütün eş, dost onların bu yaklaşık beş yıl süren saadetlerini nazara getirdiklerine hayıflanıyorlardı. Ayla’nın öz verisi herkesin dikkatini çekiyor ve takdirini kazanıyordu. Elif ve Mustafa zaman zaman babaları gibi saydıkları Muhittin Beyi ziyaret edip moral vermeye çalışıyorlardı.

Muhittin Bey iyiye gitmek yerine daha da kötüye gidiyordu. Giderek kilo kaybediyor, tansiyon, şeker gibi hastalığını zorlaştıran yeni bulguları ortaya çıkıyordu. Hapları her geçen gün artıyor çoğu zaman serum desteği ile hayatta kalması sağlanıyordu. Ayla her türlü ihtiyacını yatakta gideren yaşlı adama gece gündüz hizmet ediyor. Hiç yüksünmeden, tiksinmeden yardımcı olmaya çalışıyordu. Evlatlarının yardımını kabul etmeden bil fiil kendisi ilgileniyordu. Kendisini kısa süre de olsa mutlu eden huzurlu bir yaşam sürdüren Muhittin Bey’e vefalı davranıyor iyileşmesi için elinden geleni yapıyordu.

Günler geçti ama iyi netice alamadılar. Ayla’nın elinden geleni yapması yetmedi. Muhittin Bey acılar içinde, mahcup bakışlarla hayata veda etti. “Yastık değişse kader değişmez diye boşuna söylememişler.” diyerek ağıtlar yaktı Ayla. İkinci kez hayat arkadaşını kaybetmenin verdiği acıyla başa çıkmaya çalışırken.

Yine taziyeler, mevlitler, Yasinler bütün eski acılarını da kanatmıştı, iyice onardığı hüzünlerin dikişleri açılmıştı. Hiçbir iğne hiçbir iplik bu sökükleri tamir edeceğe benzemiyordu.

Aradan birkaç ay geçmişti. Taziye ziyaretleri bitince Muhittin Bey’in hatıralarıyla dolu evde yine bir başına kalmıştı. Tanıdık olduğu bu acı, canını yine çok yakıyordu. Bir gün Ayla’nın eline postacı bir resmî evrak tutuşturmuştu. Elindeki evraka göre mahkemeye çağırılıyordu. Saati günü belirtilmiş bir mahkeme celbi idi elindeki. Vakti geldiğinde hükümet konağının yolunu tutmak üzere hazırlandı. Muhittin Bey’in yenilediği, rugan, ökçesiz ayakkabılarını, dizinin altında biten lacivert mantosunu giyindi. Sade renkli başörtüsünü her zamanki gibi bağladı. Mahkemeye gitmek için Muhittin Bey’in evlatları da hazırlanmışlardı. Babalarına son derece iyi bakan iyi yürekli kadını götürmek için gelmişlerdi. Ayla herhalde veraset işlemleri diye aklından geçirdi. Bütün çocuklar da olduğuna göre miras işleri ile ilgili olmalıydı. Yolda her zamankinden biraz daha suskun ve mahcup olan üç evladıyla mahkemeye ulaştıklarında onlarla yan yana dizildi Ayla. Avukat, hâkimin huzurunda vasiyetini okuyacaktı Muhittin Bey’in. Öksürerek söze başladı. “Burada merhum Muhittin Çınar Bey’in vasiyetini okumak için toplandık. Kendisi tüm vasilerinin huzurunda okunması için bu mektubu bıraktı.” diyerek kâğıdı okumaya koyuldu. Uzun uzun mal beyanını anlatan cümlelerin ardından Ayla birçoğunu bilmediğini fark etti. Zaten ilgilenmemişti malıyla mülküyle. Çocuklarına isim isim ayrıntılı bir şekilde bıraktığı evleri arsaları tek tek sayıyordu mektup. En son sıra Ayla’ya gelmişti. Avukat devam etti: “İkinci eşim olan Ayla Çınar ölene kadar şimdi oturduğu evde oturabilir. Öldükten sonra evi en küçük evladım Zühre’ye bıraktığımı bu mektupla beyan ederim.” dedi ve elindeki kâğıdı katladı zarfa yerleştirdi. Mektubu bitiren avukat buluşmanın sona erdiğini belirtti. Ayla kaskatı kesilmişti. Hiçbir şeyi mal mülk için yapmamıştı. Ama bu ilginç beyan onu son derece üzmüştü. Böyle bir pazarlık yapmak bunları önceden hesap etmek aklından bile geçmeyecek şeylerdi. Ama nasıl olmuştu da Muhittin Bey bunu kendisine reva görmüştü. Ona duyduğu saygı, büyüttüğü sevgi kanamalı bir acıya dönüşmüştü. Aklının ucundan bile geçmemişti. Varlığının ne olacağı, ona ne kalacağı. Şimdi ağlasa mı gülse mi çok tuhaf bir duyguya kapılmıştı. Yine sözlerden incinmişti. Onca emekten, sevgiden, yorgunluktan değil sözlerden kırılmıştı yine. Mustafa ve eşinin bağrışmasını duyduğu günden daha kötü olmuştu.

Hak etmeyen bir adamı sevmiş, değer vermiş, onunla ölene kadar ilgilenmişti. Bunları mal mülk için yapacağını zanneden bir adam için. Yaptığı iyilikleri sevgisinden yapmıştı. Çok şaşırmıştı bu açıklamaya. Şimdi anlıyordu son zamanlarda bakışlarında beliren mahcubiyeti. Çocukların gözlerinde gördüğü kaçamak bakışların nedenini de şimdi anlamlandırabilmişti. Kendisini değersiz, manasız, kıymetsiz ve boşlukta hissetmişti. Çok kırılmıştı. Mahkeme odasında tepkisini merak eden Muhittin Bey’in çocuklarına şaşkın şaşkın baktı.

“Hiçbir şeyi mal mülk için yapmadım. Çok zaman babanızın varlıklı bir insan olduğunu unuttum bile. Fakat bu yaptığı da ne demek böyle? Bu yaptığını ömrüm boyunca unutmayacağım. Ona olan kırgınlığım asla geçmeyecek. Babanızın olan hiçbir şeyi de istemiyorum.” diyerek bulundukları salonu terk etti.

Romanların Hocası

Ortaokul sıralarında arkadaşım Fatmagül ile uzun ve keyifli bir arkadaşlık kurmuştuk. Yemeğimizi harçlığımızı sırlarımızı paylaşmıştık. Birkaç defa evimizde onu ağırlamıştım ama ne kadar istesem de onların evine hiç gidememiştim. Bunda Fatmagül’ün “Sen de bize gel“ demelerinde muhakkak hissettiğim çok davetkâr olmadığı duygusu kadar annemlerin izin vermeme konusunda baskın tutumlarının da çok etkisi vardı. Fatmagül’ün oturduğu mahallede çingene çok olduğundan ve bir çocukluk kâbusu olarak kaçırılmaktan korktuğumdan ben de ısrarcı davranmıyordum demek ki. Bu gerçeği bu şapşal çocukluk gerekçesini Fatmagül’ün yanında hiç dillendirmemiş olmayı diliyorum ama emin değilim.

O çok güzel ve renkli; o çok içten arkadaşlığımız artık Fatmagül’ün okuldan ayrılma hadisesiyle sona ermişti. Oysa ne kadar güzel sohbetler ediyorduk, kendimizi, zevklerimizi, ilgilerimizi, iç dünyamızı ve birçok şeyi beraberce keşfediyorduk. Uzun zaman mahzun olmamın nedeni olan bu ayrılık acısı çocukluğumun güzel duygularından biriydi. Bana acı verdiği kadar ruhumu yükselten gönlümü havalandıran bir sevme örneğiydi.

O okuldan ayrılınca arkadaşım Gülsüm; derinden üzülüşüme bir son veririm umudu ile “Neden üzülüyorsun ki onlar çingeneymiş.” deyiverdi. Tam o anda korkunç bir sarsıntı geçirmiştim. Yaklaşık üç seneyi birlikte geçirdiğim birlikte yiyip içtiğim bizden daha fazla biz olduğumuz canım arkadaşımın başka bir etnik kökeni var başka bir yaşam geleneği var diye sarf edilen bu cümledeki çirkin ve yapışkan ağırlık canımı çok acıtmıştı. İnsanlığın canını acıtacak, kalabalıkların ağzının tadını bozacak kıvamda olan bu kekre tembih; bu yaşımda bile hâlâ kötü kötü çınlar durur kulaklarımda. Oysa biz bunu tahmin etmeyecek akıl erdiremeyecek yaştaydık, buna inanmayacak kadar birlikte ve beraberdik. Aynı şakalara gülüyor aynı şeylere seviniyorduk. Onu başka bir dindenmiş gibi öteleyen cümleleri hafızamdan sildirmeyi ne çok isterdim. Okulun bahçelerinde sığla ağaçlarının diplerinde beraber elif ba cüzünü, hadis-i şerifleri ve kısa süre ezberlerini tekrarladığımız Fatmagül; başkası “diğeri” “öteki” nasıl olabilirdi. Onunla dostluğumu sonlandırmamaya irtibatımı koparmaya hiç niyetim yoktu. Ama ne kadar aradımsa da neler ettimse de geçen yıllar içerisinde Fatmagül’den bir karşılık bulamamıştım. Sanırım benim kulaklarıma zift gibi dökülen “öteki” olma mevzusu Fatmagül’e de ulaşmış onu benden çok daha gürültülü çok daha kanlı bir şekilde yaralamıştı. Tam da buna hükmetmiştim ki...

Düşündükçe ona zor bir gecenin sabahında gördüğüm rüyayı anlattığım geliverdi aklıma. Ve kahrımdan öldüm evet öldüm ama cenaze namazımı kılan olmadı. Gerçekten çocukluk yaşlarımın algısı ve bilgisiyle anlattığım rüyada Fatmagül’ü ve beni çingeneler kaçırmıştı. Sabaha kadar kurtulmaya çalışmıştık. Bizi çiçekli bohçalara saklamışlardı. Kaçabileceğimiz fırsatlar oluşsa da kaçamıyorduk bir türlü. Rüya bu ya ayaklarım bir ton ağır oluyordu ne zaman koşmak istesem. Sanki beton dökülmüş de beton ayaklarımda soğumuş gibi hareket edemiyor kaçamıyordum. Bizi sakladıkları kumaş torbalarının içinde boncuk boncuk terlerken nihayet uyanmıştım ve sabah olunca dert ortağım olan Fatmagül’e anlatmıştım. Ten rengine inat ışıl ışıl bembeyaz kalbini kim bilir nasıl da kırmıştım? Belki de sürdüremediğimiz ilişkimizin sorumlusu benim bu patavatsızlığımdı…

***

Yıllar evvelinde seyahat acentesinin toparladığı bir kalabalıkla Bursa-Çanakkale-Balıkesir geziye çıkmıştık. Otobüs memleketimin parayı denkleştirip nihayet sırayı bir miktar gezmeye zaman ayırabilmiş insanları ile dolu idi. Yolda giderken mikrofondan kulaklarımıza güzel nasihatler, zaman zaman ilahiler yayılıyordu. Yanımdaki koltuğa denk düşen hanım kız; giyiminde riayet ettiği ölçü ile dikkatimi çekmişti. Sakin hoş tavırları, her fırsatta kitap okuması ile beni benden almıştı. Önce refik sonra tarik diyenleri haklı çıkaran bir baht ile yola revan olabilirdim artık. Adı Kibar’dı. Kibar ne de güzel giyinmişti. Uzunca bir dış kıyafet, kendini rahat ve güvende hissedeceği, yaşının gençliğini çok iyi ifade eden güzelliğini setreden naif bir giyim kuşam içindeydi. Türkçe öğretmenliği okuduğunu annesinin de otobüste ön sıralarda oturduğunu öğrenmiştim. “Peki, baban da otobüste mi?” dediğimde “Yok ablacığım babam bu sıralar mesleki olarak bir yere ayrılacak durumda değil.” demişti. “Tam da düğünlerin sıklaştığı bir mevsim” deyince babasının aşçı, fotoğrafçı, bilemedin organizasyon işleri ile ilgili olabileceğini tahmin ederek “Baban ne iş yapıyor.” diye sormuştum. “Benim babam müzisyen.” deyince şimdilerde çok tuhafıma gitse de o vakit beynimden vurulmuşa dönmüştüm. Daha akıllanmamıştım belli ki. Ön yargılarımın buzulları henüz sağlam bir set halinde duruyordu demek ki. Bu şaşkınlığımı Kibar’a belli ettiğimi anımsayıp hâlâ mahcup olduğum doğrudur. Annesini ve Kibar’ı yola çıkarken aldığımız muhiti hatırlayınca; tenlerindeki dikkat çekici kavrukluğu ve baba mesleğini de birleştirince anlamıştım. Bizim ‘Günlükbaşı’ dediğimiz mahallede ikâmet eden roman vatandaşlardan oldukları bilgisine kavuşmam çok uzun sürmemişti. Yol boyunca Kibar’ın adı gibi nazik tavırları, annesinin vakit namazlarına gösterdiği hassasiyet, cömertçe insanlara sundukları sıcacık dostluk gönlümü aydınlatmıştı. Kafamda iletişime geçilemez paylaşımda bulunulamaz olarak yanıp sönen ve bana ait olmadığına emin olduğum duyguyu savuşturmak için güzel bir fırsattı. Bu insanlardan koca bir helallik almam; çocukluğumda dilime yapışmış kiri ellerimden akıtmamı bir parça sağlayabilirdi. Fatmagül’e bilmeden yaptığım haksızlık yüzünden ezilen kalbim bu dostlukla biraz sükûn bulabilirdi. İnsanları yargılama, zihnen ötekileştirme, hemen herkesi genelleme küstahlığı. Bu girdaba çoğu zaman düşmemeyi başarabilsem de yüzüme bir tokat gibi çarpıyordu.

***

Arif Hoca’nın geniş ve güzel kalbi sanılır ki hepimizin çirkin düşüncelerinin diyetini ödemişti. Onunkisi hepimizin kararmış kalplerine cila çekmiş bir fedakârlık ve geniş gönüllülük hikâyesi idi.

Atandığı zaman görev yapacağı mahallenin neşe veren sosyal yapısını anımsayarak gülümsedi. Allah utandırmasın diyerek gereken evrakı teslim aldı. Yapılması gerekli mevzuatı halledince bismillah çekerek vazifesine başladı. Büyük bir heyecan duyuyordu. İçini mahalleden ona doğru esen bir neşe kaplamıştı. Neşesini zaman zaman bir korku bir endişe bastırsa da bu duygusal karmaşıklığın zamanla yoluna gireceğinin bilgisiyle yatışıyordu.

Küçük küçük çatısız beyaz evler. Dikkatle bakılsa bir odadan ve mutfaktan ibaret ayrıntısız süssüz haneler. Dışarı taşmış mavi leğenler, akıp gitmekte köpüklü suları değneklerle karıştıran yanık tenli çocuklar. Taze badana kokusunun baskıladığı duvar diplerinde ve daha çok merdiven başlarında vakit geçiren altın dişli kadınlar, sokaklarda kâğıt oynayan delikanlılar. Yalnızlığına delbek çalıp şarkı söyleyerek bazen de göbek atarak çare arayan yeni yetme kızlar… Evlerinin önlerinde ağır aksak ilerleyen gün dönümlerini harcayan ağızlarında cigara sarılı erkekler. Bütün bu düzensizliğin arasından camiye doğru ilerleyen bu adamın kim olduğunu merak eden bakışlar arasında Arif Hoca…

Tepede güneş bütün ışığını cömertçe dünyaya yayıyordu. Gözler kısılmaktan iyice yorgun düşmüş kimi başlar tülbent eskisi ile sarılmıştı. Arif Hoca yolda giderken kendisine “Ne yapacaksın şoparların içinde!” diyen görev arkadaşını düşündü. Arkadaşı ısrarla görevin vesikası olan belgeyi müftüye iade etmesini en azından başka bir mahalle için şansını denemesini teklif etmişti. Neden böyle demişti ki insandı onlar da. İnsan varlık manzumesinin bercestesi ahseni takvim olarak yaratılmıştı. “Onlar da esfel ile ahsen arasında bir mücadele olan hayata imtihan olmak için gönderilmişlerdi.” Arif Hoca’nın bu sözünün üstüne arkadaşı “Boş ver ya onlar imtihan olmaktan çok bizleri imtihan etmek için gönderildiler. Kıymetli eşyalarını başka birine teslim et bak sana söylemiş olayım.” demişti. Daha hiç tanımadığı ortak zamanı ve mekânı birlikte idrak etmediği insanlar hakkında bu kadar olumsuz konuşması Arif Hoca’nın epey canını sıkmıştı. Ama görev için önünde duran sorumluluğunu kabinde çarpan şevkini asla kırmamıştı.

Bu tatsız konuşmaları sesli ve görünür bir şeymiş görenlerin fark ettiği bir cismaniyeti varmış gibi utanarak mahcubiyetle hemen zihninden savuşturdu. Bütün iyi niyeti ile insana özde duyduğu saygı ile mahalleye girdi. Onların arasında büyüklere kardeş, küçüklere ağabey, derdi olanlara sırdaş, soruları olanlara yoldaş olmak üzere büyük bir gönül rızası ile evini taşıdı. Camiinin bahçesinden küçük bir lojmanı çiçek saksılarıyla yeni yıkanmış tülleriyle eşinin tertibi düzeni ile çocuklarının neşesiyle sıcak samimi bir yuvaya dönüştürdü kısa zamanda. Camiinin bahçesinde yeşeren cömert bahara gülümsedi. Kendinden, kendi dünyasından, evinden, bahçesinden başlayarak elinin değdiği uzandığı her şeyi iyi etmeye kararlıydı. Anlamlı bir yaşam inşa edecek ve bu anlamla bütün etrafını kuşatacaktı. Umut etmeye devam edecek umutlarına doğru yürüyecekti. Yüzünü asan biri olmayacak karamsarlık nedir bilmeyecek mutsuzluk tüccarı olanlara da asla aldırmayacaktı.

Görev yapacağı camisini teslim aldı. Tertip düzen içinde, namaz vakitlerinde ve istenilen ihtiyaç duyulan diğer vakitlerde isteyenlere açıyordu. Mabedin insanlardan mücerret bir mekân olmayacağını her daim hissettiriyor ve tekrarlıyordu. Caminin yakınından geçmek âdeti olmayan mahalle eşrafını her vesile ile avluya davet ediyordu. Onları tanımaya çalışıyor, dertlerini dinliyordu. Alüminyum çaydanlıkta demlediği çayından ikram ediyor, avludan başlayan bu samimi; insani iletişimi zaman oluyor cemaat saflarına da taşıyabiliyordu. Öyle hemen olmuyordu belki ama zamanla sindire sindire kendisine dostlar ediniyor bu dostluğun buluşma noktasını vazifeli olduğu camii olarak belirliyordu. Namaz konusunda arkadaş edindiği mahalleliye yerinde kıvamında nasihatler ediyordu.

Şehadet getirmeyi bile Arif Hoca’dan öğrenen mahalleliler yıllar geçtikçe hocalarına gönülden bir sevgi ile bağlanıyorlardı. Eşi ve çocukları mahallenin bir parçası olmuştu. Gür sesinden yayılan ezan sadece ayaklarını değil zihinlerini gönüllerini de toparlama vesilesi oluyordu mahalledekiler için. Güzel ahlak, merhamet, dürüstlük; bulaşıcı, tatlı yapışkan bir akide şekeri gibi yayılıyordu aralarında… Bayramlarda coşku ile bayramlaşan, sevinçle bir araya gelen kalabalık, cenaze merasimlerinde hüznü ve tasayı ekmek bölüşür gibi bölüşüyorlardı.

Seneler dostlukla vefayla dürüstlükle ilimle ilerlerken gün geldi ecel Arif Hoca’nın da kapısını çaldı. Onun da yıkanacağı onun da kefenleneceği ve toprağın altına usulca bırakılacağı zaman dayanıvermişti kapıya. Hangi ölüm beklenmedik değildir ki… Ecel sayısız bahanelerinin hangisi ile geldi bilinmez Arif Hoca’yı sevdiklerinden mahallesinden dostlarından alıp götürecekti birazdan… Mahalledeki görev yeri olan camide namazını kıldırmak için Müftü Bey ve imam arkadaşları onun hatırlı gönlüne kapılmış ne kadar tanıdığı varsa hazır bulundular. Okunan saladan ve ölüm haberinin iyice kesinleşmesinden sonra mahallede daha önce benzerine rastlanmamış bir gam ve tasa rüzgârı esmeye başladı. Ağlayan kadınların iniltisi bu rüzgâra eşlik etmedeydi. Gözyaşını silen ahalinin yaşadığı keder, çocukların yüzlerinden akan hüzün uzaklardan gelenleri hayrete düşürmüştü. “Hocamız gitti biz nasıl bu acıya dayanırız.” diye hayıflanan insanların çokluğu görenlere inanılmaz bir ibreti fısıldıyordu. Arif Hoca’nın sabırla sebatla öğrettiği dualar bu sefer bizzat kendisi için göklere kanatlanıyordu. Ruhuna ulaşan her harf dostluğu vefayı ve koşulsuz sevgiyi temsil ediyordu. Romanların hocası Hakk’a; “Arab’ın Acem’e Acem’in Araba hiçbir üstünlüğü yoktur.” hakikatini kuşanarak haklı bir huzurla yürüyordu.

Allah rahmet eylesin. “İnsan mükerrem bir varlıktır.” gerçeğini dünya üzerinde yaşatabilene ne mutlu…

Kışın Rayihası

Gelin olduğum zamanlar. Yanık sesli bir hoca bıkmadan usanmadan aynı ilahileri okuyor. Aman çeşme canım çeşme diye sözleri olan acıklı melodiyi söylerken beyaz destarına gözyaşlarını siliyor mahallenin kadınları. İlle namaz ille namaz diye sık tekrarlanan bir nakarat yemek masalarında kaşık çatal şıkırtılarına karışıyor. Ekim olmasına rağmen çok sıcak. Üzerimde polyester ve petrolden mamul kar beyazı bir gelinlik. Can sıkıntısından gözlerim bütün aplikelerini ezberliyor. Kupürlerini eskiteceğim elimdeki gelin çiçeğinin. Oturduğum sandalyede rahatsızmışım kime ne; gelin gibi süzülmem bekleniyor bugün bu saatlerde benden. Sorarsanız o anın en özel kişisiyim aslında. Ama doldurmam gereken bir çile varmış gibi güneşin altında bekliyorum. Yakıcı güneşe karşı bana kol kanat geren begonviller çok susamışlar sanki. Üzerimdeki meraklı bakışlardan; sürekli çiçeğimden uzanan simlerden kopartmak isteyen gelinlik giymiş kız çocuklarından; ama en çok da ayaklarıma rahatsızlık veren ayakkabılardan bunalıyorum. Babam erkekler tarafında gelen giden misafirlerine yer gösteriyor. Yemek yemeden göndermiyor kimseleri. Annem yetişilemeyen bulaşıklara mecbur kalmış girişmiş teyzemlerle beraber. Hesap edemedikleri kadar çok olmuş gelen giden. Her şey yetsin diye bir gerilim ve tedarik gayreti içindeler. Eş dost sofra kurup toplamaya seferber olmuşlar.

Oturduğum yerde en yakın arkadaşlarımdan gelemeyenlere içimden kırılıyorum. Hâlbuki dostlar ne içindir. Gerçek bir dost varlığımızın teyididir. İçimden “En fenası da bir dostun ihmalidir.” diye geçiriyorum. Şartları elvermese de belki uzak diyarlara gelecek bilet parası bulamasa da bu böyledir diyorum. Ben de gelmeleri için kendimi sorumluluk içerisinde hissederek biraz daha kahroluyordum ev arkadaşlarımın. Aslında gelmek için bir kolaylığı olsa idi gelebilecek olan dostlarımın desteği bana ne de iyi gelecekti.

Yakın bir masada yemeğini bitirdikten sonra başını gevşekçe bağlamış bir kadın eli ile ağzını silip bin bir güçlükle sofradan kalktı ve geçerken kollarıyla sürtünerek “Hatça aba pek yamandır, hadi bakem sene golay gelsin.” diye fısıldadı. Ve sarsıntılı bir çalımla geçip gitti yanımdan. Bu kadını tanımıyordum. Gelin almaya gelenlerin içinden, kayınvalidemi tanıyan biriydi belli ki. İhtimaldir ki Hatice abla dediğine göre aralarında bir hatır, hukuk vardı. Şimdi bu kadın tedirginlik içinde titreyen; arkadaşlarına, gelinliğine bahane bulup rahatlayacağını sanan; birazdan yuvadan bir kuş olup uçacak olan benden ne istiyordu ki acaba? Kayınvalidemle ilgili bu sözleri tam da bu esnada söylemenin ne âlemi vardı. Bana olduğumuz ortama dünyaya ne katkısı olabilirdi ki bu sözlerin. İçimden kısık sesle sabır isteyen tahammülü azalmış bir ses tonu ile istiğfar çektiğimi hatırlıyorum… Çok fazla da umursamamıştım aslında. Eteğimin ucunda neşe ile dönen küçük gelinler, her fırsatta bisiklet binmeye çalışan haylaz çocuklar, güzel olup olmadığımı sorgulayan meraklı bakışlar dikkatimi dağıtıyordu neyse ki. Gülsem “Gelin kısmı bu kadar gönüllü olduğunu belli eder de güler mi?” Üzülsem “Zavallı kızın gönlü yok galiba.” diyecekleri bir girdabın içerisinde resmen acı çekiyordum.

Çok eleştirdiğim bir görenek olmasına rağmen ‘görünme’ nöbetim kendimi gösterme, süzülme sorumluluğum nihayet bitmiş olacak ki beni ikinci katta bulunan evimize geri çıkardılar. Orada babamla annemle kız kardeşlerimle vedalaşacaktım. Hıçkırıklarla ağlayan yakınlarım duygu dengesi diye bir şey bırakmamışlardı bende. Yuva mı kuruyordum ölüyor muydum belli değildi. Büyüdüğüm evin duvarlarına dikkatlice baktığımı hatırlıyorum; binlerce hatırayı içine sindirmiş, kışın soğuğun, yazın sıcağın, çoğu zamanlarda yoksulluğun ve kederin içeri girmesine izin vermemiş, taze badana kokan duvarlarla da vedalaşacaktım bugün. Hiçbir yere kök salamadığımız gerçeğini her ayrılıkta her tayinde her taşınmada tekrar tekrar anlayacaktım zaten. Ailemi bırakıp İstanbul’da çalışmaya başladığımda mekânların muhitlerin zamanların geçici ve bırakılabilir olduğunu hepsinin aslında emanet olduğunu çoktan anlamıştım.

Evden inerken birkaç basamak düşecek gibi olmam, ayakkabımın topuğunun ufak bir bahaneyle kırılıvermesi, başımı cibinlik gibi örten neredeyse kıyafetimin en gizemli tarafı olan duvağımın merdivene taşmış nar ağacının dallarına takılması içimde bir sıkıntı peyda etmişti. Nazardan korunmak yerine saatlerce gelenlerin seyretmesi için oturduğuma geleneklerimize ve dahi göreneklerimize bir kez daha kızmıştım. Her zaman aykırı düşünen kendi doğrularını yaşamaya yanımdakileri zorlayan ben; düğün denilen seremonide bunu başaramamıştım. Kendi düğünüm olmasaydı beş dakika bile katlanamayacağım merasim bir an önce bitseydi keşke.

Düğün boyunca nerdeyse birkaç dakika yan yana durabildiğimiz eşimle, süslenmiş gelin arabasının arka koltuğunda hiç konuşmadan tuhaf bir duygu yoğunluğu ve artık bitmesini istediğimiz ritüellerin bir kısmından bir diğer kısmına doğru gitmeye hazırdık. Yorgundum bütün gücümü olumsuz bir şeyle karşılaşmayacağım temennisine harcamıştım. Üç gün süren düğünün kalabalığından, gelin olmanın, evimden ayrılmanın hüznü; kimilerine göre yuva kurmanın coşkusu; çokça da duası, yakıcı korna sesleri marşlar ve de ezgiler eşliğinde ayrılmıştım mahallemden. Yolda başını gevşekçe bağlamış şişman kadının sözleri hep kulaklarımda çınlamıştı “Hatça aba çok yamandır hadi bakem sene golay gelsin.” Kayınvalidem ne istediğini en çok da ne istemediğini bilen bir kadındı. Baskın bir mizacı ve kendine ait doğruları olduğu belliydi. Onunla çok detaylı zamanlar uzun sayılabilecek vakitler geçirebilmiş değildim. Düğün boyunca gelin almanın coşkusu değirmi yüzünde bir neşe ve aydınlık oluşturmuştu. Neşesi yerinde kendisinden emin tabiri caizse hükümet gibi kadın dedikleri hâl ve tavırlar içerisindeydi. Düğün öncesi geçirdiğimiz zamanlarda iyi bir ana kız olacağımızı hissetmiştim ama kim olduğunu hâlâ bilmediğin kadının şeytani fısıltısı tereddüt kuyularının içine itmişti beni. Bu gereksiz korkular daha yarım saat yakınlıkta olan güvey evine ulaşmadan çocuk sayılacak yaşımın verdiği cahil cesaretiyle uygulamayı çok iyi öğrendiğim tevekkülle çabucak savuşmuştu bile.

Bazen mevsimler bazen de bir çiçeğin kokusu güzel bir şeyleri anlatmanın sayısız bahanelerinden olabilir anlatıcı için. Kokuların bizi tatlı anılara, güzel zamanlara savuran ilginç bir kimyası var. Metropolde sıkışmış trafiğin içerisinde bunaldığım bir sırada çiçekçi kadının arabanın yarı açık camından kucağıma bıraktığı bir tutam nergis arabanın içinde muhteşem bir bahar havası oluşturmuştu. Belki de polenlerine haydut görünümlü yaban arılarının konduğu bir demet nergis şimdi ellerimden tutmuş beni olmak istediğim zamanların kucağına bırakıvermişti. Zamanın ve mekânın ruhu değişmiş, kalabalık araçların ilerlemediği, korna seslerinin dinginlik diye bir şey bırakmadığı şehir gömleğinden soyunmuş; tatlı meltemlerin estiği, iyot kokusunun yüzleri okşadığı, portakal çiçeklerinin rayihası ile şenlendirdiği bir memleket sabahına yahut bir kuşluk vaktine çoktan ışınlamıştı beni. Eski bir türbe gibi yalnız ve ıssız tepelerde yetişen, endemik bir yalnızlığı çağrıştıran güzel kokulu bu çiçek, olduğum sıkıcı atmosfere dolarak gülümsetmişti beni.

Teyzeme görücü geldiğinde çocuk yaşlarımın baş döndüren merakını bakışlarıma odaklayıp olan biten her şeyi kaydediyordum. Yaşımın verdiği avantajla hangi odada olmak istersem rahatça bulunuyor, sessizce bilgi topluyordum. Enişte adayı genç oğlanın beyaz çorapları, birbiri üzerine binmiş utangaç ayaklarını ısıtıyor muydu bilmiyorum. Ama daha önceden birbirini hiç görmemiş bu iki gencin nasıl bir çekingenlik yaşadıklarını çok iyi görebiliyordum. Misafir aile, ağaçlarından topladıkları limonlardan, ineklerinden sağdıkları sütten ve bir bez çuvalın içine doluşmuş cevizlerden yanlarında getirmişlerdi. Mutfakta bu hediyelerin yanında gazeteye sarılmış yumuşak bir de paket vardı. İçinde ne olduğunu anlamak için teyzem, merakla eline aldı. Gevşekçe sarılmış gazete yavaş yavaş açıldı ve teyzemin eline bir buket nergis düşüverdi. Ağır çekimde gerçekleşen bu hadise eniştemi ve teyzemi ne zaman görsem zihnimde canlanır. Homeros’un dilinden dökülen lirik bir şiirin öznesi olan nergis, romantik bir hatıra olmuştu benim için.

Aslında hafızamda ağır basan tek anı bu değil. En başta anlattığım tereddüt o tecrübesiz iç yakıcı hatıra elbette orada kalmamıştı. Sizi de istemeden merakta bıraktım. Gevezelik işte. Kayınvalidemle neler yaşadık merak ettiniz değil mi?

Çocuklardan -bilmiyorum hangisinin- bebekliğine denk gelen bir bahar günüydü Yine bir gün memleketteydik. Başını arkadan çemberlediği yazmasının kenarından bir tutam nergis gözüküyordu. Arada bir çiçeği eline alıp derin bir nefes çekiyordu içine. Kayınvalideme kulağına iliştirdiği bu çiçeğin hikmetini sormak istiyor ama bir türlü sırayı getiremiyordum. O yaşının çok üzerinde bir enerjiyle bir içeri bir dışarı koşturuyordu. Kimselere buyurmak âdeti olmadığından yeni gelin gibi sütü taşırmadan kuzinede kaynatıyor, birazdan köz haline gelecek tam da kıvamını bulacak ocakta pişirmek için bezeler halinde mayaladığı bazlamaları şekillendiriyordu. Sütü ocaktan alıp geceden ıslattığı nohutları kapkara islenmiş tencere içinde ocağa koyarken yorgunluğunu ele veren derin ve sesli bir nefes aldı. Sol eli beline destek olurken sağ eliyle kulağındaki çiçeği avuçladı. Derin bir iç çekişle bütün kokusunu ciğerlerine doldurdu. Nergisin kokusu bitecek gibi değildi. “Analarımız, ninelerimiz kulaklarına güzel kokan çiçekler takarlardı. Ben de onlardan gördüm.” diye cevapladı sırası gelip de soramadığım sorumu. “Geçenlerde TRT’de bir doktor söyledi, çok şifalıymış, kokusundan beynimize şifa gidermiş; büyüklerimizin yanıldığı görülmemiştir zaten.” diyerek işlerini yoluna koymuş olmasının da etkisiyle iyice keyiflendi. Gülümsemesi kulaklarına takıştırdığı nergisle beraber ne de güzel bütünleşmişti. Bebeğimi salladığım yerden arkası dönük olduğu halde tebessüm ettiği anlayabiliyordum.

Ömrümde onun kadar mahir, bir geri dönüşüm ustası tanımamıştım. Ondan öğreneceğim nice güzellikler olduğundan habersiz evinde oluşturduğu düzene ayak uydurmaya çalışıyordum. Her şeyi yerli yerinde yapmanın acımasız kuralları yoktu onun kitabında. Tatlı nasihatler eşliğinde nazik yönlendirmeler yapıyordu bizlere. Artık belli zamanlarda olsa da birlikte yaşadığımıza göre bunları bilmeye ben de oldukça gönüllü davranıyordum. İstekli bir talebenin öğretmenini memnun ve motive etmesi ile oluşan yüksek sesli şevkini siyah gözlerinden okuyabiliyordum. Yemek artıkları kedilere, tavuklara; sebze meyve kalıntıları kuzulara veriliyor, kâğıt karton gibi atıklar ise yakacak tutuşturmak üzere soba malzemelerinin bulunduğu kovaya doluşuyordu. Arada kalan fazlalıklar da toprakta yeniden gübreleniyor ya da muhakkak doğanın öğüteceği bir formda değerlendiriliyordu. Bütün bunları yaparken aceleci ve telaşlı değildi bir bitki asudeliği içinde yaşadığı hayatın içinde olup giden birbiri ardınca ulanan işlerdi bunlar. Hayatla kurduğumuz şiirsel bağı hatırlatıyordu bana. Çoğu zaman yakalayamadığımız o lirik esintiyi bulmuş gibiydim.

‘Değer’lendirme derken boşuna bir cümle kurduğumu sanmayınız. Nesnelere değer kazandırmak, dünyaya karşı vefa borcunuzu ödemek nasıl güzel bir duygudur sizler de tahmin edersiniz. Sürekli tüketmek yerine üreterek var olmanın insana verdiği hazzın güzelliğini de öğreniyordum böylece. Kullanılamaz yağlardan sabun yapması, insanın kendi zeytinini kurması, sıhhat için ve fazla sebzelerin turşu olarak değerlendirmesi için sirke yapabilmesi, helalinden kuzular, tavuklar yetiştirmesi büyütmesi, hakkını vererek sıhhatli sebzeler dikmesi, ağaçları aşılaması, yiyeceği kadar arılardan bal elde etmesi keyifle şahitlik ettiğim uğraşlardı. Suyu dahi dönüştürerek arıtarak kullanılması, evinin dağa bakan taraflarından cazibe ile akan kaynak suyunun eve kadar gelmesi için kurulan çeşme düzeneği takdiri hak ediyordu. Hele de çiçeklerle ettiği sohbetler kâinat ile kurduğu dostluğun karşılıklı muhabbetli ilişkinin, sevginin en güzel işaretiydi. Mülk değil emanet olan tabiatın bedenin varlığın gerçek anlamını bulduğunu gösteriyordu bizlere. Bütün bu dostluk, zamanın olumsuz etkilerinden korunmasına da neden oluyordu belki… Yüzünde daima beliren bir on sekiz yaş neşesi bunun en büyük işareti idi.

Eşyanın da üzerimizde hakkı olduğuna her vesile ile şahitlik ediyorduk. Toprağın vefalı dostu, yaratıcının âşığı, her mevsim türlü mucizelerin tanığı bir kadındı; yörük kızı olarak geldiği dünyaya anlam katan, emek veren, doğal olana saygısını en gerçekçi şekilde kanıtlayan bereketli ömrüne her fırsatta bereket katmayı başaran insandı. Evet, o benim kayınvalidemdi… Dünyaya yük olmadan yaşayan nadir insanlardandı…

Her türden nimete duyduğu saygıyı en sahici biçimde ortaya koymayı nasıl da güzel başarıyordu. Ağaçla-taşla kurtla-kuşla barışık payına düşenden razı, fazlasını gönül rızası ile infak ediyordu. Tutumlulukla cimriliği savurganlıkla cömertliği en güzel şekilde hayatın içinde ayrıştıran bir kimse olarak etrafındakilere ne güzel örnek oluyordu. Dere kenarında bile olsa suyu israf etmeden suyu incitmeden abdest alanlardandı. Tabiatta ne var ise Allah’tan bir ikram bir armağan olarak kabul eden saygıyla her nimeti başına tac eden bir hanım kimse idi. Yaşama külfet olmadan hayatı külfet görmeden yaşayanlardandı…

Gerçekten o kadının da dediği gibi kayınvalidem çok yaman kadındı.

Hesabı Kolay Hayatlar

Ömrü boyunca satın alınmaz bir onurla yaşayan Süleyman Usta, eşinin amansız bir hastalığa yakalandığını anladıklarında çok üzüldü. Sonbaharın sararttığı yollar, yaprakların çıkardığı hışırtılar Süleyman Usta’nın kederine eşlik ediyorlar gibiydi. Uzun selvilerin, ihtiyarlamış cevizlerin, yapraklarını dökmüş erik ağaçlarının arasında üzülerek dolanmanın bir çaresi yoktu elbette. Belli ilaçlarla acılarını dindirecekleri hastane ortamında kim bilir belki bir şifa olur doktorlar bir çare bulur düşüncesi tek teselli kaynağıydı.

Hastaneye olan yakınlığı sebebiyle oğlunun yanına gidecek, uzunca bir süre eşi hastahanede kendisi onlarda kalacaktı. Türlü yokluklar sıkıntılar çeken oğlunu rahatlatmak için avucuna sayacağı az ya da çok bir parası yoktu Süleyman Bey’in. Şimdi bir de biz yük olduk onlara diye üzülüyordu. Gün bitip başı önde mahcup bir şekilde eve gelirken aldığı iki ekmek, birlikte yaşadıkları yoksul akşamlara ne büyük bir katkı yapıyordu kim bilir? O gazeteye sarılmış ekmekleri nasıl mahcup bir vaziyette uzatıyorsa gelini de o kadar mahcup, gözleri yerde büyük bir utangaçlıkla teslim alıyordu. Yoksulluğun herkes farkındaydı. Ama bunu hınçla kimseler birbirinin yüzüne vurmuyordu. Zaruretle yaşanması gereken bir kader gibi her defasında kucağında buluvermişti sanki garibanlığı.

Az bir malzeme ile ortaya getirilen, şükürlerle donatılan, dualarla bitirilen sofralardan herkes büyük bir saygı ve kanaat ile ayrılıyordu. Daim-i devlet nasib-i cennet duaları şahit oluyorlardı bir kulun Rabbine olan şükran duygusuna; ortaya konan tabaklar, onlara uzanan kanaatkâr ellere ve berekete en yakından tanıklık ediyorlardı. Her öğünde saygı katıkları, şükür ekmekleri oluyordu. Küt küt seslerle yanan sobalar, eprimiş halılar, gıcırdayan divanlar hemen hemen bütün hanelerde en içten sohbetlerin notlarını tutuyorlardı. Zamanın büklümlerinde en çok güzel kulluk edebilmenin tatlı telaşları birbiri ardına dolanıp duruyordu. Yine de onlar bir güvercin kuşkusu ile sonsuz bir şimdinin içinde kulluklarından tedirgin ve mahcup yaşayıp gidiyorlardı.

Eşi gözleri önünde günden güne yaşlanıp küçülüyordu. Zaten yaşlılık bir geri çekilme hâli, sonu gelmek bilmeyen sürekli bir yenilgi değil miydi? Belli ki hastalık hem günahlarına kefaret hem de ömrünün sonlanmasına acele bir vesile idi.

Süleyman Bey ve çocuklarının başını bekledikleri hasta, sayılı günlerini tamamlamıştı. Ömrün hitamında hayatın nihayetinde çaresizce yutkunmuştu herkes. Bir oğlunun yanından diğer oğlunun yanına dönecekti. Yanında açılmış koca bir boşlukla. Azaldığı hâlde bir eksildiği hâlde anahtarsız kalmış gibiydi. Bu saatten sonra hiçbir eve sığamayacağı hissini büyük bir güçle savuşturuyordu zihninden. Sanki eşi hayatta iken kolu kanadı vardı. Elleri tutuyor kanatları uçuyordu da şimdi onlar kırılmışlardı.

Bahçeye diktiği elma ağaçları ile uğraşırken basra basmış ayvaları ilaçlarken, gelen kış günlerinin çilesini çekerken birkaç ay da onun ömür hanesinden eksilmişti. Şehirdeki oğlu babasını ziyaret ettiği sırada hâlini hiç beğenmemiş neden böyle sarardığını merak etmişti. Kısa zaman içinde doktora gitmişlerdi. Hastaneye götürmeye ikna edilen Süleyman Bey’in durumunun, kaybettiği eşinden farksız olmadığı kısa zamanda anlaşılmıştı.

Hastanede yattı bir müddet. Yabancı karo taşlarında adımlarını sayarken, öksürüklerini yankılandıran tanışıksız duvarlara bakarken, zehirden farkı olmayan devaların acı tatlarıyla baş etmeye çalışırken zaman yine geçmişti. Ziyaretçileriyle ve onu çok yoran tedavi işlemleriyle; elinde tuttuğu tesbihin ve dilinde gezinen güzel kelimelerin şahitliğinde günlerini gelen günlere eklemişti. Istırap alışık olduğu bir şey, dayanma gücünü kendinde daima bulduğu bir hadiseydi aslında. Ama gün geldi çektiği ıstırabı bile anlatamayacak kadar bitkinleşti, büyük acılarına rağmen, sakin bir hâlde suskunlaşarak son anlarına doğru adımlarını tamamladı. Zihninden bir film şeridi gibi geçip giden hayatına gülümsedi bir müddet. Yokluğun yoksulluğun ziynetlendirdiği kısacık hayatına…

Şehre inmek için bindiği minibüsün ikinci durağında ciğerlerine dolan ızgara kokusuna bir gün bile olsa aldırış etmemişti. Karnı açlıktan ne ağıtlar yakmıştı da ne ziller çalmıştı da yine o aldırmamıştı. Hatırasında bir tek kırıntısını yere düşürmeden çıkınının içinden gevrek yufkaları ile karnını doyuruyor yine Rabbine hamdediyordu. Şimdiki zamanda gittikçe ünü artan ve lezzeti dillere destan kebapçının olduğu o durakta inip doyasıya kebap yemeden göçüp gidiyordu dünyadan. Onun için para, ailesinin ihtiyaçlarını görmeye karşılık gelen bir nesne idi. Fazlası hiç olmadı ve az da olsa bulunduğunda sadece evlatlarının okumasına, evdeki eksiklerin alınmasına yaradı. Varsa biraz fazlası fakirler sevindirildi, yetimler giydirildi.

Yoksul ve temiz elbiseleri çıkartılıp yer yatağının içinde uyuması için bırakıldığı bir akşam; namazını ima ile kılmış abdestini oğlunun yardımı ile tazelemiş bütün dualarını etmiş bir hâlde uykuya daldı. “Ölüm belki cismani hazların en büyüğüdür.” diyor ya Yakup Kadri, kim bilir o da dünyasını değiştirirken büyük bir huzur duydu. Yüzündeki gülümsemeye bakılırsa böyle düşünmek imkânsız değildi.

Dualarla daldığı gecenin karanlığından aydınlık bir sabaha değil daha da aydınlık bir öte dünyaya uyandığı umulur. Hem de birçoğumuza göre kolay verilecek bir hesapla.

Birçok akranı gibi 92 yılında dünyamızdan ayrılırken kolay vereceği bir hesapla ahirete gitti.

Birçoğumuzun dedesi gibi kanaat etmenin canlı örneği olarak yaşadı. Hiç ananas yemedi. Mangonun, papayanın, Hindistan cevizinin, kajunun, pastanın ve çeşit çeşit kahvelerin tadını bilmeden öldü gitti bu dünyadan.

Yaşadığı zamanlarda varlık demek yerlerinin, bağ bahçelerinin çok olması idi. Kimsenin cebinde banknotlar ve ya bol limitli kartlar yoktu. Zenginin evinin fakirin evinden çok bir farkı yoktu. Çocukları sokakta oynarken çok iyi anlaşabiliyorlardı. Marka kavgası, fiyaka yarışı yoktu. Herkesin eskiyle yeniyle bir derdi yoktu. Eprimiş elbiseler ne kadar da olağandı. İnsanlar sahip olduğu mülklerin öşrünü öderler, zekâtını da tastamam verirlerdi. Bağlar bahçeler onlar için vaktiyle atalarının gezindiği, babalarının dedelerinin hatıralarını serptiği anlamlı topraklardı. Kimseler satıp savmayı, hayatlarına biraz daha konfor katmayı düşünmezdi.

Pazardan alınanlardan ziyade bahçesinde yetişenlerle tencereleri kaynardı. Alışverişe doğru dürüst gerek duymazdı. Daha fazlasını istemek akıllarına da gelmezdi. Bulmamak, yokluk, bir mutsuzluk vesilesi olmadı hiçbir zaman. Tavukları, kuzuları, süt veren inekleri ve sebze topladıkları bahçeleri vardı. Olanların şükrünü ödemekten ve yoksullarla paylaşmaktan başka tasaları yoktu. Onun döneminde yaşayan müminler savaş yıllarından bakiye bir hayatı tırnak uçlarına kadar şükrederek sabrederek yaşadılar.

Ne lüks elbiseler ne de pahalı pabuçlar ne de insana sınıf atlatan anlamsız aksesuarlar yokmuş tabi o zamanlar. Elbette o zamanlarda da çenesini havaya dikip azametle yürüyen toprak zenginleri, pabuçları ışıl ışıl boyanmış esnaflar, kebapçıların yakınlarında şişman ellerini karnında gezindirerek konuşan kerli ferli beyler paşalar da varmış. Ama ceketleri yamanmış babalar; kasketleri eskimiş dedeler; paçalarında çamur, ayakkabıları delinmiş çocuklar daha bir fazlaymış işte. Daha bir insan gözüken insanlarla halleşmek söyleşmek daha bir içten daha bir sahiciymiş bugün de öyle olduğu gibi.

Ayakkabı ustasıydı Süleyman Usta. Bir zamanlar müşterilerinin ayak ölçülerini alıp yıllarca giyecekleri ayakkabılar yapardı. İnsanların ayakkabılarını koltuk altında saklayıp yürüdüğü zamanlardı. Düz yolu görünce ayakkabıya gerek duymayan, yıpratmaktan korkan savaş sonrası yıllardı.

Elbiselerin tekrar tekrar yamandığı yiyecek ekmek bulundu mu çok şükredildiği zamanlardı. Ömrünün son yıllarında raflara doluşan kunduralara her türlü bolluğa, fazlalığa, aşırılığa şaşırmış kalmıştı herhalde. Zamanın değişmesine çok da fazla şahit olmadan; yırtılan, patlayan aşınan ayakkabıları tamir ederek ömrü için biçilmiş zamanını doldurup gitti bu dünyadan. Kendi hâlinde helal lokmaya talip, yarı aç yarı tok yaşamış, onurlu, huzurlu, vakar sahibi, uzun boylu, heybetli, mert bir adamdı. Sayıyla üç ya da beş fotoğrafı yoktu ama dünyaya bıraktığı gururlu bir duruşu, sağlam da bir karakteri vardı. Öyle tok gözlü, öyle kanaatkâr öyle güzel bir anı bırakmıştı hatıralarda. Süleyman Usta. Onlarca kişinin maharetli ustasıydı o. Meslek sahibi olmalarına vesile olduğu çırakları vardı onlarca. Çalışkanlığı ve suskunluğu ile meşhur düzgün bir hayat hikâyesiydi.

Oğlunun ve sevdiklerinin havsalasında bir kundura kokusuydu belki de.

Sessiz Sedasız Hayatların Kıymeti

Çocuk aklı işte yapmış bir haylazlık. Müdürün de ters tarafına mı denk gelmiş nedir. Basmış küfrü yazmış tasdiknameyi göndermiş evine. Yıl 1960. Çocukların çocuk olmasına tahammül yok bazı zamanlar. Yolda çok düşünmüş kara kara Nuri. Aslında o kadar kızılacak ne yaptığını bilememiş. Arkadaşıyla güreşmişler yarı şaka yarı gerçek. Kanları kaynıyor, çabuk karar veriyorlar, çabuk alınıyorlar o yaşta. Sonra kavga nereden çıkmıştı bilemiyorlar bile. Ama çoktan olmuş olan. Disiplin cezası okuldan uzaklaştırma…

Köyü yüksekçe bir tepeden gördüğü sırada eve iyice yaklaşmış olmanın verdiği bir sıkıntı basmış yanaklarına. Her zaman sevinçle özlemle koştuğu yollarda ayakları olmuş bir ton. Nasıl diyecek nasıl söyleyecek “Okul hayatım bitti.” diye. Yaptığı kabahat tam olarak neydi Nuri’nin. Bunu babasına anlatmak kolay da ya anasına nasıl anlatacak. Okumanın kıymetini her defasında kendisinden dinlediği, okumaları için her fedakârlığı yapacağını bildiği anasına. Nasıl anlatacak. Yolun başında okuma serüveni bitti nasıl diyecek. “Onca tarla bahçe çift çubuk yardım ederim ben de onlara; belki de sevinirler ha.” diye bin türlü düşünce cılız kuvvetli bir sürür sesle vardı dayandı köyün içine.. Şaşırdı Nuri’yi bu vakitte görenler. Babası bal alıyordu arılardan. Annesi tarhana seriyordu kurusun diye. Herkesin elinde bir iş vardı ama gören donup kalıyordu Nuri’yi. Elindeki belgeye baktılar ilkin. Hoş geldin dediler ama bildiler bu geliş biraz zamansız. Okul vakti ders zamanı üstelik yurtta da kalırken nedendi bu geliş acep.

Nuri anlayabildiği kadarını anlattı. Babası sakinlikle tevekkülle dinledi. “Hayırlısı” dedi. Annesi “Yok olmaz öyle şey. Gider müdürle konuşurum ben.” dedi. Nuri isteksiz kırgın bir şekilde “olmaz” dedi. Mecalsiz oturdu verandadaki divana. Hele bir sabah olsun gider sorarız olmazsa dedi babası. Annesi sakin bekleyemedi. Yalınayak tedariksiz çıktı yola. Tuttu elinden Nuri’nin. “Şuncacık çocuğa denecek şey midir bu. ‘Bitti’ olur mu bitmez. Sen okuyacaksın kardeşlerin de okuyacaklar. Sen ilk düğmesin seni düzgün iliklemezsek gerisi ne olacak.” diye söylene söylene düştü yollara. Yanında ayakları geri geri giden Nuri ile. Vedasız hazırlıksız yola çıkan Emine Kadın’ın vardı bir bildiği. Okulun olduğu ilçeye kadar yürüdüler. Okula vardılar. Müdür henüz okuldan ayrılmadan odasının kapısına dayandılar. Günlük macerasını, kararlılığını, gözü karalığını bir bakışta anlayan müdür şaşırdı Emine Kadın’ı karşısında görünce. Sabah ilk derste evine yolladığı öğrencinin anası büyük bir itirazla dikilmişti karşısına. Saygısından görgüsünden şaşmadan “Müdür bey bu çocuk okuyacak büyük adam olacak devletine milletine hizmet edecek. Bu belgeyi sen al yırtıver bir zahmet.” dedi. Başında sıra sıra dizilmiş altın paraları olan başlığını çıkardı koydu masaya. “Bunlar ölümlük dirimlik zor günler içindir. Bunları al okulun ihtiyaçlarını gör. Yakacak parası tebeşir parası olarak kullan. Okula bizim de katkımız olsun yeter ki Nuri ve onun gibi çocuklar okusun. Adam olsunlar. Kitaplar okusunlar, bilgiler ezberlesinler.” Müdür hayretle mahcubiyetle başını salladı. Kendisine hesap sormayan saygısızlık etmeyen bu cömert kadının gayretinden utandı. Emine Kadın’ın sadeliği, içgüdüsündeki doğruluk ve isabet, müdürün aceleciliğini ve dahi sabırsızlığını yüzüne vurmuştu. Doğruyu eğriden çirkini güzelden faydalıyı faydasızdan ayıran bu irfanı bir köylü kadından o anda öğrenen müdür tahammülsüzlüğüne ne kadar dövünse azdı.

Masasında bakakalan müdürü, sümenin üzerinde dörde katlanmış, elinin teriyle ıslanmış tasdiknameyi, dolma kalemleri, mürekkep şişesini ve Nuri’yi arkasında bırakarak köyüne yöneldi. Emine Kadın bir kere of demeden duraksamadan adımladı taşlı tozlu bütün yolları. Dereleri çayları geçti. Beş parasız, fakat gönlü bir kuş kadar hafif bitirdi yolculuğunu. Gövdesinde bir bebe taşıdığını bilmediği gibi Nuri’nin de üniversiteyi bitirip gün gelip de mebus olarak meclise gireceğini vatanına hayırlı bir evlat olacağını bilmiyordu henüz.

Emine teyze 1935 doğumlu, Uşak’ta yaşıyor. Sekiz çocuk annesi. Yaşadığı çileler ve zorluklar karşısında gücünü ortaya koymuş, kadın başına yapılamayacak bir sürü işi başarıyla halletmiş. Hasta olup hastanede kaldığı günlerde iyice kavradığı sıhhiye bilgisi ile köydeki insanlara iğneci, ebe, eze, hemşire yeri geldiğinde doktor olmuş. Evlatlarını zor şartlara aldırmadan okutmuş aralarından milletvekilleri üst düzey bürokratlar yetiştirmiş bir anne. Beşik kertmesi evliliği ile başlayıp dertlere deva olmaya kadar giden ilginç bir hikâyesi var. Bütün hayatlar bir hikâyeden çok ibret bahsini barındırmıyor mu zaten bünyesinde.

Son zamanlarda herkes sıradan insan olmaktan korkmaya başladığından bu yana daha kıymetli geliyor hasbi hayatlar. Nedense herkes özel olmanın peşinde koşarken bir film kahramanı, çok satan kitabın ana karakteri olmanın derdinde iken yaşadıkları topluma ciddi katkılar sunamaz oldular.

Gün geçtikçe yaşamak üreterek var olmak yerine tüketmek hastalığına tutuluyor olduğumuz gerçeğinin kaçımız farkındayız ki.

Modern zamanlar etiketleri, profesyonelleşmeyi, şöhreti, sıra dışılığı bir gereklilik olarak dayatırken mutluluğun aslında tamamen sıradan ve sade insan olmaktan geçtiğine gün geçtikçe daha kavi bir şekilde iman etmeye başlıyorum. O yüzden köyden kentten ne kadar erdem ne kadar iyilik öyküsü varsa bulup getirmek usulca kucağınıza bırakmak istiyorum. İnsanlık denilen çanağa maya niyetine bir tutam iyilik bırakmak ve “ya tutarsa” temennisiyle usulca uzaklaşmak istiyorum.

Zamanın ve mekânın hakikatini incelikle kavrayanları, tüketerek görünür olmayı değil üreterek sessiz sedasız yaşamayı tercih edenleri, değişimin hızı karşısında insan olma cevherini koruma çabası gösterenleri baş tacı etmek istiyorum.

Metropolde bile olsa hâlâ güzel ve temiz kalmış güzel örneklere, bir akşam oturmasında bir hasta ziyaretinde rastlamak insanın içini ısıtıyor umutlarını diri tutuyor. Bürokrasi ciddiyeti içinde o ciddiyete teslim olmadan tanışıp kaynaştığımız arkadaşlarımızın annesi Emine teyzeyi tanımak hepimize iyi geliyor.

Emine teyze; gönlü geniş, kusur bulmayan insanlardan. Güzel gören, kendisi ne ise öyle davranan başkası gibi görünme yanılgısına hiçbir zaman düşmemişlerden. Başına gelenlerden şikâyet etmemiş, her şeyi imtihan ve şükür vesilesi bilmişlerden. Hayatın kâğıt kalem ile olmayan imtihanını başarıyla vermeye çalışan, kulun kul ile sınandığı bu yalan diyarları geçici bilenlerden. Hakikat, sanki elinin altındaymış gibi kendinden emin konuşan değil; saygı, mütevazılık, içtenlik ve inanılmaz bir çalışkanlıkla onu arayanlardan…

83 yaşını geçmiş Emine teyze. Kuran okumayı bugüne kadar Türkçe harflerle gerçekleştirmeyi içine sindiremeyip bu yaşında öğrendiği Kuran alfabesi ile okumayı başardığı, elinden düşürmediği Kuran’ı gözünde gözlük olmadan okuyor hâlâ. Her yolu denemiş Kuran öğrenmek için. Optik okuyuculu kalemle uğraşmış bir ara. Tek tek ‘elif-ba’ çalışarak sürekli torunlarına öğretmeleri için ısrarlarda bulunarak. En sonunda sökmüş okumayı. İlerleyen yaşına rağmen, yaş alan ezberine, yorgun hafızasına rağmen. Tatar yörüklerinden olan Emine teyze ve eşi Durmuş amca gençliğinde hep işle, hep bağda, bahçede zaman geçirmişler. Şimdi de Kuranla geçiriyorlar vakitlerini.

Okullarda okuyamamış olmanın üzüntüsünü hissettiren bazı cümleleri var tatlı sohbetine serpiştirdiği. Zamanın ve mekânın ruhu içerisinde onu okutmayan anne babasına dargın değil. “Okumanın lezzetini bilemeyen ana baba ne yapsın; iş var güç var diye bizi üçüncü sınıfta okuldan aldılar. Mallar var yayıltacak. Tarlalar bahçeler var işlenecek tabi; ya ne yapsalardı gaipler? ” diye kısaca geçiveriyor tek pişmanlığının üzerinden.

Emine teyze ve can yoldaşı Durmuş amca ilk kızları hariç bütün çocuklarına yüksek tahsiller edindirmişler. Ne çilelerle hem de ne büyük bir kararlılıkla. Büyük kızı tam hastalandığı sıraya denk gelince bir tek onu üniversitede okutamamış. “Onun kısmetini Hak böyle takdir etmiş demek ki.” diyor anlatırken.

Gündelik telaşlar ve hayat mücadelesi içinde zamanını geçiren Emine teyze tarlada çalıştığı sırada bir gün kağnıdan düşer ve belini kırar. Üzerine yığdıkları destelerden biri kayınca ters bir şekilde yere kapaklanınca Eğirdir’de Kemik Hastalıkları Hastanesi’ne sevk ederler onu. Yedi ay hastanede yatmak zorunda kalır. Fizik tedavi uygularlar Emine teyzeye. Bu sırada hem doktorlar hem hemşireler ona çok faydalı bilgiler öğretirler. Tansiyon ölçmesini, sonda takmasını, damar yolu açmasını, iğne yapmasını daha birçok şeyi öğrenir hemşirelerden. Yaraya pansuman etmesini, hastalarla ilgilenmesini… İyileştikten sonra köye dönünce de birçok kişinin işini görmek nasip olur. Dualarını alır insanların; iğnelerini yaptıkça doğumlarına yardımcı oldukça yaralarını iyi ettikçe. Hastanede yatarken 3 çocuğu varmış hali hazırda. Dönünce beş çocuğu daha olmuş. “Ebeciğim ve dedeciğim baktı onlara ben yokken.” diye anlatırken hayatında bulunan bütün yaşlılardan hürmet ve tazim ile bahsettiği hemen fark ediliyor. “Ebeciğime baktım. Dedeciğime baktım o bilgilerin sayesinde.” diyor. “100 yaşlarına kadar yaşadılar ağrısız tasasız.” diye anlatırken gözlerinde yanıp sönen şefkati fark etmek hiç de zor değil. Belinin kırılmasından sonra “Başka ne doktor gördük ne iğne olduk ne ilaç aldık. Hiç hastalanmadan bugünümüze geldik. Yaradan var başımızda.” diye anlatırken kadim insanlara mahsus her hali her konuyu Allah’la ilişkilendiren alışkanlıkla ibretli, güzel sözler dökülüyor dudaklarından:

“Allah’ın büyüklüğü oldukça başka birinin gücünden üstünlüğünden korkulur mu hiç? Rızkın darlığından korkulur mu? Cenab-ı Hakk’ın bitmez tükenmez hazineleri her zaman var oldukça. Onun hazineleri tükenir mi hiç? O bizi kendisini analım ona kulluk edelim diye yarattı. Gerisi için hep oyalanıyoruz. Allah geçirdiğimiz namazlar varsa eksik bıraktığımız ibadetler varsa bizi affetsin. İnsan dünya için elini kolunu yorsa da kalbini bu üzüntülerle yormamalı. Allah’ı gücendirmemeli. Beden çok yorulsa çalışsa da, yüreğimiz Cenab-ı Mevla’ya sürekli tevekkül etmeli şükretmeli. Allah’ın taksim ettiğine razı olmalı zaten; o zaman kalbimiz de bedenimizde rahat ve huzuru tadar. Ama razı olmazsak Allah bize bu koca, bu kara dünyayı musallat eder. Ne kadar koşarsan nasibine sana ayrılan miktara koşarsın; zaten daha fazlası olmaz ki... Allah bizi seviyor. Biz onu neden çok sevmeyelim? Bizim olmayacak asla bize kalmayacak bir dünya burası; heybemizi çıkınımızı günahlarla doldurmanın bir âlemi var mı? Yok!”… diye nasihat ediyor bilge ve tereddütsüz sesiyle.

Eskiye dair çok şeyi net hatırlıyor. “Bizi eşimle daha doğmadan evlendirmeye söz vermişler. Bunun anneciği benim anneciğime senin kızın olursa benim de oğlum olursa sözünü şimdiden keselim demişler. ‘Beşik kertmesi’ derler ya işte öyle. Zaten ben üçüncü sınıftayken Durmuş amcan sevmiş beni meğer. Evlenme zamanı gelince ille de bana onu alın demiş. Nasip olmuş evlenmişiz. Aslında bütün köyün kızları bir evin bir oğlu diye ona varmak istemişler haberler yollamışlar. O ille beni istemiş. Birbirimize kısmetmişiz demek ki.

Eşimin babası dedesi hep hoca hep âlim insanlardı. Çanakkale şehidi olanı var büyüklerimizden. Dağlarda tepelerde izbelerde çalışsalar da ceplerinde su şişeleri olurmuş. Abdest almak için ki namazları geçmesin. Kuran’larını düzenli ve samimiyetle okurlardı her vaziyette. Eve gelirlerdi yine okurlardı; yorgunuz demezlerdi. Hatimler, dualar, okumalarla geçti ömürleri. Bir kere bile etraflarındaki insanları incitmeden yaşadılar. Erkeğiz kabadayıyız demediler. Hep yardımcı olurdular işlerimizde. Kadın işi demezlerdi. Merhametli insanlardı. İyi insanlardı. Hâlâ öyledir Durmuş amcan Allah razı olsun.”

Emine teyze, kendi ifadesiyle dığanlarda çorbalar pişirirmiş. Hamurlar kesermiş. Köpük helvaları olurmuş küplerle alınırmış. Ocak odun ocağı; önü yansa arkası sönermiş. Onu sürekli ayarda tutarlar ölçerirlermiş türlü zahmetlerle. Bir yandan evi oradan ısıtırlarmış. Malları (keçi-koyun) tarlaları, ağaçları bol olunca besinleri küplere basarak kış hazırlıkları yaparlarmış.

“Bir kere çocuklarını da kırmadı.” diye anlatıyor eşi yanında duran ve artık zor işiten Durmuş amca için. Rıza ve de sevgi ile parlıyor gözleri. Hepsini okutmasını, imtihanlara sokmasını, uzak yerlere gönderme cesaretini takdirle anlatıyor.“Çocuklarım da duaların bereketi ile güzel insanlarla karşılaştılar. Gurbetlerde hem kızlarımı hem oğlanlarımı iyi insanlar kolladılar; Allah razı olsun. Hiç kötülerle karşılaşmadık. Malımız keçilerimiz kırık para gibi daima elimizde idi. Üçe beşe satar her an bir müşkülümüzü görürdük. Deste çekerdik, harman savururduk, gündelik işlerde yorulurduk hep beraber. Ama eşim her işten evvel besmele çekerdi. Yatarken kalkarken dinlenirken yer içerken sürekli besmele çekerdi. Güzel adamdı eskiden beri. Öyle olunca çocuklarımızın hepsi ağzı ilimli, dilleri dualı, Allah’tan korkan samimi insanlar oldular. Herhalde her şeye besmele çektiğinden oldu.” diye anlatıyor ses tonuna hâkim bir şükür ifadesiyle.

Ahir ömründe de isteyip diledikleri yine iç güzelliklerini yansıtan cinsten. “El yüz nurundan, imanı kâmilden bizi ayırmasın diye Allah’a dualar ediyor Emine teyze. Ahiret muradı istiyor. “Dünyadan zaten çok muratlı çok huzurlu geldik geçtik.” diyor bütün çektiği zahmetleri unutarak. “Torunlarımız hep güzel okullar bitirdiler. Tıp okudular, savcılık okudular, öğretmen çıktılar. Mühendis oldular. Üniversitede hocalar oldular. Ahiretimiz güzel olsun isteriz.” diyor.

Sekiz çocuğundan vekil çıkanlar olmuş. Birçoğu bürokraside önemli görevler almışlar. Hepsi saygın insanlar olmuşlar. Vaktiyle okumalarında oldukça ısrarlı olmuş Emine teyze. Hatta oğlu okuldan atılınca altın dizili fesinin yanına alıp okul idaresinin yanında almış soluğu. Tekrar kaydını yaptırmaya ikna etmiş. Öğretmen olan kızının küçükken kulağının duymadığını anlayıp tek başına ameliyat ettirmeye İzmir’e hastaneye götürmüş, iyileştirmiş. İki yaşında düşüp kafasını yaran çocuğunu kucakladığı gibi ameliyat için büyük şehre götürmüş. 60 senesinde yine tek başına Ankara Numune’ye gelip ameliyat olmuş. Doktorlarının adını hiç unutmamış. Bunları yaparken hep yalnız başınaymış. Evlatlarının tek tek mesleklerini sayıyor haklı bir gururla. “Biz dağ başlarında bahçelerde tarlalarda çalışmakla yetindik. Allah bize neler bahşetti. Benim babam da din âlimi hoca idi. Aydın adamdı. Hep yardımlaşarak oldu bunlar. Dayanışırsan olur zaten böyle güzellikler.” diye anlatırken satır aralarında hikmet dolu mesajlar belirtiyordu farkında olmadan.

Şimdi en küçük kızlarının yanında yaşıyorlar, yaşlanmışlar. Ama hâlâ dinç pür neşe ve sıhhatliler. Eşi Durmuş amca gitmek istiyormuş memleketine. Dişlerini yenileyelim diye oyalıyormuş evlatları. “O; dağları, bağ bahçeleri özledi herhalde.” diyor büyük bir anlayışla.

95 senesinde hacca gitmiş olması en güzel hatıralarından. Zaten büyük kızını okutamamış olmaktan başka üzüldüğü tasa çektiği bir konu olmamış bu hayatta. Oysa gündelik hayatın devam edebilmesi her şeyin yolu türlü zahmetlerden geçiyormuş. “Kabakları dilimler kuruturduk pekmez koyulaşınca kabakları ilave eder biraz daha kaynatır kabak reçeli ederdik. İki küp doldurur bütün kış çocuklara yedirirdik. Ekmek kendimizden yoğurt kendimizden her şeyi elde etmek için dalduzda döğ(v)erdik. Makarnayı elimizde kendimiz keserdik. Yağımızı, pestilimizi kendimiz hazırlardık. Her şey illa ki elimizden emeğimizden geçerdi. Tek bir kırıntıyı ziyan etmezdik. Yoksa zahmet çekmesek ekmek yemek yok demekti. Zararlı tek bir şey yemeden büyüdü çocuklarımız. Hiç hastalanmadılar. Babacağızımın bilgileri çoktu. Hastalık sağlık insan ne yesin ne içsin bilirdi. Biz de kendi tıbbımızı kendimiz bilirdik. İlaç yok araç yok. Doğadan şifamızı bulurduk. Mayamızı ekşimenden üretirdik. Hıdırellez cumasında çiğ taneleri toplardık yoğurt için damızlık üretirdik. Böyle böyle günlerimizi geçirirdik. Haranlara peynirler mayalardım. 200 koyunu sağardım bir akşamda. ‘Haranları kaldırdığın 200 koyuna el çaldığın günleri ömürden mi saydın.’ diyorlar bana; saydım ya elbette saydım.” diye tevekkül ne demek yaşadığı ömre rıza ne demek çok güzel ve anlaşılır şekilde ifade ediyor Emine teyze.

Yanından ayrılmadan hâlâ inci gibi diziyordu geçmişinin sabır ve şükür dengesiyle dolu birikimini. “O kadar mutluyuz ki neden dersen hep çocuklar yanımızda. Daha ne isteriz. Yere koymuyorlar bizi. Hepsi büyük adamlar oldular iyi eşlere denk düştüler. Evveli yokluk çoktu. Oruçları yufka keser öylece tutardık. Böyle böyle günler geçti. Bir göz açıp yummuş gibi. Yoksulları gözettik. Zeytinler incirler yetiştirdik, istemediğin kadar bağ bahçe ağaç nimet bolluğu.”

Fakat kızlarını okuttuğu dert olmuş bazılarına. İşçi bulduğu kadınlara “Onun işine gitme!” derlermiş. “O kızlarını okutuyor gitmeyin de görsün ne demek kız okutmak.” diye birbirlerini tembihlerlermiş. Tarhanalar ederken, yağlar derilere tulumlara basılırken, deriler kıl tarakları ile tek tek taranırken, bağ bahçe hasat devşirirken işçiye ihtiyacı olurmuş Emine teyzenin. Parasını ödemek üzere anlaştığı. “Allah var başımızda; gerisinden korkmamak lazım.” diyerek aldırmamış söylenenlere.

Kadim insanları tanıdıkça, onların dilinden hayatı dinledikçe fasiküllerce kitap okumak kadar derin bir bilgi birikimine kavuşuyorsunuz. Eğer dinleme estetiğine sahipseniz hikâyeleri ile bütünleşip tecrübelerini kuşanabiliyorsunuz.Ve daima sabrın çilenin emeğin ve teslimiyetin karşısında şaşırıyorsunuz. Kamusal alanda bir yer kaplamamış olsalar bile demek ki ilim irfan görgü basiret her zaman ulu ulu hocalardan öğrenilecek şeyler değil. Hikmetli bir gözlem ve teslimiyetle insan doğruları nerede olursa olsun bulabilir diyorsunuz. Peki, buna benzer nice insanların hayat diye çektikleri onca zahmet, çile tecrübe kıymetsiz midir?

Evim Küçük Cennetim

Üzerine susam taneleri serptiğim şu börek ve kendi usulümce baharatladığım bu nefis köfteler birazdan yenecek akşam yemeğimiz değil sadece. En güzel hatıralarını evimde yaşayan çocuklarım için gelecek zamanlardan bu akşama uzanan bir anı, bir mutluluk fotoğrafı aslında. Belki bir okul çıkışında belki bir gurbet sızısının tam ortasında bir an durup da “ah annemin yemekleri” diyebilecekleri tatlı tuzlu birer hatıra. Yalnız kaldıklarını hissettikleri bir vize akşamında beklide finaller için göz nuru döktükleri bir seher vaktinde anımsayacakları bir tebessümlük an. Acıyı az koyduğum çaktırmadan mercimek çorbalarına kabak karıştırdığım, tabaklarındakileri bitirmelerini şart koştuğum huzur dolu koğuşumda basit bir akşam yemeği değil aslında yaşadığımız.

Benim içinse hep özleyeceğim ve dönmeyi isteyeceğim zaman dilimi. Herkesin kanatlarımın altında güven ve sevgi içinde büyümeye çalıştıkları muhteşem bir serüven. Dinlediğim bütün tecrübelerden de duyduğum gibi ah o günler demeden kocaman bir nefesle sık sık içime çekiyorum bulunduğumuz zamanı ve mekânı. Donduruyorum ve bakıyorum dikkatlice. İzliyorum hep beraber sofrada bulunan bizi; oğluma dökmeden, kızıma daha çabuk yemesi gerektiğini söylerken ve en küçüğüme bir lokma daha tıkıştırmış olmanın mutluluğunu yaşarken izliyorum hepimizi. Ve eksilmemesini umuyorum Allah’tan huzurumuzun ve gülen yüzlerimizdeki neşenin. Herkes tabağıyla cedelleşirken oğlum okulda yaşadıklarını anlatırken, kızım yememek için bin türlü bahaneler bulurken, minik bebeğim yüzünü gözünü çorba yaparken eşim bütün yorgunluğunu giderek unuturken bir an durduruyorum dünyayı. Satırları dolduran bu anlar, aslında saniyeler içinde vuku buluyor. Ve zamanın mekânın, soframdaki nimetlerin, onlardan istifade edenlerin, içimize dolan neşenin, herkesin ve her şeyin Rabbine hamd ediyorum kerrelerce. Tüm aile bireylerinin kendilerine ait sandalyelerde oturtuyor olmasına, henüz gurbetlerin kekre tadını yaşamamış olmamıza… Şükrediyorum birçok şeye; şenlik içinde yenilen yemeğe, içine konan tuza, yaptığım acemiliklere, dibi tutan tencerelere, dökülen salçalı lekelere, sürekli dağılan mutfağa, birikip dağ olmuş bulaşıklara sonsuzlarca şükrediyorum.

İleriye hatıra kalacak bu akşamın kusurlarını, eksiklerini bulmaya çalışıyorum. Yarın akşam yanlışlar olmasın diye masamızda.

Tavuk suyuna çorba, çamaşır suyuna temizlik yaparken bir yandan zamanın yetişilmez hızında git gide gerilerde, eskilerde kalarak yaşlanıyorum.

Bu koltuklar, takımı çoktan bozulmuş bardaklar, tabaklar, devrilmiş toprak dolu saksı çiçeği ve şu biraz kirlenmiş olan halı hani bu senin öyle gördüğün ev benim cennetim… Bilmeden özleyecekleri günleri şu anda yaşayan çocuklarımın güldükleri, oynadıkları, sevildikleri sevdikleri küçük cennetimiz burası.

Şu anda yaşadıklarımızın telaşı, yorgunluğu, önce ve sonrası çoğu zaman ileride mazi olacağını hissettirmiyor bizlere. Annelerimizin böreğini, çorbasını, sarmasını özleriz ya yerli yersiz. Bende gidiyorum eski günlerden, sararmış fotoğraf piksellerinden bir sevinci, bir kız kardeş yakınlığını, sıkı saklanan bir sırrın esrarını, evde mayalanmış yoğurdun tazeliğini, mahlep kokusunu, kavrulmuş susam tadını, iyice tutuşmuş bir sobanın sıcaklığını bulup, getiriyorum. Koyuyorum salonumun başköşesine. İçimizi daha da ısıtsın diye. Odalara, her köşeye sevgi bulutu yayılıyor böylece.

Kimsesi olmayanları, yalnızları düşünmeden de edemiyorum bunca sevincin arasında; boğazıma takılıyor yine bütün hüzünler. Çorbası tütmeyenleri, annesi öp(e)meyenleri, ütülü önlük giy(e)meyenleri de konuk ediyorum vicdanımın başucunda. Ve mis kokulu bahar çiçeklerinin koynunda uyutmak istiyorum bütün annesiz çocukları. Buruk, kırık, çarpık soyu tükenmiş bir tebessüm donup kalıyor yüzümde aniden. Yine buluyorum mutsuz olmanın tükenmeyen çarelerinden bir tanesini daha. Ve tekrar şükür yorgunu anlarıma dönüyorum. Utangaç çekingen teşekkürlerimin semaya kanatlanışına bakakalıyorum ve gülümsüyorum.

Evim küçük cennetim; Varlığım, yokluğum / Açlığım tokluğum,

Bereketim, saadetim / Güvenliğim, şenliğim

Eksilmiş fincanlarım / Kirlenmiş duvarlarım,

Parmak izi olmuş aynalarım

Eğilmiş tablolarım / Dağılmış bütün oyuncaklarım

Yağ lekesi olmuş elbiselerim /Kararmış derzlerim

Olsun!

Derdim, kederim, kaderim / Başucumdaki küçük cennetim…

Kadife Prangalar

Yüklemini hep en başa koyuyorum cümlelerimin. Tamamlayamamaktan korktuğumdan olsa gerek. Bu yüzden anlaşılmaz biriyim. Çayı sıcak severim aslında. Soğuyan yemeklerden hiç hazzetmezdim eskiden. Yarım yamalak bir hayat mı yaşamaya başladım son yıllarda?

Karnını yardığım, alaca bulaca soyduğum patlıcanların yarısını kızartabiliyorum mesela. Yarısı çiğ kalıyor hep sebzelerimin. Hazırladığım kremalar topaklanıyor. Ekmeği dilimlemez, turşuyu kâseye koyamaz oldum son zamanlarda. Kavanozunda yemek de güzel. Evimin yarısı süpürüldü bugün yine. Yine yarısı düzenli hayatımın. Yarım kalan paragraflarla anlatamam ki size anneliğin güzelliğini. Tam yaptığım şeyler de var elbette. Ninnileri bitirene kadar söyleyebiliyorum mesela. Fış fış sesler çıkaran kayıklar yüzdürüyorum çocuklarımın hülyalarında.

Dizinin en heyecanlı yerinde kaldırıldığımı, telefonlarımı kocaman ünlemlerle kapatmak zorunda olduğumu nasıl tanımlayabilirim ki eksik kalacak cümlelerle. Her tercih vazgeçişlere yaslar sırtını. Ama yaşam dediğimiz bu renkli renksiz, bu yerli yersiz serencam vazgeçtiğimiz anı başlangıç olarak kabul edenlere bu cesareti gösterenlere gülümser daima. Yeni deneyimler, değişken gelişmeler, yeni maceralar, her gün yeni sürprizler demek anne olmak. Bak yine ortanca kızım sesleniyor banyodan. Yine dünyayı durdurmanın ve sadece onların isteklerinin, ihtiyaçlarının peşine düşmenin zamanı geldi. Aslında zaman böyle işliyor hayatımda sadece arada bir kendi işlerime bakıyorum. Gece olmuş hepsi uymuş bir sessizlik koridorlarda geziniyor. Artık istediğimi yapabilme hakkım var. Kumandanın hâkimiyetini elime geçirebilirim. Tarih programları izleyebilirim, yazı yazabilirim. Kitap okuyabilirim. Hatmime devam edebilirim. Özgürlük hakkımı sonuna kadar kullanmak için neşeyle kalkıyorum ve yürüyorum.

Çocuklarım yeni yürümeye başladığı zamanlarda parmak uçlarıyla acemi adımlar atarlardı. Ben de gecenin bu saatlerinde ses çıkarmamak için parmak uçlarımla odalarına gidiyorum. Sessizce bildirmeden konukları oluyorum bir müddet özerk alanlarında. Kilitledikleri kapılarını anahtarsız açarak koydukları mesafeye meydan okuyorum. Büyüdüler ya öptürmüyorlar artık.

Terleyen alnını siliyorum kızımın, kestirmediği saçlarını arındırıyorum boynundan. Kulağına eğiliyorum ve “Seni çok seviyorum.” diye fısıldıyorum. Kâküllerini sola yatırıyorum ve ellerimi gezindiriyorum saçlarının diplerinde. Diz çöküp uzun süre seyrediyorum. Giderek büyüyen yüz hatlarını. Yine de bebekliğinden kalmış gülümsemeye rastlıyorum kirpiklerinde. Ve o minicik tebessümü taçlandırması için kalbimin üzerine koyuyorum. Eğilip üzerine pembeleri seven gözlerinden, yanaklarından, çenesinden, kulaklarından, boynundan, kollarından, ellerinden öpüyorum öpüyorum öpüyorum… Karşılıksız, içten, samimiyetle ve surelerin eşliğinde dualarımın beraberliğinde içime çekiyorum misler gibi kokusunu. Hâlâ cennet kokan rayihasını ciğerlerime dolduruyorum. Keşke hayırlı telaş ve heyecanlardan başka, dünyaya dair, yarın giyeceklerinin renk uyumundan başka hiç kaygısı olmasa hayatı boyunca.

Diğer kızıma dönerken daha yeni tazelenmiş, yenice yeşillenmiş bahar bahçeleri gibi yöneliyorum. Her evlatla genişleyen kalbimden dışarıya sevda gibi sızan sınırsız sevgilerle gülümsüyorum uyudukça güzelleşen masum yüzüne. Üzerine örterken ihtimamla sıralıyorum dualarımı. Dualarım her defasında farklı; her defasında daha yakıcı cümlelerle yalvarıyorum baht için, iman için, rızk için, esenlik için ömür için…

Gece nedense daha duygusal oluyorum. Çok korkuyorum gündüz olacaklardan, ihtimallerden, acılardan, aksiliklerden. Daha çok sığınıyorum emanetlerimin gerçek sahibine. Daha çok yalvarıyorum acılarını gösterme diye. Daha çok esriyor korkular nabzımda.

Ne kadar büyüdüğünü anlıyorum oğlumun. Çene kemiklerini hissettiğim yanaklarını okşarken. Elmacık kemiğinden, burnuna her şey büyüdüğünü haykırıyor gibi yüzünde. Göz kapakları bir delikanlının gözlerini saklıyorlar. Bir gencin bakışlarını dinlendiriyorlar artık uykuda. Ama ben buluyor ve yakalıyorum dudaklarının kenarında takılı kalmış, bebekliğinden masum bir ifadeyi. Geri çekilip bir defa daha bakıyorum ve bildiğim bütün sureleri okuyorum ezberimden. Sevgimi de katarak üflüyorum güzel yüzüne. Favorilerine, dik durmasını istediği saçlarına, kirpiklerine, kaşlarına, tüm çehresine… Kulağının arkasından, boynundan, ellerinden, saçlarından, yanağından gıdıklar gibi öpüyorum, öpüyorum, öpüyorum…

Üzerlerini örtüyorum.

Dünyanın bütün acılarından tehlikelerinden sığınıyorum gecenin karanlığına. Karanlığın ve gecenin Hükümranına. Esenliğini istiyorum iki dünyanın, evlatlarım için. Bir şeyler koparmak ister gibi inat ve ısrarla.

En fazla tarafımı odalarında bırakıp bir daha ve bir daha bakıp ayrılıyorum yanlarından. Özgürlük hakkını yeterince kullanmış biri olarak anlıyorum ki benimde uykum gelmiş. Esnemek konusunda babamın uyarısını hatırlıyorum. “Peygamberler ve Allah dostları hiç esnemezmiş kızım. Sen de bunu esnerken hatırına getirebilirsen esneme ihtiyacın kayboluverir.” diye çınlıyor kulaklarımda bir gece vakti babacığım. Esnemek ihtiyacım yok oluyor aniden.

Odama ilerlerken ben de bunu tekrarlayacağım çocuklarıma diye gülümsüyorum. Tam o esnada beşiğinde yatan en küçüğüm, kıymetlim, boynunun altında bir katmanla dünyanın en tatlı en bebek yüzü, uykuların prensesi, minişim Melike’m yüzünde burun deliklerinden başka hiçbir şeyi görünmeyecek şekilde kocaman bir esneme patlatıyor.

Şşşt ses yapmayın lütfen; uyuyor…