T.C. CUMHURBAŞKANLIĞI

DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI

BENİM HİKÂYEM
Hilal ALTINDİŞ

Genel Yayın No: 2179
Gençlik Kitapları: 51

Yayın Yönetmeni: Doç. Dr. Fatih KURT

Yayın Koordinatörü: Suat OKUYAN

Grafik & Tasarım: Ali YÜCEER
Tashih: Fatma ATAY

Baskı: Başak Matbaacılık
Çınar Mah. Çankırı Bulvarı No: 108 Akyurt/ANKARA
Tel: (0 312) 397 16 17

2. Baskı, Şubat 2023
ISBN: 978-625-435-423-6
2023-06-Y-0003-2179
Sertifika No: 12930

Eser Yayın Kurulu Kararı: 16.03.2022/16

© Diyanet İşleri Başkanlığı

İletişim
Dini Yayınlar Genel Müdürlüğü
Basılı Yayınlar Daire Başkanlığı
Tel: (0 312) 295 72 93 - 94 Faks: (0 312) 284 72 88
e-posta: diniyayinlar@diyanet.gov.tr

Dağıtım ve Satış
Döner Sermaye Daire Başkanlığı
Tel: (0 312) 295 71 53 - 71 56 Faks: (0 312) 285 18 54
e-posta: dosim@diyanet.gov.tr

“Nerede olursan ol, Allah’a karşı sorumluluğunun bilincinde ol! Kötülüğün peşinden iyi bir şey yap ki onu yok etsin. İnsanlara da güzel ahlaka uygun biçimde davran! Kıyamet günü müminin mizanında güzel ahlaktan daha ağır bir şey yoktur.”

(Tirmizî, Birr, 55 / 62)

ÖNSÖZ

Hayat hızla akıp gidiyor.

Ve biz bir şeyleri kontrol etmeye, düzeltmeye çalışırken ömrümüzü harcayıp bitap düşüyoruz.

Bütün bu yorgunluktan sonra bir bulut sarıyor zihnimizi. 

Asıl önemli olan ne şu hayatta?

Biz neyi iyileştirebilirdik bütün bu çabayla?

Kendimizi...

Çünkü iyileşmesi gereken biziz ve bu bizim hikâyemiz!

Hikâyenin kahramanı olduğumuzun farkına varmamız gerek şimdi!

Rabbimiz bizi ahlâkını güzelleştiren, Efendimizin (sas) ahlâkına ulaşmaya çabalayan ve emekleri ziyan olmayan kullarından eylesin.

Hiçbir hikâyenin sonunu, yaşayana kadar bilemeyeceğiz.

Hikâyemizin sonunu hayreyle Rabbimiz.

...

Hayatlarını bizimle paylaşarak gönlünü açan kahramanlara ve bizi bugünlere getiren anne babalarımıza derin şükranlarımızla...

Bize kendi hikâyemizi yazma fırsatı veren Rabbimize hamdolsun.

...

Elinizdeki eser, konuları gerçek hayattan alınmış ve Diyanet Radyo’da yayınlanan “Benim Hikâyem” programındaki metinler arasından seçilerek düzenlenmiştir. 

İlham olması duasıyla...

KRAMPONLAR

İnsan hayatının merkezine neyi koyarsa onun için yaşar. Rabbi, onu o yolda istihdam eder. Babalar evlatlarının nasıl bir hayat yaşaması gerektiğini kendi hayatlarıyla öğretir.

Bizim hikâyemiz bir köy evinde şekillenmeye başlamış. Babacığım köyün ağasının oğlu olmasına rağmen, diğer köy çocuklarından hiç de farklı olmayan bir terbiyeyle büyütülmüş. Hoş zenginliğin zenginlik olmadığı zamanlarmış ya, şimdiki gibi insanların hayatları arasında bu kadar büyük fark yokmuş o zamanlar… Yine de dedem iki oğlunu her türlü işe koşturur, elleri ekmek tutsun diye uğraşırmış. Daha küçücük yaşlarında kerpiç evler inşa ederken yanlarında dikilmelerini istermiş. Kâh harç kardırır kâh taş taşıtır, illa ki bir emekleri olsun istermiş iş yaparken. Bir yandan da “Bunları ben kendim de yaparım ama yaptığınız banaysa öğrendiğiniz kendinize…” dermiş. Dedemin maksadı hayatı öğretmekmiş ki bunu da başarmış. O zamanlar köyde okul yokmuş. Okuyamamış babam ama pek meraklıymış okumaya. Bir de hafızlığa… Dedemden onu camiye göndermesini çok istemiş. Bir müddet gitmiş sonra dedem bir gün bakmış ki babam hâlâ harfleri çıkarmaya uğraşıyor: “Senin bu işi yapacağın yok. İşten kaytarıyorsun.” deyip almış geri yanına. Babamın bir ukdesi vardı hayatta, o da hafızlıktı. İşte bütün hayatını şekillendiren de o oldu. Hiç bırakmadı ucunu.

Biraz büyüyüp serpildiklerinde dedem şehirdeki kardeşinin yanına göndermek istemiş babamları. Analarının hazırladığı çıkınları alıp yola düşen iki kardeş, soluğu şehrin göbeğindeki çarşının içinde bir halıcıda almışlar. Amcaları güler yüzle karşılamış, çok da destek olmuş işi öğrenmelerine fakat babam bu işle pek uğraşmak istemeyince, birkaç yıl çalışıp sonunda asıl içinde büyüdüğü işe dönmüş. Amcasının verdiklerini biriktirerek babasının yanına vardığında “Ben inşaat yapacağım.” demiş karşısına dikilip. Dedem önce hayret etmiş sonra babamın korktuğu tepkiyi vereceği yerde “Tamam!” deyivermiş. “Haydi bakalım, görelim ne yapacağını.”

Babam biriktirdiklerini ortaya koymuş, bıyık altından gülmüş dedem ama hoşuna da gitmiş babamın cesareti. Oğluna destek olmak için tarlalardan birini satıp parasını koymuş üzerine, Allah’a emanet edip yollamış babamı.

Ben dünyaya geldiğimde babam hali hazırda inşaat işinde çalışıyordu. Önce arsası olanlara ev yaparak, sonra Rabbim yürü ya kulum deyince kendi arsa alıp inşaatını yapıp satarak hayatını idame ettirir olmuştu. Dürüsttü, işinin ehliydi, en ince ayrıntısına varıncaya kadar uğraşırdı tamam ederdi hiç üşenmeden. Eh takdir edersiniz ki öyle bir babadan yetişen bir adam olarak bizi de kendi işinde çalıştırmayı münasip görmüştü. Çocukluğumu hatırladıkça gülüyorum o hâllerimize… Küçücük boyumuzla toz toprak içinde sabahtan akşama kadar babamın ayağının altında iş gördüğümüz günler… Benim de bir ağabeyim vardı, Allah selametlik versin pek sakin. Ben haşarıydım, tutamazdı babam beni avucunda. Ağabeyimin güzel huyundan sonra beni idare etmek ona zulüm gibi gelirdi. Belki de sırf bu yüzden bana neredeyse iki katı iş verirdi. Hemencecik bitirir, sıvışırdım ortalıktan. Elinden kaçırmamak için bir işi bitirmeden yenisini yüklerdi, sonra da “Gözüm üzerinde evlat.” derdi. Çakmak çakmaktı kara gözleri. Yiğit adamdı, uzun boylu, geniş omuzlu, sakalı bıyığı her daim aynı ölçüde tıraşlı… Özenli giyinirdi, yaptığımız iş her ne kadar toz toprak içinde olsa da muhakkak bir işe geldiği kıyafeti olurdu, bir de iş kıyafeti. Onunla gitmezdi eve. Değiştirirdi insan içine çıkarken. Pantolonları hep tek çizgi ütülü, gömlekleri jilet gibi olurdu. Bir de yelek giyerdi yaz kış, nedendir bilmem. Cekete pek hevesi yoktu ama yeleği hep sırtındaydı. Sağ cebinde köstekli bir saat, sol cebinde katlanmış küçük kâğıtlar olurdu. Okuma yazmayı sonradan öğrenmişti. Oraya mühim bulduğu ne varsa yazar, katlar koyardı. Bu kimi zaman bir hesap pusulası olurdu, kimi zaman okuduklarından çıkardığı notlar. Çok okurdu. Bu kadar çok çalışıp bu kadar okumaya nasıl vakit bulurdu bilmem ama evimizin salonuna yaptırdığı koca kütüphanenin üst raflarını tamamen onun kitapları doldururdu. Mealler, hadisler, tefsirler… Hepsini ayrı severdi. Bir kitabı okumak için indirirse önce zarif bir şekilde elinde tutar, büyük bir hürmetle kapağını açar, şöyle bir koklardı saman kâğıdını… Sonra gözlüğünü takar, tekli koltuğuna oturur, kaybolurdu kendi dünyasında. Bizim de okumamızı çok istemişti. Ama bu hiçbir zaman işten geri kalacağımız anlamına gelmiyordu elbet. Ne de olsa Hamdi dedemin torunları olarak tedrisatı yansıyordu bize de. Biz hem sabahtan öğlene kadar okula gider hem de öğleden sonra üstümüzü değiştirip babamın yanına inşaata giderdik. Az mı taşıdım o çimento çuvallarını… Babam “Git iki torba çimento al gel.” derdi. Şanslı günümdeysem bir el arabası bulurdum çarşıya indiğimde. O gün pazar yerinde el arabasını boşaltmış bir esnaf varsa rica ederdim, çuvalları taşıyınca geri getirirdim. Ya yoksa? İşte o zaman bir büyürdü gözümde sormayın o yol… Esnafın üst üste dizdiği çuvallara yanaşır, arkamı verip el atarak sırtıma çıkartırdım elli kiloluk çuvalı. Eh biraz insaflıysa ucundan da esnaf tutar sırtıma yüklerdi yalpaladığımı görünce. Sonra nefese kuvvet vururdum kendimi yola. Canımın çıkacağını düşünürken inşaatın girişine varmış olurdum. Son gücümü onu usulca yere bırakmak için kullanır, azıcık dinleneyim diye yanına çöküverirdim.

Ama iyi oldu, öyle iyi oldu ki o küçücük bedenime, kısacık boyuma rağmen o yaz sonunda güreşçilere taş çıkartan pazılarım olmuştu. Getirdiğim çuvalları ev yükseldikçe üst katlara taşımış, bir de üstüne kum getirip karmış, harç hazırlamış, taş taşımış inşaatı tamamlamıştım. Babam sonunda binanın önüne dikilip: “Ellerine sağlık evlat… İşine bak gurur duy!” demişti. Gurur duyacaktım duymasına da bir de elime harçlığımı daha fazla verseydi. Bizimle birlikte çalışan işçilere ne veriyorsa bize de aynısını verirdi. Ne bir kuruş eksik ne bir kuruş fazla. Buna çok içerlerdim. Bilsem ki parası yok, canım yanmayacak ama olduğunu bilip vermediğini görmek içten içe kızdırıyordu beni. Bir gün dayanamadım anneme söyledim. “Ne olur bize üç kuruş fazla verse? Oğullarının hiç mi kıymeti yok?”

Annem pamuk kalpli olduğu için dayanamazdı bize: “Ben konuşurum.” diyerek teselli etti. Lakin babamla konuşması bir işe yaramadı. Babam galeyana gelip “Ne bekliyorlarmış hayattan? Çağır bakayım gelsin o bir yanıma!”

Korkarak gittim, önce bir baktı baktı… Sonra “Yetmiyor mu verdiklerim?” dedi. “Neyin eksik?”

“Ne diyeyim babacığım?” dedim utancımdan. “De, dee… Bir şey var dilinin altında. De bakayım!” dedi. Babam cömertti, hem de çok cömert. Yedirmeyi içirmeyi pek severdi. Bize karşı da cömertti lakin sofrada. Üstümüz başımız hep bir çift olurdu. İkiden çok pantolon, gömlek görmezdik. İsraftı ona göre… Hele ayakkabı sadece bir tane. Onu da muşambadan mıdır nedir bir malzemeden yaparlardı ki o ayakkabılar babama göre en iyisiydi. Oğlan çocuğuna ayakkabı mı dayanırdı yoksa? Ben oldum olası bu ayakkabıları sevmezdim. Öyle sert olurdu ki eskisin diye taşlara vururdum. Hiç mi eskimez mübarek? Hiç mi yırtılmaz? Takmıştım kafaya, bir çift krampon alacaktım. Mahallenin çocukları top oynarken giyiyorlardı. Bir türü vardı ki altına çaktıkları çiviler koşarken ayağınıza batardı, pek beterdi onlar. Bir çeşidi vardı ki kaliteli… O zamanın futbolcuları ayaklarına giyip televizyonlarda boy gösterirlerdi. İşte ben ondan alacaktım. Ama babamdan istesem ömrü billâh almazdı. Bir de üstüne laf ederdi. Ben de kendim alacaktım. Kararlıydım. Ama bu harçlıklarla bir yere varamıyordum. Kâh eve dönerken aklıma düşen yemişlere para veriyordum kâh önünden geçtiğim kitapçının camekâna dizdiği rengarenk hikaye kitaplarına. Bir türlü denkleşmiyordu o para. Sonunda tutamadım, ısrar edince döküverdim eteğimdeki taşları.

“Krampon alacağım.” dedim çekinerek.

“Tamam. Nasıl alacaksın peki?”

“Biriktirdiğim harçlıklarla.” dedim.

Babam istifini bozmadı. Alın teriyle alınan ayakkabının benim için daha kıymetli olacağını söyledi. İş yine alnımın terine kalmıştı. Sessizce çıkıp gittim yanından. Kışı geçirip bahara girince büyük bir hevesle başka inşaatlarda çalışıp para biriktirmeye uğraştım. Sonunda hayalini kurduğum kramponları aldığımda kucağımda paketiyle babamın çalışma odasına girdim. İşe gitmediği zamanlarda yukarı katta kendine ayırdığı odada olurdu. Onu bulacağımı sanarak girdiğim odayı boş bulunca hayal kırıklığıyla bıraktım kramponları masanın üzerine. Bir zarf düştü elimi çekerken yere, alayım derken baktım üzerinde isim yazıyor, içi para dolu. Masaya döndüm, birbirinin aynı bir sürü zarf gördüm yan yana dizili. Ne olduğunu çözmeye çalışırken babamın sesi yükseldi odada.

“Ne yapıyorsun?”, irkildim. “Kramponlarımı gösterecektim.” dedim korkuyla. Elimdeki zarfı görünce durdu. Bıraktım masaya, kenara çekildim. Yaklaştı, paketi açtı, ayakkabının tekini aldı, evirdi çevirdi. “Pek güzelmiş. Hayırlı olsun.” dedi, bıraktı. Sonra koltuğuna geçti. “Otur.” dedi usulca. Oturduk karşılıklı. Elini zarfların üzerinde gezdirirken, “Bunlar ne biliyor musun?” dedi. “Hafızlık yapan çocukların harçlıkları…”

“Kim onlar?” dedim hayretle. “Bizim köyün çocukları işte…” dedi. İlk kez duyuyordum bu çocukları. Meğer babam durumu iyileşince bizim mahalledeki caminin imamıyla oturup konuşmuş. Köyündeki çocukları toplayıp getireceğini, onların hafız olması için imamın yardımını istediğini söylemiş. İmam memnuniyetle kabul etmiş bu teklifi. Her sene üç beş çocuk gelirmiş böyle. Onların bütün masraflarını babam üstlenirmiş. Hafta sonuna girmeden cuma gününden gelir alırlarmış kendileri için ayrılmış paradan. Her birinin zarfı ayrıymış, bir yıl boyunca harcayacakları miktarları belirlemiş babam. Onun içinden verirmiş, üstlerine başlarına harcar, yol harçlığı yaparlarmış. Hafızlıkları bitenler ya okuluna devam eder ya köyüne dönermiş. Utandım bunları duyunca. Neden daha fazlasını alamadığımı düşündüğüm paraların yerinin belli olduğunu fark etmenin mahcubiyetiyle koltuğa gömüldüm, konuşamadım. Babam arkasına döndü, boyu kadar olan kasanın kapağını araladı, içinden kahverengi deriden misk kutusunu çıkardı. Pek severdi miski, özel olarak getirtir çeşit çeşit biriktirirdi, koleksiyon yapardı bir nevi. Onu da yalnızca kendini ziyarete gelen sevdiklerine, dostlarına ikram ederdi. Kutuyu açtı, içinden bir tane çıkardı: “Uzat elini.” dedi, “Süreyim. İçin ferahlasın”. Gülümsedim. Üzerimde babamın misk kokusu, elimde giymeye hevesimin kalmadığı kramponlarla çıktım odadan.

Aradan yıllar geçti, babam hiç beklemediğimiz bir zamanda, daha oğullarının düğünlerini, torunlarının dünyaya gelişini göremeden kavuştu Hakk’ın rahmetine. Annem cenazeden sonra çalışma odasının anahtarını bana verdi. “Babanın emanetlerine sen sahip çık.” dedi. Yıllar sonra yeniden girdim o odaya. Misk kokan zarfları yokladım tek tek. Gözlerim doldu hesap pusulalarını incelerken, her birinin ince ince ayrıntısını yazmış, kimseye hak geçmesin diye uğraşmıştı. Onlarca hafızın adı yazılıydı defterinde; bitirenler, devam edenler… O hafta sonuna girerken hafızlık talebeleri geldiler kapıya. Gözleri yaşlı, boyunları bükük… “Ayıp ettik biliyoruz ama ‘Bana bir şey olsa da siz hıfzınız bitene dek geleceksiniz.’ demişti babanız.” diyerek. Saydığım paraları aldılar, kokladılar. “Onun verdiği harçlığın kokusu misk.” dediler ceplerine koyarken. “Bereketi ayrı… Nasıl oluyor bilmiyoruz ama bitmiyor. Biz de ömrümüz bitene kadar duacısı olacağız…”

İnsan bilse ki ardında kalan hatıralar onu hayatta tutmaya devam edecek, çok daha farklı yaşar. Babam bana göre dünyanın en akıllı adamıydı, en güzel yatırımı yapmıştı. Hafızların dilinden dökülecek dualar için onlarca tohum ekmişti toprağına… Hepsinin meyvesini yiyor şimdi âlem-i ervahta…

Dilerim ki Rabbimden, bizi hayırla anılan, amel defteri ölümünden sonra da kapanmayan kullarından eylesin.

Âmin…

PALTO

Birine zavallı derken iki kere düşünmeli insan, asıl zavallı kendisi olabilir mi? Söylediği enaniyete girer mi? Kendini gördüğü yerde midir insan gerçekten?

Titreyen eliyle verdiğimiz suyu içti, kolunun içiyle ağzını sildi, başını kaldırmadan suyu uzattı. Biraz kendine gelir gibi olmuştu ama kafası hâlâ kanıyordu. Başına toplanan kalabalıktan biri: “Böyle olmaz ki…” dedi yeniden, “Ambulans çağırılması lazım. Doktora gitmesi lazım bu adamın!”

Elini kaldırdı, “Gerekmez!” dedi tok sesiyle. “İyiyim ben. İyi…”

Elini, kontrol eder gibi kollarının bacaklarının üzerinde gezdirdi. Sağ bacağının üzerine gelince durakladı. Üzerindeki eprimiş pantolonun ıslaklığını fark etti. Bacağı kanamıştı. Yüzünü ekşitti, yine de açıp bakma ihtiyacı hissetmiyordu. Acıdığını anlamıştım ben ama onun umurunda değil gibiydi. Gözü kaydı bacağına, “Bacağınız da kanıyor amcacığım.” dedi biri. “Belki mühim bir şeydir mı?”

“İstemez!” dedi yeniden. Sırtındaki ceketi çekiştirerek kapatmak istedi, eli omzuna gitti, ceketin yokluğunu ancak o zaman fark edebildi. Birden yerinden doğrulmaya yeltendi. “Paltom!” dedi, “Paltom nerede benim? Paltom!”

Kolumda tuttuğum paltoyu hatırladım. Telaşla aranırken paltoyu açıp sırtına koymak istedim. “Burada merak etmeyin, bende.” diyordum ama duymuyordu. Israrla, “Paltom! Paltomu niye aldınız?” diye yükseltiyordu sesini. Etraftaki kalabalık tövbeler çekerek dağılmaya başladı. İçlerinden biri: “Bu zaten böyleydi. Kendine geldi tamam. Dağılın, bir şeyi yok.” dedi uzaklaşırken. Sanki herkes bu sözü bekliyordu. Bir anda boşaldı etrafımız. Ben gidemedim. Yanı başına, bankın kenarına oturuverdim.

“İyi olduğunuza emin misiniz?” dedim. “İyiyim dedim ya çocuk! Neyini anlamıyorsun?” derken başını kaldırdı, göz göze geldik. Çok da çocuk denecek yaşta olmadığımı fark edince sustu. Gülümsedim. Taş çatlasa on yaş vardı aramızda, o yüzündeki derin çizgiler olduğundan çok daha yaşlı gösteriyordu ama olsun olsun elli beş altmış vardı. Ben de ellime merdiven dayamış bir adamdım. “Babam baytardı.” dedim gülerek. “Az biraz anlarım yaralardan, ben bakabilirim isterseniz.”

Yanlış anlayacağından korkarak, biraz da çekinerek söylemiştim bunu ama gözleri parladı. “Essah mı?” dedi. Başımı salladım. “Evin nerede? Yakın mı buraya? Gidelim, bir bakayım bacağına. Gerekirse pansuman yaparız.” dedim.

“Yook!” dedi, “Gerek yok. Zaten geçer o şimdi.”

Evine gitmek istemiyor. “Tamam. O zaman gel şu yolun karşısında arkadaşımın iş yeri var, oraya gidelim, temizleriz orada hiç değilse.”

“O olur!” dedi, “O olur. Olur tamam…”

Söylenerek doğrulmaya çalıştı. Koluna girdim, birlikte otobüs garından çıktık, karşıya geçtik. Yürümekte zorlanıyordu. O kadar zayıf olmasaydı eminim vücudunu taşıyıp o yolu yürüyemezdi de. Topallayarak, zor da olsa bana eşlik etti, Faruk’un dükkânının önüne geldik.

“Oğlum Faruk usta nerede?”

“Namaza gitti ağabey? Ne oldu?”

“Sen bizi bir içeri al, ben anlatırım sana ne olduğunu.”

Arka odaya geçirdim, Faruk‘un öğle vaktinde iş sakin olunca kaylulelerini yaptığı yüksek sedire yatırdım boylu boyunca. Pantolonu sıyırdım, bacağını görünce çırağın eline bir kâğıt yazıp verdim. Eczaneden bir koşu alıp getirdi. Temizledik yaraları birlikte, sardık bacağını güzelce, kafasına da sargı bezinden kesip bantladık, kaldırıp oturttuk.

“Ben temizledim ama yaran derin.” dedim eline sıcak çayı verirken. “Dikiş gerekir aslında.”

“Tamam. Gerekirse attırırız.” dedi çayı kafasına dikerken. Şaşırdım. Sıcak değil miydi ki içtiği diye düşündüm. Kendi çayımı yokladım. Bir seferde içilecek gibi değildi, cidden sıcaktı. Çırağa el ettim. Hayretle kenarda dikilip adama bakan çocuk hareketimle aldı bardağı, yeniden doldurup getirdi. O sırada Faruk girdi içeri.

“Oo… Kimler gelmiş kimler gelmiş! Nihat hangi rüzgâr attı seni buraya?” dedi beni görünce, kalkıp sarıldım, omzumun üstünden çırağa, sonra da yanımdaki acayip adama baktı. “Vay! Sadık amca!” dedi neşeyle. “Aman seni buralarda görmek ne şeref! Hep çağırırım gelmezsin. Şimdi ben yokken mi gelesin tuttu? Alacağın olsun be ya!”

Adam gülümser gibi oldu, vazgeçti, ciddiyetini bozmadı. Cevap da vermedi. Faruk bir sandalye çekti yanımıza, çırağı yolladı çaya, oturdu.

“Siz nereden tanışıyorsunuz?” dedi bize dönüp. “Tanışmıyoruz.” dedim. “Paltomu tutmuş.” dedi adam, “Paltomu bu tutmuş biliyor musun? Yoksa kaybolacaktı. İyi ki tutmuş, kaybolmadı.”

Elini adamın sırtına koydu Faruk. “Gerçekten mi?” dedi bana bakarken sırtını sıvazlayıp. “Pek güzel, pek iyi maşallah. İyi adamdır Nihat.”

Güldüm. “Otogarda karşılaştık.” dedim hikâyenin aslını anlatabilmek için. “Bugün annemleri yolculayacaktım biliyorsun. Onları bindirdikten sonra çıkarken gördüm amcayı. Valizleri taşıyan arabalardan biri çarpmış, düşmüş, yaralamış. Ben de buraya getirdim. Yaralarını temizledik, sardık.”

Elini bacağına koydu adamın: “İyi misin şimdi?” dedi. Adam başını salladı. “Bir şey yok. Olur öyle…” dedi kesik kesik. “Kimsenin suçu değil, ben bakmadım. Ben bakmam ki! Belki baktım da görmedim. Başka bir şeye bakıyordum. Olsun… Olur öyle…”

“İyi iyi…” Faruk bana döndü. “Sadık Amca bizim buralardadır hep. Allah bilir ya kaç sene oldu seni tanıyalı, hatırlıyor musun sen?”

“Mahmut gittiğinden beri işte…” dedi adam mırıldanır gibi. Hem bizimleydi, hem bizimle konuşmuyor gibi. Bir acayipti hâli. “Mahmut ne zaman gitti? Çok oldu. O gittiğinden beri işte.”

Faruk çayını yudumladı. “Mahmut, oğlu…” dedi. “O zamandan beri otogara gelip gider. Evi yakındaymış aslında ama bizi hiç götürmüyor. Değil mi Sadık Amca? Unuttum sanma bak! Ölmeden bir çayını içelim yahu!”

Adam birden doğruldu yerinden. “Ben gideyim.” dedi, olmaz otur falan dedik, dinlemedi. “Gideyim ben gideyim. Köpeklerle kuşlar bekler. Gideyim. Beni merak ederler.”

Gitti.

Onun çıkmasıyla kapıdan Muhterem Ağabey’in girmesi bir oldu. Sadık Amca’nın arkasından bakarak geldi. “Bizimki buralara mı gelmiş?” dedi, buyur ettik, bir çay da ona söyledik.

“Çok acayip…” dedim. “O kadar yaralanmış, daha da ‘Paltom, paltom!’ deyip duruyordu. Paltoyu bir görsen, aha sırtındaki işte… Palto demeye bin şahit ister.”

Muhterem Ağabey başını salladı. “Öyledir O.” dedi. “Sırtından hiç çıkarmaz paltosunu. Kaç yıldır giyiyor, beş mi on mu? Faruk bilir. Sen daha yeni görmüşsün.”

Faruk iç çekti.

“Bir paltosu, bir de ruganı… Her şeyi bırakır da onları bırakmaz.” dedi. “Allah bilir ya on yıl olmuştur herhâlde. Hep aynı… Hayat çok acayip, insanı nereden nereye getiriyor. Zamanın beylerindenmiş Sadık Amca. Pek hatırı sayılır, muhterem bir adammış. Bakma sen şimdi onun hâline. Şehrin eski çarşısında hanları varmış zamanında. Allah’ın ‘Yürü ya kulum.’ dediklerinden… Babasından kalma, herkes bilirmiş onu. Bir hanımı varmış, başka şehirden alıp buraya gurbete getirdiği. Dediklerine göre hanımını bir illet tutmuş, bırakmamış. Aklı yitik diyorlar, ben bilmem de. Çok istemişler bir evlatları olsun. Olmamış yıllarca. Sonra Allah Mahmut’u vermiş. Çok güzel sarı bir çocuk… Görenlerin gözlerini kamaştırırmış, öyle derlerdi. Oğlu olduktan sonra da düzelmemiş hanımının hâli. İyi olur diye çok beklemiş, çok uğraşmış. Yok işte, olmayacak ya… Hanımı evden çıkmaz olmuş, oğluyla yaşamış yıllarca bir başına. Kimseyi de almazmış eve. Sonra bir gün çıkıp gitmiş kadıncağız. Öylece… Gidiş o gidiş… Kimse bilmiyor nereye gittiğini. Allah bilir dağa taşa mı vurdu kendini, yok, dönmemiş. Sadık Amca kendisi büyütmüş oğlunu.”

“Allah’ım sen imtihana bak!” dedim fısıldar gibi. Dışarıdan bakınca kim bilirdi insanın içini. “Ya…” dedi Muhterem Ağabey. “İnsan, insan olana kadar ne yollardan geçiyor.”

Faruk başını salladı. “Kocaman yağız bir delikanlı olmuş Mahmut. Ama hep derlermiş onda da annesinin hastalığından var diye. Aklı pek yerinde değilmiş. Bir gün babasına ‘Ben annemi bulmaya gidiyorum otogara.’ demiş. Çıkıp gitmiş, Sadık Amca da arkasından. En son otogara geldiğini söylüyor. Bulamamış. Çok aramış. Zavallıcık…”

“Deme öyle.” dedi Muhterem Ağabey. “Belki de ona göre biz zavallıyız. Kim bilir…”

“Satmış mı malını mülkünü yani?” dedim hayretle. “Öyle ya… Her şeyi satıp bir urgan almış kendine. Otogarda hamallık yapar. Oğlunu bekliyormuş. Her gelen otobüsün önünde durur, inenlere bakar. Her gün! Kaç yıl oldu işte…”

“Ya Latif!” dedim. “Paltosu da oğlunu mu hatırlatıyor?”

“Yook!” dedi Faruk. “Onu da bizim esnaftan biri verdi. Hoş, kaç kere verdik, o ilk değil. Ama her seferinde başkasına verir, kendi giymezdi. Ne olduysa bunu sevdi demek, çıkarmaz sırtından.”

Muhterem Ağabey araya girdi. “Hep aynı şeyi söyler, ‘Benim malla işim olmaz.’ der. Otogarın aşağısındaki mahallede yatıp kalkıyormuş. Şu evsizlerin yaşadığı yer var ya, orada. Ne versek götürür oradakilere giydirirdi. ‘Benim ihtiyacım yok çok şükür.’ demez mi bir de. Hey ya Rabbim! Ama bu paltoyu görünce gözleri dolmuştu, hatırlıyorum. ‘Gece olunca altıma sererim. Soğuk olursa üstüme örterim.’ demişti. ‘Ölürsem mahallemden birine verin, şu urganı da satın kefenimi alın.’ demişti.”

“Tövbe ya Rabbi!” dedim. “Biz de dedik, Allah uzun ömür versin biz sana kefen buluruz dedik ama o dinlemez.” dedi Muhterem Ağabey. Derin bir iç çekti. “Aslında o kadar gıpta ediyorum ki hâline.” dedi gözleri dolu dolu. “Efendimiz, ‘Her ümmetin bir fitnesi, imtihan vesilesi vardır, benim ümmetimin fitnesi ise maldır.’ buyuruyor.1 Sadık Amca’ya bakıyorum, kendini bu fitneden nasıl sıyırdığına hayret ediyorum. Sonra diyorum, biz ona meczup diyoruz, asıl aklı yitik biz miyiz ki? Mal da mal, para da para diye tutturmuşuz gidiyoruz. O bize bakınca ne görüyordur? Biz onun bir paltosuna sahip çıktığına hayret ediyoruz, deli addediyoruz, ya bizim tutunduklarımız? O bizim aynamız mı diyorum. Biz de mala böyle tamah ediyoruz, bırakmıyoruz elimizden, bırakamıyoruz! Biz de kendimizi, onun kendini gördüğü gibi normal görüyoruz da acaba dışarıdan baksak ne kadar aklı yitiğiz? Allah bize merhamet etsin, şu hâlimiz hâl değil…”

Aklıma babamın dilinden düşürmediği o hadise geldi. Sahabeden Hakîm b. Hizâm (ra), Huneyn Savaşı’ndan sonra ele geçen ganimetler taksim edilirken Efendimizden kendisi için istemiş, Efendimiz istediğini vermiş. Sonra yine istemiş, yine vermiş. Sonra tekrar istemiş. Yine almış alacağını. Ardından Efendimiz kendisine: “Ey Hakîm! Bu dünya malı göz alıcı ve tatlıdır. Kim bu mala tamah etmeden gönül zenginliği ile sahip olursa kendisi için malı bereketlenir. Ama kim de hırs ve tamah dolu bir kalple bu malı isterse tıpkı yiyip de doymayan kimse gibi, onun için malın bereketi kaçar.”2 (2) buyurmuş. Yıllardır dinlerdim, ilk kez hissettim manasını. Sürekli şikâyet hâlinde oluşumuzu düşündüm, hep yetmediğinden dem vuruşumuzu, hep bir şeylerin eksik kaldığına inanışımızı… “Şu da olsa tamam olacak.” derken ki hırsımızı… Allah şahidim olsun, ilk kez utandım. Evet, koca ömrümde ilk kez utandım yaşayıp durduğum hâlimden.

“Asıl zavallı kim?” dedim usulca. “Aynayı kendimize tutmadık hiç.”

Dilerim Rabbimden, gönlü tok kullarından eylesin bizi.

Âmin…

1 Hadislerle İslâm Cilt 3, Sayfa 631.

2 Hadislerle İslâm Cilt 3, Sayfa 639.

TAŞTAN KELİMELER

İnsan diline geleni söylerken nereye varacağını düşünmez mi? Her akıldan geçen dile gelir mi? Gelse dünya dönmeye devam eder mi? Allah’ın kendini duyduğunu düşünerek konuşan insanlar olmasa dünyanın da yaşanacak hâli olmazdı herhâlde. Rabbim bizi hak konuşanlardan eylesin. 

Güneşin altında canı çekilmiş gibi boylu boyunca uzanan çatlak toprağın üzerinde takırdayarak ilerleyen minibüsün tekerlekleri taşlara çarptıkça sarsılıyor, içerideki bunaltıcı havanın etkisiyle bayılacak gibi oluyordum. En fazla bir saattir yoldaydık ama bana yüzyıllar gibi gelmişti. Bu kadar zorlanacağımı tahmin etmemiştim. Bilsem… Bilsem ne yapacaktım ki? Gelmeyecek miydim? Benimki de laf işte…

Doktor olmak bir yana, ailenin hatta sülalenin tek doktoru olmak gerçekten bu kadar yorucu olabilir miydi? Yaşamasam inanmazdım. Babam gençliğinde köyden şehre göç eden tek adammış, onun tek oğlu da benim… Bir de şehirde büyüyüp doktor olmuşken, çağrıldığı yere gitmemesi, “Burnu büyüdü bu kızanların. Baksana hele bizi beğenmez oldular.” demelerine sebep olacaktı ki babam dayanamazdı böyle konuşulmasına ardı sıra. “Gidiver oğlum.” demişti. “Amcan o senin. Bak hastalanmış, köyden de çıkartamıyorlarmış. İnat değil mi işte. Hep inattı bu böyle. Yapma, akraban o senin.”

Bir de hayatta annesinden öğrendiği tek bir hadis vardı akrabalıkla ilgili, lafının ardına onu da ekleyiverdi: “Bak, ‘Akraba ilişkisini kesen cennete giremez.’ buyurmuş Peygamberimiz.3 Bu kadar yaşayıp cennetten mahrum kalmak ister misin?”

Güneş, açık pencerelerden içeri dalıp yüzümüze çarpan rüzgârı bile kavurmuştu, sıcak bir fırının önünde durup kapağını açmış gibi hissediyordum. Esmese daha iyi… Hâlbuki sırf bunun için sabahın erken saatinde düştüm yola. Otobüs gün doğmadan terminale vardığında dinlenmek varken, köye giden minibüslerin olduğu yere doğru yola çıktım çantamı alıp. Gün ağarırken ikinci minibüse bindim. Bu kadar mı uzaktı bu köy? Bu kadar mı zordu hayrın yolu? Ah baba… Cennet demesen…

Şoför yol kenarında emanet gibi duran çeşmeyi görünce gülümsedi. Minibüsü yavaşlattı, yolun dışına doğru sürdü, çeşmenin içine burnunu sokacakmış kadar yaklaştı, patırtıyla durdurdu: “Haydi!” dedi. “Bi nefeslenelim dohtor bey.”

Bir hevesle attık canımızı dışarı, küçücük delikten çağıldayarak fışkıran suyun başına vardık. Şoför geri durdu, kendince ikramda bulundu, akan suyun altına ellerimi daldırıp yüzüme çarptım, buz gibiydi. Tenime değen suyun buharlaştığına emindim, doyamadım, bir daha, bir daha…

Kendime geldiğimi düşündüğümde çekildim kenara, şoför gülerek yerime geçti. Kafasına bağladığı mendili çözdü, kuruyup kavrulmuş bezi suya sokup çıkardı, esmer yüzüne, boynuna sürüp serinledi. Etrafıma baktım, yol boyunca ne bir tepe ne bir ağaç… Dümdüz, kupkuru… Saatlerce gitseniz yine aynı manzara, hep aynı yerde duruyormuş hissi veriyor insana. Bir yere varamayacakmışsınız gibi… İleride hafiften yükselen iki tepenin arkasında insan var mıdır? Gitmeden bilemezsiniz, o kadar hayat emaresi yok buralarda.

“Bir tek o köy mü var o tarafta?” dedim elimi gözüme siper ederek. Şoför yutkundu, çenesinden sular damlarken dönüp baktı uzağa doğru: “İki köy var birbirine sırt vermiş. Ama birinde adam kalmadı artık. Herkes şehre göçtü. Sizin köydekiler inattır biraz, çıkmadılar köylerinden. Eheheehe…”

Gülerken yüzüne kaydı gözlerim. Utandı. “Yani öyle demek istemedim bağışla beni dohtor. Sen çıkmışsın ya işte. Allah o anandan babandan razı olsun.”

“Estağfurullah.” dedim, arabaya bindik. Yol boyunca birkaç kez denedi muhabbet etmeyi ama sıcaktan içimin çekildiğini görünce bıraktı. Oradan buradan birkaç hikâye anlattıktan sonra “Dilim damağım kurudu. Sen de hiç konuşmuyon dohtor bey.” diyerek topu bana attı. “Uykusuzum, kusura bakma. Önce hastanede nöbet, üstüne bu yol… Hiç uyumadım iki gündür. Pek hâlim yok.” Eliyle minibüsün arkasını gösterip: “Uzan şuraya dohtor. Ben varınca sana haber ederim.” dedi. Arkadaki uzunca koltuğun üzerinde bir yastık, eski ve eski olduğu kadar da kirli… Bir de örtü… Bu sıcakta insan ne yapardı ki örtüyü?

“Sağ ol. Şimdi uyursam kalktığımda sersem gibi olurum. Dayanırım köye kadar.”

Dayanamayacağım galiba. Çektikçe uzuyor bu yol da mübarek…

Şoför buz gibi suyun etkisiyle biraz kendine gelmiş olacak ki yeniden konuşmaya başladı binince. “Doğru söyle. Sen oraya ziyarete mi gidiyorsun? Yoksa atadılar mı? Bundan yıllar önce bir dohtor vardı o köyde, pek efendi bir adamdı, senden yaşlıydı amma. Bilmem ki ne oldu ona da öldü dediler ya. Allah bilir neyden… Her işten anlarmış, baytarlık bile yaparmış, öyle derlerdi. Eee insandan anlayan inekten anlamaz mı? Neticede ikisi de Allah’ın yarattığı… Aynıyız, hepimizde bi mide, bi kursak…”

Helal olsun dedim içimden. Bir ineği muayene et deseler ben beceremezdim. Adamcağız becermiş. Güçlükler insanın kabiliyetlerini ortaya çıkartıyor.

“Amcamı ziyarete gidiyorum. Ben şehirde çalışıyorum, işim orada, devlet hastanesinde. Amcam hastaymış, hem muayene edeceğim hem ikna edebilirsem şehre götüreceğim.”

Elini göğsüne bastırdı, “Baak! Dönerken haber et. Ben emrindeyim dohtor. Her zaman! Hem seni çok sevdim. Siz başımızın tacısınız. Ne zaman dersen, emret! Ben götürürüm sizi.”

“Estağfurullah…” dedim.

“Ammaa… Ben eğer o köyü biliyorsam amcan çıkıp da senlen gelmez. Aha da bunu da yaz bi yere… Görürsün bak. Hasan Abi demişti dersin.”

Adı Hasan’mış. Yazdım aklımın bir kenarına. Bütün bu yolu geri dönüp, gideceğim zaman benim için gelmeyi göze alıyorsa yazmalıyım aklıma. Bir daha nereden araba bulacağım?

“İnşallah gelir. İlacım, ekipmanım yok. Ben ne yapabilirim ki orada ona?”

Tam o sırada minibüsün boydan boya kırık camının arkasında evlerin çatıları göründü. Bir uzun minare, kerpiç binaların kiremitten çatıları… “Haydi, gözün aydın.” dedi beni öne eğilmiş dışarı bakarken görünce. “Köy göründü.”

Güneşin tadını çıkartan yol kenarına uzanmış birkaç köpeğin yanından geçtik, iki yokuş çıkıp indik, köhne bir kapının önünde durduk. Köylünün tarifine göre Hakkı Amca’mın evine gelmiştik fakat içeride bir hayat emaresi yoktu. Usulca indim minibüsten, büyük bir demir kapının iki kanadına birden yüklendim, biri açıldı. İçeri başımı uzatıp seslendim. Nice sonra yengem çıktı. “Burhan?” dedi kısık bir sesle. “Benim.” dedim. “Amcamı görmeye geldim.”

Kadın bir telaşla fırladı kapıdan, terlikleri geçirdi ayağına, koşarak geldi. Çantamı aldım minibüsten, şoförle vedalaştım. Adam meydandaki kahveye giderken ben de içeri girdim. Yengem yeleğini çekiştirirken “Aman hoş geldin, hoş geldin oğlum! Nasıl sevinecek amcan gelişine. Gel gel…” diyerek içeri aldı beni. Yemek kokusunun toprak, gübre, hayvan kokusuna karıştığı bahçeden geçtim. Yengem önden eve girip seslendi: “Hüseyin! Bey! Bak, kim geldi!”

Kapıdan girince karşımda beliren taş tezgâha, duvara çakılı ahşap raflarda dizili bakır taslara baktım. Tezgâhın yan tarafında duran eğreti ocakta kaynayan tencereden güzel kokular yükseliyor. Yengem soldaki kapıdan çıktı: “Gel. Amcan görsün seni.”

Uzun bir salona girdim. Karşı duvarda boydan boya çakılı bir halı, üzerinde geyikler, arkalarında çağıldayan bir dere… Altındaki uzun sedirde sırtını duvara, kolunu sert bir mindere yaslamış, tek ayağını altına almış, bir dizini dikmiş amcam oturuyor. Hiç hasta gibi değil. İyileşti mi biraz? Bana haber veremediler mi?

Uzanıp elini öptüm, oturduk karşılıklı. Hâl hatır soruldu, yengemin getirdiği çaylar içildi. Sonunda girdim konuya. “Babam çok hasta olduğunuzu söyledi. Sizi merak ettiğim için geldim ben de. Neyiniz var amcacığım?”

Amcam yengemle göz göze geldi. Bir mahcubiyet dolandı yengemin yüzünde. Usulca kalkıp çıktı odadan. Amcam kalın kaşlarını çattı, iç çekti: “O mesele…” dedi çenesini sıvazlayarak. “Ben iyi gördüm sizi.” dedim anlatması için teşvik edersem belki anlatır diye. “Bak oğlum! Ben hasta falan değilim. Gördüğün gibi sıhhatim yerindedir. Lakin başka bir mevzu var. Babanı çok çağırdım, gelsin istedim, gelmedi. Ben de düşündüm. Seni çağırırsam belki… Gelirsin, hallederiz mevzuyu.”

Kan beynime sıçradı. Ölecek, çok hasta deyip, köyden çıkmayı reddediyor deyip beni işimden gücümden eden, iki günlük uykusuzlukla buraya kadar sürükleyen koskoca bir yalan mıydı? Sinirden elim ayağım titremeye başladı. Sakin kalmaya çalıştım: “Nasıl yani? Bir şeyiniz yok. İyisiniz. Ama beni buraya getirtmek için yalan söylediniz!”

“Yalan demeyelim de…” dedi amcam tok sesini kısarak: “Bir vesile bulmaya çalıştık.” Sesi yükseldi birden: “Yoksa geleceğiniz yok yahu? Burada bir köyünüz mü var, akrabanız mı var? Arayıp sorduğunuz yok!”

“Basbayağı yalan söylediniz amca.” dedim elimi dizime bastırarak, titremesini önlemeye çalışıyordum. “Babam çok korktu. ‘Gidebilsem ben giderdim. Ben gidemiyorum, sen git.’ dedi. ‘Babamın sağ tarafı felçli biliyorsun değil mi amca? Kalbi tekliyor biliyorsun değil mi? Kötü haberlere dayanamıyor, üzülmemesi gerekiyor. Sana ne kadar üzüldü, ‘Ölmeden bir kez daha göreyim ağabeyimi, getir buraya ne olur! Ne gerekiyorsa yap oğlum.’ dedi. Babaannemin vefatını duyduğundan beri böyle, biliyorsun sen bunu. Dedemin vefatını da günlerce söyleyemedik, daha da kötü oldu. Şimdi senin hastalandığına üzülüyor orada. Ama sen iyisin… Amca…”

Tekledim, durdum, sinirlerim bozuldu. Annem derin nefes al der, alıyorum, fayda etmiyor. Kandırılmış hissediyorum, yalnızca ben olsam yine iyi, babama bunu yapmaya hakları yok. İçimden kaynar ateşler yükseliyor. Şimdi çarpıp kapıyı çıksam… Geri dönsem… Şoför gitmiş midir? Kahvede midir hâlâ? Kalsam, ne yiyebilirim ne uyuyabilirim bu evde… Sıkıştım. Amcam konuşmaya başladı yeniden.

“İyi dedin. Babam öldü, kaç ay oldu, benden başka kimse kalmadı bu köyde, baban zaten gitmişti. Halaların da çoluk çocuğuyla gittiler beni bırakıp. Anamla babam vardı. Onlar da gitti. Bir başıma kaldım ben burada. Satacağım! O yaylaların hepsini satacağım, kim alacak hakkını babanın? Sen onun bir oğlusun. Hiç değilse gelirsin, ne yapılacaksa evrakıdır işidir halledersin. Herkes alır hakkını çekilir kenara. Sonra da gitmek mi istiyorsun, gidersin. Bir daha gelirsin gelmezsin onu da sen bilirsin!”

Kıpkırmızı oldum. Bir yalanla ayağına getirip yarım saat olmadan dövmekten beter etmişti. Usulca kalktım ayağa: “Müsaadenle…” dedim. Kapının önüne çıktım. Yengem geldi ardım sıra. Elinde soğumaya yüz tutmuş bir fincan kahve… Korkmuş, girememiş içeri besbelli. “Al oğlum.” dedi. Aldım ellerim titreyerek. “Gel şöyle otur.” Bahçenin köşesindeki çardağın altına götürdü, oturdum. Kahveyi kafama diktim, fincanı bıraktım, sakin olmaya çalışırken yengem: “Beni dinlemedi.” dedi sessizce. Kendi kendine konuşuyor gibiydi. “Yapma efendi dedim, böyle olmaz. Usulü bu değil dedim. Sen anlamazsın, başka yolu kalmadı dedi. Haklı belki ama böyle olmaz tabi.”

“Ben gideyim yenge…” dedim, elimden tuttu. Üzüntüsü, telaşı yüzündeki çizgilerde kendisini gösteriyordu. “Ne olur Burhan! Bari sen dinle beni. Ne olur yapma böyle. Nerede kaldı Efendimizin sünneti? Nasıl yapar Müslüman ahh oğlum, kimi örnek alır? Bak, bir gün Peygamber Efendimizin arkadaşlarından Ukbe bin Amir Peygamberimizle karşılaşmış, elini uzatınca Peygamberimiz ondan evvel davranıp elini tutarak: ‘Ey Ukbe! Sana dünya ve âhiret ahlâkının en faziletlisini haber vereyim mi? Seninle ilişkiyi kesen yakınlarla ilişkini sürdürürsün, sana vermeyene sen verirsin, sana zulmedeni affedersin.’4 demiş. Söylediğimi duydun mu? Amcan beni dinlemedi, sen beni dinle. Haklısın… Ne desen yerden göğe haklısın. Amcan seni bu şekilde çağırarak sana eziyet etti ama sen affedenlerden ol, çekip gitme. Bağını koparma. Bunu yaparsan senin güzelliğindendir. Vallahi ahret günü senin ahlakına şahitlik ederim. Beni yanında bil.”

Gözlerim doldu, gidemem ki… Artık ne dese amcam çekip gidemem. Bunu duyduktan sonra gidersem kendimi affetmem. “Peki…” dedim, oturdum gerisin geriye usulca.

Yengem gözlerini sildi: “Allah için yapılan asla ziyan olmaz. Ziyan olmuş gibi gözükse de ziyan olmaz. Sakın unutma!”

Yengemin söylediği sözler içime işlemiş, gerginliğimi biraz olsun hafifletmişti. O da olmasa ne tutardı ki beni burada?

3 Hadislerle İslâm Cilt 4, Sayfa 199.

4 Hadislerle İslâm Cilt 4, Sayfa 198.

KANDİL

İnsanoğlu sıradanlığı sever. Çünkü hep aynı rutinde yaşayıp gitmek güven verir, ne yapacağını, insanların tepkilerinin ne olacağını bilerek yaşamak iyidir. Bu yüzden sıra dışı insanlardan çekiniriz. Ama bir noktayı hep kaçırırız aslında, en güzel hikâyeler de hep sıra dışı insanların hayatlarından örülmüştür. Sıradanlığı bozanlar, cesaretlerinin kazancını göçüp gittikten sonra bile almaya devam ederler.

Ben hayatıma giren en sıra dışı adamla bundan birkaç yıl önce tanıştım. O günden beri her lambaya elim gittiğinde hatırlarım, gözlerim dolar. Bir kış günüydü, hiç unutmuyorum, inşaatı bitmek üzere olan bir evin elektriğinde sorun çıkmış, sahibi önceki ustaya rahmet okuya okuya beni aramıştı. “Mübarek bir gelsen… Çok muzdaribiz.” demişti telefonda. Gittiğim ev, yaylanın başlangıcına kondurulmuş, genişçe bir bağın ortasındaydı. Büyük balkonları, küçük odaları gezerken ev sahibi Halit Amca uzun uzun anlatmıştı nasıl yaptığını. Sessizce dinlerken bir yandan da incelemiş, sorunu dile getirince de: “Hallederiz.” demiştim bütün esnaflar gibi. Beni bilen bilirdi, işimi iyi yapardım, o da öyle demişti. “Sorunca hemen sizin adınızı verdiler. Dürüsttür, işini iyi yapar dediler. A be mübarek, şu işimi hallet, benden sana helalinden beş bin lira!” Gözlerim fal taşı gibi açılmıştı: “Aman amcacığım, şu işe beş bin lira mı alınır? Kim dedi sana o rakamı? Ben bir işi halledeyim, sana makul bir fiyat çıkartırım.” Başını arkaya atmış: “Yooo! Sen yap, ben vereceğim o parayı!” dedi ısrarla. İyi değil besbelli diye düşündüm, neyse dedim kendi kendime, iş oraya gelsin bakarız.

Dükkâna döndüğümde arkadaşlara sordum, kim bu Halit Amca diye. Yeni gelmişti ben tanımıyordum ama buraların eskilerindenmiş, öyle demişti konuşurken. Bilen birileri vardır illa ki diye düşündüm ki haklı da çıktım. Yıllar yıllar önce Almanya’ya çalışmaya gitmiş bir gurbetçiymiş. Yeni dönmüş memlekete. Ana babasının hatırası var diye o bağın içine yaptırmış evi. “Çok acayip bir adamdır. Çok temiz kalplidir ama biraz değişiktir. Hani bir şey derse çok takılma.” Bana teklif ettiği parayı söyleyince bir gülmüşlerdi ki sormayın. “Yahu ne reddediyorsun, adam helalinden vereceğim demiş işte. Yap işini, al paranı. Sende de hiç akıl yok.” Olur muydu öyle şey, işin hakkı neyse o, almazdım ben hakkım olmayan parayı. Bayağı bir tartışmıştık, sonunda “Sen de en az onun kadar acayipsin.” deyip kapatmışlardı konuyu.

Delikanlılığımdan beri bu işi yapıyordum ben, öyle çok insan görmüştüm ki öğrenmiştim idare etmeyi. Ama bazı insanlar gerçekten beni ayrıca etkilerdi. Halit Amca da öyleydi. Kış günü balkonda otururdu. Merkezde evi vardı. Ben geleceğim zaman yeni eve geçerdi, ben çalışırken çok yanımda durmazdı. Üstüne içi yün kaplı deri ceketini alıp, balkona attığı sandalyeye oturur, bütün şehri ayaklarına seren o manzarayı seyre dalardı. Bir küçük tüp getirmişti. Ben gelmeden çay koyar, kendine doldurduğu vakit bana da ikram ederdi. “İçeri girseniz.” dedim bir gün. “Buranın kışı çetin olur. Soğukta üşütürsünüz. İçerisi sıcak…”

“Yok…” dedi. “Karanlık oluyor, ben karanlığa gelemiyorum.” Haklıydı. Kış olduğundan, gündüz vakti bile çalışırken zorlandığım oluyordu. Evin içi ne de olsa karanlıktı ama insanın içini karartacak kadar değil elbet… Şaşırdım. “Hasta olmayın da…” dedim. Durdu, düşündü. “Bir idare lambası vardı gerçi evde. Bir dahaki gelişime onu getireyim. Öylesi daha iyi.” Sonra dönüp bana baktı: “Sen iyisin tabi. Bulmuşsun yolunu aydınlatacak ışığı… Maşallah, ömrün hep böyle aydınlık olsun. Hayırların yolunu hep böyle aydınlatsın inşallah…”

Anlamadım önce neyi kast ettiğini, elini başına götürünce çözdüm. Çalışırken kafama madencilerin şapkası gibi lambalı şapka takardım, işin detayını görebileyim diye. Güldüm, hiç bu taraftan bakmamıştım, haklıydı, nereye dönsem yolumu bulurdum. En büyük yoldaşımdı benim kafa lambam. “Âmin, inşallah.”

Sonraki gelişinde gerçekten idare lambasını getirdi. Artık kaldı mı bunlarda diyeceğim kadar eski lambayı salonun ortasına koyup yeni alınmış koltuklardan birine oturdu. Ben de ne olur ne olmaz diye bir fener getirmiştim. Işığı daha keskindi. “Dilersen bunu da kullanabilirsin.” dedim açıp ortaya koyunca. Bir idare lambasına baktı, bir benim fenere: “Subhanallaah…” dedi sonra, “Gördün mü, insanlar da böyle işte. Kiminin nuru kimininkinden daha parlak. Girdikleri meclisleri böyle aydınlatıyorlar. Etrafındaki insanların nurunu artırıyorlar. Sen böyle fener gibi ol inşallah… Girdiğin yere hayırla gir, çıktığın zaman hayırla çık. Ardından hayır konuşulsun. Nurun hep baki kalsın.”.

Âmin dedim yine. O zaman anladım gerçekten Hakkı Amca’nın ışıkla bir derdi vardı. Ya hakikaten kendini bilmedik veliydi yahut aklı gelgitti. Bilemedim. Yine de veli ihtimaline ağırlık verdim ki ne olur ne olmaz. Hayrı elden kaçırmayayım. Benimle birlikte oturmaya başlayınca sohbet de aldı yürüdü. Önce o bana sordu: “Nerelisin, kimlerdensin? Ailen, iş…”. Anlattım, pek bir acayip hikâyem yoktu benim. Babam tamirciydi zamanında. “Nohut Usta mı?” dedi hayretle. “Sen Nohut Usta’nın oğlan mısın?” Başımı salladım gülerek, herkes Nohut Usta derdi babama. Ben de onun yanında pişmiştim. Eski radyoları, televizyonları tamir ede ede öğrenmiştim işi. “Vay… Desene çekirdekten yetişmişsin. Bak şimdi daha bir sevdim seni. Allah razı olsun babandan, o da pek güzel huyluydu, seni de öyle yetiştirmiş.” “Öyleydi rahmetli…” dedim iç çekerek. O gidince bir yarım gitmişti sanki, girememiştim dükkâna günlerce. Sonra el mecbur… Rızıksız yaşanmıyor ki insan kendini bıraksın. Almıştım işi ele. Birkaç iş vermişti konu komşu, onları yapmaya uğraşırken kâh sigortayı attırmış kâh lambaları patlatmış ama sonunda öğrenmiştim elektriğin mantığını. “Alaylıyız yani…” dedim, güldü. “Hepimiz hayatın içinde öğrendik oğlum.” dedi, oğlu yerine koymaya başladı sonunda. Ya yoktu ya vardı da uzaktaydı, hasreti genzini yakmıştı. “Siz? Benimki bu kadar işte… Önü arkası bu. Sizin hikâyeniz ne?”

“Benimki bir acayip…” dedi iç çekerek. Tüpün üstünde kaynayan çaydan iki bardak doldurdu: “Gel otur hele, yoruldun.” Bardağı alıp karşısındaki koltuklardan birine oturdum, yüzüme baktı, ışığın altında göz göze geldik. “Senin kadar genç olduğum günleri hatırlıyorum. Hatta biraz daha eskisini de… Ama nerede doğmuşum, çocukluğum nasıldı pek bilmem. Nüfusa üç yaz geç yazdırmışlar, bir onu biliyorum. Tarlada tapanda büyümüşüm bir de onu. Nasıl büyüdüysem Allah’a emanet… Traktörden düşmüşüm çocukken, pek hatırlamam o yüzden, anlatılanlarla biliyorum geçmişi.” Güldü. “Öldü sanmışlar, üç gün baygın yatmışım. Kendime gelince babam birinden borç bulup kurbanlık alıp kestirmiş, oğlan yaşıyor diye. Düşün yani, nasıl bu günlere gelmişiz!”

Evet, dedikleri kadar acayipti Hakkı Amca, şimdi daha iyi anlıyordum. Kafasına aldığı travma yüzünden çocukluğunu hatırlamayan, bir nevi geçmişi olmayan bir adam… İnsan bilmedikten sonra o geçmiş yoktu ki… Yaşanmamış gibiydi. Kocaman bir boşluk…

“Çok çalışkan bir adamdı babam. Bir tek merakı vardı şu dünyada; arabalar. Hatırlar mısın, gerçi senin yaşın yetmez ya, Murat 124’ün çıktığı zamanlar. Bir tane alacağım diye nasıl canını dişine takıp çalışmıştı. Biriktirdikleri yetmeyince dağ başındaki arsayı satmış, üstüne katmış, almıştı bir tane. Köy yerindeki adam ne etsin Murat’ı ama heves işte… Dinler mi? Hey ya Rabbim! Fıstık yeşili bir arabaydı. Nasıl severdi bir görsen. Kimseye elletmezdi. Bir kendi binerdi bir de annemi bindirir, şehre iner gezer gelirlerdi. Döndü mü üç gün temizlerdi tekerlerine varıncaya kadar…” durdu, yutkundu. “Onunla hacca gitmişlerdi. Anamın bu dünyada babamdan istediği tek şey buymuş biliyor musun? Ne başlık istemiş evlenirken ne bilezik. ‘Paran olunca beni hacca götür.’ dermiş. O zamanlar hacca arabayla gitmek serbestmiş, herkes bu arabalarla yola düşermiş. Bizim fıstıkî, oldu mu sana Hacı Murat?”

Sesinin tonunda hem hüzün hem mutluluk hem derinlik vardı. Hepsini sığdırabiliyordu kelimelerin içine. Gülerken ağlama gelirdi ya, öyle bir hisle konuşuyordu dolu dolu. Hani bir şey deyiversem ağlayacak… Sustum o yüzden, izin verdim bu garip hikâyeyi tamamlamasına.

“Canına can Hacı Murat’ını sırf beni Almanya’ya gönderebilmek için sattı.” dedi hüzünle. “Anam ‘Bizim işimizi gördü bu oğlum. Artık gitse de üzülmeyiz.’ dedi, teselli etti kendince. Çok ağrıma gitti, hiç istemedim satsın. Ama babam kafasına koyduğunu yapardı, beni gönderecekti. Ne yapıp etti evraklarımı hazırlattı, beni yolculadı sırtıma vura vura. Genç de değildim ya hani, gitmesem ne olurdu? Değer miydi çoluk çocuğu geride bırakmaya? Vallahi değmezdi, billahi değmezdi. Ama çok çekmişti babam. Biz çekelim istemedi. Parası iyiydi oranın, öyle demişlerdi babama. İşçi olarak bile çalışsan kazanırdın. Gidince gördüm, öyle de değilmiş. Çok yaşadım oğlum, çook… Anlatmaya nefesim yetmez.”

“Eee hanım, çocuklar?” dedim kendimi kaptırmış giderken. “Gelmediler. Hanım, ben yabancı memlekete gitmem, dedi. Ne olacak dedim, sen yine burada yaşadığın gibi yaşarsın dedim. Çocuklarımı bırakmam dedi. O zaman çocukları istetemiyorduk yanımıza. Anam ben bakarım dediyse de istemedi. Kaldı burada, ben gittim bir başıma yaşadım oralarda.”

“Zor olmadı mı?” dedim, başını salladı. “Hiçbir şey ayrılıktan daha zor olamaz…” dedi usulca. “Yemez içmez biriktirirdim ki her yaz geleyim buraya. İdare lambasının ışığı titredi. Biraz zorlandı, sonunda söndü. Fırladım yerimden, karanlığa tahammülü olmadığını söylemişti. Yüreği daralsın istemedim. Pencereden sızan ışığı arkama alıp el yordamıyla feneri yaktım. Gözümü aldı, yerini değiştirdim. Yüzüne baktım, oturduğu koltukta küçük bir çocuk gibi büzülmüştü. İçinden masum, kimsesiz bir çocuk çıkmıştı basbayağı… “Gözümün aydınlığı…” diye mırıldandı. “Gitti gözümün aydınlığı…”

Tüpün üstüne tıkırdayan çaydan doldurdum birer tane daha. Önüne bıraktım, çekinerek sordum: “Neden döndün?” Biri vefat etmişti anladım ama soramadım. O kadar cesaretim yoktu, daha fazla üzmek istemedim adamcağızı… Başını kaldırdı, beni unutmuştu sanki görünce hatırladı nerede olduğunu. Geldi gittiği yerden. “Annem gitti. Vasiyet etmiş, dönsün oradan demiş. Kalamadım duyunca. Beklemedi beni, gidiverdi. Ne acelesi vardı ki bir kere daha öpseydim gözlerinden, ellerinden… Öpemedim. Parası batsın dedim. İki lokma yiyeceğimize bir lokma yeriz, sevdiğimizin yüzü gözümüzün önünde olur hiç değilse.”

“Haklısın.” dedim, “Başın sağ olsun…”. Beni duymuyordu, kendi kendine konuşuyordu artık. “Bir aydınlık vardı evin içinde biliyor musun? Annemin kokusu sinmişti her yere sanki. Bir aydınlık bırakmıştı arkasından. Hanıma dedim, annem hâlâ burada gibi dedim, hâlâ yaşıyor sanki. Herhangi bir kapının arkasından çıkıverecekmiş gibi. ‘Allah’ın nuru o!’ dedi. ‘Annen Allah’ı çok anardı, o aydınlattı hanemizi.’ dedi.”

Önümüzde öylece duran idare lambasını gösterdi: “Bunu yakarmış. Akşamları oturur zikir çekermiş. Hacca gittikten sonra çok niyetlenmişti, öğrenemedi Kur’an’ı. Ama çok zikir çekerdi, hiç boş durmazdı ağzı. ‘O zikrettikçe lambanın ışığı aşka gelirdi sanki.’ dedi hanım, ‘Çok korkardım sönecek diye. O sönse sanki annen susacakmış gibi gelirdi. Hani Rabbimizin ayetinde: “Allah göklerin ve yerin nûrudur. Onun nûrunun misali, içinde kandil bulunan bir kandilliktir. Kandil bir cam içindedir, cam inciyi andıran bir yıldızdır; (bu kandil) doğuya da batıya da ait olmayan, yağı neredeyse ateş dokunmasa bile ışık veren mübarek bir zeytin ağacından yakılır. Nûr üstüne nûr. Allah nûruna dilediğini kavuşturur.”5 buyurduğu nur var ya, annen ona kavuşanlardandı inşallah efendi.’ dedi. ‘Rabbim, kurban olduğum, ‘Allah’ın yapılmasına ve içinde isminin anılmasına izin verdiği evlerde, akşam sabah Allah’ı tenzih ederek anarlar.’6 buyurmuş. Bu ev, bu kandil yanmaya devam ettiği müddetçe annenin başladığı zikri devam ettireceğiz.’ dedi. Herkese nasip olur mu içinde Rabbin adının anıldığı bir evde yaşamak? Olmaz oğlum. Ben bilirim… Ne evler vardır allı pullu ama cansız, ruhsuz… Ne evler vardır nohut oda, bakla sofa ama parlar. İçine Rabbin nuru dolmuştur, genişledikçe genişler.”

Başımı eğdim, nurun aslına takmıştı kafayı, haklıydı. Nasıl anlamazdım ki? Görülmeyeni görmüştü, kalbi titriyordu. İdare lambasına uzandı, eline aldı, okşadı, usulca bıraktı sehpanın üzerine. “Bu burada dursun. İnşallah burası da öyle olur. Gördükçe hatırlar, hatırladıkça zikrederiz.”

Rabbim bizi, adını andıkça derinleşen halis kullarından eylesin.

Âmin…

5 Nûr suresi, 24/35.

6 Nûr suresi, 24/36.

HAYIRSIZ HAYATLAR

Bazen insan diline ne gelirse döküverir. Aklına gelmez birbiri ardından koşturan üç beş kelimenin başka bir yürekte nasıl yer bulacağı… İnsanız hâlbuki bir kelime yeter bazen ağlatmak için de güldürmek için de…

Tren, kulakları sağır edecek bir gıcırtıyla yavaşladı. Dışarıda koşturan insanların sesleri birbirine karıştı, nihayet durduk. Başımızın üstündeki raflardan çantalarımızı aldık, kompartımanlar arasında dolaşan al yanaklı genç kondüktörün sesini dinlemeye başladık. “Kapılar açıldı!” deyince kalktık yerimizden, vagonları boşalttık. Sabah güneşi gözümü almıştı, elimi alnıma götürdüm, gözlerimi kısıp bakınmaya başladım. Kısa bacağının üzerinde sekerek yürüyen, zayıf, uzun kolunu kaldırmış bir adam seslendi uzaktan “Buradayız hocam!” Selamlaştık, elimdeki çantayı almaya davrandılar, izin vermedim. “Ben taşırım, zahmete gerek yok.” dedim. Bir heyetle gelmiş karşılamaya, yanık tenleri dışında hiçbir benzerlikleri olmayan dört adam daha arkasında. “Vallahi olmaz hocam, billahi olmaz!” diyerek aldılar elimden. Ayaküstü tanışmanın arasında bir ses yükseldi: “O o… O hoca bu bu bu mu?”.

Arkamı döndüm. Zayıfça, kısa boylu, çok güzel yüzlü bir genç bana bakıyor gülümseyerek. Muhtar: “He ya bu.” dedi gence. Yaklaştı, elime sarıldı. “Aman!” diyecek oldum, muhtar koluma dokundu, başını eğdi: “Kusura bakmayın, Niko böyledir. Hürmetinden…”

İyi dedim, Allah razı olsun da el öpmek de neydi? Baksan aramızda hepi topu on ya da on beş yaş vardır, neyse… “Haydi Niko, çay ikram edeceğiz daha hocaya. Müsaade et.”

İstasyonun tek katlı binasının içinden geçtik, iki kanatlı demir kapısından çıktık. Önümde göz alabildiğince geniş bir alan, üzerinde parmakla sayılacak kadar ev, birbirine bakacak şekilde serpiştirilmiş. Dümdüz uzanıyor karşıdaki dağlara kadar… Dağlar olmasa daha da gidecek, öyle hevesle genişlemiş. Yürümeye başladık meydana doğru. Muhtar bir yandan köyü anlatıyor, bir yandan yanımızdan geçen köylülere selam verip “Hoca geldi hocaa!” diye müjdeyi veriyor. “Hoş geldiniz.” diyorlar. “Çok bekledik, Allah devlet babadan razı olsun. Bırakmadı bizi buralarda bir başımıza…”

Bir rahmet inmiş gibi davranıyorlar tepelerinden. İnsan kendini iyi hissetmek için gelmeli buralara diyorum içimden, bu insanlar kıymet biliyor. Şehirde artık bir kıymeti harbiyemiz kalmadı, talebeler yoruyor hocaları… Burada talebe kaç tane olur acaba? Dediklerine göre çokmuş, diğer köylerden de gelirmiş. Zaten belli bir sayıyı ulaşmasa göndermezlermiş. Bir bildikleri vardır herhâlde. Hiçbir şey bilmeden gelmenin verdiği anlamsız bir huzur var içimde. Hep severdim heyecanı zaten, en kötü ne olabilir ki?

Herkes kahveye toplanmış, büyük bir tezahüratla alıyorlar bizi içeri. Mahcup oluyorum ama bir yanım da bundan memnuniyet duymuyor değil, ne yalan söyleyeyim. Koca koca adamlar etrafıma toplaşmışlar, hem çaktırmadan inceliyor, kafalarında tartıyorlar hem sohbet ederek günlerini şenlendiriyorlar. İyi olacak, çok iyi… Hissediyorum, anamı kaybetmenin acısını böyle dindirebileceğim. İyi ki gelmişim diyorum, içimdeki kara hüzün belki hafifler. Belki sonunda geceleri uykuya dalabilirim.

Kahvenin içindeki uğultuyu dağıtan yine muhtarın sesi oluyor. “Müsaade edelim efendiler, hoca dinlensin. Malum yarın işi çok olacak.” Kalkıyor yerinden, koluma giriyor, uğurluyorlar bizi kahveden, muhtarın kalmam için tahsis ettiği eve doğru yürüyoruz. Akşama davet verdiğini, köy eşrafını da çağırdığını, yemeğin hasına doyacağımı söylüyor. “Sen şimdi dinlen.” diyor kapıya gelince. “Akşam yine görüşürüz. Bir şeye ihtiyacın olursa seslen, bizim oğlancıklar buralarda olur. Yetişiriz.”

Bir oda, kerpiçten dört duvar… İnsan nereye aittir? Uyuduğu yere mi, nefes aldığı yere mi? Kalbinin sığdığı yere mi? Nereye? Bana göre insan hiçbir yere ait değil… Her yerde yaşar, her yerde yer içer, yatar. Yiyeceği bir kap yemek, içeceği bir tas su… Yatağa kayıyor gözlerim, yüksekçe bir sedirin üzerine sakız beyazı bir çarşaf gerilmiş, çiçek işlemeli kenarları aşağı sarkıyor. Aynı kumaştan bir yün yastık, üzerine bir pike serilmiş. Karşısındaki pencerenin önünde ahşap bir masa, pazen kumaştan bir perde asmışlar, arkasından vuran güneş odayı pembe bir ışığa boğuyor. Çekip kapatıyorum tamamen, masanın üzerindeki toprak testiden bir bardak su dolduruyorum, nasıl berrak, nasıl soğuk… Kafama dikiyorum. Üzerimdekilerle yatağa uzanıyorum, hayret, dalmışım…

Aylardır belki böyle derin uyumamıştım, bir tıkırtıyla uyandım. Kapının arkasında birilerinin uğraştığını fark edip doğruldum yerimden. Öksürdüm, kapının ardındaki telaşlı ayak sesleri uzaklaştı. Kalkıp açtım. Köyün meraklı birkaç çocuğunu sokak aralarına kaçışırken gördüm, gülerek geri döndüm odaya. Duvara tutturulmuş lavaboda elime su döküp yüzümü yıkadım, gün batarken odadaki pembe ışığı almış götürmüş beraberinde. Muhtarın sesini duydum dışarıdan: “Hocaamm! Yemek hazır.”

Akşam sofrasında otururken köyün ileri gelenleriyle tanıştık. Kaç çocuk olduğunu, nasıl okul binası inşa ettiklerini, imamla muhtarın bir olup nasıl azmettiklerini dinledim. “Hepsi çok zekiler. Memnun kalacaksınız hocam.” Yemek bitip çay faslına geçince ay ışığında sohbet koyulaştı. Sevmiştim bu insanları: Samimi, güleç yüzlü, hayatı dert etmeyen bir hâlleri var. İnsan konuşurken korkmuyor, tereddüt etmiyor, yürekleri herkese açık… Seslerin azalmaya başladığı bir vakitte uzaktan bir türkü işittim, yanık bir ses, ciğerinden okuyor. Dikkat kesildim, çok duru… Muhtar fark etti hâlimi: “Niko…” dedi, “Kekemedir, iki lafın ucunu birbirine tutturamaz ama bir türkü tutturdu mu da su gibi akar sesi. Nasıl güzel okur deli oğlan…”

“Kaç yaşında?” dedim, aklım sabah elime sarıldığındaydı hâlâ. “On sekiz mi?” dedi muhtar, “Yirmi” dedi biri, “O kadar yok.” dedi bir başkası… Düşündüler taşındılar, yirmiden fazla olmadığına karar verdiler. Anası onu doğururken ölmüş, babası kendi hâlinde bir adammış. Halaları büyütmüş Niko’yu. “Adı?” dedim, güldüler. Trenle seyahat eden yolculardan biri çizgi roman vermiş eline istasyonda, bu daha küçükken. Resimlerine bakar, mutlu olurmuş, okuma yazma bildiği yok. Bir gün istasyondaki memura gitmiş, elindeki resmi gösterip “Bunun adı ne?” diye sormuş. Adam bakmış, “Niko!” demiş. O günden sonra kendine Niko dedirtirmiş. Gerçek adını unutmuşlar bile.

“Zeki çocukmuş.” dedim. Muhtar iç çekti: “Zeki mi değil mi bilmem.” dedi. Yaşlılardan biri atıldı: “Af buyur hoca da böyle zekâ mı olur? Bildiğin deli bu! İstasyonda yatıp kalkar. Eve gitmez, üstünü başını haftada bir zorla yıkar halası, ite kaka çeşme başında çitiler saçlarını. Köylü ne verse onu yer, vermese yemek aklına gelmez bile. Doğru düzgün konuşamayan adama zeki mi denirmiş? ”

Mecliste sesler birbirine karıştı. Çoğu yaşlı adamı haklı buldu, bir iki tanesi itiraz eder gibi oldu, sesleri kısık kaldı. Yaşlı adam aldığı destekle devam etti: “Allah bilir ya bazen diyorum yaşamasının kime ne hayrı var?”

O vakte kadar sessiz duran imam bu sözlerin üzerine hiddetlendi: “O nasıl söz Vehbi Efendi?” dedi tumturaklı sesiyle, “Sen ne bilirsin niye yaşadığını? Hâşâ Allah’tan daha mı çok biliyorsunuz, ileri geri konuşuyorsunuz?”

Adının Vehbi olduğunu o zaman anladığım yaşlı adam geri çekilmedi, coşmuştu: “Tövbe imam efendi, bildiğimden değil ama bir de görünen var yani…” dedi. “Senin ne hayrın oldu bugüne kadar yaşadın da?” dedi muhtar araya girip. Vehbi Amca’nın yanakları kızardı öfkeden, bıyıkları kabardı: “Yıllardır toprak eşeler rızık peşinde koşarız. Kaç oğlan kaç kız büyüttük eteğimizde muhtar! Yaptığımı bir ben bir Allah bilir!” dedi hışımla. Muhtar arkasına yaslandı: “Eh… Niko’nun ne yaptığını da bir Allah bir o bilir. Sen karışma gerisine gayrı…” dedi gülerek.

Ben bütün bu manzarayı izlerken seslerin ardında hâlâ fısıltı gibi yankılanan o kısık türküyü dinliyordum. İçim bir hoş olmuştu. İmam elindeki çayı masaya bıraktı. “Bakın efendiler…” dedi sükûnetle. “Herkes bir tek amaç için yaratılmıştır, o da kulluktur. Sen ailenin geçimini sağlarsın, yedirir içirirsin, bunlar pek âlâdır ama ibadetini, kulluğunu eksik bırakırsın. Yaşadığının hiçbir hayrı olmaz kendine. Var gibi görünür de olmaz. Sıksan suyu çıkmayan meyve gibi kalır elinde posası. Ayrıca Rabbin her kulu, kulluğundan öte birilerine hayrı dokunması için yaratmıştır. Yeryüzünde hep birlikte yaşamayı kolaylaştırır bu bize. Ama kime ne vermiştir, biz bilemeyiz. Bu Rabbin hikmetindendir. Kendin arayıp bulacaksın, benim bu dünyadaki insanlara hayrım ne? Hayır mı konuşurum, hayır mı yazarım, malımdan ikram mı ederim, yetime sahip mi çıkarım, ümmete ne faydam dokunur… Sen bul, kişi bilir kendini. Meziyeti neyse kendi parlatacak. Ama bana sorarsan Niko’nun en büyük hayrı geldiği yere neşe getirmesi… Onun olduğu yerde kimsenin yüzü asık kalmaz. Al bak, bu da sana en büyük hayırlardan biri… Girdiğin meclise sürur getirmen de bir hayırdır, kardeşinin kalbindeki ağırlığı alman da… Sen ben bilemeyiz bunu Vehbi Efendi… Herkes kendine bakacak.”

Vehbi Amca huzursuzlandı, kalkıp gidesi vardı ama gitmedi. Geceyi bitirene kadar somurttu onun yerine. Konuşan imamla muhtar olmasa bir daha da yüzlerine bakmazdı eminim ama hürmeti ağır bastı, edebinden yüz çevirmedi.

...

Bir ay kadar sonraydı. İstasyonda şehirden gelecek bir paket bekliyordum. Kimseye bir şey dememiştim, kitaplarımı istetmiştim mektup yazıp. Çocuklar için de birkaç kitap ısmarlamıştım, sürpriz yapacaktım. Kendim beklemek istedim. Birden Niko belirdi yanımda, nereden çıktığını anlamadım: “Ho ho hocam…” dedi çekinerek. “Sss sen de mi yo yo yolcuları be be bekliyorsun?” Başımı salladım, gülümsedi belli belirsiz. Hemencecik kayboldu gülüşü, hüzün oturdu yerine. Raylara çevirdi bakışlarını, iç çekti, elinde tuttuğu yarım bazlamayı hatırladı birden, bana dönüp uzattı: “Ye ye yer misiniz? A a alın…” “İstemem sağ ol.” dedim, kenara bıraktı. “B b ben de istemiyorum.” “Niye?” dedim, “Hasta mısın? İştahın mı yok?” başını arkaya attı yook der gibi. Raylara baktı yeniden: “Be be ben gidecem.” “Nereye?” dedim merakla, rayları işaret etti başıyla: “A a atıcam ke ke kendimi…”.

Ayağa fırladım. “Olur mu öyle şey?” diye bağırdım birden. “Delirdin mi sen Niko?” Başını küçük bir çocuk gibi omzuna eğdi: “Yok.” dedi, “De de delirmedim.”

Yanına oturdum. “Bana bak.” dedim, ne yapacağımı şaşırmıştım. Toparlamaya çalıştım laflarımı, “Olmaz öyle şey. Hem… Hem… Bedeninin de senin üzerinde hakkı var. Şimdi ben sana getirsem bir inek emanet etsem, tutup öldürür müsün o ineği?” Başını hızlı hızlı salladı, “Yoo yoook! E e emanet o! O o olur mu ho ho hocam?” “Olmaz işte gördün mü? İneğe bile kıyamazsın. Kendi canına nasıl kıyarsın Niko? Yapma gözünü seveyim. Can emanettir.” başını eğdi. Dayanamadım, kalktım yerimden. Kitapları çoktan unutmuştum. Koluna girdim. “Kalk!” dedim, “Gidiyoruz.”

Çeke sürükleye götürdüm camiye. İmam öğlen grubunu okutmuş, dağılan çocukların ardından tozlanan cami girişini süpürüyordu. Girişteki ağacın gölgesine atılmış sedire oturttum Niko’yu, imamın yanına vardım. Durumu anlattım bir nefeste. “Allah aşkına bir şeyler de.” dedim sonunda, “Ben ne diyeceğimi şaşırdım.” İmam başını salladı iki yana, tövbe çekti. “Tamam” dedi, ağacın altına vardık.

“Niko?” dedi usulca. Başını kaldırmadı genç, bacaklarını sallayarak toprağa bakıyordu. Yanına oturdu. “Ölünce nereye gideceğiz Niko?” dedi, “Hatırlıyor musun anlattıklarımı?” Başını salladı: “Ce ce cennete…” dedi fısıldar gibi. “Ya…” dedi imam, “Sen, ben, annen, baban, Karakız… Hepimiz orada birlikte olacağız demiştim hatırlıyor musun? Hani hiç üzülmeyeceğiz, yorulmayacağız, istediğimiz her şey olacak demiştim.” Niko sallanmaya başladı ileri geri. Heyecanlanmıştı. “A a annem de…” dedi, “Ba ba babam da…”. Eveet, dedim içimden, şükürler olsun bir yerlere varıyoruz. İmam devam etti: “Seninle ne çok hayalini kurmuştuk cennetin hatırlıyor musun? Nasıl güzel olacak havası, suyu, bahçeleri… Oraya gitmek istiyorsun değil mi? O zaman beni iyi dinle. Başına ne gelirse gelsin ölümü dilemeyeceksin. Öyle buyuruyor Peygamberimiz.7 Hayırlısını isteyeceksin her şeyin. Sonra Peygamber Efendimiz ne demiş biliyor musun? “Sizden önceki ümmetlerden birinde yaralı bir adam vardı. Yaranın acısına dayanamadığından bir bıçak alıp elini kesti. Kanaması durmadı ve sonunda öldü. Bunun üzerine Yüce Allah: ‘Kulum, kendisi konusunda benden daha acele davranarak canına kıydı. Ben de ona cenneti haram kıldım.’ buyurdu.”8 Cennete gitmek istiyorsan canına sahip çıkacaksın. Ne kadar zorlanırsan zorlan hepsi senin daha iyi bir insan olman için, terbiyen için, kemâlâtın için, bunu unutma! Biz kendimizi öldürmeyiz, müminin ölümü kendi elinden olmaz. Biz emanete sahip çıkarız. Tamam mı?”

Derin bir oh çektim, Niko’nun bacakları durdu, ellerini ovuşturmayı bıraktı. Başını kaldırıp imama baktı. “Ta ta tamam…” dedi, derin nefes aldı, “Gi gi gidebilir miyim?” Başımızı salladık, ayağa kalktı, aramızdan geçti, kuş gibi uçup kayboldu gözden.

Allah hayrını vere, bir on yıl daha yaşadı. O öldükten sonra dayanamadım, terk ettim köyü. Geri döndüm şehre. Hiç unutamadım kara gözlerini, yanık sesini, insana hayat veren gülüşünü… Bir gülüşü öldürmek için bir tek sözün yettiğini gördüm, canın çekilmesi için her zaman bıçağın gerekmediğini… Kelimelerin bazen canı bıçak gibi kestiğini…

Rabbim bizi her daim hayır konuşanlardan eylesin.

Âmin…

7 Hadislerle İslâm Cilt 5, Sayfa 507.

8 Hadislerle İslâm Cilt 5, Sayfa 505.

İYİLERİN DÜNYASI

İnsan yaşamak için bir amaca tutunmak ister. Amaçsız hiçbir insanın yaşamının bir anlamı yoktur. Bunu bildiği için Rabbi insanı yaratırken amacını kalbine işler. İnanç üzerine kodlar genlerini... Neye inanacağı insanın kendisine kalmış.

Bahçe kapısına asıldım, yorgun kollarımla güç bela itip girdim içeri. Bahçenin ortasına çömelmiş, elindeki gazete kâğıdının içerisine ufalanmış ekmekleri önündeki kedilere koyduğu süt kabının içine nazikçe bırakan Latife Hanım beni görünce ayağa kalktı.

“Merhaba...” dedi hafifçe başını eğerek. “Nasılsınız efeem?”

“Teşekkür ederim.” dedim ellerimi silkeleyerek. Bahçe kapısını ıslatan yağmur suyunu ellerimden akıtmaya çalışırken. “Hava ne kadar güzel değil mi efeem? Bayılırım ben böyle havalara... Hem temiz kokar hem serin... Tam benlik, tam!”

“Çok şanslısınız o zaman...” dedim gülerek, “Uzunca bir süre daha mutlu olmaya devam edeceksiniz gibi görünüyor. Kış bastırana kadar havalar böyleymiş. Öyle diyor haberler. Artık güneşi az görürüz bundan sonra.”

“İnsana hem mahzunluk verir hem de yüreğine çöken hüznü alır bu havalar.” dedi elini havada sallayarak. Gözlerini kapadı, yağmur kokusunu içine çekti derin bir nefesle. “Evden haber var mı?” diye sordum. Olduğu gibi kaldı, kıpırdamadan bekledi gözleri kapalı, sanki içinde bulunduğum atmosferi bozmuşum gibi durgunlaştı birden. Gözlerini açtı, önündeki kedilere baktı, elindeki boş gazete kâğıdını silkeledi, üzerini düzeltti. “Evet efeem.” dedi usulca, “Gerekli yerlerle görüşmeleri yaptım, bekliyorum.”

Mahallenin baş tarafındaki iki katlı büyük ahşap evin sahibiydi Latife Hanım. Biz kendimizi bildik bileli oradaydılar. Babası yurt dışında eğitim almış bir doktormuş, ben küçüktüm o zamanlar, hatırlamıyorum tabi, o yüzden kimse kendisini adıyla çağırmazdı. Herkes “Doktorun Kızı” derdi. Gel zaman git zaman, Latife Hanım önce babasını, ardından annesini kaybedip koca evde bir başına yaşamaya başlayınca adını anmaya başlar oldu insanlar. Hâlâ “Doktorun Kızı” diyenler vardı elbet ama o adını söyleye söyleye belletmişti bize. Evlenmemişti, adı gibi pek latif bir hanımdı. Uzun boylu, oldukça zayıf, ince uzun parmaklarını havada evirip çevirerek konuşan bu hanımı hepimiz severdik. Altmış yaşlarında olmasına rağmen bu yaşına değin daha bir karıncayı incittiğine şahit olmamıştı kimse. Ne bir kelime yalan dökülürdü dilinden ne sesini yükseltirdi.

Uzaklarda bir yerlerde gök gürledi, yemeklere dadanan hayvancağızlar bu sesle irkilip kaçıştılar. Başımı kaldırıp baktım gökyüzüne: “Yağmur geliyor.” dedim, “İçeri girsek iyi olacak.”

Daha kapıyı aralarken annemin klasiği yoğurt çorbasının kokusunu aldım, içim ferahladı. Eşyalarımı portmantoya bırakıp odama çıktım, aşağı indiğimde salonda kurulu sofranın başında buldum ikisini de. “Gel, seni bekliyorduk oğlum.” dediler, oturduk. Sessizce yemeğimizi yerken bir yandan da yağmurun şiddetlenen sesini dinliyorduk. Birden iki yavru kedinin iniltisini duyduk eşikte. Latife Hanım aceleyle bıraktı yemeği, kalktı sofradan, annemin gözlerine bakıp: “Üşüyor belli ki yavrucaklar.” dedi usulca, “İçeri alsak Memnune Hanımcığım müsaade buyursanız.” Annem sevmezdi eve hayvan girmesini, başını eğdi usulca. “Yani...” dedi, “Siz bilirsiniz ama...”. “Lütfeen...” dedi yeniden küçük bir çocuk gibi yakararak, annem dayanamadı: “İyi bari. Ardiyeye alırız, açın efendim siz kapıyı, kalmasınlar dışarıda.”

Latife Hanım dış kapıyı açtı. Kırılacak bir eşyayı taşır gibi aldı yavruları kucağına, konuşa konuşa götürdü evin arka tarafına. Annem sessizce yemeğini yemeye devam etti. Dayanamadım:

“Anne!” dedim dişlerimin arasından. “Kadın istemediğin ne varsa yapıyor. Tamam anladık, merhametlisin de bu kadarı fazla değil mi? Niye hayır demedin? Ya dolaşırlarsa gece evin içinde? Ne yapacaksın?”

Annem elini salladı: “Sus sus. Ayıp öyle deme. Duyarsa üzülür komşum.”

“Ne zaman gidecek?” dedim bu kez, omuzlarını silkti. “Kadıncağızın kaç yıllık evi yanmış hem evinden oldu hem bütün hatıraları küllere karıştı. Zaten yüreği paramparça, ne zaman gideceksiniz diye mi sorayım Himmet?” dedi annem gözlerini koca koca açıp. “Zaten kimse yardım etmedi, bir işinin ucundan tutan olmadı. Bir de yokluktan çıkmış gibi, kadın o hâliyle hasta yatarken gece gidip talan etmişler, kalan neyi var neyi yoksa da alıp götürmüşler. Tövbe ya Rabbi... Eee kimi kimsesi de yok biliyorsun. Ne olur, bildiğin şeyleri bana bir daha bir daha anlattırma be yavrum, yoruluyorum. Ne zaman isterse gider, o zamana kadar da başımın üstünde yeri var.”

Ardiyenin kapısı kapandı, sustuk. Yemeğimize döndük sessizce. Latife Hanım ellerini yıkayıp geldi, otururken: “Efeem, biliyorum sizi istemediğiniz bir duruma soktum ama yüreğim el vermedi yavrucakların fırtınada dışarıda kalmasına.” dedi usulca, “Hem konuştum onlarla, kapılarını da örttüm. Hiç çıkmayacaklar bu akşam. Zaten arka kapının altında boşluk var, yağmur dinerse oradan çıkarlar. Pekiyi ettiniz. Size de kapılar hep böyle açılsın dilerim.”

Annem başını salladı: “Allah bilsin Latife Hanımcığım.” dedi. “Onlar da Allah’ın kulu, değil mi ya?”

Latife Hanım başını salladı: “Öyle tabii öyle.” dedi, durdu, bir şeyler demek ister gibiydi ama tutuyordu sanki. Zeytinyağlı pırasadan tabağıma alırken göz ucuyla yüzüne baktım, bir şeyler dolandı gözlerinde, duramadı, çıktı sonra ağzından.

“Tabiattaki bu denge bizim iyiliğimizle sağlanıyor. İyiler olmasa nasıl dönecek dünya?”

Şaştım kaldım dediğine, hem anlamaya çalışıyor hem de anladığım şeyin doğruluğuna ihtimal veremiyordum. Kesin ben yanlış anlamış olmalıydım. “Nasıl?” dedim gözlerimi kısıp. “Öyle işte efeem, pek tabii öyle. İyiler olmasa dünya niye dönsün?”

“Allah istediği için olabilir mi?” dedim kopardığım ekmeği ağzıma götürürken, annem koluma dirsek attı, toparladım kendimi. “Yani, Rabbin takdir ettiği üzere değil midir her şey? Dengeyi kuran da O elbette. Yani, biz kötü olduğumuzda dünya dönmeyi bırakmayacak diyorum.”

Başını salladı iki yana Latife Hanım. “Orasını bilemem efeem.” dedi nazikçe. “Ben sadece içimden geldiği için yaparım iyiliği. Bir insana da bir hayvana da bir taşa da karıncaya da... Hepsine içimden geldiği için, kalbim iyi olduğu için yaparım. Herhangi bir beklentim yok kimseden. Bana yakışanı budur. Benim özelliğim, vasfım iyi olmak... Ama bir yaradan varsa bana karşılığını vermek isterse öbür tarafta verir. Tabii, öbür taraf varsa... Neticede gidip de dönen olmadı, nasıl bilebiliriz? Tamamen bir muamma...”

Annem şaşkınlıkla dinledi komşusunun sözlerini. Başını geriye çekti sonra iki yana salladı, senden hiç beklemezdim bu sözleri, der gibi. “Görerek herkes inanırdı teyzeciğim.” dedim, “Marifet görmeden inanmakta...”. “Eh... Pek tabi... Orası da insanın kendi kalbine kalmış. Sevap kazanmak için bir şeyler yapmaya uğraşmak banaa... Bencillik gibi geliyor. Kusura bakmayın ama sadece karşıdakinin iyiliğini düşünmek varken yine kendi çıkarları için bir şey yapan insan iyi midir efeem? Bu iyilik midir?”

Annem kaşığı tabağın kenarına usulca bıraktı, oturduğu yerde sırtını dikleştirdi, ellerini masanın kenarına koydu: “Latife Hanımcım siz Rabbin yapacağı muhasebeye dayanarak yaşayan insanları bencillikle mi suçluyorsunuz?”

“Aman efeem...” dedi Latife Hanım: “Sizi tenzih ederim. Elbette sizin kalbinizden eminim ben.”

“Benim kalbim de ancak Allah için iyilik yapmaya niyetlidir komşum.” dedi annem gözlerini dikip, “Size hiçbir beklentim olmadan, ne kadar kalacağınızı bilmeden evimi açmam kalbimin iyiliğindendir ama bu iyiliği de ancak Rabbim için yaparım. Yoksa kusura bakmayın da değil kalbim, kimse bana bu iyiliği yaptıramazdı.”

Latife Hanım’ın yüzü düştü, durgunlaştı. Annem mahzun komşusuna döndü:

“Allah önce insanın kalbine bakar.” dedi usulca. “Neyi niye yaptığına... Niyetine... Kimsenin göremediğini görebilecek bir tek O’dur. Bu yüzden, insanların kıymetini bilmeyeceğini bildiğimiz hâlde iyilik yapmaya devam edebiliyoruz. Peygamberimizin, ‘Müminin niyeti, amelinden daha hayırlıdır.’9 buyurması da bundandır. Ayrıca, sevap ve günahla Rabbin bizi terbiye etmesinin bizim bilmediğimiz bin türlü hikmeti vardır fakat ben yalnız bir tanesini ifade edeceğim, sizce mümkün müdür ki bu kadar insan, hiçbir karşılığı olmadan kendini iyilik yapmaya mesul görsün, sadece iyi kalpli olma amacı milyarlarca insanı bir arada tutmaya yeter midir? İnsan kendi kendini terbiye edebilseydi Rabbin terbiye için din göndermeye ihtiyacı olur muydu? Demek ki insanları buna teşvik edecek bir sebep gerek. Biz bile çocuklarımızı terbiye ederken ödülle, cezayla eğitmeye uğraşıyoruz. Rabbin -haşa- terbiye edişine mi laf edeceğiz?”

“Terbiye edilmeye ihtiyacım olduğunu kim söyledi?” dedi Latife Hanım. “Siz bir hanımefendi olabilirsiniz ama bunun sebebinin muhterem anne ve babanızdan aldığınız terbiye olduğunu unutmayınız efendim.” dedi annem, tam olarak onun tarzında konuşuyordu, komşusunu kırmaya hiç niyeti yoktu besbelli. “Ama her doğan ferdin bir terbiye üzerine yetişmesi dünyanın en büyük gerekliliğidir. Yoksa toplumlar helak olur. Bir topluma bir insanı alırken terbiyesi üzerinden muhakeme yapıyoruz değil mi? Hüda-i nabit büyüyen bir insanı hangi toplum kabul eder? İçinden gelmekle olsaydı, herkes içinden geleni yapmaz mıydı? İçimizden geçenlerin de her daim nezih şeyler olduğunu iddia edemezsiniz herhâlde bana...”

Göz göze geldiler. Annem komşusunun susmasını fırsat bilerek konuşmasını sürdürdü. “Siz yıllardır kapınızın önünden geçen insanlardan tutun da sokaktaki hayvanlara varıncaya dek iyilik edersiniz. Kimse zarar görmesin diye düşünerek yaşarsınız. Bir lokma yerseniz iki lokmasını ayırırsınız Latife Hanımcığım. Biz sizi böyle bildik, bahçedeki ağaçların yapraklarını okşayan, aldığı sebze meyvelerle konuşan, bir damla suyu boşa akıtmayan insan olarak bildik. Yapmayın efendim ne olur. Biz sizi böyle sevdik. İstememem ki mahşer gününde elleriniz boş kalsın, bu kadar iyiliğiniz heba olsun. Siz kalbinizi iyi tuttuğunuz gibi niyetinizi de Allah rızası eyleyin çünkü ‘Allah sadece samimi bir şekilde ve kendi rızası gözetilerek yapılan amelleri kabul eder.” buyuruyor Peygamberimiz.10 Heba olmasın bunca iyiliğiniz... Buranın bir de öbür tarafı var. Her şeyin tek tek hesabının görüleceği... Adaletin sağlanacağı... Zerre kadar iyiliğin de kötülüğün de görmezden gelinmeyeceği... İnce hesapların yeri...”

Latife Hanım başını kaldırdı, pencereden dışarı kaydırdı gözlerini. Cama deli gibi vuran damlaları izledi sessizce... Gözlerinde derin denizler dalgalandı. Doldu, taşamadı. Mahşerin gölgesi düştü besbelli yüreğine. Derin düşüncelere daldığı her hâlinden belli oluyordu. Belki de şimdiye kadar hiç böyle düşünmemişti. İnsanın hayatı, kendini sorgulaması yaşamın bize sunduğu bazı dönemeçlerle olabiliyordu. “Ya varsa...” dedi usulca. “Ya varsa...”

9 Hadislerle İslâm Cilt 3, Sayfa 141.

10 Hadislerle İslâm Cilt 3, Sayfa 23.

MISIR TARLASI

İnsan ömrü boyunca kendi haklarını korumak için savaşır. Basit gibi görünen bu emeli bütün hayatının amacı hâline geldiğinde, bir başkasının da kendi gibi hakları olduğunu unutur. Rabbi bunu bildiğinden görünmez iplerle birbirine bağlamıştır kullarını... “Kim kardeşine haksızlık etmişse helalleşsin.” buyurması da Peygamberin (sas) bundandır.11 Müslümanın Müslüman kardeşine hakkını yükleyen Rabbe hamd olsun. Yoksa kimin gözü başkasını görürdü ki...

“Haydi söyle!” dedim gülerek. Eğildi, büküldü, biraz sıkıldı, sonra dilinin altındaki baklayı çıkardı: “Bizim Fahri var ya...”, tutamadı kendini kıs kıs gülmeye başladı. Gülüşü gittikçe şiddetlendi, derken kendini tutamayıp sarsıla sarsıla gülmeye başladı. Ne olduğunu anlayana kadar hepimize bulaştı hâli. Bir anda kendimizi neye güldüğümüzü bilmeden ona eşlik ederken bulduk.

“Ne diyor ağabey bu?”

“Ne bileyim... Allah hayrını vere.”

Nice sonra gülmesi dinince sakinleşti, gözlerini silip “Bizim Fahri var ya...” dedi yeniden. “He...”. “Fahri’nin mısır tarlaları varmış. Bana verir misin bir dönümünü dedim. Vermem dedi. Bir konuşsana. Belki verir he!”

Alışıktık Sacit’in bu hâllerine. Başımı salladım, “Sen merak etme. Konuşuruz. Öyle şey mi olurmuş? Cimrilik Müslümana yakışmaz. Konuşuruz, hallederiz. Sen merak etme.”

Gözleri parladı: “He mi?”. “Evet konuşuruz tabi...” dedim elimdeki bardakla doğrulurken. “Ver çay koyayım.” Başını arkaya attı. “Yook! Ben gideyim. Daha çok işim var.”

Sacit çıkarken arkadaşların bardaklarını topladım. “Arabuluculuğa mı başladın?” dediler gülerek. “Yok yahu. Bilmiyor musunuz şuncağızın hâlini. Ciddiye mi alıyorsunuz? Taktı mı takar bir şeye. Fahri’nin mısır tarlalarına takmış şimdi de. Gerçekten varmış gibi. Tövbe ya Rabbi! Gönlünü mü kıracağız, konuşuruz.”

Gülüştük. “Mazlum bunlar... Gönlünü kırmak olmaz.” Hamit elini kaldırdı: “Vallahi şunlar gibi olmak isterdim. Gam yok, tasa yok. Mis gibi hayat... Biz olanların derdinden başımızı kaldıramıyoruz, bunlar olmayanı dert edip keyifleniyorlar. Vallahi kıskanıyorum.”

“Deliyi kıskanan da seni gördüm.” dedi biri. “Şşş... Öyle denmez.” dedim çayları bırakırken. “Kim deli kim veli Allah bilir. Susun, yerin kulağı var. Duyup da kırılmasınlar.”

Ben her şeyi yoluna koyduğumu sanıp muhabbete dalmışken çok değil, taş çatlasa yarım saat sonra Sacit Fahri’nin koluna yapışmış, çeke sündüre dükkânın kapısından içeri soktu. Getirip boş sandalyelerden birine oturtuverdi. “Aha!” dedi kocaman gülerek. “Getirdim. Konuş! Haydi! Razı et şunu gözünü seveyim.”

Arkadaşlarla birbirimize baktık. Hamit dürttü, haydi, diye. Devirdim gözlerimi Sacit’e döndüm: “Yahu senin toplanacak eşyaların yok mu Sacit? Bunun vakti şimdi mi Allah’ını seversen? Konuşuruz dedim mi konuşuruz. Ne acelen var?”

“Yook! Sen bunu konuş sonra ben giderim.” dedi heyecanla.

Karton toplardı Sacit, her sabah mahallenin sokaklarını gün doğarken dolaşmaya başlar, çektiği el arabasının içine doldururdu. Genç sayılırdı hâlâ, kırkında yoktu. Ne zamandan beri buralardaydı deseniz bilemezdik. Ya o kadar eskiydi ya o kadar alışmıştık bilmiyorum. Ama bu dünyaya fazla gelen bir zekâsı olduğuna emindim. Öyle acayip bir adamdı. Olmadık işlere kafayı takar, taktı mı da halledene kadar uyku bile uyumazdı. Şimdi de buna takmıştı. Fahri’nin mısır tarlaları... Fahri, mahallenin alt tarafında evsizlerin kendilerine ev edindiği harabelikte kalan dört adamdan biriydi. Sacit’in ev arkadaşı da denebilir. En çok birbirileriyle vakit geçirirlerdi ama Fahri onun gibi değildi. Hem yaşı büyük hem aklı daha selimdi. Çok konuşmazdı, hakkında bazı rivayetler vardı ama gerçek hikâyesini kimse bilmiyordu. Niye buralardaydı, nereden gelmişti, ailesi var mıydı, varsa niye arayıp sormuyorlardı... Allah bilir. Anlatmazdı, biz de sormazdık. Gündüzleri mahalleye çıkar, iki elini arkasında kavuşturup dükkânların önünden yürür, herkese sorardı: “Ben ne yapayım?” diye. Bizimkiler de eline bir çalı süpürgesi verir, “Al buraları süpür Fahri.” derlerdi. Süpürürdü, erinmezdi. Bitince de bir kova su dökerdi, toz kalkmasın diye yola. Sonra verilen çayı alır, tentelerin altına oturur, höpürdete höpürdete içerdi. Birde leblebi verdilerse yanına ohoo değmeyin keyfine. Şimdi bu adama bakıyorum, mısır tarlaları diyor. Bir şey var ya bu işte, hayır olsun.

“Fahri Ağabey yakışıyor mu sana cimrilik? Ne olur veriversen tarlalarından bir dönüm. Hem neredeymiş bu tarlalar de bakayım bana?”

Fahri başını kaldırdı, kimseyle göz göze gelmezdi, bakar gibi oldu yüzüme, yeniden eğdi başını. “Burada denmez.” dedi kalabalığı kast ederek. Arkadaşlar durduk yere piyangodan çıkan bu acayip olaya şahit olmanın verdiği zevkle arkalarına yaslanmış seyrediyorlardı. “Yahu bizden ne olacak, yabancı mıyız?” dediler. “Cık...” dedi zor duyulur bir sesle. “Yalnızken derim ama verilecek gibi değil. Benim değil. Yani benim de... Tasarrufu ben de değil. Yoksa Sacit’ten üç kuruş dünya malını mı sakınayım?”

Sacit ayağa fırladı. “Vayyy!” dedi telaşla başına vurarak. “Gördünüüz! Gördünüz işte çok gördü! Vermiyor! Ver mi yor! Eh ben bundan sonra senin yüzüne bakarsam Fahriii! Haydi gör bak!”

Çıkıp gitti dükkândan bir hışımla. Fahri arkasından baktı, sonra doğruldu yerinden usulca, yanıma geldi, kulağıma eğildi: “Anlatırım. Bildiğin gibi değil.” Göz kırptım, “Tamam. Sen Sacit’e bakma. Hey heyleri geçsin, barışır senle.”

Fahri’nin de çıkmasıyla birlikte kendini tutan ahali koyuverdi makaraları. Hey Rabbim dedim içimden, şu gariplerin gönlünü hoş et.

...

Bir hafta uğraştım ikisinin arasını yapmak için. Neticede barıştılar. Fahri laf arasında babasının zamanında tarlaları olduğunu söylemiş, Sacit de “Şu dünyada bir malda gözüm yok ama ölürsem arkamdan mısırları toplayıp hayır diye dağıtsınlar.” diye tutturmuştu. Hiç görmediğimiz mısırların hesabını yaptık, al takke ver külah derken aynı yorganın altında sırt sırta uyuyan adamları kucaklaştırıp barıştırdık sonunda.

Bir ay kadar geçti geçmedi, bir adam geldi mahalleye. Elinde yırtılmaya yüz tutmuş bir kâğıtla. Sora sora bulduğu mahallenin sokaklarında dolaşırken arkadaşlara rastlamış, Fahri’yi arıyorum, demiş. Şeklini şemalini tarif edince bizimkiler “Burada senin dediğin gibi bir Fahri var. Birkaç gündür gözükmüyor ortalıklarda ama buluruz. Buralardadır.” demişler.

Hamit çayını yudumlarken “Sen Allah’ın işine bak.” diyordu hayretle. “Bizim Fahri’nin ailesi var mıymış meğerse?”

“Eee neredelermiş peki?” dedim. Omuzlarını silkti. “Ne bileyim ben. Gelen adamı görsen pek temiz yüzlü, akça pakça bir oğlandı. Oğlu olamaz ama yaşı var. Kayını mı, kardeşi mi bilmem. Ama eli ekmek tutan normal bir adam işte. Amaan! Kimin ne yaşadığını kim bilir. Her ev bir mezar işte. Allah bilir ne oldu da bırakıp gitti ailesini.”

“Orasını bilmem ama...” dedim, “Arkanda çocuk bıraktıysan zor. İnsan keşke bırakmasaydı der yani. Ben derim. Hayat mücadele ağabey. Öyle başın sıkıştığında bırakıp gideceksen hiç evlenmeyeceksin. Çoluğun çocuğun hakkı var. Evin reisi olmak kolay mı? Değil! Hepimiz biliyoruz. Başımıza geleni çekeceğiz mecbur. Hayat kime gümüş tepside sunuyor nimetlerini? Çaba... Her şey çabayla...”

Oturduğumuz yerde yargıladık, kestik biletini Fahri’nin. Allah akıl versin, insanın en sevdiği şeydir bilip bilmeden konuşmak... Biz de konuştuk. Gün akşama dönüp dükkânların kepenklerini indirince eve doğru yollandım, yolun ortasında karşılaştık Fahri’yle. “Nerelerdesin sen? Seni soruyordu biri bugün. Bulamamışlar evinde de sokaklarda da.”

Telaşla etrafına bakındı. “Kiim?” dedi hayretle gözlerini belertip. “Kim sormuş beni?”. “Bilmem, adını sormadım. Gençten bir adammış. Uzun boylu, yeşil gözlü, zayıf, sarışın biri. Senin akrabanmış sanırım.”

Telaşı arttı, ellerini eski kabanının ceplerinden çıkarıp ovuşturmaya başladı. “Beni... Sen beni görmedin tamam mı? Hiç gelmedim ben buralara. Yarın giderim. Yok yok bu akşam toplarım ben eşyalarımı. Akşamdan giderim, gün batınca...”

Meraklandım: “Doğruyu söyle Fahri.” dedim omzuna elimi koyup. “Kim bu adam? Seni niye arıyorlar? Ne oluyor söyle bana. Bekliyor muydun birinin gelmesini? Neyden korkuyorsun de bana. Kimseye söylemem, söz!”

Durulur gibi oldu. “Söz mü?” başımı salladım. Etrafına göz atarak çekti beni kenara: “Uzun hikâye...” dedi sonra. “Tamam.” dedim. “Gel bize gidelim. Bir yemek yeriz, konuşuruz.” İtiraz etmedi, eve gittik.

İlk kez kendi ağzından dinledim hikâyesini. Bir zamanlar şehrin diğer ucunda, uzak bir semtte dükkânları varmış, yüncüymüş bunlar. Karı koca işletiyorlarmış ama yaptıkları işte hiç para yokmuş. Kendisi de öyle çok ticaret ehli bir adam değilmiş, anlamazmış böyle işlerden, karısı idare etmeye çalışırmış elinden geldiğince. Ancak hem ev hem iş hem çoluk çocuk kayınvalide derken o da yetememiş. Sonra Fahri işleri iki kere batırmış. İkisinde de çıkartmış karısı battığı yerden. Elinden tutmuş, yaparsın demiş, yapmış, yapmış ama yine olmamış. Sonra aklına bir fikir gelmiş, karısının son kalan iki bileziğini alacak, başka bir işe yatıracakmış. Karısı tamam diyecekmiş aslında ama anası itiraz etmiş. “Ettiğin eziyet yeter!” diye çıkışmış, “Beceremediğin işe daha kaç kere bulaşacaksın. Kapat dükkânı otur evinde.” demiş. Oturamazmış ki Fahri, öyle tembel bir adam değilmiş. Kimse demeden girmiş kafasındaki işe, babasının tarlaları varmış. O dediği tarlalar gerçekten varmış yani. “Kendi hissemi alsam içinden. Konuşsam babamla, itiraz etmez.” diye düşünmüş. İtiraz etmiş babası: “Senden adam olmaz, bırak elleme, bunlar çocuklarının hakkı olarak kalsın.” demiş. “Sen, ben ölürsek onlar açıkta kalmaz hiç değilse.” Fahri adamlara söz vermiş, ne etsin? Adamlar alacaklı. İşe girişmişler Fahri’ye güvenip. Fahri çareyi kaçmakta bulmuş sonunda. Gideyim çok uzaklara gideyim bulamasınlar beni, diye düşünmüş. Ardında bir mektup bırakıp kaçmış.

“Allah hayrını vere Fahri! Gide gide buraya mı geldin? Başka şehre gideydin ya madem.”, “Eee bulurlar yani...”, “Bulacaklardı ya ne sandın? El kadar şehir burası.”

Başını salladı. “Bilemedim.” dedi kendi kendine. Saftı biliyordum ya Allah var şimdi daha iyi anlamıştım garibanın saflığını. “Kayınım o gelen.” dedi. “Bilirim, yakışıklı adamdır. Delikanlıdır. Yüzüm yok ki onunla konuşmaya. Ne diyeceğim? Diyemem ki bir şey. Ben gideyim. Anca...”

Tuttum kolundan. “Bak Fahri! Seni anlıyorum, mahcupsun. Ama onlar senin ailen. Kaç yıl oldu görüşmeyeli? Yazık değil mi arkanda bıraktığın sabilere? Babasın sen. Ailenin senin üzerinde hakkı var. Babaları hayattayken onlara niye yetimlik yaşatıyorsun? Niye haklarına giriyorsun? Nasıl ödeyeceksin? Peygamberimiz ‘Âhiret gününde ne altın ne de gümüş para vardır. Bu nedenle haksızlık yapanın iyilik ve sevapları varsa bunlardan alınıp hak sahibine verilir. Şayet sevabı yoksa mağdur ettiği kişinin günahlarını yüklenir.’ buyuruyor.12 Senin şimdi bile ceplerin boş, o gün geldiğinde herkesin hakkını ödeyecek kadar sevabına güveniyor musun? Var mı ödeyecek hâlin? Çık adam gibi karşılarına, konuş, varsa işitecek lafın işit ama haklarını yeme. Yazık etme. Yazık etme...”

Başını salladı, sustu. Ağladı ince ince. Boğazım düğümlendi. “Benle gelir misin?” dedi. “Gelirim.” dedim. Girdik bir yola. Sonumuz hayrola.

Hayatta gözümün önünden silinmeyen bir manzaraydı o çocukların babalarına hayretle bakışları, hıçkırarak boynuna sarılışları. “Baba!” deyişleri... Karısının hiçbir şey demeden elini öpüşü. Askerden dönen bir kahramanı karşılar gibi “İyi ki döndün.” deyişi. Sitem bile etmedi. Yüzünü düşürmedi. Ahhh Fahri dedim. Paranın uğruna harcadığın yıllara değer miydi?

Rabbim, bizi huzuruna kimseye haksızlık yapmadan çıkanlardan eyle.

Âmin…

11 Hadislerle İslâm Cilt 4, Sayfa 428.

12 Hadislerle İslâm Cilt 4, Sayfa 421.

ALLAH’TAN ALACAKLI

Bazı insanların baktığı yerden bakabilsek hayata, onların gördüklerini görebilsek, hayatın rengi değişirdi. Aslında Rabbimizin bizden beklediği de budur: Bakan değil, gören gözlerle bakmamızı istiyordur hayata. O insanlarla bunun başarılabilecek bir olay, kazanılabilecek bir değer olduğunu ispat ediyordur. Farkında değilizdir belki de... Rabbimiz idrakimizi artırsın.

Kapının tokmağını tuttum usulca. Bacaklarımdaki ağrının geçmesini beklerken sızlandım: “Beni bir rahat bıraksan. Daha az çalışmıyorum, sen ağrıyorsun diye vazgeçmeyeceğim çalışmaktan. Anlasan artık bunu da ağrımaktan vazgeçsen.”

Bacağımla konuştuğumu fark edince güldüm kendi kendime, iyice annene benzedin sen de Mithat, dedim kendi kendime. Anahtarı soktum, çevirmeme gerek kalmadan ablam açtı kapıyı. “Hoş geldin.” dedi o taze gülümsemesiyle. “Sesini duydum. Yine kendi kendine konuşuyordun.” Dedi kıkırdayarak. İçeri geçtim. “Bizde aile geleneği abla biliyorsun.” dedim ayakkabılarımı çıkartırken. “Hayırdır senin ne işin var burada?”

Ceketimi alırken omuzlarını silkti: “Annemler mantı açacaklarmış yine, çocukları da Fehmi alacak, ben de yardıma geldim.” Mutfağa kaydı gözlerim, ortadaki masanın üzerinde içinde hamur kalıntıları olan leğenleri görünce “Hımm...” dedim, “Şu iş... Yine harap etmiştir kendini.”

“Sorma.” dedi, “Neyse ki bu akşam mantı yiyeceğiz.” Göz kırptı. “Merak etme, ben bizim için ayrıca büktüm.”

Annemin o mantılardan bize yedirmeyeceğini bildiğimden merakla açılan gözlerim ablamın bu sözüyle normale döndü. “Harikasın. Allah razı olsun.”

Akşam sofrasında yine aynı muhabbet döndü, her mantı toplantısından sonra olduğu gibi. Annem kaç kilo mantı büktüklerini, kimlerin geldiğini, kaç paket çıktığını uzun uzun anlattı durdu. Babam merakla dinledi, biz ablamla dağdan taştan konuştuk. Çay faslına geçince, babam Nazmi Amca’yla toplanan paralarla ilgili konuşmak üzere çıktı evden deri kaplı defterini alıp. Vakit gece yarısına yakınken geldi. Olayın başından beri bu kadar sahiplenmelerini ben yalnızca bolca boş vakitleri olmasına bağlıyordum. Yoksa iki insan şu yaşında hiçbir menfaatleri olmayan bir işe bu kadar vakit harcar mıydı?

Koltukta kendimi bırakmış kitap okurken geldi yanıma. Yüzünde garip bir hava... “Ne oldu?” dedim kitabı bırakıp. “Bir sıkıntı mı var?”

“Yok yahu...” dedi bitkin, “Vallahi bazı insanlara çok gıpta ediyorum. Onların yerinde olmayı çok diliyorum, Allah bilir kulunu, ona göre giydirir çulunu hesabı. Onun o olmasın da benim de ben olmam da vardır bir hayır deyip susuyorum. Biz de işte böyle... Ne kadar tutabilirsek hayrın ucundan...”

Doğrulup oturdum. “Hayırdır inşallah...” dedim. “Şu tuttuğumuz yerin sahibi... Ne mübarek adammış diyorum.” dedi iç çekerek.

Bizim mahallenin genç nüfusu oldukça fazlaydı. Bir zamanlar yıkık dökük gecekonduların olduğu bu mahalle, belediye el atıp da yenilenmeye gidince o eski görüntüsünü tamamen değiştirmiş, tek tük gecekonduların yerine büyük büyük binalar dikilmişti. Biz o yenilenme döneminde amcamlarda kalmıştık uzunca bir süre. Her şey yerli yerine oturup da mahalle sakinleri eski mekânlarına dönünce o görüntünün aslında hiçbir şey ifade etmediğini, insanın aynı kaldığını bir kez daha fark etmiştik. Burayı bırakmayı hiçbir zaman istememişti annemler. Onların hayatı burasıydı, taşından toprağından değil elbet, onlarca yıllık komşulukları, dostlukları vardı. Biriktirdikleri anılar, insanlar... Onları buraya bağlıyordu. Artık bir aile gibi görüyorlardı hepsi birbirini. İşte bu yüzden, mahalle çocuklarının yazları gidebilecekleri bir Kur’an kursu olmasını çok istemişlerdi. Bunu dert etmeye başlayınca elbette bir cami de düşmüştü akıllarına. Bir cami olsa hem mahalleli namazlarını kılmak için aşağı mahalleye gitmek zorunda kalmasa hem de yazları çocuklar Kur’anlarını, surelerini öğrense... Aman ya Rabbi... Babamların uykularını kaçırmıştı bu fikir. Günlerce gecelerce düşünmüşler, sonunda bir fikir bulmuşlardı. Yeni yapılan binalardan birinin sahibi olan adamcağız apartmanın altında dükkân olarak düşündüğü birbirine sırtını vermiş iki boş mekânı kiralamaya niyet edince gidip konuşmuşlardı. Aralarında para toplayıp bir cami inşa ettireceklerdi fakat hayır işleri geciktirmek iyi değildi. Ne vardı şu dükkân için ayırdığı mekânlardan birini mahalleliye kiralasaydı! Gündüzleri kadınlar orada mantı, yufka, bazlama yapıp satar; parayı denkleştirmeye uğraşırlar; öğleden sonra okuldan dönen çocuklar Kur’an ezberi yaparlardı. Evet evet, bu fikir çok içlerine sinmişti. Mahallenin ileri gelenlerinden Nazmi Amca kiralama işini üstleneceğini söylemiş, yanına babamla birlikte iki arkadaşını daha alıp bina sahibiyle görüşmeye gitmişti. Enteresan bir şekilde bina sahibi bu teklifi kabul etmişti. Adamın yüzünü görmek daha nasip olmamıştı ama bunu kabul ettiyse gerçekten kalbi temiz bir adam olduğunu söyleyebilirdim.

“Ne duydun da mübarek olduğuna kanaat ettin?” dedim gülerek. Babamın üzerindeki hâl dağılmıyordu. İç geçirdi, elindeki deftere baktı: “Daha paranın toplanmasına o kadar çok var ki...” dedi. “Normal babacığım.” dedim, “Hepi topu altı ay oldu daha. Kolay mı, cami yaptıracağız diyorsunuz. Siz iğneyle kuyu kazıyorsunuz da haberiniz yok.”

Başını salladı: “Biliyorum biliyorum da... Nazmi’nin köyde arazileri varmış, onu sattığında üstünü kapatacağını söyledi. Yoksa bir mantı bükmeyle koca cami dikilir mi? Bizim de aklımız var oğlum çok şükür. Onca yıl memurluk yaptık herhâlde...”

“Estağfurullah. Öyle demek istemedim.” dedim usulca, babam devam etti: “Ama işte adamcağıza karşı mahcup olmaktan çekiniyorum. Şimdi biz bir söz verdik, bir senelik kontrat imzaladık. Hadi veriyoruz kirasını, suyunu, elektriğini... Birlik olduk bir şekilde halloluyor çok şükür. Ama Nazmi’nin işi yaş gibi gözüküyor. Araziler zaten dört kardeş arasında pay edilecekmiş, bir türlü anlaşamamışlar. O yüzden beklemiş bugüne kadar. Haydi diyelim doldu bir sene, biz çıkamadık oradan. Ne yapacağız?”

“Eee bu kadar müsamaha gösteren adam onu da anlar herhâlde değil mi?” dedim ev sahibini kast ederek.

“Haklısın.” dedi. “Bir tarafım öyle diyor. Ama bir tarafım da düşünmeden edemiyor.” durdu: “Çok acayip bir adam... İstediği kiranın yarısına razı oldu Kur’an deyince. Borçlandık hakkınızı helal edin dedik, sizin bana bir borcunuz yok, ben Rabbime borç verdim diyor. Benim alacak vereceğim Allah’la, siz rahat olun diyor.”

Güldüm. “Hakikaten acayip adammış.” dedim. “Allah kabul etsin. Onun da nasibi varmış demek ki hayırda...”

...

Bir hafta sonu güneşli günün tadını çıkartırken mahallenin çocuklarından biri balkonun altında dikilip bağırmaya başladı: “Saadettin Amcaaa! Nazmi Amca seni çağırıyoor!”

Babam hayretle ayağa kalktı. “Ne istiyormuş?” dedi balkondan sarkarak. “Tükkan saaibi gelmiş diyoo!”

Babam bir telaşla girdi içeri, ceketini giyerken geri döndü: “Çayını içince sen de gel. Hem tanışmış olursun adamcağızla. Ben çıkıyorum. Kahvededir bizimkiler muhtemelen, oraya gel.” dedi. Arkasından giyinip çıktım, kimmiş bu adam bir göreyim diye. En çok da merakımdan, tatil günüm renklensin diye.

Altmışlı yaşlarında bir adamdı dükkân sahibi. Beyaza çalan bıyığını kısa, sakalını uzunca tutmuş, güleç yüzlü, kısa boylu, zayıfça biriydi. Kimi görse ayağa kalkıyor, uzatılan eli iki elinin arasına alıp gözlerinin içine bakarak selamını alıyor, teşekkür edip geri oturuyordu. Bana da yaptı aynısını. Babamın elleriyle çaycıdan alıp önüne koyduğu kahveye teşekkür ederken bize dönüp “Maşallah, ne güzel bir mahalle burası böyle.” dedi. “Hepiniz bir aile olmuşsunuz. Ne kadar kıymetli bunlar böyle bir zamanda... Maşallah tebarekallah.”

Arapça ifadelerinde bir aksan vardı, hissedebiliyordum. Ya atadan Araplık vardı yahut bir yerlerde öğrenmiş iyi konuşuyordu. Sohbet etmeye başladık. Babam bir gururla: “Bizim oğlan da mühendis.” deyince bana döndü: “Ooo meslektaşmışız.” dedi. Başımı eğdim: “Siz de mi mühendissiniz amcacım?” dedim. “Evet...” dedi iç çekerek. “Çok şükür yıllarca ekmeğini yedik mesleğimizin. Çok sevdim işimi ben, inşallah sen de severek yaparsın. İnsan bir işi severek yaparsa aldığı netice üç beş katına çıkar.”

Başımı salladım, Nazmi Amca araya girdi: “Nerede çalışmış hele bir sor.” dedi bilmiş bir tavırla. Kaşlarımı kaldırarak: “Nerede?” dedim. Amca başını yana eğdi, gözleri buğulandı. “Medine’de. Çok şükür 30 yıl hizmet ettik Peygamber beldesine.”

Kalabalıktan hayranlıkla karışık hayret nidaları yükseldi: “Maşallaah!” O zaman anladım dilindeki aksanı: “Ne güzel... Çok şanslıymışsınız.”

“ Ahh oğlum! Bana kalsa Amerika’ya gidecektim. Çok istiyordum yurt dışına çıkmayı, bizim zamanımızda her şey daha kolaydı. Ama sor ki hiç aklına gelir miydi Arabistan’a gitmek diye, hiç gelmezdi. Öylesine bir teklifle gidiverdim, bir sene kalır dönerim dedim, otuz senemi verdim. İyi ki de verdim. Oranın bereketini başka hiçbir yerde bulamazdım.”

Nazmi Amca omzuna elini koydu: “Çok mübarek bir adammışsın be amca.” dedi gülerek. “Allah da sana ne güzel böyle rızıklar nasip etmiş.”

Başını arkaya attı. “Yoook... Orası Allah’ın işi. Benlik bir şey yok. Ben kendi halinde bir çalışanım, nerede görülmüş bir mühendisin evler, dükkânlar sahibi olduğu? Ama ben anneme, babama çok hürmet ettim. İlk sene yemedim içmedim, biriktirdiğim paralarla döndüm bir ev aldım, ilk aldığım evdi o. Tapusuyla anahtarını babama verdim. ‘Beni bugüne kadar sen getirdin. Buyur içinde otur. Helali hoş olsun.’ dedim. Ne kazandıysam önce anneme babama ikram ettim. Ehhh... Rabbim de bana ikram etmeyi uygun gördü. Benlik bir şey yok.”

“Öyle demeyin.” dedi babam. “Siz de şimdi bize büyük hayır yapıyorsunuz. Helâl mal güzel ahlâklı insanla parlar. Siz bu dükkânı bize bu kadar dar zamanımızda hem de bu fiyata kiralamasaydınız ne yapacaktık? Sizde de var. Allah razı olsun.”

Aralardan sesler duydum, kira için dört bin lira isterken ikiye vermeye razı olmuş diyordu birileri. Amca elini kaldırdı: “Yoook... O da Allah’tan. Hem ben size demedim mi bunun hesabını yapmayı bırakın diye. Benim sizinle görülecek bir hesabım yok. Benim alacağım Allah’tan.”

Nazmi Amca güldü: “Hey ya Rabbim! Ne acayip adamsın be amca.” dedi elini masaya koyup. “Allah’ın insana borcu mu olurmuş?”

Amca başını salladı. “Olur ya tabi. Olmaz mı? Siz hiç ‘Karzı hasen’ lafzını duymadınız mı? İnfak ve sadakadan başka bir şeydir bu. Allah rızasından başka hiçbir menfaat beklenmeden verilen borçtur. Bu borç karşılığında borçludan menfaat beklenmez, yalnızca ödeme imkânına kavuştuğunda borcun aslını ödemesi istenir. Ben sizden onu da istemiyorum. Her ay bana vermediğiniz o iki bin lirayı ben Rabbime takdim ediyormuşum gibi düşünüyorum. Karşılığını da Rabbimin bana en hayırlı şekilde ödemesini bekliyorum. Onun verdiği insanların verdiği gibi olur mu? Allah ayetinde: ‘Kimdir Allah›a güzel bir borç verecek o kimse ki Allah da o borcu kendisine kat kat ödesin. Rızkı Allah daraltır ve genişletir. Ancak ona döndürüleceksiniz.’ buyurmuş.13 Ben daha ne beklerim insanlardan? Allah sizden razı olsun ki bana böyle bir teklifle geldiniz, beni Rabbimle muhatap ettirdiniz. Benim size teşekkür etmem lazım. İyi ki istediniz. Rabbim bizi kendine yakîn eylesin.”

Derin bir sessizlik... Hepimiz Rabbine borç veren bu amcanın kalbinin inceliğinde takılıp kaldık. Konuşamadık.

“Bir gün...” dedi amca kahve fincanını bırakırken. “Bir gün o caminin bittiği müjdesini verirseniz, bir vakit namaz kılarsak imamın arkasında, cennette de omuz omuza vermek için dua edersek. Bana yeter. Bize yeter. Yetmez mi efendiler?”

Yeter. İnsan kalbini serin tutarsa bir rüzgâr, bir parça güneş, bir bardak soğuk su da yeter. Rabbi severse kulunu, o sevgi de yeter.

Rabbim, bizi senin sevginle kalbini serinleten kullarından eyle.

Âmin.

13 (1)- Bakara Suresi, 2/245. Kur’an Yolu Tefsiri Cilt: 1 Sayfa: 385-386.

TÜKENMİŞLİK

Hepimiz bir bütünün parçasıyız bu dünyada. Hepimiz birbirimizi tamamlamak için varız. Ama en çok da kendimizi tamamlamak için aslında. Kendimiz eksikken hangi bütünü tamamlayabiliriz ki? Hep eksik kalacak bir manzaranın içinde nasıl “İşte oldum!” diye yer alabiliriz?

Pencere pervazına dayanmış dışarı bakarken “Ne kadar sıradan bir gün...” diye geçirdi içinden. Sokakta tek tük arabalar, insan hiç yok. Bu havada kim çıkardı ki zaten dışarı, işi olanlar hariç. Rüzgârın uğultusunu pencere aralığından bile hissedebiliyordu, acayip bir ses çıkartıyor, sanki gücü yetse pencereyi itip içeri girecek, odalarda yaramaz çocuklar gibi koşturacak, bulduğu bütün boşluklara dolacak sonra geldiği yerden çıkıp gidecek gibi. Arada bir zorluyor, o kadar istiyor içeri girmeyi, hissediyor. Pencerenin kulpuna götürdü elini: “Açsam, ne olur ki? Biraz temiz hava girse içeri.”

Annesinin sesi çınladı kulaklarında: “Üşürsün... Sen zaten hep üşürsün. Kapı pencere açık yatma oralarda, bak kendine dikkat etmiyorsun, hasta olursan aklım hep sende kalır.” Elini geri çekti. Annesi yokken bile cesaret edemiyordu bu evde kendi başına kararlar vermeye. Öyle işlemişti içine her kelimesi... Bin kez tekrar ederdi annesi her şeyi. Unutmasından mı korkardı yoksa anlamadığını mı düşünürdü? “Boş boş bakma ben konuşurken yüzüme.” derdi, anlamadığını düşünüyordu demek ki ya da dinlemediğini. “Hiç mi belli etmiyorum yüzümden hislerimi?” dedi kendi kendine. Elini yüzüne götürdü bu kez. Diğer elinde tuttuğu fincan sallandı, yarım çayın birazını da üzerine döktü. Bardağa baktı, pencere pervazına bıraktı, bez almaya gitti.

Aslında ne çok şey vardı kafasında. Bu şehre ilk kez geldiği zamanı hatırladığında burnunun direği sızlıyordu. Öyle deli doluydu, öyle çok plan yapmıştı ki babasını bile korkutmuştu o hâliyle. “Bak kızım, seni biliyorum. Çok düşünürsün, çok şey yapmak istersin her zaman. Ama ne olur sen de biraz beni düşün. Aklım sende kalmasın istiyorsan lütfen biraz itidalli ol. Tamam mı?”

Herkes ondan bir şeyler istiyordu. Biri uslu durmasını, biri az düşünmesini, biri yavaş hareket etmesini... Düşündüğü şeyleri hayata yavaş yavaş geçirmesini... Yoksa hepsinin aklı onda kalacaktı. Hepsi kendi için istiyordu, kendi rahatı için. Sevdikleri için olsaydı karışmazlardı, öyle düşünüyordu. “Yapabildiğin ne varsa hayata geçir. Elinden geleni arkana koyma. Uğraş, didin!” derlerdi. Demiyorlardı. “Aklımız sende kalmasın.” diyorlardı sadece.

“Şimdi herkes mutlu olabilir.” dedi iç çekerek. “Artık içimden hiçbir şey yapmak gelmiyor.”

Üçüncü yılıydı bu şehirde. Bir azimle gelip kaydını yaptırdığında hazırlık sınıfı sınavlarına da girmişti, herkesi hayrete düşürecek bir puanla geçmişti hazırlığı. O azimle başladığı okulu üçüncü sınıfa kadar sürüklemişti. Evet sürüklemişti, bu kendi tabiriydi çünkü artık içinden ne ders çalışmak geliyordu ne okula gitmek. Şimdi bırakıp gitse başladığı işi yarım bırakmayı kendine yakıştıramazdı. Sırf onun için devam ediyordu ama herkes ondaki bu durgunluğun farkındaydı. Hocalar bazen bölümde selam verip “Ne oldu gözlerindeki ışığa?” diyorlardı. Ne olmuştu ki? Nereye kaybolmuştu o ışık?

Pencerenin yanındaki duvara yasladığı çalışma masasına gitti, üst üste yığılı defterlerin üzerinde gezdirdi parmaklarını. Aralarda kalmış yeşil kaplı defteri gördü, usulca çekip çıkardı, sayfalarını karıştırmaya başladı. Lisedeki arkadaşlarıyla konuştukları her şeyi küçük küçük not almıştı.

Hayatta bir amacın olsun.

Boşu boşuna yaşayıp gitme.

BÜYÜK düşün!

Büyük düşün... Büyük düşünmekten yorulmuştu. Geldiğinden beri hep insanları toplayıp büyük büyük cümleler kuruyordu. Çok değil, altı ay sonra adı ‘Aktivist’e çıkmıştı. Onun derdi aktivistlik değildi ya da Robin Hood misali zenginden alıp fakire vermek. O sadece dünyada her yıl kaç çocuğun açlıktan öldüğünü, sağlık hizmetlerinin üçüncü dünya ülkeleri olarak adlandırılan dünyadan dışlanmış ülkelerin vatandaşlarının da en tabi hakkı olduğunu, denizlerin kirletilmemesi gerektiğini anlatmaya çalışıyordu. Bir farkındalık oluşsun. Dünyada düşünülecek o kadar çok dert vardı ki... Hangi birinin ucundan tutacağını şaşırıyordu insan. Tamam, hepsine birden yetemezdi ama en azından bunlar için dertlenerek bir gaye sahibi olabilirdi. Yaşamın bir amacı olmalıydı. Bir AMAÇ!

Ama ne!

Büyük amaçlar içinde boğulup gitmişti şimdi. Hepsini dert ediyor ama hiçbirine yetemiyordu. Düşündükçe daha çok boğuluyor, düşünmezse cani biri gibi görüyordu kendini. Bu kadar dert varken insan nasıl başını yastığa koyup rahat uyuyabilirdi ki? Bir grup kurmuştu o zamanlar, her ay bir konu belirleyip onunla ilgili araştırma yapacaklar, kampüs bahçesinde, yollarda bu konuyla ilgili hazırladıkları pankartları açacaklar, insanların bilinçlenmesi için duyurular yapacaklardı. Gerekirse herkese tek tek anlatacaklardı, öylesine gönüllüydü yanındaki arkadaşları. “Tamam!” demişlerdi. “Dünyanın daha iyi bir yer olması için elimizden geleni yapmaya hazırız.”

Şimdi hiçbirini arayacak mecali yoktu. Defalarca aramışlardı, aylardır arıyorlardı, açmak gelmiyordu içinden, cevap vermiyordu. Birkaç evin kapısına kadar gelmişti, seslenmişlerdi. Cevap vermemişti, sessizce gitmelerini beklemişti. Bir arkadaşı mesaj atmıştı sonunda: “Depresyonda olmandan korkuyorum. İzin ver geleyim seni doktora götüreyim. Söz ben de seninle gireceğim. Seni doktorun yanında yalnız bırakmayacağım.”

Cevap vermemişti. Hem kendini çok aciz hissediyor hem de aciz hissettiği için kendinden nefret ediyordu. Yakın geçmişte kollarının altında pankartlarla sokak sokak, kampüs kampüs dolaşan kendisi miydi? Başını çevirdi, kutu gibi odanın pencere, kapı ve masasından boş kalan tek duvarında asılı altıgen aynada yüzüne baktı. Çökmüş göz altlarına, üzerindeki kıyafetlere, dağılmış saçlarına, umutsuzluğuna...

Başını eğdi, defterin ortasındaki iki sayfaya boydan boya büyük harflerle yazılmış kelimeye kaydı gözü.

“KUDÜS! Kırmızı çizgimizdir!”

“İnsanlık için dertlenmeyen insan değildir.” diye mırıldandı. Babası alnından öpmüştü bunu duyunca. “Biz biriz yavrum!” demişti. “Rengimiz, dilimiz, boyumuz posumuz aynı olmasa da inandığımız din, üzerinde yaşadığımız dünya aynı. Biz biriz! Bir olan ümmet için çabaladığın için gurur duyuyorum seninle.”

Çabalamasa gurur duymayacak. Belki şimdi arasa, baba, dese şu bitkin hâliyle, gurur duymaktan vazgeçecek. “Nerede benim azimli kızım?” diyecek. Nerede yanlış yaptı? Neyi eksik bıraktı? Neyin acısı bu? Nasıl geçecek?

Defteri masanın üzerine bıraktı. Acıyla inledi: “Allah’ım bana bir çıkış yolu göster. Ben iyi değilim!”

Dışarıdan ezan sesi geldi, irkildi. “Yok artık!” dedi. Titreyen ellerine baktı, bir abdest alsa... İkindi mi bu? Gün döndü, kardan soğuktan belli olmuyor ama gün akşama dönüyor. İkindisini kılsa... Hiç hâli yok. Kendini koltuğa attı. “Allah’ım affet!” dedi usulca, battaniyeyi kafasına çekti, ezanı dinleyerek uykuya daldı.

...

Kapının sesine uyandı uykusundan, sersemlemiş bir hâlde kaldırdı başını, etrafına baktı, oda karanlığa boğulmuş, sokak lambasının cılız ışığı içeriyi belli belirsiz aydınlatıyordu. El yordamıyla doğruldu, kapı ısrarla çalmaya devam ediyordu. Açmayacaktı ama kim olduğunu da merak etmişti, telefonuna baktı, sekiz cevapsız arama... Mine... Muhtemelen kapıya gelen de oydu. Yerinden kalkmaya çalışırken bir ses duydu: “Kızım! Aç kapıyı lütfen!”

“Baba!” dedi sersemlikle, ayağa fırladı, üstünü başını düzeltmeye çalışırken kapıya koştu. Aralıktan iki yüz gördü. Biri babası diğeri en yakın arkadaşı. “Baba?”

Babasının yüzüne bir aydınlık yayıldı. “Kızım, gelebilir miyiz?” İçeri buyur etti mahcup bir tavırla. Mine’nin yüzüne baktı, arkadaşı kaşlarını kaldırdı. “Bana başka şans bırakmadın.” dedi ellerini iki yana açarak: “Hiçbirimizi dinlemedin. Belki babanı dinlersin. Yoksa bu kapının açılacağı yoktu. Ölmeyi mi bekliyordun tek başına bu evde?”

“Abarttın...” dedi gözlerini devirerek. İçeri geçtiler, babası çoktan perdeleri çekmiş, ışığı açmış, kızının uzandığı koltuktaki battaniyeyi katlayıp kenara koymuş, kendine bir yer bulup oturmuştu. Mahcup bir tavırla öptü elini, başını kaldırmadan. “Hoş geldin babacığım. Ne kadar özlemiştim seni. İyi ki geldin.”

Babasıyla göz göze geldiler, gerçekten özlemiş, gri sakalının çevrelediği yüzünde parlayan gözlerindeki merhameti görmek ne iyi geldi. Babası yanını gösterdi. “Gel. Otur yanıma. Ben de seni çok özledim. Gül yüzüne doyayım.” “Çay?” dedi telaşla. “Bir çay koyayım. O kadar yol gelmişsin.” Mine omzuna dokundu: “Ben hallederim. Sen otur. Hem börek de getirdim. Senin sevdiğinden. Yeriz.”

Usulca oturdu babasının dizinin dibine. Ellerini avuçlarının içine aldı babası, uzun uzun baktı kızının yüzüne. Yanaklarını okşadı, saçlarını sevdi. “Sen ne güzel bir evlatsın.” dedi sonra. Tutamadı bu sözle daha fazla kendini, ağlamaya başladı. “Değilim baba.” dedi hıçkırarak. “Her şeyi elime yüzüme bulaştırdım. Tükendim. Tükendim ben. Şimdi hiçbir şey yapamıyorum.”

Babası omzuna dayadı kızının başını, sakinleşmesini bekledi sessizce. Hıçkırıkları yavaşlayınca tuttu çenesinden: “Ne oldu? Anlat bana.”

Önce kekeledi, sonra kelimeler dökülmeye başladı iki dudağı arasından. Utanarak anlattı hissettiklerini. Sonunda: “Senin çocuğun böyle bir insan değildi. Çok utanıyorum kendimden. Ama hiçbir şey yapamadığımı görmek beni dibe çekiyor. Bittim baba...”

Babası gözlerini dikti: “Bana bak.” dedi usulca, “Kaldır başını, bana bak.”

Başını kaldırdı. Yine o çakmak çakmak kara gözler...

“Şeytan insanı uzak hedeflerle kandırır yavrum. O hedefler gözünde öyle büyür ki yakın ve küçük olan hedefleri unutturur insana. Kendi olmayı unutur insan. Büyük hedeflerin sarhoşluğuna kapılıp kendi olmayı unutur. Sonra ulaşamadığını düşünüp her şeyi bırakır. Sen hedefini büyüttükçe asıl hedefini kaybetmişsin. Her şeyi bir yana bırak ve en gerçek olan hedefini hatırla. Ulaşabileceğin, kontrol edebileceğin hedefini... İnsan yavaş yavaş büyütür, kendini tamamladıkça hedefi de tamamlanır, bir sonrakine geçer. Olsun, büyük kocaman hedeflerin de olsun. Ben sana hiç dur dedim mi? Hep olsun ama onların hepsine küçüklerle ulaşacağını unutma. En küçük hedefin bir günün olsun mesela. ‘Bugün Allah için ne yaptım?’ yazıyordu dedenin salonundaki duvarda hatırlıyor musun? Küçücük bir cümle ama kocaman bir hedef: Kulluk! Bugün hiç gıybet etmeden tamamladım günümü de mesela. Bugün namazlarımın hepsini kılabildim çok şükür de. Tadil-i erkânıyla hem de sadece Rabbimi düşünerek, huşuyla... Bugün kimsenin kalbini kırmadım de. Bunları yapa yapa alıştır kendini, öyle ki hâlin olsun. Sonra hedeflerini büyüt. Yine Kudüs’ü dert et, yine açlıktan ölen çocuklar için uğraş. Ama kendin eksikken hiçbir bütünün tamamlayıcı parçası olamazsın, bunu unutma. Yaşadığın hayatın gerçekçiliği tamamen senin elinde!”

Gözleri doldu kızın. Kaçırdığı namazı hatırladı. Fütursuzca “Allah’ım affet.” dediğini, sırtını dönüp yattığını... Sonra Rabbinin, duasına karşılık babasını ayağına getirdiğini. Onun duymazdan gelmesine Rabbinin de aynı şekilde karşılık vermeyişine şükretti. Tövbe etti. Mahcup oldu, sevindi. Hepsi birbirine karıştı yüreğinde. Hepsi birbirini kovaladı. Kocaman sarıldı babasına.

“Beni bırakmadı. Rabbim beni bırakmadı.”

HAMAL

İnsanın derdi dünyası, dünyası derdidir dermiş eskiler. Bunu anlayana kadar çok zaman eskittim. Şimdi döner bakarım arkama, arkamda bıraktıklarıma... Derdimi dünya edip o dünyanın içinde dertlenmişim bir başıma. Yanarım yanarım da geçen ömrüme yanarım.

Rahmi ayağının dibine düşen yumruk büyüklüğündeki taşa baktı. Kaşlarını kaldırdı, eğildi yerden aldı taşı, çocuklara doğru fırlattı gerisin geri. “Gidin ötede oynayın! Kafamızı kıracaksınız! Tövbe tövbee...”

Çocuklar taşın havalanmasıyla birlikte kaçışmaya başladılar gülerek. Rahmi oflayarak sabahtan beri oturduğu yere döndü, yeniden yerleşti eprimiş minderin üzerine. Kafasını kaldırıp güneşe doğru ters bir bakış attı. “Bu ne sıcak...” dedi alnını silerek. “Su içinde kaldık. Cehennem mübarek...”

Elimdeki sepeti kenara bıraktım. Yandaki maşrapayı uzattım: “Al yüzüne çarp serinlersin.”

“Bitirsen de kalksak, aşağı dereye kadar yürüsek azıcık.” dedi, çenesinden damlayan suları silerken. “Sabahtan beri örüyorsun. Ömür biter sepet bitmez. Bırak az...”

Anamdan söz almıştım, öğleye kadar iki sepet örecektim küçüğünden. Cezalıydım. İki gün önce haber vermeden Rahmi’yle aşağı köyün tarlalarına kadar gitmiştik eşekle. Akşam çöktükten sonra gelmiştik, ya babama diyecekti bir temiz dayak yiyecektim ya da bu sepetleri örecektim. “Hiç sesini çıkartma.” dedim. “Sana ördürmediğime şükret. Hepsi senin başının altından çıktı biliyorsun. Sesini çıkartma, bitireyim, gideriz.”

Babam bu sepetlere yumurta koyar kasabaya götürürdü. İnsanları cezbediyormuş böyle olunca, daha çok satılıyormuş, öyle derdi. Nenemden bellemiştim örmeyi, yapa yapa elim alışmıştı artık. Son sırayı bitirince kaldırıp baktım şöyle bir. Sağını solunu kontrol ettim. “Oldu.” dedim gülerek. “Senin söylenmene aldırmadan bitirebildim çok şükür.”

Kalktık yerimizden. Kafamıza Rahmi’nin babasının kasabadan getirdiği şapkaları geçirdik, oturduğumuz yeri toparladık, eve uğradık. Sepetleri bırakırken biraz yolluk istedim anamdan. “İnşallah ardınız sıra yollara düşmeyiz yine.” dedi gözlerini devirerek. Ellerini öptüm: “Yok anam yok. Sen merak etme. Dereye ineriz. Biraz dolanır geliriz. Geçe kalmayız.”

Yokuş aşağı indik. Taşlıkların üzerinden geçerken ikişer üçer hoplardık, bacaklarımızı açabildiğimiz kadar açar, yuvarlanmadan yokuşun sonuna varmaya muvaffak olup olamayacağımızı görmeye çalışırdık. Derenin kenarına vardık mı kan ter içinde kalırdık. Bu kez Rahmi üstünü çıkarmadan atladı suya. Başını ördek gibi birkaç kez daldırıp çıkardı, gülmeye başladı.

“Gelsene. Bu sıcakta kıyafet mi çıkartılır? Sudan çıksan buhar olur kurur sırtındaki zaten. Gel hele...”

Deliydi Rahmi. Herkesten farklı çalışırdı kafası. Kimi umursamaz derdi kimi deli; kimine göre tembeldi kimine göre sorumsuz... Ama ben severdim, ne kadar birbirimize zıt olsak da en yakın dostumdu işte. Ne zamandan beridir bilmem. Allah bilir ya gözümüzü dünyaya açtığımızda aynı kundağa sarsalar bu kadar severdim belki. Aynı ananın sütünü içsek, aynı yastıkta uyusak bu kadar... Nasip işte, Rahmi’nin hiç kardeşi yoktu, ağabeyleri ablaları vardı. O evin en küçüğüydü, bense en büyüğü... Arkam sıra dört kardeşim daha vardı. Hepsinin derdi üstümdeydi. Rahmi ne kadar hafifse ben o kadar ağırdım işte. Rahmi ne kadar çalışmazsa ben o kadar iş peşinde koşardım. İyi oluyordu ama boş adam olunca eli hep omzumdaydı, her işime ortaktı: İşime, aşıma, derdime… Öyle garip bir hâl.

Nefesimiz tükenip açlıktan midemiz kazınmaya başlayınca çıktık derenin soğuk suyundan. Yeşilliğin üzerine attık kendimizi, uzandık gözlerimizi kapadık. Sessizce kalp atışlarımızı dinledik bir müddet. Sakinleşince doğrulup oturduk, yollukları açtık, üç beş lokmada bitiriverdik. Anamın lafı geldi aklıma son lokmayı yutarken: “Edep oğlum edep! Yemeğe hürmetin olsun. Tane tane ye, uzun uzun çiğne. Hayvan misali boğazından ne geçtiğini bilmeden yutuverme.”

Çok geç dedim içimden. Dereye varıp ağzımı yıkadım, bir güzel su içtim üstüne. Geri dönüp ağacın altına oturdum.

“Ne diyom biliyon mu?” dedi Rahmi. Dünyayla alakası olmayan acayip şeyler geçtiğinde aklından hep böyle başlardı lafa.

“Ne diyon?” dedim.

“Dere kenarına yapacan evini. Böyle nimet kaçar mı ? Hiç aklı yok bu köylülerin. Sabah çıkacan dereden alacan abdestini, öğlen getirecen çamaşırını yumacan, suyunu burdan dolduracan, aşını burda pişirecen... Dere gibi rahmet var mı? Hep akıyor, hep temiz... Bir yıkandığın suylan bi daha yıkanmıyon...”

Batmaya yüz tutmuş güneşin vurduğu yerlerde ışıltıların oynaştığı suya baktım. Bir gördüğünü bir daha görmediğin, bir içtiğini bir daha içmediğin suya. “İnsan aklını yitirir düşünse...” dedim içimden. Arka taraftan bir ses duyduk o sırada:

“Selamün aleyküm gençler!”

Başımızı çevirdik gayr-i ihtiyari. Himmet Amca sırtındaki küfeyi indirmiş, eğrilen sırtını daha da bükerek suya yapışacak vaziyete gelmiş, bir eli suyun içinde, diğer eliyle selam veriyordu.

“İyisiniz inşallah?”

Selamını aldık ellerimizi kaldırıp göğsümüze vurarak: “İyiyiz iyiyiz emmi. Allah razı olsun. Gel!” dedik. Suya doyunca doğruldu, küfeyi sürükleye sürükleye geldi yanımıza. Ağacın gölgesinde bir yer buldu kendine, oturdu karşımıza.

“Nereye?” dedi Rahmi. Eliyle aşağı tarafı, derenin uzandığı köyü göstererek: “Şu yana gidiyom.” dedi Himmet Amca. “Akşam orada kalacağım. Yarın tarladan mal taşınacakmış, çağırdılar.”

Rahmi güldü. “Kaç yaşına geldin emmi, daha da vazgeçmiyon şu sevdandan. Bırak artık işi gücü, köyde evin var, otur. İneklerinle, tavuklarınla geçin git işte. Niye eziyet ediyon kendine?” Himmet Amca başını salladı: “Otursam ölürüm ben oğlum. Bana durmak yaraşmaz, Allah bacağıma koluma takat verdikçe çalışırım ben. Hem oturup napacam? İneklerle yüz göz mü olam?”

Güldüm. Himmet Amca’nın aynı kendi gibi dünyadan geçmiş bir hanımı vardı, Dilber Teyze. Birbirilerini idare eder, yaşar giderlerdi. Hiç evlatları olmamıştı, çok laf etmişti köylüler, ben çocuktum o zamanlar. Sonra susmuşlardı, kim kesmişti o lafların önünü bilmem. Himmet Amca küfecilik yaparak geçinirdi. Aslında haklıydı Rahmi Amca, tek geçim kaynakları bu değildi. Gençliğinden beri bir şeyler taşırdı ama Dilber Teyze’nin yufkaları da dillere destandı. Babam kasabada iş yapmaya başladığında Dilber Teyze’ye de teklif etmişti. “Götürüp satayım sen de kazan. Ben para mara istemiyom.” demişti, teyzenin gözleri parlamıştı. Onlar erzak için para çıkarmaya başlayınca Himmet Amca’ya da işini bırakmasını tavsiye etmişti babam ama dinlemezdi. Yapamıyordu işte, öyle diyordu. Sırtı bükülmüş, sakalları göğsüne değer hâle gelmiş, bir tek kara tel saçı kalmamıştı ama bırakamıyordu. Artık küfe sırtında değilken bile kambur duruyor, birinin gözlerinin içine bakacak olsa kendini zorlayıp kafasını yana eğerek başını kaldırmaya çalışıyordu. Bunu bildiğimizden biz de eğilerek konuşurduk onunla. Hâlâ anlayabilmiş değildim, o zayıf vücuduyla, incecik kollarıyla nasıl o kadar malı taşırdı, nasıl dayanırdı nefesi... Alışmıştı demek.

“Eh... İyi ya, sen bilirsin.” dedi Rahmi gevrek gevrek. Himmet Amca onun bu davranışlarına hiç aldırmazdı, severdi o, bütün çocukları, gençleri severdi. Kimseyle bir alıp veremediği yoktu. Bir tek şey dışında...

“Bi beni mi taşıyo sanıyonuz?” derdi üstüne geldiklerinde, “Hepiniz derdinizin hamalısınız da haberiniz yok.”

Yine laf oraya gelecek diye düşünmüştüm ama şükür Rahmi kapadı mevzuyu.

“Siz ne ediyonuz buralarda?” dedi Himmet Amca. Omuzlarımızı silktik. “Hiiç...” dedim, Rahmi atladı: “Sabahtan beri çalışıyor, beni deli etti. Kafamızı dağıtmaya geldik.” dedi. “Ben de şu derenin yamacına bir ev yapsam diyorum emmi ne dersin? Pek güzel olmaz mı? Hanımı da alınca otursak o evde. Yer içer, yaşarız mis gibi...”

“Eli ekmek tutmamış da hanım derdine düşmüş hele...” dedi Himmet Amca gülerek. “Herkesin bir derdi var, durur içerisinde. Senin de derdin bu mu oldu?”

“He ya...” dedi Rahmi. “İnsanın başka ne derdi olur emmi? Ya rızık ya hanım ya evlat... Dünya bu kadar işte. Gördüğün kadar... Ötesi yok.”

Himmet Amca başını salladı. “Bana taşıma bırak diyene bak!” dedi elini kaldırıp. “Sen de büyümüşsün adam olmuşsun besbelli. Herkes gibi derdini sırtına yüklediğine göre.”

“Etme emmi.” dedi Rahmi, Himmet Amca duymadı bile. “Öyle öyle... Herkes kendi putunu sırtında taşır. İşi kalmadı mı çıkartır küfesinden, koyar önüne, düşünür durur derdini. Putuna diker gözlerini, hemhâl olur, onunla yatar onunla kalkar. İnsan böyle işte... Kendi elleriyle yaptığı putlara tapar.”

“Tövbe ya Rabbi! Sen ne diyon emmi?” dedi Rahmi, diklendi oturduğu yerde. Himmet Amca gözünü toprağa dikmiş, dinlemiyordu. Bana döndü: “Gavur etti ya hele bu bizi!” dedi hiddetle. Parmağımı dudağıma götürdüm: “Sus.” dedim usulca, babam Himmet Amca’nın sözünü kesmezdi konuşmaya başladı mı. “Onun dilinden inci dökülür, anlayana.” derdi. “Sus da dinleyelim.” dedim usulca.

“Cahiliye Dönemi’nde insanlar kendi elleriyle putlar yaparlarmış oğul bilir misin? Evlerinin odalarının köşelerine koyarlarmış. Uzun yola çıkacakları zaman yanlarına alırlarmış. Bazen kırılır ezilirmiş, onları bozup yenilerini yaparlarmış. Cahiliye geçti mi sanıyorsun? Hâlâ insanlar yapıyor. Kimi evladını putlaştırıyor, kimi rızkını, kimi evini... Onu eliyle yapıp koyuyor önüne, sonra onun için yaşamaya başlıyor. O kadar çok istiyor, o kadar ihtimam ediyor ki aklında, kalbinde başka hiçbir şey kalmıyor. Nereye gitse onu da götürüyor yanında. Sırtında taşıyor, kendine ağırlık ediyor farkında olmadan. Sonra beli bükülüyor, takati kalmıyor. Diyor ki ‘Ben bütün ömrümü bunun için mi yaşamışım?’. Çıkarıp koyuyor önüne. Şöyle bir bakıyor. Hayatını harcadığına değmediğini görünce de pişman oluyor. Sonra o bükülen sırtı iyice bükülüyor da secdeye varıyor. Ne anladım ben bu işten? Giden ömür olmuş. Nerede Allah? Kimin için yaşar insan oğul? Ne için harcar ömrünü? Allah! Allaah... Allah için bükülmeyen belin, yaşarmayan gözün, yaşanmayan ömrün bir kıymeti yok. Boştur. Bomboş!”

Sustuk. Dilimize taş bağlanmış gibi boğazımıza takıldı, konuşamadık. Rahmi’yle göz göze geldik. Başımı salladım. Himmet Amca’ya döndü:

“Yani şimdi sen put falan deyince emmi...” dedi kekeleyerek. Himmet Amca küfesine uzandı, kapağını kaldırdı, ters çevirdi, salladı. “Bak!” dedi Rahmi’ye dönüp. “Bak içine, bomboş. Bunun içi ne kadar dolarsa dolsun benim için hep boş. Ondan ağır gelmez taşımak. Benim kalbimde de kafamda da bir tek şey var oğul. Ben Rabbimi hakkıyla sevebiliyor muyum? Sadece onun için yaşayabiliyor muyum? Bütün putlarımı kırıp ‘Allah’ım sana teslim ettim kendimi. Varlığım senin elindedir!’ diyebiliyor muyum? Benim derdim bu. Sen de bir daha sor kendine. Derdin ne?”

Derdi nedir insanın? Bir sürü derdi vardır doğru ama asıl derdi nedir? Aklından geçeni dile getirmeye utanır insan. Dert çoktur da gözünü, aklını, kalbini kaplayacak kadar büyük mü? Değer mi? Ömrünü harcamaya değer dert bir mi? Tek mi?

Rabbim bizi muhabbetinden başka hiçbir şeyi dert etmeyen kullarından eyle.

Âmin…

EĞRİ YOL

İnsan sözlerinin kimleri, nerede, ne zaman etkileyeceğini bilmeden konuşur. Bazen sadece içini dökmek için, bazen kalp sızısını dindirmek için, bazen de sadece konuşmuş olmak için... O sözlerin bir gün bir yerlerde birilerini hiç beklemediği kadar derin etkileyeceğini bilse... Bu kadar rahat savurur mu kelimelerini?

Tezgâha gözlerimi dikmiş boş boş bakarken kaynayan suyun sesiyle irkildim. Önümdeki fincana doldurduğum suyun renginin değişmesini izledim sessizce, elime alıp odama geçtim. Bilgisayarı açıp başına oturdum. Ayağımın sızısının geçmesini bekledim. Geçmiyordu. Bir ayağı sehpaya çarpmak bu kadar acıtır mıydı insanın canını? Büyük acılar arasında ilk ona girer miydi? Ritmik olarak kendini hissettiriyor, ben buradayım, diyor. Hayatım boyunca vücudumun verdiği sinyalleri dinlemedim. Aile mirasıydı bu bende. Annem de dinlemezdi. Beli ağrırdı, bacakları ağrırdı, en sonunda migreni tutardı, dinlemezdi. Vücuduna küstü sanki. Farkında değildi. Herkesi görmezden gelerek yaşardı. Kendi düşüncelerini bile dinlemezdi. Hayata kendini kapatarak yaşamanın ne anlamı var?

Ayağımın sızısına odaklandım. “Bana ne demek istiyorsun?” dedim kendi kendime, ne yapmalıyım da susturmalıyım bu acıyı? Eğilip ovaladım biraz. Geçer gibi oldu. İlgi mi istiyor vücudum? Onu dinlesem şimdi oturup çalışmayı da istemiyor ama. Ne yapayım? Kalk Mithat kalk dedim. Kalk, bir kere de vücudunu dinle, dinlen. Kalktım, pencereden dışarıyı gözledim, hava soğuk ama güneşli. Çıksam... Evet evet çıkayım. Bir dolanıp geleyim. O zaman belki daha verimli çalışırım. Ayağım sustu, hayret! İstediği duyulmaktı demek. Herkes gibi...

Merdivenin son basamaklarındayken seslerini duydum komşuların. Delikanlı alabildiğine bağırıyor, annesi: “Seni babana söyleyeceğim. Ben artık seninle baş edemiyorum!” diye tepkisini gösteriyor. Bir şeyler kırılıyor, kapı açılıyor, öfkeli homurdanmalar, adımlarımı sıklaştırıyorum, duyulduklarını bilmesinler, bina kapısını açıp çıkmaya yeltenirken merdivenleri üçer beşer inen Murat’ın “Tutar mısın ağabey?” dediğini duyuyorum, kapıyı açık tutup bekliyorum. Hızla geçiyor yanımdan, yüzüme bakmadan bir teşekkür savuruyor, uzaklaşıyor. “Allah seni nasıl biliyorsa öyle yapsın!” Annesinin sesi kapanan kapının ardında kalıyor ama acıtıyor. Benim içimi acıtıyor. Her şey durgunlaşıyor sonra, hiç olmamış gibi...

Ben kaldırım taşlarını sayarak yürümeye başlamışken Murat’ın arabası gaz alarak geçiyor yanımdan, köşeyi dönüp kayboluyor sokak arasından. Karşı kaldırımda yine ekmek almaya gitmiş Zekai Amca, arabanın arkasından bakarken cebinden mendilini çıkarıp ağzını kapatıyor, motor kokusu öksürtüyor onu, çıkmaz kalabalık caddelere sırf bu yüzden. “Ne olacak bu çocuğun hâli?” diyor başını sallayarak. Elin derdiyle dertleniyor. “Ben de ayağımı sehpaya vurdum amca.” demek geliyor içimden. “Şu merhametinden azıcık da bana versene.” Gülümsüyorum onun yerine, başıyla selam verip geçiyor yanımdan, kendince bir şeyler söyleyerek.

İnsan bencil bir varlıktır. Olaylarda önce kendini nasıl kurtaracağına odaklanır. Kötü bir şey değildir aslında bu, hayatta kalma içgüdüsüyle genlerimize kodlanmış doğal bir dürtüdür. Zaten zor olan bu bencilliği sınırda tutmaktır. Bazen değiştiğini sanır insan; anne olunca, baba olunca, evlat emanet edilince falan. Değişmez aslında, kendisi özellikle uğraşmazsa değişmez. Bu yüzden bütün anneler, bütün babalar aynı değildir. Hepsinin özünde bencillik var, kendini eğitenler önce evlatlarını düşünebiliyorlar. Benim iki türlü de ebeveynim oldu. Bencil ve bencilliğini törpülemiş. İkisini de gördüm. İkisi de yaktı canımı. Biri hiç düşünmedi bırakıp gitti, biri “Sizin için kendimden vazgeçtim.” dedi, sorumlu ve yorgun hissettirdi. İkisi de yere vurdu. Doğrusu neydi? Bilmem. Ama bildiğim bir şey varsa insanın kulağından beslendiğidir. Çocuk büyütmek yalnızca yedirmek içirmek yatırmak değil, kulağını doldurmaktır. Ve bir anne bunu en çok farkında olmadan söylenerek yapar. Az önce Murat’ın annesinin yaptığı gibi... Allah, Murat’a şefkat tokadını vursa annesi mutlu olmayacak ama lafını tutarsa da içinde kalacak. Söylenerek atıyor çöpünü, gidip oğlunun kalbinde birikiyor, farkında değil. “Ben onu kast etmedim kii!” diyecek özür dilerken. Ama ne zaman...

İki simit aldım her gün aynı köşede bekleyen Ali’den. Rutinleri severim. Açık alana gelince kuşların gruplar hâlinde inip kalktığı meydana gidip oturdum. Simitleri küçük küçük bölüp atmaya başladım önümdeki boşluğa, bir anda doluştular. Kanatları birbirlerine değdi, omuz omuza verdiler, kavga etmeden ama büyük bir heyecanla ne attıysam yediler, yüzüme baktılar, bir daha... Sonra bir daha... “On simit alsaydım keşke.” dedim içimden, doymaz ki bunlar, bir sürüler. Hay Allah...

Evde bıraktığım kahve geldi aklıma birden, kalktım aceleyle döndüm, binaya girerken Murat’ı gördüm yeniden. Arabanın içinde bekliyor, dönmüş. Beni görünce indi, selam verdi.

“Ağabey...”

“Söyle kardeşim.”

“Ya... Utanıyorum ama...”

Gözlerini kaçırıyor. Utandığı hâlinden belli, bacağı seğiriyor. “Söyle. Utanacak ne var?”

“Ya çıkarken yanıma para almamışım. Cebimde de beş kuruş yok. Şimdi gitsem hâlâ kızgındır annem. Tartışmak istemiyorum. Sen...”

Elimi cebime atıyorum. Yılların komşuluğu var. Küçüktü, gelirdi bize kış günlerinde, oynatırdım. Ne zamandan beri ağabeyiyim ben onun. Kırışmış banknotları ayırıyorum elimle, bir ellilik uzatıyorum. Gözleri açılıyor. Boynuma sarılıyor.

“Sağ ol ağabey. İyi ki varsın.”

“Allah utanacak dert vermesin Murat.” diyorum.

“Söz ödeyeceğim sana.”

Öder, biliyorum. “Dert değil.” diyorum. “Ama bunu annenle aran açılsın diye yapmıyorum biliyorsun değil mi? Yine dönüp gideceğin yer orası. Çok da...”

“Tamam ağabey.” diyor aceleyle. “Çok da coşma diyeceksin.”

Hep aynı şeyi söylüyorum demek. Başımı sallıyorum gülerek. “Ben gideyim ağabey.”

Gidiyor. Mavi arabasına binip, bir selam çakıp gidiyor.

Eve giriyorum. Masanın üstünde kahvem soğumuş. Annem olsa yenisini yapsa, “Sen otur ben getiririm.” dese. Aşağı insem şimdi, Muratların kapısını çalsam “Teyzem bana bir kahve yapsana.” desem annesine. “Eski günlerin hatırına.”

Bardağı kafama dikiyorum. Soğuk içmeyi yeğledim, göğsüm acıdı. Önemli değil, hep acır zaten, annemin beli gibi. “Bir gün tak diye götürecek bu ağrı beni.” derdi, hazırlar mıydı kendini? Bilmem. Hiçbir şey bilemedim ki bu hayatta.

Bilgisayarın başına oturdum, odaklanmaya çalıştım, gözlerim kamaştı. Klavyedeki harfler birbirine karıştı. Bir şeyler yazayım dedim, renkler karardı. Ne olduğunu anlayamadım, başım masaya düştü.

Ezan sesiyle uyandım. Kendime gelmeye çalışırken kafamda bir acı hissettim. İki büklüm olmuşum. Elimi başıma götürdüm. Fena çarpmışım, dudağımın kenarında kan... Ne olduğunu anlayamadım. Birkaç seferdir geliyor başıma, anlamsız boşluklar oluşuyor bir anda. Kendimden geçiyorum. Neden bilmiyorum. Kalktım, elimi yüzümü yıkadım. Arkadaşımı aradım, anlattım durumu. Benden daha çok endişelendi. “Bir ara gelsene hastaneye, bu normal değil.” dedi. Başımı salladım sanki görüyormuş gibi. “Gelirim.”, “Tetkik yapmamız lazım. Beyinle ilgili bir şey olabilir. Bir de...”. durdu. “Bir de ne?”, “Ailede epilepsi atakları geçiren teşhisi konmuş birey var mıydı? Veya benzer durum yaşayan. Teşhis konmamış da olabilir.” dondum. Babam bayılırdı bazen, nasıl gelmedi aklıma?

“Iııı... Yok... Yani bildiğim kadarıyla kimse yok. Takdir edersin ki soramam da artık.” kısa bir sessizlik. “Peki.” dedi arkadaşım. İnanmadı. “Yazdım randevunu bak, atlama, gel. Bekliyorum.”

Babamın uzun ince vücudunun yaprak gibi sallandığı geldi gözümün önüne. Varlığından haberimin olmadığı anılar doluştu bir anda beynime. Titremesi şiddetlendikçe tutunmak istediği ne varsa yere düşürür, biri gidip sıkı sıkı sarılmazsa yere düştüğünde kafasını bir yerlere vurur, yaralanır. Donar kalırdım ben onu öyle görünce. Annem koşarak yetişirse kollarıyla sarar, titremesi geçene kadar öylece bekler yahut mecali kalmamışsa koltuğa yatırırdı yapabildiği kadarıyla. Sakinleşene kadar beklerdi, ağlardı sessizce. Bana ılık suyla ıslatılmış bez getirtir, alnını, boynunu silerdi. Bayılırdı babam sonra. Bir boşluğa düşerdi.

“Keşke yaşasaydı da tek hastalansaydı.” diye ağlamıştı annem mezarın başında. Evden çıkarken son kez sarılmış bize, kendinden vazgeçmiş haberimiz yok. Tek tek öpmüştü hepimizi, cebinden çıkardığı kırışık banknotları avuçlarımıza sıkıştırmıştı. Sevinmiştik harçlık aldık diye. İnsan babasına son kez sarıldığını bilse parayı görür mü gözü? Birinin size son kez sarıldığını bilmesi, sizi doya doya öpmesi, sizin bunu anlamamanız, büyük haksızlık değil mi? Ne vardı söyleseydi: “Hastayım. Evi geçindirmede babalık görevini yerine getiremiyorum.” deseydi, ne olurdu? Bizi bırakıp kaçmaktan vazgeçireceğimizden mi korktu? Dile getirirse cesaret edemeyeceğinden mi?

Ailesini bırakıp gitmek kadar büyük bencillik var mıydı?

Karşısına dikilip “Bu kadar cani bir bencil olamazsın.” diye haykırdığımı hatırlıyorum hayallerimde. Gözyaşlarım rüzgârlara karışırken Murat’ın annesi gibi can hıraş bağırmak istediğimi hatırlıyorum. “İnsanlar kazanabilir, kaybedebilir. İflas etmek dünyanın sonu değil baba! Bizi hiç mi sevmiyorsun? Annem sensiz ne yapar hiç mi düşünmüyorsun? İflas etmenin utancını mı dert ettin? Bırakıp gitmiş bir adamın çocuğu olmanın utancını hiç düşünmüyor musun? Kendini düşünmekten vazgeç! Bir kere de bizi düşün!”

Parmaklarımın arasından kayıp gittiğini görmüştüm rüyamda. Uyanamadığım gecelerde kan ter içinde debelendiğimi... Rüyada sıkışıp kaldığımı hatırladım. Annemin perişan hâlde, bu kadar kolay mıydı, diye ağladığını. “Ben de mi vazgeçeyim o zaman? Ben de mi bırakayım her şeyi? Kaçıp gideyim mi?” dediğini. Lütfen kaçıp gitmesin Allah’ım diye geceleri dua ettiğimi. Her sabah uyanınca odasına bakıp gidip gitmediğini kontrol ettiğimi. Teyzem bize bakmaya geldiğinde annemi kapıda yakalayıp: “Geri döneceksin değil mi?” diye sorduğumu. Annemin bıkkınlıkla: “ Nereye gidebilirim ki?” diye gözlerini devirdiğini. “Alışveriş yapıp geleceğim. Sakin ol.” derken kalbimin ağzımda attığını bilmediğini. Babam da böyle çıkmıştı evden. “Görüşürüz.” demişti gayr-i ihtiyari. Ağız alışkanlığıyla... Nasıl bilebilirdim ki kapıdan çıkanın geri dönüp dönmeyeceğini. Tek tesellim annemin sarılmamasıydı. Dönmeyecek olsa sıkı sıkı sarılır öperdi, bir daha görmeyeceğini bilerek anılar toplardı kapı arasında. Demek ki dönecek, öpmediyse dönecek, sarılmak için döner. Dönmeli...

Annemi yatağının içinde kaybettim ben. İki yorgan arasında, terlemiş, sıkışıp kalmış, kendi kendine sessizce can vermiş. Kimseyi rahatsız etmeden... Bana sarılmadan, doya doya öpmeden... Teyzemi arayıp “Annem...” demiştim usulca. Kapamıştı dinlemeden, yıldırım hızıyla gelmişti şehrin öbür ucundan. Kocaman vücudumu zayıf kollarıyla sarıp titrememin geçmesini beklemişti. Önce beni sakinleştirmiş, sonra annemle ilgilenmişti.

“Annen doğru yolu seçti.” demişti usulca. “Hep doğru yaşamaya azmetti. Rabbim onu rahmetiyle karşılasın. Unutma oğlum, ‘Doğru yol Allah’a aittir. Yolun eğrisi de vardır. Allah dileseydi hepinizi doğru yola iletirdi.’ buyurmuş Rabbin.14 (1) Baban eğri yoldan gitti, annen doğru yoldan. Sen ikisini de gördün. Kendi yolunu kendin seç. Gördüklerini hiç unutma! Allah insanı yolunda özgür bırakır, tercihlerinden de sorumlu tutar. Sen özgürsün, bu senin ayrıcalığın ama aynı zamanda imtihan sebebin. Yaptığın her tercihle önce kendini sonra etrafındakileri etkileyeceksin. Kendi hakkını da unutma, insanların hakkını da...”

Öyle bir açlıkla almıştım ki o cümleleri, doyurmuştu beni. On yıldır tok kalbim. On yıldır her sızımda hatırlıyorum. Yaptığım her davranışın, dilimden dökülecek her sözün kelebek etkisi oluşturabileceğini düşünerek yaşıyorum.

En çok da bencillikten kaçıyorum. Kalbimi yakan ateşten kaçtığım gibi...

14 Nahl suresi, 16/9.

İÇİ DOLU ŞÜKÜRLER

İnsan hep kendi tarafından bakar hayata. Normaldir bu, resmin bir tarafını görür, diğer tarafını görebilmek için ferasete ihtiyacı vardır. Bu yüzden olayların hikmetlerini hep merak eder ama çoğunlukla fark edemez. Rabbim ferasetimizi artırsın.

“Alttan ikinci çekmece...” dedi zorlanarak. Eliyle gösterdiği yere baktım. Telaştan gözlerim kararmıştı. Hep böyle olurdum. Ne zaman telaş yapsam elim ayağım birbirine dolanır, gözümün önündekini göremem ben. Niye hep benim başıma gelir bunlar?

“Bu mu? Değil. Tamam. Bu mu? Naci Amca, bu mu?”

Bütün çekmeceleri tek tek açtım, alttan ikincide buldum ilaç torbasını, alelacele döktüm masaya, titreyen eliyle birini tuttu içinden. “Su...” dedi, su su... İlacın boğazından geçtiğini bir görsem...

“Buyur Naci Amca...”

Yutkundu, başını arkaya attı, gözlerini kapadı usulca. Bayıldı mı, ölüyor mu? Hiç ölen birini görmemişim ki bugüne kadar nereden bileyim? Hafifçe omzuna dokundum. “Naci Amca?”

Elini kaldırdı, “İyiyim.” der gibi yaptı. Sakinleştim. Yanına çöküverdim. Aniden gelen atakla o bitmişti ama ben de bitmiştim. Belki yarım saat oturduk o hâlde. O uyudu, ben kıpırdamadan bekledim. Sanki bir şey yapsam rahatsız edecekmişim gibi geliyordu. Korkuyordum nefes alırken bile sessiz olmaya çalışmıştım. Nice sonra açtı gözlerini, usulca doğruldu yerinden: “Sen hâlâ burada mısın oğlum?” dedi gülümseyerek. Elini elime aldım: “Buradayım Naci Amca. İçim elvermedi seni böyle bırakıp gitmeye.”

“Ben iyiyim oğlum. Dedim ya arada olur bana böyle. Çok önemli değil. Zaten herkes bir şekilde, bir gün ölecek değil mi? Ha bugün ha yarın ne fark eder. Bizi de bu sebep alacaksa alır. Korkmanın âlemi yok.”

“Ne demek ne fark eder Naci Amca? Aşk olsun.” dedim yüzümü buruşturarak. “Bir gün bir gündür. O kadar mı bezdirdi hayat seni?” Sırtına iki yastık dayadım: “Bir çay içeriz değil mi?”

“İşin varsa...”

“Yok yok. Dedim ya yeni çıktım işten. Boşum bu aralar. İçeriz bir çay...”

Mutfağa geçtim, suyu koyarken kendi hâlime güldüm. “İşten çıktım.” deyişime. Sanki benim kararımmış gibi davranışıma... “Çıkarıldım.” demek insanın nefsine dokunuyor, nasıl derim, o kadar insan dururken, küçülmeye gidiyoruz Mustafa Bey kusura bakmayın, deyip beni kapının önüne koyduklarını. Diyemedim işte, gayr-i ihtiyari yine aynı laf çıktı ağzımdan: “İşi bıraktım.” Anneme, babama, eşime dediğim gibi...

“Şeker alıyor musun?” diye seslendim içeri. Duymadı, iki şeker koydum tabağın kenarına. Limon aradım, dolabı açtım, burnuma çarpan keskin kokuyla bir tuhaf oldu içim. Bomboş bir dolaptan bu koku nasıl gelirdi ki? Ağır bir koku. Küf gibi, değişik. Temizlenmesi lazım.

Elimde tepsiyle girdim odaya. Pencereden aldı gözlerini, bana döndü, yüzü açıldı gülümsemesiyle. “Limonu kestin mi oğlum? Niye kestin, öylece getirseydin.” dedi ben tepsiyi bırakırken.

“Öylece içine mi atacaktın amcacığım?” dedim gülerek. “Ben limonu ucundan delerim.” dedi çayını alırken. “Bir küçük delik açarım, her çay içişimde birkaç damla sıkarım içine hem çürümez hem kurumaz. Olsun olsun, ellerine sağlık. Rabbim de sana ikram etsin.”

Bir limonun bile hatırı var şu adamcağızda. Ne acayip... Kesilen yarısı çöpe gitse üzülecek. “Ben sana limon da alırım. Alışveriş de yaparım. Yeter ki sen iste. Hatta bir dakika...”

Şifonyerin üzerine uzandım, kâğıtla kalemi kaptım. “De bakalım ne istiyorsun. Ya da şöyle yapalım, canının çektiği ne yemek var onu söyle sen bana. Ben hanıma derim, yapar getiririz olur mu? Evet evet böyle daha güzel olur. Yorulmazsın hem sen de.”

Başını eğdi. “Ben hayatımda kimseye yük olmadım.” dedi usulca, “Ben yaparım da yerim de. Sen... Sen malzemeyi alsan yeter. Hatta pek makbule geçer oğlum.”

Yazdım listeyi, cebime koydum. Çayı içtim, helalleştim, kalktım. Binadan çıkınca şöyle bir dönüp baktım. Ne acayipti, bir bina, içinde bir ev, içinde bir adam... Bir başına... Hiç bilmiyorsun ne yaşıyor ne hissediyor ne olup bitiyor... Kendi hâlinde. Girmesen içeri, kapısını çalmasan haberin yok. O kendi hâline yanıyor, sen kendi hâline. İşim çok diyorsun, vaktim yok diyorsun ama var. Bak işte var, oldu.

“Belki de Rabbim beni şu adamcağıza hizmet edeyim diye boşa çıkardı, kim bilir...” dedim içimden.

Bazen istem dışı bir yerlere doğru sürüklendiğinizi hisseder misiniz? Ben de çok olur, önceleri direnirdim bu duruma, artık bıraktım. O anda hayatın akışı beni nereye sürüklüyorsa oraya gidiyorum. Çırpındığım hâlde bazı neticelerin değişmediğini gördüğümde bıraktım ben. Naci Amca’yla gelen günlerimiz de aslında böyle bir akışla başlamıştı. Allah biliyor ya, işin buralara geleceğini tahmin etmezdim. Eşimin halası oturuyordu o apartmanda. Eşim her hafta sevdiği yemeklerden yapıp küçük küçük kaplara böler, benden götürmemi isterdi. O hafta da taşıdım, helali hoş olsun. Bu sefer Safiye hala demez mi birden, durup dururken: “Bunlar bana çok fazla oğlum. Bizim alt komşuya versek bir iki tabak, adamcağız tek başına yaşıyor benim hesap. Pek de iyi biridir. Birkaç kez karşılaştık kapıda. Belli ki o da benden ehven değil. Pek sevinir.”

“İyi ya, peki.” dedim, bana göre hava hoş. Nimet nimettir. Önemli olan hayra ulaşsın. “Götürürüm halacığım.”

Bir tabak yemekle girdiğim kapıdan duasını alıp çıkmıştım işte. Hanıma “Bir kapımız daha oldu.” dedim sevinçle. “Kazanacak sevabımız varmış, şükürler olsun.” deyiverdi. “İstemem dedi gerçi ama...” dedim eşime. “Sen alışverişini de yap götür. Canı isterse kendi pişirir, istemezse bizim götürdüğümüzü yer.” dedi.

Çocuğumuz olmamıştı bizim, yıllarca eşimin anne babasıyla birlikte yaşamıştık. Bir yaz yaylaya gidip geri gelmemeye karar verdiklerinde hayatımızda kocaman bir boşluk oluşmuştu. Bir şeyler yapsak diyorduk durmadan. Ama ne? Eşim severdi uğraşmayı. Sonunda bir çare bulmuştuk bu can sıkıntısına. Kendimize beş altı ev belirleyecektik her yıl. Her birinde yaşayan yalnız yaşlıları ziyaret edecek, gönüllerini görecek, yemeklerini götürecektik. Pek bir hoşuna gitmişti bu iş eşimin. O yapardı ben dağıtırdım. “Bir bereket oluyor evde sorma.” derdi, kazandığımı ben biliyorum, eve giren de başka para yok. O evde o tencereler kaynıyorsa kesinlikle Rabbimizin hikmetinden, başka açıklaması olamazdı zaten.

Bir öğle vakti yine kapısındaydım Naci Amca’nın, beni görünce gözleri parladı. Bir “Oğluum?” deyişi vardı ki kırk yıldır görmediği evladına hasretini yüklemiş gibi ağır. “Dün geldin diye bugün beklemiyordum.” Ayakkabılarımı alelacele çıkarırken: “Biliyorum, buradan geçiyordum, seni görmeden gitmeyeyim dedim.” Beni buraya çeken bir şey var. Ne olduğunu bilmiyorum ama gerçekten ayaklarım getiriyor buraya beni. Zaten işim yok, hiç değilse gönül alayım.

Odaya girince açık pencereye uzandı. “Üşür müsün kapatayım.” Elini tuttum. “Hava çok güzel bırak kalsın.” dedim. “Ben de çok severim güneşi. Isıtır insanı. Güneşten âlâ soba, topraktan âlâ yatak mı var insana?”

Oturduk. “Köyde miydi eviniz?” dedim yerleşirken. “Toprakta uyudum deyince...”

Başını salladı. “Benim hiç evim olmadı.” dedi usulca. Garibime gitti. “Nasıl yani?” deyiverdim, utandım sonra. Belki anlatmak istemez. Hay Allah...

“Uzun hikâye...” dedi elini sallayarak. “Olsun. Vakitten bol ne var? Hem ben pek severim uzun hikâyeleri. Anlatabilirsin Naci Amca. Yani anlatmak istersen tabi...”

Ne bilirdim ki köy evinde büyüdüğünü sandığım şu adamcağızın başının üstüne yıllarca bir çatı bulamadığını. Dolmuş, doluymuş yüreği meğerse... Başladı anlatmaya.

Anasıyla babasının tek çocuğuymuş Naci Amca. Babası isteyince vermemişler anasını, o da kaçırmış. Uzak bir memlekette bir başlarına nikâh kıymışlar. Yıllarca göçebe yaşamışlar, orası senin, burası benim. Derken Naci Amca dünyaya gelmiş, anası baba evini özlemeye başlamış. Ama öyle böyle değil... Nasıl ağır bir özlemse aklını yitirecek gibi olmuş kadıncağız. Babası günün sabahından evden çıkar, akşama kadar iş peşinde koşarmış. Bir evin içinde bir çocukla kalan anası bir zaman sonra konuşmayı bırakmış. İlgilenmez olmuş ne evle ne bebekle. Babası ondaki bu hâli fark edene kadar çok zaman geçmiş. Sonunda kadıncağıza el uzatmak istemiş ama nafile. Kendini dışarıya tamamen kapattığını görünce çareyi Naci’yi alıp evden gitmekte bulmuş. Kadıncağızı hastaneye götürmek için çok uğraşmış, çıkartamamış evden. Naci Amca babasıyla gezmeye başlamış daha üç yaşındayken. Perişanlık diz boyu... Ne bulurlarsa onu yiyorlar, nereyi bulurlarsa orada yatıyorlarmış. Hastalanmış bir gün Naci Amca. O küçücük, gelişememiş bedenine ağır gelmiş hayat. Babasının bir arkadaşı: “Anası nerede bunun? Götür yanına koy.” demiş, “Buralarda ölecek yoksa.” Babası araya sora bulmuş anasını yeniden. Kadıncağıza köy ahalisi destek olmuş. Yedirmiş, bir göz ev vermiş. Babası bu tek göz evde bulmuş çocuğunun anasını. Götürüp bırakmış yanına, biraz da para koymuş cebine. “Ara ara gelir para veririm.” demiş. Cevap vermemiş anası. Naci Amca’yı karşı evdeki komşu kadın büyütmüş merhamete gelip. Anasının oğlunu görecek gözü yokmuş ki! Bir gün uyanmış Naci Amca, evin içinde dolanmış, anasını aramış, yok! Çıkıp gitmiş evden. Komşuya varmış, çat pat anlatmış dili döndüğünce, komşu kadın alıp doyurmuş çocuğu. Akşama kadar beklemişler, ne gelen var ne giden... Bakmış olmayacak, evinde yatırmaya başlamış oğlancığı. Birkaç gün sonra babasını görmüş kapıda. “Anası gitti bebenin. Al oğlunu.” demiş komşu kadın. Babası elinden tutup gerisin geri götürmüş kaldığı yere. Su helkesi gibi oradan oraya sürüklenerek geçmiş hayatı anlayacağınız. Pekiyi adammış babası dediğine göre pek hasta imiş, ne olduğunu kimse bilememiş. Naci Amca yedi sekiz yaşlarına kadar görebilmiş babasını. Doymak derseniz, doyamamış. Sonunda kaybetmiş. Kaldığı yerden çıkıp ağlaya ağlaya yola düşmüş, araya sora bulmuş o komşu kadının evini. Kapıya dayanmış, kimse yok. Akşama kadar paspasın üstüne beklemiş, gelen giden olmayınca anlamış artık kalacak bir evi olmadığını. O günden sonrası hep sokak...

“Gençlik yıllarımda merkezde sahaflar çarşısında iş bulmuştum.” dedi titrek sesiyle. “Hamallık yapardım o zamanlar. Sonra bir kitapçı bana rafları düzenleme işi vermişti. İlk defa o zaman merak etmiştim okumayı. Kafa göz yara yara söktüm kendimce. Sonra bir hevesle daldım ki kitapların arasına anlatamam oğlum. Ah... Benim elimden kitaplar tuttu, yoksa cahil cahil yaşayıp giderdim.”

Hayretler içinde dinledim nefes almadan. Ben sustukça ona bir aşk geldi. “Dilimin bağı çözüldü bugün.” dedi mahcup. “Ne olur susma.” dedim, “Sen anlat. Yeter ki anlat.”

“Hep bir evladım olsun istemiştim. Olsa nasıl iyi bakardım diye düşünürdüm. Bir oğlum olsa. Ona okuduklarımı anlatsam, geceleri sarılıp uyusam. Okula elinden tutup götürsem, kuşlara yem versek birlikte. Olmadı. Çok hayıflandım zamanında. Vermedi Rabbim. Sonra bir gün...”

Sustu. Bir daha konuşmayacağını sanacağım kadar uzun sustu. Nemlenen gözlerini sildi usulca.

“Sonra bir gün Rabbim cevabını çıkardı karşıma. ‘Hamdet.’ dedi. Ama öyle böyle değil, verdiğine vermediğine değil. Varlığına hamdedeceksin. ‘Elhamdulillah’ ne demektir bilir misin?”

Dudağımı büktüm: “Allah’a hamd olsun demek diye biliyorum ama...”

Başını eğdi. “Doğru...” dedi usulca, “Doğru ama o kadar değil işte. Başkasına değil, yalnızca Allah’a hamdet demektir aynı zamanda. Hamdedilmeyi en çok Allah hak eder, başkası değil demek. Allah’a Allah olduğu için hamdedilir, bir nimete binaen değil. Hamdetmenin karşılığını verecek sadece Allah’tır aynı zamanda. Hamdını ciddiye alan, değerini bilen de... Ve hamdeylemi de Kur’an’daki Fatiha’yla ilk olarak Rabbin dilinden başlar. Kuluna hamdetmeyi öğretir Rabbi. Allah’a, Allah sayesinde hamdedilir. Bu yüzden Elhamdu lillah... Elhamdu billah... Elhamdu ilallah... Elhamdu minallah... Elhamdu illallah... Hamd olsun.”

Yutkundum. Bana derdini anlatırken derdimi anlat desem... Bir şifa gönder ruhuma Rabbim desem... Birinin elinden bana ikram et desem... Ancak bu kadar olurdu. Kimin kime ikram ettiğini kim bilir?

Elhamdulillah...

TESBİH İPİ

İnsan kaygılı bir varlıktır. Öyle ki bazen yoğun kaygıların arasında nefes alamayacak hâle gelir. Sonra o kaygılarından nasıl kurtulacağını düşünür, yeniden dertlenir. Ah bir bilsek... Kaygılarını teke indirenin, diğer bütün kaygılarına Rabbinin kefil olacağını... Bütün derdimiz Rabbimiz olurdu da kendimize gelirdik.

Kaldırımın kenarına oturdum, elimdeki poşetleri kenara bıraktım. Derin bir iç çektim, taş zeminli meydana çevirdim gözlerimi. Birazdan ezan okunur, dolar buralar, insan kaynar, aralarında kaybolurum diye düşündüm. Aralıklarla dikilmiş ağaçların birbirine değmeye çalışan yüksek dalları altında yer yer gölgelenen zemine konan kuşlara daldım.

“Simit ister misin abla?”

İstemem demem. Böyle sorulunca asla istemem demem. “Ver haydi iki tane.” dedim. Cebimden çıkardığım bozuklukları avucuna bıraktım. Müşterisi olsa tek tek sormazdı çocuk, olmadı demek, paraya da ihtiyacı varmış ki sordu. “Dilenmeyip satandan alın. Reddetmek yakışmaz.” derdi hocamız. Ne zarif kadındı, Allah selametlik versin. Bir din dersi anlatırdı, kimsenin anlatmadığı gibi. Söz dinlemeyen lise öğrencilerini sus pus edip dinletirdi sözünü. Ne öğrendiysem temelinde hep onun izleri var. Kim bilir nerelerdedir şimdi.

Elimdeki simitlere baktım, yüreğimin darlığından bir şey yiyecek hâlim yok. Bari kuşlara atayım. Ama burası da cami avlusu, geleni geçeni çok olur, serpilmez yere. Etrafıma bakınırken arkamda kalan yeşilliğin üzerinde inip kalkan kuşları gördüm. O tarafa yöneldim eşyaları bırakıp. Ardımdan biri bağırdı: “Ablacığım bunları unuttunuz!”

“Unutmadım.” dedim, “Geleceğim, kalsınlar. Sağ olun.”

Bir sürü şey var böyle aklımda. Bir kenara bıraktığım, daha sonra dönüp geleceğim dediğim, asla geri dönmediğim, üstünü toz kaplamış bir sürü duygu, düşünce... Hiçbirinin altından kalkamıyorum, ucunu bulup çözemiyorum, çıkış arıyorum bulamıyorum. Öylece bırakıyorum. “Geleceğim, siz durun burada.” diyorum da ne zaman?

Ezan sesi yükseldi minareden. Elimdeki simitleri serpeleyip bitirdim, namaza geçtim. Yıllardan beri gittiğim bir yer vardı, hep aynı yerde kılmayı severdim. En uçta, sessizce, sağ tarafımı duvara verip kendi içime dönerek... Kimse yokmuş gibi, tekmişim gibi koca âlemde... Yine aynı yere kaydı gözlerim. Bir kadın oturmuş, yanında ufaktan bir oğlan. Elindeki tesbihi döndürüp duruyor. Gitsem yanlarına, kalkın desem olmaz. Namaz başlayacak, çıkıp gitmez. Kalakaldım öylece. Neyse dedim, gideyim, yanına dururum.

Namazın daha birinci secdesinde bir ağırlık hissettim sırtımda. Oğlancığın kıkırdamalarından anladım o olduğunu. İkinci secdede yine tırmandı. Üçüncü, dördüncü... Selamı vermemizle annesinin çekiştirmesi bir oldu: “Ne ediyon oğlum? Ayıp ayıp namaz kılıyo teyzen. Yapılır mı böyle?”

Güldüm. “Zararı yok.” dedim, “Kızmayın çocuğa. Namazı sevsin. Bana dokunmaz.”

Oğlan koşup boynuma sarıldı bir hevesle. Gözlerim doldu, zaten dolu içim, yapma be çocuk. Ağlasam ne oldu diyecekler. Ben de sarıldım doyasıya...

“Yine namaz kılcan mı?”

Başımı salladım. “Haydi kıl o zaman. Sırtına çıkcam!”

Uzun uzun namaz kıldık birlikte. Bitince öptüm o güzel yanaklarından yeniden. Hiç unutmasın diye dua ettim, ömrü boyunca her secdesinde yüzü gülsün, içi huzurla dolsun.

Bazı anlar vardır, insanın zihnine çakılır kalır. Aynı duyguyu yaşadığınız yahut aynı eylemi gerçekleştirdiğiniz bir anda geliverir birden aklınıza. İyiyse ne âlâ... Ya kötüyse... Kördüğüm olur yüreğiniz.

Dışarı çıktım, temiz havayı ciğerlerime doldurdum. Avluya doğru yürümeye başladım yeniden. İlerideki ağaçların altında bir kalabalık gördüm, gözlerim parladı. Yoksa... Yoksa!

Adımlarımı sıklaştırdım, gerçekten beklediğim olmuştu. Yıllar önce orada gördüğüm yaşlı amcanın sesini duyabiliyordum. Tane tane konuşuyor, hiç acele etmeden, kısık sesle. Sanki birine saygısızlık etmekten korkuyor gibi.

Yıllar önceydi. Lisedeydim o zamanlar. Yaşıtlarımın en deli dolu zamanları, ben annemi yeni kaybetmişim. Teyzem ön ayak olmuş, kapanmışım, namaza yeni başlamışım. Elime bir tesbih vermişti o zaman teyzem. “İçinin sıkılmasını bekleme. Durmasın dilin. Hep çek. Rabbini zikret.” demişti. “Ne kadar çok zikredersen o kadar alışırsın, o kadar işler kalbine. Yalnız olmadığını fark edersin. Müminin farkı, farkındalığıdır.”

Kardeşini kaybetmenin acısı, metanetini yitirmesine neden olmamıştı besbelli. Nasıl etmişti o hâliyle o lafları? Ama kalbime işlemişti, Allah ondan razı olsun. Okul ev arasında mekik dokuyorum o zamanlar, babam her zamankinden çok harçlık koyuyor cebime. Hüznümü gidereceğini mi düşündü adamcağız yoksa hiçbir mahrumiyetin öksüzlükten daha ağır olamayacağını mı biliyordu? Mahrum kalmasın dedi besbelli. Biriktirdiklerimle haftada bir buraya gelirdim, bir vakit namaz kılar ardından alt taraftaki çarşıya inip kitapçıları dolaşır, kendime bir şeyler alır dönerdim eve. İlk kez o yıllarda karşılaşmıştım tesbihçi amcayla. Ben ona Aziz Amca diyordum, adını hiç bilmedim, kimse bilmiyordu, sorduğumda da söyleyememişlerdi. Tesbihçi amcaydı işte. Kolunun altında, ayaktayken baston olarak kullandığı katlanır bir sandalye, onu açıp şu ağacın altına oturmuş, sağ elinde beş altı tane parlak taşlı tesbih, sol elinde bir poşet... Poşetin içinde imameler, rengarenk tesbih taşları, bir tomar tesbih ipi... İnsanlar etrafına toplanır, onunla sohbet ederlerdi. Bazen sorular sorarlardı, şu konu hakkında ne düşünüyorsun, bu konu için ne dersin, diye. Bazen de kendi bir konuya dalardı. Ama nasıl olursa etrafına toplanan herkese nokta atışı yapar, heybelerine dolduracakları sözleri ederdi. Kimseye şahsen bir şey demezdi, ortalığa konuşurdu genel olarak ama almak isteyen alırdı alacağını.

İlk denk gelişimde kalabalığın arka tarafında durup meraktan dinlemiştim yalnızca. Öyle tatlı gelmişti ki sohbeti, sonraki haftayı iple çekmiştim. Her gittiğimde aklımda kalan sözleri tekrar ede ede dönerdim eve. Pek bir dokunurdu kalbime. Bir gün dayanamayıp bir cesaretle yaklaşmıştım yanına kaç hafta sonra. Ne diyeceğimi bilemediğimden “Tesbih ipi alacaktım amcacığım.” deyivermiştim bir heyecanla. Yüzüme bakmamıştı, başı eğik bir hâlde dinlemiş, gülümsemişti yalnızca. Sonra da: “Senin ihtiyacın yok çocuğum.” demişti, “Tesbihin koptuğunda yahut kopmasından korktuğunda gelirsin.”

Yüreğimden kuşlar uçmuştu gökyüzüne doğru. Ayaklarım yerden kesilmiş, ben de onlarla birlikte yükselmiştim sanki bir sevinçle.

Şimdi yine buradaydım işte. On üç yıl sonra... Avucumda kopmuş tesbih taneleriyle, bir ip arıyordum tek tek sıraya sokacak. O zamanın derdi dini olan mücahit yürekli genç şimdilerde niyetini şaşırmış, dünyalığa kapılmış, yolunu kaybettiği için duyguları parça parça olmuş bir zavallıydı. Kaybolmuştum dağınıklıkta. Bulamıyordum özümü... Geriye dönülür müydü? Zamanı geriye almak mümkün müydü?

Usulca yaklaştım kalabalığa, neredeyse parmak uçlarımda yürüyordum, fark edilmekten mi korkuyordum, görülmekten mi bilmiyorum. Arkalarda bir yerlerde sesinin duyabileceğim bir mesafeye geldiğimde durdum. Ellerimi ceplerime sokup dinlemeye başladım.

“İnsan Hakk’a iman eder etmesine ama Rabbiyle arasına madde perdesi girer. Yaşarken hep bir şekilde maddi şeylerin tesiri altında kalır. Normaldir bu, hangimizin derdi dünya değil ki? Lakin bu maddiyat kaygıya sebep olur ve insanın kalbini huzursuz ederse işte o zaman aman! Dikkat! O hâlde insan Allah’tan ayrı düşer, uzaklaşır. Rabbiyle tefrikaya düşen kulun hâli nicedir ey ahali?”

Kalabalıktan bir kaç ses yükseldi: “Allah merhamet etsin o kullara...” dedi biri. Başını salladı tesbihçi amca. “Amin... Amin... Hepimize.” dedi usulca. “İşte hayatın gayesi budur. Şimdi şuradan on kişiyi çevirsek hepsi hayatına bir gaye yakıştırır ama değil. Bilesiniz, insanın gayesi bu ayrı düşüşten kendini sıyırmak, kesrette vahdeti görmektir.”

Bir genç çıktı öne doğru. “Ağzın bal yesin amca ama ben anlayamıyorum dediklerinizi.” dedi, kıkırdadı kalabalık. Haklı çocukcağız ne yapsın, zaman değişti, dil aynı mı kaldı sanki?

“Kulun, yaratılmışları Allah’ın yarattığını bilmesi vardır evladım, bir de kulun yaratılmışı bırakıp yalnızca Allah’ı bilmesi... İkisi arasında gelip gider insan. Seyyardır ömrü boyunca aslında. Gezer durur bu hâller arasında. Rabbine amelleriyle ulaşmaya çalışır kimi zaman. Kimi zaman da Rabbi kalbine bir nazar eder, Rabbine gönül yoluyla ulaşır. Işıkla karanlık gibi düşün.” dedi ellerini terazi kefesi gibi iki yana açarak. “Bir hâl zuhur edince öteki kaybolur. Bazen dünyaya kapılır insan bazen de Rabbini derin bir huşuyla hisseder de kalben rahat, ruhen huzurlu olur. Öyle ki o hâl hep kalsın ister ama mümkün mü? Hep gündüz olduğunu gördün mü sen hiç? İllaki gece lazım. Karanlıkta kalacak bazen insan ki aydınlığı özleyecek, isteyecek, kıymetini bilecek. Kula ikisi de gerek yoksa alışır. Aydınlığa alışmak şükürsüzlük getirir, karanlığa alışmaksa...”

Derin bir iç çekti. Koca avluda tık yoktu, herkes sanki tek nefes olmuş tesbihçi amcayı dinliyordu.

“Karanlık pek fenadır be ahali.” dedi usulca. Başını eğdi, sesi titremeye başladı. Gözlerim doldu. Kim bilirdi benden daha iyi karanlığı? Hele evvelinde ışığı görmüşken, nasıl özlemişti ruhum aydınlığa çıkmayı... Nasıl çırpınıyor şimdi. Tam da o karanlığın ortasındayım.

“Amel olmadan kulluk olmaz.” dedi nice sonra. “Kullukla beraber insan iştiyakla istemezse Rabbine yakınlaşamaz. Öyle yat kalk, yap bitir olur işi. İnsana marifet lazım. Hakk’ı tanımak gerek. Kime kulluk ettiğini bilmeli insan. Rabbini sevmeli. Hem de öyle sevmeli ki... Yüreğinde ondan gayrı hiçbir sevgi kalmamalı. Ancak o zaman her baktığı yerde Rabbini görür. ‘ Nereye dönerseniz Allah’ın zatı oradadır.’15 ayetinin manasına mazhar olur. Allah kuluyla beraberdir. Ama kul nerede?”

Ellerini kaldırdı. “Neredesiniz ey ahali?!”

Kalabalıkta bir kıpırdanma oldu. “Allah razı olsun.” diyenler, yaklaşıp elini öpenler... Sessizce bekledim olduğum yerde. Kalabalığın dağılmasıyla birlikte yaklaştım, başımı eğdim. “Tesbih ipi alacaktım.” dedim zor duyulur bir sesle. Başını kaldırmadı. Taş zemine konup kalkan kuşlara bakıyordu.

“Koptu mu?” dedi usulca. Başımı salladım. “Hepsi saçıldı etrafa. Toplayamadım.”

“Bir fatiha oku.” dedi. Şaşırdım. Dalga geçiyor desem, geçmez. Bir bildiği vardır. Okumaya başladım kısık sesimle. Bitirdim, “Amin...” dedik. “Rabbimiz! Ancak sana kulluk eder ve yalnız senden yardım dileriz. Rab sensin dedin. Ben kulum dedin. Acizim, bitkinim, yetersizim dedin. Bana ancak kul olmak yakışır dedin. Sonra da yardım için ellerini açtın yavrum. Gidecek kimim var dedin. Biri yardım edecekse o sensin dedin. Senden başka dağıldığımda beni toplayacak yolumu düze çıkaracak yok dedin. Hepsini sen dedin bunların. Beni dosdoğru yola ilet Rabbim, kaybolduğumda buldur bana dedin. Hakk’ı tanımayan kul olur mu? Hakk’ı tanımadan yardım dilenir mi? Neredesin sen?”

Gözlerimden süzüldü yaşlar. “Buradayım.” dedim, “Rabbin de burada!” dedi usulca. “Sen neredeysen Rabbin orada. Sen kaybolduğunda da Rabbin yanında. Sen onu kaybetsen de o seni kaybetmez.”

Elindeki poşetin içinden bir tesbih ipi çıkardı.

“Bundan sonrası yokuş yukarı inşallah kızım.” dedi usulca. “Korkma. Rabbin seni dizer inci gibi... Koyar yola...”

Kulunu kendi hâline bırakmayan Rabbe hamdolsun.

15 Bakara suresi, 2/115.

ECEL KUŞU

İnsan, yaşamı kendine verilmiş hak sanır. Hiç hak etmek için uğraşmadığı gibi, ölmeyi de kendine fazla görür. İstemeden bulduğunun elinden alınmasını haksızlık sayar, yakıştıramaz. Zaten ölüm kime yakıştırılmış ki?

“Rabbimmm... Sana emanet...”

Ellerini yüzüne sürdü, uzaklaşan otobüsün arkasından üfledi, bana baktı, eliyle haydi der gibi yaptı. Elimdeki testiyi hatırladım. İçindeki suyu otobüsün tozuttuğu yola doğru savurdum. “Haydi sağlıcakla dönsün inşallah.” dedi, yaşlı gözlerini yemenisine silip titrek adımlarla döndü. Bir yandan aksayan ayağını ovuyor, bir yandan da: “Korkutuyor. Bu otobüsler beni oldum olası korkutuyor işte. Ne yapayım, yüreğe söz geçer mi? Pır pır ediyor işte.” diye söyleniyordu. Dedem başını sallayarak arkasına takıldı. “‘Fâllâhu hayrun hâfizâ!’, en iyi koruyucu Rabbindir hanım.16 Allah’a emanet ettin, korkma gayrı... Bırak yakasını garibanın. Zaten burnundan getirdin. Tövbe tövbee...”

Kimse ikna edemezdi nenemi, otobüsler bu dünyadaki en tehlikeli araçlardı. İlk gördüğünde dedemin anlattığına göre düşüp bayılmış, gülmekten kendine getirememiş dedem. “Koca koca demirleri güccücük tekerlerin üstüne goymuşlar, nası gorkmam ben!” diye söylenmiş günlerce. Öyle narindi kalbi, her şeyden korkar, pek çabuk heyecanlanır, pek derin üzülürdü. Bana göre hassas, dedeme göre dalgalı denizdi nenem. Onu öyle sevmekse... Ne güzeldi.

Ağabeyim köyden okumaya giden ilk dört gençten biriydi. Hiçbirimiz buralara kadar geleceğini tahmin etmemiştik işin. Aşağı köyde okul açıldığında dedem ne yapıp edip ağabeyimin okumasını istemiş, karda kışta bile usanmadan eşek sırtında götürüp getirmişti. Öyle kıymetliydi onun için ilim tahsil etmek. Nitekim ağabeyim dedemin yüzünü kara çıkarmamış, canını dişine takıp bitirmişti ilkokulu. Liseye yollamaya gönlü elvermemişti nenemin, ne de olsa emanettik, hiç ayırmazdı gözünün önünden, hele beni... “Ayşa su getir, Ayşa yem götür, Ayşa gel, yok yok git...” Sonra da abarttığını hisseder: “Ne edeyim?” derdi boynunu büküp, “Siz bana emanetsiniz a be yavrum... Ne edeyim?”

Kim kime ne zaman nasıl emanet etmişti bizi, Allahuâlem... Tam bir muammaydı bu. Bugüne kadar cevabını alamadığım bir soru. Sormaktan vazgeçtim artık. Bir yerlerde, uzak bir yerlerde bir gün gelecek bir anam babam var besbelli, emanete iyi bak demişler, nenem de bir gayret uğraşıyordu işte.

İki yıl uğraştıktan sonra ikna edebilmişti dedemle ağabeyim nenemi. “Bu kadar okumuş, yazıktır günahtır oğlana. Etme hatun. Bırak gitsin tamamlasın dersini.” dedikçe dedem, başını ısrarla iki yana sallayıp “Yoook! Yok! Vallahi olmaz, billahi olmaz. Haydi de ki başına bir hâl geldi, ne edeceen Hikmet Efendi? Ardından kuş olup uçacan mı? Yok! Mümkünatı yok olmaz. Gözümün önünde kalacak bu oğlan.” diyerek itiraz etmişti. Sonunda dedem, aşağı köyün öğretmenini tutup getirmişti bir gün yemeğe. Gelmeden de tembihlemiş olacak ki yemek boyunca neneme “Pek zeki torununuz maşallah. Ziyan etmeyeceksiniz değil mi bu emeği?” diyerek alttan alttan konuşmuştu. Nasıl oldu ben de bilmiyorum, dedem ikna etti nenemi, yolladı işte liseye şehre. Evvelden gidip kaydını yaptırdığı yatılı okulun adresini verdi eline, sırtını sıvazladı, cebine para koydu. Titreyen bacaklarını görünce: “Yaparsın sen evlat! Okumuş adamsın. Korkma! Allah’a emanetsin.” deyip cesaretlendirdi. Ama şimdi bakıyorum da bir pişmanlık bulutu dolanmıyor değil gözlerinde. Dokunsan ağlar bile belki. Çetin gözüktüğü kadar yumuşaktır kalbi, tenhada ağlar hep, görmüşlüğüm çoktur o hâllerini.

Mutfaktan ayran doldurup getirdim, önüne bırakıverdim. Gözlerime baktı: “İç dede. Serinlersin.” elini yanına koydu. “Otur hele şöyle.” dedi, yaygının üstüne çöktüm. “İyi mi ettik kötü mü Ayşam?” dedi. “İşin ucunda ilim varsa hiç kötü olur mu dede?” dedim usulca. Gülümsedi, gözlerinin kenarında tutunan yaşlar pırıldadı. “Her lafa güzel bir cevabın var. Allah sana hayırlı muratlar versin.” diyerek elini omzuma koydu.

Göz göze geldik, birbirimizin gözünden anlardık ne hissettiğimizi, aklımızdan neyin geçtiğini. Bulandı gözlerimiz... Nenemin sesini duydum o sırada arkamdan: “Etmiyo... Bi türlü içim rahat etmiyo efendi... Allah’ına gurban ne olur bana bir şey de söndür kalbimin yangınını. Eyi mi bu çocuk, nerelere gitti, nasıl haber alacağız biz şimdi?”

Usulca kalktım yerimden. Nenemin söylenmeleri hiç bitmezdi artık. Ben ağıla doğru uzaklaşırken, dedem de akşam şehirden gelecek bir şoförün sabah gidenle arkadaş olduğunu, onunla haber geleceğini, oğlanı sağ salim yerleştirdiğini kendisinden duyabileceğini anlatmaya çalışıyordu. Duvarın arkasına dolanıp kayboldum.

Gün batmaya yaklaşmıştı. İşlerimi bitirip akşam ezanını beklerken bahçenin arka tarafına dolanır, yamaç yukarı çıkar, yüksekçe bir kayanın üzerine oturur, köyü izlerdim. Arkasında uzanan uçsuz bucaksız yeşil denizini... Üstünde yanıp kül olan güneşi... Kızıllık tamamen kaybolana kadar kıpırdamazdım yerimden. Eşyaların siluetleri silinmeye başladığında anlardım eve dönmem gerektiğini. Ama bu kez dönemedim, köy yolunun görebildiğim en uç noktasına dikmiştim gözlerimi, nenemin söylenmeleri yüreğimi kabartmıştı. Bir haber gelse diyorum. Biri “Tamam yerleştirdik, her şeyi tamam.” dese. Yoksa uyku girmeyecek gözüme.

Bahçe tarafından bir ses duydum, sekerek indim aşağı, duvarın kenarından seğirtip içeri geçtim, ağılın yan tarafından çıkınca dedemle burun buruna geldik. Öyle bir neşe yayılmıştı ki yüzüne, benim oralarda ne işim olduğunu bile sormadı.

“Git nenene haber et. Şoför geldi de.”

Arkasına baktım eğilip. Al yanakları gergin, koca göbekli gençten bir adam, yorgunluğu yüzünden okunuyor. Koşarak içeri girdim: “Neneee! Şoför gelmiş. Haber getirmiş!”

Huşuyla kıldığı namazında dünya yıkılsa dikkati dağılmayan nenem, selam vermesiyle birlikte seccadenin üzerinden uçuverdi bahçeye. “De bana! Güzel haber de bana!”

Şoför yüzüne yayılan gülümsemeyi daha da genişletti, nenemin eteğinin arkasına saklandım. “Eyi eyi teyzem...” dedi gevrek gevrek. “Muhyiddin deel mi sizin oğlan?”

“He ya, uzun boylu, gara gaşlı, pek yağız...”

Başını salladı adam: “Bildim bildim.” Götürüp okulun kapısına değin bırakmış. İçeri girdiğini, hocaların teslim aldığını görmeden de gitmemiş. Yol boyunca da konuşmuş, pek akıllı maşallah dedi. “Haydi gözünüz aydın.”

Nenem ellerini göğe kaldırdı, “Allah’ım sana kurban olurum! Şu yüreğimi darda komadın.” dedi gözleri yaşlı. “Oturun hele. Allah için bir sıcak çorbamı içmeden göndermen.”

Ne koyacağını, neyle ikramlayacağını şaşırdı nenem gariban adamı. Gece yastığa başımı koyduğumda bir gülümseme yerleşti yüzüme. “Oh...” dedim, “Allah’ım sen onu bize bağışla.”

Nenemin kısık sesini duyuyordum yan odadan. “Bana kızma efendi.” diyordu. “Çok korktum o koca otubüslerden başına bir şey gelecek diye. Ya... Tövbe ya Rabbi tövbe! Sen günah yazma ama ya bir şey olsaydı, nasıl affederdin kendini? Demez miydin, ben izin verdim de oldu diye?”

Dedem derin nefesler alıyor sakin sakin.

“A canım benim, insan ölecek olsa sebebe gerek mi var? Allah istese şuracıkta alır nefesini tık diye! Bitti! Koca otobüslerden gayrı neler neler var şu dünyada? Bin türlü musibet gelir insanın başına ama Allah takdir ederse... Etmezse de yokuş inerken seker, çıkarken uçarsın. Üzme beni hele... Hem kimin kimden evvel öleceğini nereden bilirsin? Eceli alnında yazar insanın da gözü görmez. Korktuğun kucağında dururken, emin olduğun ölüverir. Sen benden çok seversin Rabbini bilirim, yorma şu dilimi gece gece... Arpacıların oğlu Halil’i oturduğu yerde eşek depmişti hatırlasana. Tık diye gidiverdi. Olacakla öleceğin çaresi yok. Sen duanı et, gerisini Allah’a bırak. Kalbini ferah tut. Telaşlı kalp, çırpınırken Rabbinden uzaklaşır. Etme eyleme...”

Havada uçuşan kelimeleri aldım kulağıma küpe ettim, sağıma döndüm, yüreğimin kanatlarını tutmaya çalıştım. Gözlerimi sıkı sıkı kapadım. “Sana emanet Rabbim.” dedim. “Telaşlı kalp çırpınırken Rabbinden uzaklaşır, sen kalbimi senden uzaklaştırma Rabbim.”

İnsan, kafasında tilkiler dolanırken gün günü nasıl devşirmiş hesabını bilemez. Öylece geçip gider zaman... Bizde de öyle oldu. Çok uzun süre gelen geçeni gözledik, yollara bakar olduk birbirimizden habersiz ama hiçbirimiz ağzımızı açıp bir şey demedik. Yüreğimizin kanatlarını tuttuk sessizce...

Bir öğle vakti, güneş tam tepede asılıyken bir adam geldi uzaklardan. Zayıf, kısa boylu, buralardan olmadığı hâlinden belli bir adam. Şehirlilerin giydiği postallardan geçirmiş ayaklarına bu sıcakta, kafasında parlak kumaştan bir kasket. Bir elinde sıkı sıkı tuttuğu bir kâğıtla girdi bahçeye. Beni görünce seslendi: “Rahime Teyze’nin evi mi burası?”

“Doğrudur.” dedim elimdeki tası bırakıp. Adam etrafına bakındı, biraz çekinerek girdi yarı açık kapıdan. “Hikmet Efendi nerdedir?”

“Tarlaya gitti.” dedim yaklaşırken. Yüreğimin kanatları debelenmeye başladı. “Bana deyin.”

Adam şöyle bir baktı, küçük geldim gözüne besbelli, gözlerini kaçırdı, baktığı için utandı. “Rahime Teyze’ye haber et sen.” dedi kafasını çevirip. “Eyi ya...”

Nenem kenarda bekleyen telaşlı hâlini sırtına yüklenip çıktı kapıdan: “Ne? Ne oldu? Bir şey olmuş. Söyle ne oldu? Kimsin, kimlerdensin sen?”

Adam elindeki buruşmuş, terden yazıları birbirine karışmış kâğıdı uzattı. Birbirimize baktık: “Okuma yazma bilen yok.” dedi nenem, “Sen oku hele.”

Adam usulca açtı kâğıdı, yutkundu. Okumaya başladı. “Hikmet’ten olma, Rahime’den doğma Faruk Tarsu, beş Şubat bin dokuz yüz seksen dokuzda Hakk’ın rahmetine kavuşmuştur. İş bu belge, Nazım Bey’in isteği üzerine, ailesine verilmek üzere düzenlenmiştir.”

Kelimeler buharlaşıp kayboldu güneşin sıcağında. Ben ne olduğunu anlayana kadar nenemin dizlerinin bağı çözüldü. “Aman ya Rab!” dedi, iki elini başına götürdü, arkasına geçip kollarının altına gireyim dedim, ikimiz birden yuvarlandık yere.

“Faruk kim nene? Ne oluyor? Kimsin be adam? Ne oluyor desene!”

“Baban...” diye bir fısıltı duydum, ellerim iki yana düştü, gözlerim karardı.

Dedemin dizlerinde açtım gözlerimi. Yüzümü okşuyordu sessizce. Bilmem kaç saat önceki hengâmeden iz yoktu ortalıkta. Birkaç köylü kadın vardı nenemin yanında. Doğruldum yerimden: “Dede?”

Başını salladı. “De gurban olduğum.”

“Doğru mu? Benim babam... Babam...”

Başını salladı. Gözleri buğulandı. Göz göze geldik, yutkunduk sessizce. “Yıllar önce, anan ölünce gitmişti şehre. Sen bebektin o vakitler. ‘Ben bakamam bu sabilere.’ dediydi. Aldık bağrımıza bastık sizi. Evlenmiş dedilerdi ya sonra. Bilmem ki nerede, kiminle. Hiç gelmediydi bu yanna.” Derin bir nefes aldı. “Gencecikti... Kahvede... Kahvede otururken gidivermiş. Allah bilir ki nasıl? Öyle işte. Sebebe gerek var mı?”

Hiç bilmediğim, görmediğim adam: Babam. Bir şey koptu içimde. Birbirine girdi duygular... Üzülsem mi, kederlensem mi, hayıflansam mı, kızsam mı? Ağladım. İçime ağladım, gözyaşlarım dışıma aktı. Güneş ufukta izlerini bırakırken nenemin sesini örten bir gece bıraktı kendini üzerimize.

“Can bu caaan! Gitti canımın yarısıı! İnsan yavrusunun kaybına nasıl dayanır?”

Gözlerim kararan siluetler arasında nenemin hayalini aradı. Dedem ufka döndü: “Battı.” dedi usulca. “Battı diye kayıp mı oldu sanırsın? Gözden kaybolan yok mu olur? Yok diyenin aklı yok! Gözde batan gerçekte kaybolmaz kızım. Gayb olur. Gayba karışır. Biz kayboldu sanırız. Kaybolan bizizdir aslında. Bize yolumuzu buldur Allah’ım...”

Yüreğimin kanatlarını bıraktım, uçtu güneşe doğru.

16 Yusuf suresi, 12/64.

BEŞ LİRA

İnsan iyilik yaparken çoğu kez içine düşen bir düşünceyle boğuşur. Doğru mu yapıyorum, iyi mi yapıyorum? Yoksa aldatılıyor muyum? Çoğu kez de düşüncesine yenik düşüp, aklıyla dalga geçilmesinden çekinerek yapacağı hayırdan vazgeçer. Verirse kim kazanır, vermezse kim kaybeder?

“Beş lira versene.”

Fevzi Amca’nın burnunun dibine kadar girmiş, sağ elini uzatmış, eksik dişlerini göstererek sırıtıyor, nefesini yüzüne alıp veriyordu. Kokudan burnumun direği düşmüştü, yüzümü ekşittim. Fevzi Amca güldü, elini ceketinin cebine attı. Parayı çıkartırken, “Ne yapacaksın?” dedi usulca. “Üçü bana ikisi sana!” dedi Nuri kıkırdayarak. Fevzi Amca cebinden çıkardığı liraları avucuna saydı tek tek. Nuri paraları alınca zıplayarak kendi etrafında dönmeye başladı. “Beş liram oldu, oh oh!”

Zıplayarak uzaklaştı. Arkasından bakarken “Niye veriyorsun her istediğinde?” dedim yüzümü buruşturdum. “Üçü bana ikisi sana diyor bir de... Hey ya Rabbim!”

Fevzi Amca güldü. “İlk geldiğinde sordum, ailen var mı diye. İki oğlum var, karım öldü dedi. Ailene harcayacaksan veririm dedim. Boşa harcamasın diye. O da ‘Ne yaparsam sevinirsin?’ dedi. Ah deli oğlan...”

“Sen ne dedin?”

“Namazını kılarsan dedim. Ne diyeyim? İbadetini etsin hiç değilse.”

“Peh... Tipine bak hele... Namazdan anlarmış gibi.”

“Öyle deme. Kimin kimden iyi olduğunu Allah bilir oğlum.”

“Ya Fevzi Amca sana saygım sonsuz da adam bariz seni aldatıyor. Kusura bakma. Sen gidip o namazı kılacağını mı sandın? Ya da sanıyorsun?”

Omuzlarını silkti. “Beni ilgilendirmez ki. Ben onun ağzından çıkana inanırım. Üçüyle eve ekmek alırım, ikisiyle de minibüse biner namaza gider gelirim. Sen de sevinirsin, sevap olur dedi. Ben de verdim.”

Bir kahkaha patlattım. “En uzak mescide gidecek herhâlde. Bak hele sen... Hiç mescit yoktu civarda ya... Eh işte, namazda gözü olmayanın ezanda kulağı olmaz derler. Adam mescidin yerini bile bilmiyor.”

“ Benim yüreğimde bir üzüntü yok, aldandığımı da düşünmüyorum. Varsın aldatmak istiyorsa da yapsın. O da onun bileceği iş. Ama unutma, ‘İnsanın en kolay aldattığı kendisidir.’ demişler.”

Başımı çevirdim, ışıktan kamaşan gözlerimi kısıp diktim yüzüne. Güneşte parlayan pembeye çalan yanakları gergin, huzurla bakıyordu uzaklara. Göz göze geldik. “Öyle olsun.” dedim gülerek. “Her şeyi de bilirsin maşallah. Seninle laf yarıştırılmaz.”

Kelimelerin anlatmaya kifayetsiz kaldığı bir adamdı Fevzi Amca. Dünya yansa içinde hasırı yok derler ya o cinsten. Hiçbir şeye tamahı olmaz mı insanın, hiçbir beklentisi olmaz mı dünyadan? Yoktu işte. Kendi hâlinde yaşayıp giderdi. Bir karısı vardı, buraya taşındıklarında. Ben o zamanlar on dört on beş yaşlarındaydım. Pek munis, pek hoş bir hanımdı. Allah rahmet eylesin. Bir günden bir güne yüzünün asık olduğuna şahit olmadım. Babamla ortak iş yapıyorlardı o zamanlar, çok girip çıkmışlığımız vardı evlerine. Anneme abla, bize teyze olmuştu. Garip göçmen ailesiydik biz. Kimimiz kimsemiz yoktu. Onların da yoktu besbelli, bu kadar tutunmuştuk birbirimize. Hanımı öldüğünde günlerce evlerine girememiştim hüznümden. Fevzi Amca da o zaman dünyadan elini eteğini iyice çekmişti işte. Zaten mala tamah eden biri değildi. Babam ne zaman işle ilgili fena bir şey söyleyecek olsa: “Olan olmuş ne yapalım.” der geçerdi. Öyle serin, öyle duruydu hep. Hanımı vefat edince iyiden iyiye durulmuştu mübarek. Biz büyüdük, evlatları yerine geçtik, bir ev oldu evlerimiz. Öyle öyle tutundu hayata yoksa o da salonundaki kahverengi koltuğa oturur, elinde tesbihi, dizinde kitabı ölmeyi beklerdi herhâlde.

“Yarın köye gideceğim.” dedim konuyu değiştirip. “Gelir misin benimle? Sana da bir değişiklik olur. Gerçi hava da sıcak ama... Dayanırım dersen...”

Yüzünde güller açtı. Gergin yanakları daha da gerildi. “Gelirim elbet. Gelmez miyim?”

“İyi... Sabah sekizde hazır ol o zaman.” dedim. “Ben geceden hazırım. Sen kendine bak. Allah gökyüzü semasına indiğinde, melekler kanatlarını yere serdiğinde sen neredesin?” dedi.

Başımı salladım. “Sabah namazına kalkıyoruz Fevzi Amca. Sen de bizi beynamaz ettin.”

“O başka bu başka.” dedi elini sallayarak. “Sabah namazını her mümin kılar, teheccüd herkese nasip olmaz. Bütün âlem uykudayken o tatlı uykuyu sıcak yatağın içinde bırakıp kalkabilmek marifet. ‘Onlar, (takva sahipleri) seher vakitlerinde bağışlanma dilerlerdi.’ buyurmuş Rabbin.17 O bahsi geçen seher vaktinde, Allah ile kulu buluşur. Efendimiz bu vakti değerlendirmek için geceleyin kalkar, teheccüd namazı kılıp dua edermiş. Bütün günahları bağışlandığı, zaten cennetlik olduğu hâlde... Rabbini ne kadar sevdiğini göstermek için. Bu bir huşu göstergesidir evladım. Amaan... Ben böyle konuşunca da Fevzi Amca aklını namazla bozmuş diyorsunuz. Kelimelerimi ziyan etmekten korkarım. Neyse sen anladın mevzuyu. Bir gün çeker seni de inşallah seccaden. Duamdasın.”

“Eyvallaah.” dedim dizine elimi koyup. Kalktım yerimden: “Ben eve geçiyorum. Yarın sabah yoldaşım ol inşallah.”

“Her daim!” dedi arkamdan. “Rabbim yolumuzu ayırmasın.”

Toprak insana hep iyi gelir, ne de olsa hamuru... Bize de pekiyi geldi köyün havası, suyu, toprağı. Babamın halasında kaldık iki gece, bazlamaya, tereyağına, bala doyduk çok şükür. “İnsanın köyde bir evi olmalı.” dedim dönerken. “Bir gün her şeyi bırakıp özüne döneceğini bilse daha huzurla yaşar. Geleceksin ahir ömründe köye, vuracaksın kendini toprağa... Oh mis... İnsan daha ne ister?”

Fevzi Amca açık pencereden kolunu sarkıtmış, rüzgâra doğru çevirmiş yüzünü, manzarayı seyrederek dinliyordu beni. “Ne güzel dedin.” dedi dudaklarının arasından. “Bir gün her şeyi bırakıp özüne döneceğini bilse ne kadar huzurlu yaşar insan. Özü toprak değil mi?”

Siz konuşursunuz da karşınızdakinin anlayacağı sizinle bir olmaz. O hesap... Fevzi Amca onu kendi teknesinde ölümle bir tutunca kelimelerin akışı değişiverdi. “Allah gecinden versin amca.” dedim, “Onu kast etmediğimi biliyorsun.”

Başını salladı, “Onu kast et, iyidir. Kastı o olmalı zaten insanın oğlum.”

Şehrin kalabalığına girince toz duman boğazımızı tıkamasın diye kapadık pencereleri, mahalleye vardığımızda kan ter içinde kalmıştık. Sanki araba bizi taşımamış da biz sırtımızda getirmişiz onca yumurtayı sütü. Kapının önünde durunca atıverdik kendimizi dışarı, bir nefeslendik. Fevzi Amca’nın yüzüne baktım, ala çalan yanakları iyiden iyiye kızarmış. İçim cız etti. “Allah için eve geç de annem soğuk bir şeyler ikram etsin.” dedim. “Eşyalar?” “Ben taşırım sen dert etme. Geç haydi.”

Çocuklara seslendim, “Bir koşun dükkâna. Nazmi’yi çağırın, alsın arabayı, indirsin malları, dolaba kaldırsın. Bozulacaklar yoksa bu sıcakta.”

Kendimi salondaki sedirin üstüne bıraktım, gözlerimi kapadım, başımı yasladım. Annemin küçük ikaz öksürüğüyle açtım geri. Elinde, dışı terlemiş bir bardak ayran, gözlerini belertmiş, Fevzi Amca’yı gösteriyor “Doğru otur.” der gibi. Düzelttim kendimi, “Allah senden razı olsuun. Yandık, vallahi yandık annem.”

Biz daha ayranları yarılamadan sokak kapısına biri yüklendi. “Selami abiii?”

“Ne var ne oldu? İki dakika dinlenecektik şurada!”

“Selami abiii! Baban çağırıyor. Araba dükkâna varmadan tıkandı. Motor hararet yapmış. Bir gör nasıl dumanlar çıkıyor bele bele! Uuuuw...”

Fırladım yerimden. Babam nasıl sinirlenmiştir diye kapıya koştum, ayağımı giyerken başımı uzattım kapıdan. Kıvrılan sokağın ilerisinde kaldığından bir şey göremedim derken, başımı kaldırmamla gökyüzüne doğru yükselen dumanı görmem bir oldu. Nasıl koştuğumu Allah bilir. Babama mühim bir şey olmadığını anlatana kadar dilim damağım kurudu. Azıcık hâlim vardı o da kalmadı çok şükür. Biz arabayı soğutup kenara aldığımızda sâlâ sesi doldurdu ortalığı. Babam, zorla oturttuğumuz tabureden geri kalktı. “Aman cuma vakti geldi. Kalkın kalkın.”

Omuzlarım düştü. “Vallahi nefes bırakmadınız.” dedim babamdan boşalan yere çöküp. “Siz gidin. Ben geliyorum.”

Allah biliyor gözden kaybolsalar, ezana kadar azıcık içerideki sofaya uzansam diye geçiriyordum aklımdan. Fevzi Amcayı gördüm arabanın arkasından. Gülerek yaklaştı: “Yine vefalıymış.” dedi kaputuna elini koyup. “Bizi yolun ortasında da bırakabilirdi. Gördün mü, Allah yardım ederse nasıl tıkır tıkır işliyor her şey?”

Güldüm. “Abdest tazeledin mi?”, başımı salladım. “Hâlime baksana.” dedim kir pas içindeki ellerimi uzatıp. “Gidip üstümü değişmem, koku sürünmem lazım. Ama sor ki hâlin var mı diye. Şuradan şuraya gidecek hâlim yok.” Fevzi Amca arabaya döndü: “Bunun da hâli yoktu ama seni kapının önüne kadar getirdi. Sen kalkmazsan ayıp olur bence.”

Offff Fevzi Amca... Öyle laflar ediyor ki insanın yüreğine bir mahcubiyet çöktürüyor. İnleyerek kalktım yerimden. “Haydi git. Ben eşyaları kontrol edip geliyorum. Seni evden alırım, geçeriz camiye.” dedi.

Babam kuş olup uçmuş zaten, yakalayabilene aşk olsun. Hazırlandım bende ayaklarımı sürükleyerek, Fevzi Amcayla kol kola girdik, camiye yollandık. Avluya girdiğimizde her zamanki aşina olduğumuz kalabalığın arasında birini gördük koşturan. Biraz yaklaşınca hayretten nefesim kesildi. “Nuri değil mi şu?”

Gözlerini kıstı Fevzi Amca, sonra kahkahalarla gülmeye başladı. “He... Nuri ya... Al bir de günahını aldın garibin, namaz niyaz bilmez diye. ”

Nuri kalabalığın arasında zıplayarak dolaşıyor, bir oraya bir buraya... Bizi görünce koştu, elinde bir poşet ağzı açık, içinde bir kutu lokum. Uzattı: “Alsana emmi? Şifa olsun.” dedi. Fevzi Amcayla birbirimize baktık. “Kendine hayrı yok da millete lokum dağıtır olmuş.” dedim mırıldanarak. Uzanırken sordum, “Hayırdır Nuri ne mânâ bu şimdi? Yani Allah razı olsun da...”

Nuri beni duymazdan geldi, Fevzi Amcaya bakıyordu, almadığına gücenmiş gibi büktü boynunu. Fevzi amca bir tane aldı: “Allah kabul etsin.” dedi, ağzına attı. İçine sinmedi Nuri’nin, iki tane daha aldı, Fevzi Amca’nın avucunu açtı, içine bıraktı. Sonra bana döndü: “Sorma!” dedi, “Hiiç sorma ne geldi başımaaa...”

Kolumdan tutup kenara çekti, sanki insanların duymasından korkuyormuş gibi etrafına bakındı endişeyle. Yaklaştı iyice: “Benim oğlanlar var ya...” dedi usulca. “Eee...” “Onlar bu sabah sokakta top oynarken kamyonet girmiş sokağa. Benimkiler soğan cücüğü gibi, görmemiş de şoför. Üstlerine sürmüş koca arabayı. Altında kalıyorlarmış az kaldı! Yaaaa....”

Donduk kaldık. “Büyük geçmiş olsun. İyiler mi? Var mı yapabileceğimiz bir şey?” Başını arkaya attı. “Yoook. Allah razı olsun. Ben bebeleri öyle enik gibi titrer görünce çok korktum. Allah’ım sen affet dedim. Elimi cebime attım, emmi senin verdiğin beş lira duruyor muymuş? Hepsine lokum aldım. Dağıtayım, başımın gözümün sadakası olsun dedim. Sonra da yıkandım yumuldum, namaza geldim.”

O anda fark ettim, burnumun dibine girmiş konuşurken fena kokmadığını, hatta sabun gibi... Evet evet bildiğin sabun kokuyor adam. Gülmeye başladım. “Vay be Nuri.” dedim sırtını sıvazlayarak. “Vallahi adammışsın.”

Omuzlarını geriye attı: “Ne sandın ya!” dedi gerinerek. “Haydi bana eyvallah. Şu lokumları bitireyim. Namazda görüşürüz.”

Fevzi Amca yüzüme baktı, ben utandım, başımı eğdim. “Haklısın.” dedim, “Haklısın. Söylediklerinin hiçbiri boşa gitmemiş. Helal olsun beş liralar...”

17 Zariyat, 51/18.

TERCİHTEN İBARET

İnsan dünyaya nasıl bakarsa öyle görür. Bu yüzden herkesin gördüğü birbirinden farklıdır. Mümin ise her baktığında hayır görür. Onun bakışında Rabbin muhabbeti vardır. Rabbim bizi her baktığında hayrı gören salihlerden eylesin.

“İyi ki varsın.” dedi inci gibi dişlerini göstererek. “Kapıda kaldın, girsene!”

Bir an durakladım, çok işim var ama girmesem de gönül koyar biliyorum. Haydi neyse dedim, birkaç dakika oturur çıkarım, kimse ölmez.

Önüm sıra salona yürürken konuşuyordu. Bahar temizliğine giriştiği için ortalığın dağıldığını, beni kusura bakmayacak kadar samimi gördüğünü, anlayışıma sığındığını söylüyor. Çayın ocakta olduğunu, bir çay içecek kadar oturabilecek vaktimin olup olmadığını soruyordu.

“Var var.” dedim sabun kokan salona girerken. “Hazırsa içerim.” Ceketimi çıkardım, bir yere bırakmak istedim, bulamadım, elimde kaldı. Mutfaktan çıktı, gülerek gelip elimden aldı ceketi. Masanın etrafındaki sandalyelerden birini düzeltti, buyur etti.

“Annen nasıl oğlum?”

“Çok şükür. Sağlığınıza duacı.” dedim otururken. “Pekâlâ pekâlâ... Selamımı söyle emi. Gözlerinden öpüyorum onu. Hiç unutmazlar Allah razı olsun.”

Annemin eski komşusu Naciye Teyze. Yılların eskitemediği bir muhabbetleri var. Annem ayağa kalkabilse eminim bana yüklemezdi bu erzak getirme işini, kendi gelir görürdü ama nasip işte. Yine de vazgeçmedi. “Sen götürüver oğlum.” dedi, “Hem ağzı pek dualıdır. Sana da hayır olur.”

Hasta yatan anneme itiraz edecek değildim. Hem severdim Naciye Teyze’yi, gerçekten hep güler yüzlüydü. Hani vardır ya böyle etrafındaki insanlara mutluluk saçanlar. Onlardan işte. Bir dünya dert yüklendi sırtına, ben onu tanıdım tanıyalı hep bir sıkıntısı vardı ama hep de güler yüzlüydü. Hiç hayıflandığını, fena söz ettiğini işitmedim. Çekiyor işte, gelesi geliyor insanın.

Çayları getirdi, havadan sudan konuştuk biraz. İşi anlattım, annemi babamı, kızımı... Duygulandı. “Mert de yaşasaydı şimdi senle bir olacaktı.” dedi bir hüzünle. “O da kız çocuklarını çok severdi. Allah’ım büyüyünce kızım olsun derdi.” Sonra toparlayıverdi kendini hemen. “Nasip... Çok şükür bak senin oldu işte. Getirsene müsait bir vaktinde seveyim, benim de torunum sayılır hem.”

Başımı salladım. “Tabi. Zaten nicedir düşünüyorduk Melekle sana gelmeyi teyzeciğim. Sen müsait olduğun bir hafta sonunda bize söyle, geliriz.”

Ellerini iki yana açtı. “Bizden geçti artık oğlum meşguliyet. Bak! İşsizlikten dönüp dönüp ev temizliyorum artık. Nerede o el işi yapan, hamur karan, mecmualar okuyan kadın? Biz hep müsaidiz. Sen kendine göre ayarla.”

“Bahçe?” diyecek oldum. Başını eğdi. Biliyordum bahçesi vardı şehre yakın bir yerde. Pek severdi oraya gidip toprakla uğraşmayı. Kocasının kendisine en büyük hediyesi olarak görürdü. Gitmiyor mu ki?

“Artık gitmiyorum.” dedi, inanamadım. “Doğruyu söyle Naciye Teyze, ne oldu? Yoksa...”

“Sattım.” dedi usulca. Aman Allah’ım! Durumunun iyi olmadığını biliyorduk evet ama kıymetlisini elden çıkacak kadar mı kötüydü yani?

“Neden bize söylemedin canım teyzem!” dedim sitemkâr bir edayla. “Biz sana yardım ederdik. Elin rahata çıkınca da öderdin. Orası Mansur Amca’mın hatırasıydı.”

“Öyle ya öyle ama... İşte... Amaan oğlum. Ne bizim ki zaten. Bugün ölsek elimizdeki her şeyi alırlar. Ne yapalım. Gideceği varmış. Kim avucunda malla gömülmüş?”

Gülümsüyordu ama hazin bir hâlde. İçi buruk, anlamak güç değil. Canım sıkıldı. “Dilerdim ki haberimiz olsun.” dedim. “Bir şeyler yapabilirdik o zaman.”

“Aaa benim canım oğluum!” dedi yüzümü avuçlarına alıp. “Ne demiş Rabbin? ‘Âlemlerin Rabbi Allah dilemedikçe siz dileyemezsiniz!’.18 Benim hâlimi bilen de O, zamanında veren de O, şimdi alan da O. Ben bir bahçem olsun diye hislendiğim zaman benim dua etmem de Rabbimdendi, şimdi satabilmem de. Dilese sizi de haberdar ederdi, böyle oldu. Ben ziyanda görmüyorum ki sen niye öyle diyorsun?”

“Tamam da satmayı sen tercih etmişsin Naciye Teyze. Şimdi tutup da Allah bana sattırdı deme!” dedim birden. “Elbette, elbetteee...” dedi nazikçe. Hiç sinirlenmemişim gibi gülümseyerek bakıyordu yüzüme. “İnsan tercihlerinden ibarettir oğlum. Her şey tercih. Ben de bir tercihim. Allah benim var olmamı tercih etti. Beni yarattı. Ama tercihimi yaparken de o tercih etme kudretini veren O. Ben onu kast ediyorum.”

Offf... Kafam allak bullak oldu. Zaten hep böyle konuşurdu. Mevzuyu tutup nereden nereye getirdi dedim içimden. Derin bir iç çektim, çayı bitirdim. “Neyse...” dedim. “Hayırlısı... Ama bir daha haber ver lütfen.”

Başını salladı. Beni kapıya kadar götürdü, binbir teşekkürle uğurladı. Biliyordum, kimseye minnet edecek bir insan değildi, hiç olmamıştı. Eşi vefat ettiğinde o kadar yokluk çekmiş, bir kez ağzını açıp “Şu da yok.” dememişti, “Şuna ihtiyacım var.” demezdi. Dedirtemezdi kimse. Ancak böyle evinin içini bileceksin, hâliyle hemhâl olacaksın da... Öyle yardımı getireceksin, ikna edip vereceksin. Yoksa onu da almaz biliyorum. Ama bu kadarı... Üzdü gerçekten. Dayanamadım, eve geçince annemi aradım. “Komşunun durumu iyi değil sanırım, sonunda o çok sevdiği bahçesini satmak zorunda kalmış.” dedim içim yanarak. Dertlendi. “Ben konuşurum.” dedi. “Parayı dert etmeyin. Gerekirse ben de koyarım üstüne, kime sattıysa geri alalım.” diye ekledim, üzülmelerine kıyamadım. Nereden bileyim olayın çetrefilli olduğunu.

Meğer Naciye Teyze’nin kardeşinin oğluymuş tüm bunlara sebep. Yıllar önce kardeşini kaybettiğini de biliyordum ama yeğenleriyle görüştüğünden haberim yoktu. Ya da işleri düşünce mi aramışlardı, Allah bilir. Hiç adlarını duymamıştım. Annem derin bir üzüntüyle anlattı hepsini. “Murat pis işlere bulaşmış herhâlde. Teyzesi de kıyamamış anlatınca. ‘Kötü durumdayım. Tövbeler olsun, bilsem girmezdim böyle işlere.’ deyince kadıncağız düşünüp taşınmış, bahçeyi satıp parasını eline vermeye karar vermiş. ‘Zor gelmedi değil’ dedi yüreği pamuğum. ‘Ama insan asıl vermesi zor gelenden vermeli değil mi?’ diyor bir de. Ahhh! Bazı insanlar gerçekten fazla iyi be yavrum.”

Yandı içim. Hiç yoluna giden bir hatıra... İnsanın içini yakıyor. Kadıncağızın bu dünyada hiç kimsesi, hiçbir şeyi yok tutunacak. Eşi, oğlu, kardeşi vefat etmiş. Bir başına kutu gibi evde yaşayıp gidiyor zaten. Ne istersiniz ki kendi hâlindeki kadından? Hiç mi gideceğin yer kalmadı be adam? Şerre teşne olmuş insana yardım etmek bana iyilik gibi gelmiyor ama... Ne edeyim.

Durdum durdum duramadım. Sonunda bir hafta sonunda eşimi, kızımı da alıp çay içme bahanesiyle gitmeye karar verdim evine. Elinde avucunda olanla en mükellef sofrayı kurmuş Naciye Teyze. Aklımıza gelmeyeni önümüze koydu o sevinçle. Yedik içtik, muhabbet ettik önce öylesine. Vakit ilerleyince eşim kızı uyutmak için izin isteyip yatak odasına geçti, ben de durumu fırsat bilip girdim konuya.

“Naciye Teyzem haberim var olan bitenden. Annem anlattı. Ben sana bir teklifte bulunacağım ama hemen kestirip atma lütfen! Bir dinle önce. Düşün! Öyle karar ver.”

Yeşil gözlerini koca koca açtı. Yemenisini düzeltti. “De oğlum!” dedi güleç yüzüyle. “De can yavrum!”

“Senin bahçeyi diyorum. Kime sattıysan yeniden alıp sana hediye etmek istiyorum. Ama bak! Bir dakika! İtiraz etmeden önce söyleyeyim. Borç değil! Tamam mı? Bu... Bunu yılların dostluğunun nişanesi olarak gör. O kadar yedik içtik birbirimizin evinde. Annemle babam da benimle hemfikir. Sen orayı çok seviyordun, senin bu güzellikten mahrum kalmana kalbimiz razı değil. Duruyorsa adresi, telefonu falan ver bana ben konuşup halledeceğim.”

Yüzü hiç değişmedi ama gözleri doldu. Öyle doldu ki hem de bir küçücük dokunuşla dolu dolu ağlardı eminim. O ağlasa ben hiç duramam. Kalktım yerimden hemen. Mutfağa geçtim, kendime bir çay doldurdum. Tezgâha tutundum, derin nefes aldım. Ne yapıp edip ikna etmem lazım. Allah’ım bana güç ver dedim. Yanına döndüm en metanetli hâlimi takınarak. Karşısına oturdum. “Tamam mı?”

Gözlerini kırpıştırdı, yaşları yok etmiş ben yokken, toparlamış kendini. “Oğlum!” dedi içtenlikle. “İnsanın en garip hâli ne zamandır biliyor musun? Öldüğü vakit. Dünyada neyi var neyi yoksa bırakır, üç metre beze sarıp yollarlar. Sonra o ‘Benim!’ dediği malların, yanına koymadıkları malların hesabını teek tek görürler. Hem malı gider elinden hem hesabını vermeye uğraşırken ter döker daracık mezarda. Ben gittim mi zaten bu bahçe kime kalacaktı ki? Benim dünyada varım yoğum üç tane yeğenim var. Onlara kalacaktı. Eee onlardan biri de geldi ihtiyacım var dedi, niye vermeyeyim? Hayra gitti ooh. Ne benim derdim kaldı, ne onun. Gördün mü? İstemem ben. Artık bunu da elden çıkarmışım, istemem. Allah senden razı olsun. Yapmışla beraber. Rabbim hanene yazsın inşallah.”

“Hayra gitti derken?” dedim kaşımı kaldırıp. Gittiği yerin pek hayır olmadığını bildiğimi anladı. Yine de başını salladı. “He.” dedi, “O öyle dedi. Tövbe bir daha bulaşmam dedi.”

“Sen de inandın?”

“İnanırım oğlum, niye inanmayayım. Müslüman ağzından çıkan laftan mesul...”

“Yani seni kandırmış da olabilir. Yine gidip hayır derken şerre de koyabilir, biliyorsun değil mi?”

Derin bir iç çekti. Oturduğu sedirin ucuna geldi, öne eğildi.

“Bak oğlum...” dedi usulca. “Hayrı ve şerri Allah yaratmıştır. Şerrin yaratılmasında bir şer yoktur. Hayrın terk edilmesi yahut şerrin tercih edilmesi şerdir. Ama bu tercihi yaparken de insan ancak Allah müsaade ettiği için yapabilir. Allah insanı tercihlerinde serbest bırakır. Yaptığının sonucundan da sorumlu tutar. Ve der ki ‘Nerede olursanız olun O sizinle beraberdir. Allah yaptıklarınızı görmektedir.’19 (2) Yani der ki yaptığına ettiğine dikkat et ey kulum! Ben seni görüyorum, yaptığına şahidim. Harama el uzattığında da yanındayım, harama baktığında da haramla iştigal ettiğinde de. Hepsini birebir görüyorum, şahidim. Aman kendine dikkat et. Beni unutma! Görüldüğünü unutma. Bil, öyle at adımını.”

Geriye çekildi. Nefesimi tuttum, dinliyorum. Nereye gidecek lafın ucu?

“Ben o bahçeyi satarken de dua ettim, parasını Murat’ın eline verirken de. Rabbim sana teslim ediyorum yeğenimi, onun sözüne inanıyorum. Sen bu helali harama koydurma dedim. Dediğini yapsın, beni aldatsa da seni aldatamaz dedim. Niyetimizi hayret dedim, şu evladın akıbetini de hayret. Ona da söyledim aynı sana dediğim gibi oğlum. Aman yavrum, nereye gidersen git, Allah da seninle olacak. Allah’ın görmesinden utandığın yerde bulunma. Bana verdiğin sözü tutmazsan ben görmem ama Rabbin görür. Ondan utan, benden utanmasan da olur dedim. Ben onu Rabbime emanet ettim oğlum. İçim çook rahat. Dertlenme. Rabbim işini bilir. O’na güvenim tam!”

Tuttuğum nefesi verdim. İçimdeki limanda demirleyen o ağır gemi iplerini saldı, denize doğru açıldı. Bu kadar teslim olmuş bir insana benim daha diyecek lafım olur mu?

“İyi etmişsin Naciye Teyzem.” dedim sadece. “Sana da daha bir şey demek benim haddim değil.”

Ellerimi tuttu. “De de. Sen hep de. Sen dedikçe ben seviniyorum, seviliyorum diye. İyi ki varsın. Bir şey varsa varlığı yokluğuna tercih edildiği için vardır. Var olması hayırlı olduğu için vardır. O yüzden...”

Öptü avuçlarımın içini: “İyi ki varsın.”

18 Tekvir suresi, 81/29.

19 Hadid suresi, 57/4.

ALLAH’IN TOPRAĞI

Hayatın en güzel yanı nedir biliyor musunuz? Rabbin sizi hiç beklemediğiniz anda nimetlendirmesi. Bu bir ikram olur, yersiniz, içersiniz, giyersiniz, bakarsınız, seversiniz, şükredersiniz. Bu bir imtihan olur, uyarıldığınızı fark edersiniz, terbiye edildiğinize sevinirsiniz. Bir eksiklik olur, çok sonrasında elinizden alınarak nelerden korunduğunuzu anlar secde edersiniz. Hepsi nimettir. Sadece anlamak isteyene ama…

Bizim hayatımız insanların içinde geçti diyebilirim. Çocukluğumda kasabanın uğrak bir yerinde olan evimiz çok misafir gördü. Öyle çok ağırlardık ki mevsim kışa döndüğünde gelen giden azalır, annemle babamı bir hüzün kaplardı. Ben de alışmıştım evimizin önünde her zaman bir sofra olmasına, mutfakta kaynayan koca tencereden yükselen çorba kokusuna, annemin gelenlere bir telaşla ekmek çıkarmaya beni gönderdiği loş ışıklı ambarın serin havasına… Bir telaştı bizim için ama pek keyifli bir telaş. Daha on, on bir yaşlarındaydım babamın ziyaretçilerinden biri bahçede asmalıkların altında çorbasını içerken ballandıra ballandıra gittiği haccı anlattığında. O zamanlar otobüslerle gitme yeni başlamış, adamcağız yanıp tutuştuğu bu seyahati gerçekleştirmek için varını yoğunu satıp yollara düşmüş. Köyünde herkes helallik vermiş, dönmesini kimse beklemiyormuş zahir. Yol boyunca neler gördüğünü, neler yaşadığını uzun uzun anlatırken hepimiz pür dikkat adamı dinlemiştik. Babam ara ara iç çekip “Keşke bizlere de nasip olsa oralara gitmek.” diye hüzünlenmişti. Kâbe’nin gecenin karanlığında parlayan işlemeli örtüsünü, göğe yükselen heybetini, insanların huşu ile bir olup etrafında dönüşünü anlattıkça gözleri dolmuştu büyüklerin. Misafirler gittiğinde babam bahçe duvarının kenarında durup elini omzuma koymuştu: “Çok isterim şu güzel kulun gittiği yerlere gitmeyi, toprağını öpmeyi… Bana nasip olmaz belki buralardan uzaklaşmak ama sana nasip olursa vasiyetim olsun çocuk, bir kere de benim için secdeye var Kâbe’nin önünde!” demişti. Hiç bilmiyordum ki neydi bütün bu konuştukları… Halamın evinde büyük odanın duvarında boydan boya duvara çakılı bir dokuma halı vardı, üzerinde Kâbe resmi olan. Benim bütün bildiğim ondan ibaretti, kafamda canlandıramıyordum fazlasını. Babamın ömrünü kısaltırcasına konuşması da hiç hoşuma gitmemişti. “Emrin olur babacığım.” deyip sıvışıvermiştim yanından.

Ama Rabbim gösterdi işte. Şu garibana Mekke’yi de Medine’yi de hac yolunu da gösterdi. Hem de yıllarca, defalarca… Nasıl bir dua almışım bilmiyorum ama gençliğimde ticarete atılmış, beş sene sonra da bir arkadaşın babasıyla kurduğu şirkete ortaklık teklifi almıştım. Babası umre ve hac işleri yapan bir şirket kurduktan kısa bir süre sonra rahatsızlanmış, işe devam edemeyeceğini, yerine en güvendiği insanı getirmesini söylemiş. Dostumdu bana bu teklifi getiren, gençlik yıllarımızı birlikte geçirmiştik. “Senden başka hiç kimseye gözü kapalı güvenemem Hamdullah.” dediğinde ne yalan söyleyeyim tereddüt etmiştim. Ben kim, ülkeler arası seyahat etmek kim demiştim hayretle. Ben köyünden on yedi yaşında çıkmış bir adamdım, ne dil bilirdim ne yol… “Yaparsın!” demişti. “Hem ben de bilmiyordum bak her şeyi öğrendim. İnsan işin içine girince öğrenir. Sen de gözü açık bir adamsın, çabuk kaparsın. Haydi, gel yarı yolda bırakma beni. Birlikte yapalım şu işi…”

Hayatımda kimseyi yarı yolda bırakmamıştım, şimdi bırakacak değildim. Bir kör cesaretle giriştik. İyi ki de nasip etti. Rabbim, bu yola harcadığım her gün bana armağandır, şükürler olsun.

İnsanlarla her daim iç içe olmak hem çok güzeldir hem çok zordur aslında. İşin bir manevi boyutu vardır ki onu hiç konuşmuyorum, bedeli olmayan bir huzur veriyor kalbe. Dünyevi tarafından baktığınızda ise iki türlü götürebilirsiniz işi: Ya karşılaştığınız insanlardan şikâyet eder kendinize hayatınızı zindan edersiniz yahut her birinden bir şey öğrenmeye çalışır, kendinizi geliştirir, hayatınızı anlamlı kılarsınız. Ben ikincisini tercih ettim. Zaten yapı olarak da sakin bir insandım, okumayı çok severdim. Her boş vaktimi bir şeyler öğrenmeye harcar, az konuşur çok düşünürdüm. İbrahim benim gibi değildi; heyecanlıydı, atikti. Bir şeyi kafasına koydu mu anında yapmak isterdi. Olmayınca da öfkeleniverirdi. İnsanlarla yaşadığı sıkıntılarda onu sakinleştirmek de hep bana düşerdi. Eskiden insanlar gençken gitmezlerdi hacca umreye, illa yaşlanmayı beklerlerdi. Gariptir insanoğlu, uzun yaşama garantisi varmış gibi hayatlarında yapmaları gereken şeyleri hep ertelerler. Ama ecelin insanı nerede bulacağını kimse bilmez, hâlâ nefes alıyorken hayır işlerde acele etmek Rabbin en sevdiğidir aslında.

Bu yüzdendir kafilelerimiz hep yaşını almış güzel insanlarla dolu olurdu. Pek severdim onları, ağızları dualı, hareketleri ve konuşmaları sakin, şükürlü insanlar benim için çok özeldi. Geldikleri zaman dönmek istemezlerdi, anlardım onları, çocukluğumda dinlediğim hikâyeden aklıma kazınan duyguları yaşıyorlardı, haklılardı. Bir ömrü harcamışken yeniden doğduğunu hisseden insan doğduğu yeri bırakır mıydı? “Yüreğimiz burada kalıyor oğlum.” derlerdi, gülümserdim. “Ama Kâbe’nin hatırası geliyor sizinle öyle düşünün.” derdim. “Artık her namazda gözünüzün önünde olacak. Bundan güzeli var mı?”

Umre bir ziyaretti benim için, sevdiğini özlemek, görmek, istemek gibi… Ama hac! Tam bir terbiye! Öyle farklı yapardı ki insanı, asla başladığınız hâlle bitirmezdiniz haccınızı. Tabi ki her insan nasibi kadarını alır, bir bardak gibi, ne kadarsa alacağı o kadarını doldurur ama muhakkak her insanın alacağı bir şey vardır hacdan. Öyle ayarlamıştır Rabbi. Çok insanlar gördüm, kendini temizleyip dönen, duygularını arındıran, kendine ağır gelen duygulardan vazgeçen… Çok… Ama biri var ki size anlatmadan geçemeyeceğim, benim de hayatıma dokunan hikâyesiyle yıllar geçse de unutamam: Nihat Bey.

Bir iş adamı olan Nihat Bey bizimle yola çıktığında asıl niyetinin yakınlarda vefat eden babasının kendisine vasiyetini yerine getirmek olduğunu söylemiş, daha doğru düzgün tanımadan kalbime dokunmuştu. Babam benim için özeldi, hele vasiyet dedi mi burnumun direği sızlardı. Yıllarca bu işi yapmış bir insan olarak babamı bir kez olsun götürememek içimde yaraydı çünkü. İşe başladığım sene kaybetmiştim babamı, çok yanmıştım. Hissetti mi acaba demiştim hatta. Onun için Kâbe’nin önünde dikilip ağlaya ağlaya el açmıştım Rabbime. Nihat Bey’e: “Pekiyi ettiniz. İnşallah Rabbiniz de babanız da sizden razı olur.” demiştim bu yüzden. Çok çalışkan bir insandı, iş adamıydı, bulunduğu yere tabiri caizse tırnaklarıyla kazıyarak gelmişti. Çok yorulmuş ama yorulduğuna değmişti, öyle söylüyordu. Kalbi çok güzeldi. Yalnız bir kusuru vardı ki aslında kendindeki eksikleri görmesini tamamen engelliyordu. Her şeyin kendisinden olduğuna inanıyordu. “Ben çalıştım Hamdullah Bey!” diyordu. “Yatana verir mi Allah? Hepsini ben kazandım!”

“Yatana vermez elbette. Allah kulundan emek harcamasını, uğraşmasını ister. Ama sonuçta neticeyi hasıl edecek olan yine de O’dur. Çalışmanı sağlayan da çalışman için gerekli şartları, zekâyı, sıhhati, gücü veren de seni bu işle iştigal ettiren de O. Çok zeki olurdun da okuyamazdın, okurdun da sıhhatin olmazdı çalışamazdın, çalışırdın da olmazdı belki işler ters giderdi kazanamazdın. Vermek istemese Rabbin emek harcadığınla kalırdın. Bu nimetlerin hepsi Rabbin ikramı… Sana hayra harcaman için, şükretmen için ikram edilmiş. Öyle diyelim.” dediğimde galeyana geliyor: “Yapma Hamdullah Bey! Ben kendimi bugünlere getirdim.” deyip çıkıyordu işin içinden. İnsanın çalıştığının hiçbir zaman tam karşılığını almadığını unutuyordu. Dünya böyle bir yerdi: Kimi çok çalışırdı kimi az. Ama hepsi Rabbin layık gördüğü karşılığı alırdı, onu hak ettiğini sanırdı. Yahut hak etmediğini düşünerek yakınırdı. Rızkın Rab tarafından taksim edildiğine bir türlü razı olmuyordu. Ben diyor, başka bir şey demiyordu. Sonunda Hasbunallah çekip susuyordum. İçimden “Seni buralara kadar getiren Rabbin inşallah nefsini de terbiye eder.” diye dua ediyordum.

Nitekim çok garip bir hâl yaşadık arefe günü akşamı. Kırk kişilik kafileler hâlinde böldüğümüz hacıları Arafat’ta vakfe yaptıktan sonra programlamış, grup grup Müzdelife’ye oradan da Mina’ya yürüyecek şekilde ayarlamıştık. Yaşı ileri olanları bilhassa gençlerle bir araya getirip destek olmalarını istemiştik. Yola düştük. Tekbirlerle, Kur’anlarla, zikirlerle yol almaya başladık. Müzdelife’ye vardığımızda vakit gece yarısını bulmuştu. Kafileyi gözden geçirdiğim zaman fark ettim bizim Nihat Bey’in olmadığını. Çok şaşırmıştım, yolu kaybedecek bir insan değildi ki nasıl olur da yanımızda olmazdı? Bir anlam veremedim duruma ama iyi derecede Arapça ve İngilizce bildiğinden ve otelin yolunu tek başına bulabileceğine emin olduğumdan Allah’a emanet edip işime döndüm.

Güneş tepeye çıktığında bitmişti şeytan taşlama, otele varmış, bitkin düşmüş hacıları odalarına yerleştirip ihtiyaçlarını gördükten sonra dinlenmeye çekilmek istemiştim. Tam o sırada duydum sesini Nihat Bey’in: “Hamdullah Bey!” diyordu heyecanla. Kan ter içinde kalmıştı. Koşarak vardım yanına, otelin lobisine indirdim, soğuk bir su ikram ettim, oturduk karşılıklı.

“Hamdullah Bey! Başıma gelenlere inanamayacaksınız. Ben böyle bir şey yaşamadım hayatımda!”

Başını durmadan iki yana sallıyor: “Allah Allaah!” diyordu. Biraz sakinleşsin istedim, tutamadı kendini, anlatmaya başladı.

Meğerse Nihat Bey kafileyle birlikte yola düştüğünde ardı sıra gelen yaşlıca bir kadının kendisinden yardım istemesi üzerine dönüp yardım etmek istemiş, kadıncağızı oturtup dinlendirdikten sonra eşyalarını sırtlanıp yola düşmüş fakat bizi kaybetmiş. Söylene söylene Müzdelife’ye kadar yürümüş bütün yolu. Vardığında namazını kılıp kendince bir yer bulup birazcık istirahat etmek istemiş fakat ne yatacak bir yer, ne altına sereceği bir eşyası varmış. Sinirine hâkim olmaya çalışarak bir çözüm aramış, etrafına bakınırken bulduğu bir kartonu kaldırım kenarına serip üzerine uzanmış. “Sen bu hâllere düşecek adam mıydın Nihat?” diyormuş kendi kendine. Yüzünü kaldırıma dönüp sırtını ihramının üstüyle örtüp söylene söylene uykuya dalmış. Uykusunun en derin yerine düştüğü anda birinin sırtından ihramı çektiğini hissetmiş. Yattığı yerde ucundan tutup ihramı çektikçe birisi de diğer taraftan kendine çekiyormuş. Birdi ikiydi derken dayanamayıp kaldırmış başını, bir de ne görsün? Serdiği kartonun boş kalan kısmına yaşlı bir adam uzanmış, sırtını da bizimkine vermiş, üzerindeki ihramı örtünmeye çalışıyor. Uyku sersemliğiyle sormuş: “Ne yapıyorsun hacı?” diye. Adam: “Uyuyacağım.” demiş gayet sakin. “Ver de şu ihramın yarısını örteyim üzerime.”

“Adama bir baktım…” dedi, “Ayakları çıplak, zayıf, kara kuru bir şey. İhramın altı var üstü yok besbelli. ‘Eee bu benim ihramım.’ diyecek oldum, adam yüzüme baktı, ‘Şimdi ölsen her şeyini alırlar, seni de bu ihramla gömerler. Kefenine mi benim diyorsun? Ne senin ki? Sen de Allah’ın kulusun ben de Allah’ın kuluyum! Burası da Allah’ın toprağı. Koca toprağa mı sığamadık?’ dedi, arkasını döndü, yattı uyudu. Kalakaldım.”

Başını salladı. “Ahhh Hamdullah Bey.” dedi. “Tokat gibi çarptı yüzüme. Ente Abdullah, ene Abdullah ve haaza ardullah. Hepimiz Allah’a aidiz. Doğru dedi, vallahi doğru dedi.”

Gülümsedim. Rabbi terbiye etmişti işte kulunu. Hem de öyle mükemmel bir üslupla vermişti ki dersini, ömrüne bedel bir kazançtı onun için. “Nihat Bey, Allah’ın pir-i fânisi, hepimizin topraktan yaratıldığını biliyormuş demek ki… Bu toprakların gördüğü en güzel yüz, en temiz kalp Peygamberinki idi. O demedi mi bize, ‘Ey İnsanlar! Allah sizden Cahiliye gururunu ve atalarla övünme âdetini gidermiştir. İnsanlar, Âdem’in çocuklarıdır ve Allah, Âdem’i topraktan yaratmıştır.’ diye.20 Hepimizin özü aynı, sen ben diye bir şey yok ki. Hepsi bir hayal aslında. Tek gerçek olan Allah. Ne mutlu sana bunu fark ettirmiş. Şükürler olsun.”

“Evet. Şükürler olsun.”

İnsan bütün isimlerinden, vasıflarından sıyrılıp aslında ne olduğunu fark ettiğinde açılıyor gözü, ne kadar hoş değil mi? Hiçbirinin anlamı kalmıyor kul olduğunu fark edince. Çünkü kullukta ismin, vasfın bir önemi yok. Sadece takvanın derecesine bakıyor Rabbin. Kim olursan ol kulluğun kadarsın Rabbin katında.

Rabbimiz bizi kulluğuyla kendini sevdiren, ömrünü kulluğunu iyileştirmeye harcayan hayırlı kimselerden eylesin.

Âmin…

20 Hadislerle İslâm Cilt 6, Sayfa 175.

GİZLİ MEKTUP

Dilinizden dökülen kelimeler uçuşup kimlerin yüreğine konar, kime iyi gelir, kime yaşama sevinci verir bilemezsiniz. Bize düşen yalnızca hayır konuşmaktır bu yüzden. Konacakları kalbi Allah bilir.

Ben bir gecekonduda açmışım dünyaya gözlerimi. Fakirliğin diz boyu olduğu zamanlar, insanların ne bulursa onu yediği, yoklukta nefsini demlendirdiği… Anneciğimin doğum sancıları başladığında mevsimlerden kışmış, kimse yokmuş ki atsın arabasına götürsün hastaneye. Anneciğimin ağrıları artıkça doğumun yaklaştığını anlayıp dışarılarda koşturan babama seslenmişler: “Daha doktora gidecek hâli kalmadı, ebeyi çağır.” diye. Neriman Ebe’nin eline doğmuşum ben. Küçücük bedenimi annemin kucağına verdiklerinde bütün sancısını unutup hasretle kucaklamış. Yaşamaz gözüyle baktıkları hâlde “Ben ona bakarım.” demiş, ümidini hiç kesmemiş. Lakin doğumla beraber geçmesini bekledikleri sancıları bir türlü dinmeyip daha da artınca “Bu işin içinde başka bir iş var.” demiş dedem, bir hafta sonra alıp götürmüşler acıyla inleyen annemi, beni daha on dört yaşındaki halamın kucağına bırakıp. Meğerse apandisti patlamış günlerce hastanede kalmış. Zehirlenen vücudunu temizlemek için uğraşıp durmuşlar. Babaannem o kadar üzülmüş ki sonunda kederden gözlerine perde inmiş. O günden ölene dek on beş sene karanlık bir dünyanın içinde yaşadı. Yine de el yordamıyla alırmış beni kucağına, göğsüne bastırıp sakinleştirirmiş kulağıma söylediği ninnilerle. Annem çok uzun süre iyileşememiş. Eve her geldiğinde bir başka sıkıntı nükseder, yeniden hastanede alırlarmış soluğu… Öyle bir an gelmiş ki doktorlar ümidi kesmiş, ameliyathanenin kapısında babama: “Ölürse neden ameliyat etmediniz demeyin diye giriyorum haberiniz olsun. İyi haber beklemeyin.” demiş. Babam iki dizi üstüne çöküp: “Rabbim verdiğin yavruya merhamet et. Ona ben bakamam, anasını alma elinden.” diye çok yakarmış. Rabbin hikmeti, ölecek diye götürdükleri hastaneden sağ salim çıkarmışlar sonunda. Eve döndüğünde ben altı aylıkmışım. Bağrına basmış çelimsiz bedenimi. “Senin için döndüm kızım.” demiş. Allah razı olsun, bütün ömrünü de beni mutlu etmek için yaşadı.

Evimizin önünde bir salıncak vardı hiç unutmam. Derme çatma bir şey. İki odunu birleştirip ucuna bağladıkları halata geçirdikleri minderin üstünde geçti çocukluğum. Hâlâ hatırlarım o günleri, burnumun direği sızlar papatya gördükçe. Evimizin önü alabildiğine yeşillikti. Bahar geldi mi bir papatya dolardı ki yerler, görmeye değer. Onların arasında koşturur, ellerimle bir demet yapar, kapının önüne atılmış sedirde akşama kadar tesbih çeken babaanneme götürürdüm. Parmaklarıyla tek tek okşardı papatyaların yapraklarını. İç geçirir: “Subhanallah…” derdi. Sonra gülümseyerek başımı okşar: “Her şey yerinde güzel yavrum. Çiçeği bile toprağından ayırma. Senden gönlü kırılmasın.” derdi. Ben yine de dayanamaz, toplardım her seferinde. Onun elinin uzanamadığı her şeyi ona sunmak gelirdi içimden. Çocukluk aklı işte…

…

İlkokul zamanlarımdı. Bir öğle vakti okuldan nefes nefese dönüp çantamı kapının yanındaki sedirin üstüne atmış, babaannemi kocaman kucaklayıp mutfağa koşmuştum. Anneciğimin verdiği salçalı ekmeği yiyerek dışarı çıktığımda babaannemi elinde bir mektupla buldum. Evirip çevirdiği kâğıda dokunurken benim geldiğimi fark edip “Nuran gel hele! Aç şunu da oku bakalım ne yazıyormuş.” dedi. Yanına varıp kenarları uzun yolculuktan yıpranmış zarfı açtım üzerine bakmadan. Eksik yanlış okumaya başladım. Bir kadın memleketinden havadisler veriyordu anasına. Kimin iyi, kimin hasta olduğunu söylüyordu tek tek. Kızının sarı saçlarını kesmek zorunda kaldıklarını anlatıyordu. Yüksek ateş vurunca havale geçirdiğini, kendine geldiğinde artık eli kolu tutmaz olduğunu, yatalak olunca mecbur çocukluğundan beri kıyıp da makas vuramadıkları saçlarını kısacık tıraş ettiklerini… Okurken şaşkın bir yüz ifadesiyle kalakalmıştım. Mektubun sonunda buradan havadis beklediğini, hasretle ellerinden öptüğünü söylüyordu.

Mektubu katlayıp babaanneme verdiğimde, boşluğa bakan gözlerinden birer damla yaş süzüldüğünü fark ettim. “Bu kim nene?” dedim. Başını salladı. “Mükrime’nin kızı herhâlde. Anasının öldüğü haberini almamış daha. Yavrumun derdi başını aşmış. Ne denir ki?”

Gayr-i ihtiyari doğrulup bizim yan tarafımızda kalan diğer gecekonduya baktım babaannemin omzunun üzerinden. Mükrime Teyze babaannemin arkadaşıydı. Yanda otururdu. Kimsesi yoktu kadının, tek başına yaşardı. Annem ne yemek pişirse bir tabakta ona koyardı, elini işe sürdürmezdi. Kendi evini çekip çeviremez diye evdeki işleri bitirip bir de ona giderdi. Mükrime Teyze’nin iki oğlu bir kızı vardı aynı babaannem gibi. Her biri gitmişti bir tarafa. Arada para gönderir, bayramlarda el öpmeye gelirdi oğulları. Ama az az… Çocukları getirmezlerdi, nenelerinin nerede yaşadığını görmesinler diye. Utanırlardı bizim mahalleden. Gelip analarının elini öper, çocukların fotoğraflarını gösterir giderlerdi. Niye yanlarına almadılar bilmem ama bir gece vakti Mükrime Teyze yatağında fenalaşıp Hakk’ın rahmetine kavuştuğunda kimsesinin olmayışına en çok biz yandık. Sabah kahvaltısını vermeye gittiğinde bulmuş annem, kalp krizi dediler. Alıp götürdüler cansız bedenini. Evi kaldı orada bomboş… Babaannem Mükrime Teyze gidince daha da içine kapandı. Hem onun kimsesizliğine yandı hem dostunun gidişine… Sabahtan akşama kadar sedirde oturup yoldan birilerinin geçmesini, geçerken selam vermesini hatta oturup bir sohbet etmesini bekledi. Beklerdi hep. Hiç vazgeçmedi.

“E bu mektup bizim değil ki o zaman?” dedim elimdeki ekmeği kemirerek.

“Postacı gelmiş, evde kimse yok diye bana verdi. Ne bilsin Mükrime’nin öldüğünü…”

“Ne yapacağız peki?” dedim. Aldı mektubu koynuna soktu. “Sen oyna hele, bakarız.”.

…

Birkaç gün sonra beni çağırdı yanına. Eliyle yanını gösterip: “Otur hele…” dedi. Oturuverdim gösterdiği yere. “Bir kalem kâğıt al, mektup yazacağız seninle.” dedi. Anlamadım önce, bulup getirdim kâğıdı kalemi, o söyledi ben yazdım. Kelimeler yan yana dizilmeye başladıkça anladım Mükrime Teyze’nin kızına cevap yazdığımızı. Ne kadar üzüldüğünü söyledi önce babaannem. Sonra tevekkül etmesi gerektiğini. Verenin de alanın da Allah olduğunu. “Allah’ın verdiğine boyun eğ, teslim ol kızım.” dedi. Kendini anlattı Mükrime’nin ağzından: “Ahretliğim Naciye’yi bilirsin. Onun da gözüne perde indi, görmez senelerdir. Ama bir kere ah ettiğini, yakındığını duymadım. Rabbinden gelene razı oldu, sen de ol.” dedi. Kapının önündeki papatyaları anlattı sonra. Naciye babaannemin çocuklarını, torunlarını… “Benim kimim var kızım, ben de onlardan havadis vereyim sana.” dedi. Eciş bücüş yazımla iki sayfayı doldurduğumda: “Hasretle gözlerinden öperim. Bizi habersiz bırakma.” dedi sonuna. “Katla kızım, al şu zarfı da üzerinde yazan adresi yaz, postacı geldiğinde veriverelim.”.

“Neden böyle bir şey yaptın nene?” diye sordum. “Onun derdi kalbini yakmış, bir de anasının öldüğünü duyup üzülmesin.” dedi.

Yolladık mektubu. Babaannemle benim küçük sırrım olmuştu bu. Artık kapının önünde daha bir heyecanla oturmaya başlamıştı babaannem. Her gelen geçen selam verirdi ona, o da her seferinde postacı geldi diye bir heyecanla alırdı selamı. Bir gün cevap geldi uzaktan. Mükrime Teyze’nin kızı yazmıştı. Anasının gözlerinden öpüyor, sözlerinin yanan kalbine yağan ılık bir yağmur gibi ferahlık verdiğini anlatıyordu. Söz vermişti kendi kendine, bundan sona şikâyet etmeyecekti. Tevekküllü olacaktı babaannem gibi. “Naciye Teyzem’e söyle, o rûşendildir.” diyordu. “Allah gözlerini almış ama kalp gözünü açmış. Onun kıymeti pek âlidir Allah katında. Bırakmayasın onu.”

Babaannemin gözlerinden yaşlar süzüldü iplik gibi. “Benden bir şey olmazdı da… Rabbim bu ikramıyla beni kendine kul etti. Razı olsun inşallah benden.” dedi.

Ve biz bir rutinle yazışmaya başladık. Öyle ki artık selam gönderirken rûşendil neneme de gönderiyor, benim de gözlerimden öpüyor, uzun yolları aşacak dermanı olsa çıkıp geleceğini ve bizi hasretle kucaklayacağını söylüyordu. Kardeşleriyle yıllardır küstü, kocasıyla kaçarak evlendiğinden bütün ailesi kapıları yüzüne kapamıştı. “Yıllardır süren yalnızlığımı onlar aldı.” diyordu bizden için. “Artık ailem yok diye üzülmüyorum.”

Babaannemin bu merhamet yüklü mektupları gele gide yılları da taşıdı içinde. Ben kelimeleri kucaklayıp avucuna bıraktıkça babaannem sessizce ağladı. Kalbi eridi aktı göğsünden. “Rabbim merhamet et bize…” dedi sessizce.

Mükrime Teyze’nin havale geçiren torunu yıllar sonra ayağa kalktı. Hiç değilse kendi kendine yürüyebilir hâle geldi. “Bunların hepsi sizin dualarınızla oldu.” dedi annesi mektubunda. “Bir kere of demedim. Hiç yüksünmedim. Onu Rabbimden kendime ikram bildim.” dedi. Babaannem dinledikçe “Kurtardık inşallah…” diye hamdetti. “İsyandan kurtardık kalbini…”

…

On beş yaşımdan gün aldığım bir kış günü hastalandı babaannem. Gözümün nuru… Odasına kimseyi sokmadıkları hâlde inat edip girmiştim yanına… Üzerine örttükleri yün yorganın altında kendime bir yer bulup cılız bedenimi soğumaya yüz tutmuş bedeninin yanına sıkıştırdım babaannemin. Başımı kolunun altına soktum, ölüme her dakika yaklaştığını hissettiren kesik nefeslerini sayarken hiç ölmemesini diledim içten içe. Bir ara sayıklar gibi konuştuğunu fark ettim. Başımı kaldırıp dinledim.

“Rabbim! ‘Ey huzur içinde olan nefis! Sen O’ndan razı, O da senden razı olarak Rabbine dön!’ buyurmuşsun. Benim nefsim verdiğinle huzura erdi. Ben senden razı oldum ömrüm boyunca, sen de benden razı ol. Benden razı ol!” diyordu.

“Neyden razısın nene?” dedim ağlamaklı. Başını çeviremedi. Kolunu kaldırıp başıma götürdü, saçlarımı okşarken: “Bana ne verdiyse ondan razı oldum kızım.” dedi. “Ne vermediyse de razı oldum. Allah hata yapmaz, hiçbir şeyi eksik bırakmaz. Allah’a noksanlık yakışmaz. O yaptıysa bir bildiği vardır dedim hep. Bilmeyen biziz. Sana vasiyetim olsun, bilmediğin hiçbir konuda Rabbinin ilmini sorgulama. Ne gelirse başına, razı ol hakkına. Nefsin huzur bulsun.”

Hıçkırarak dinledim. “Peki…” dedim sadece ne için dediğimi bilmeden.

Ve gitti babaannem. Yolumun yoldaşı, gözümün nuru gitti onunla beraber.

Bir mektup yazdım gözyaşı dolu… Mükrime Teyze’nin ve rûşendil nenenin öldüğünü haber ettim.

“Rabbim kaldıramayacağım yükü yüklemesin, bu çok ağır geldi kalbime.” dedi cevabında. Benim için de öyleydi. Öğrettikleri olmasaydı belki dayanamazdık bile…

İnsanın kalbi açık olsun gözün bir anlamı yokmuş. Göz görürmüş de kalp hissedermiş. İnsan gördüm zannedermiş de göremediklerine bakmak için aranmazmış.

Rabbim kalp gözümüzü açsın inşallah.

SOĞUK DUVARLAR/SICAK NEFESLER

İnsanoğlu hataya teşnedir.” demişti bir hocam. “Hata yapar, bilerek ya da bilmeyerek. İsteyerek ya da istemeyerek. Önemli olan iki şey vardır; birincisi yaptığının hata olduğunu kabul etmesi, ikincisi onu bir daha yapmayacak kadar pişman olup tövbe etmesi.

Okulu yeni bitirmiştim. Yaşımı olduğumdan küçük gösteren yüzüm, aksak yürüyüşüm, yüzümün yan tarafında hastalığımın bana çocukluktan kalma hatırası felcin izlerine bakınca kimse imam olabileceğime ihtimal vermezdi. Her hâlimle mesleğime uygun olmadığımı düşünür, küçümserlerdi. Bu da yetmezmiş gibi mezun olduğum sene devletin çıkarttığı bir emirle hapishanelere görevli gidecek imamların arasına yazılmıştı ismim. Yıllardır şehir dışında olmanın verdiği pratiklikle bana eşlik eden eski kırmızı valizimi toplayıp görev yerine gitmiştim. Yüreğim pıt pıt atıyordu. Ne ile karşılaşacağımı bilmemenin korkusuyla çekingenliğim birleşmiş, ayaklarımı geri geri götürmeye çalışıyordu ama her nasılsa sürüklendim.

Trenden indiğimde beni hapishaneden gelen bir görevli karşıladı. Önce baştan aşağı süzdü, sonra elini kirli sakalına götürüp sıvazladı. “Pek de küçükmüşsün.” dedi kaşlarını çatarak. “Pekiyi değil ya, hayır olsun sonumuz.”

Daha babayiğit birini göndermelerini bekliyormuş, öyle dedi. Yol boyunca o konuştu ben dinledim. Havalandırması çalışmayan arabanın açık pencerelerinden uğuldayarak yüzümüze vuran rüzgâra, taşlı toprak yolun engebeleriyle bizi hoplatan eski model arabanın tıkırtılarına karışan kalın sesiyle beni nelerin beklediğini anlattı. Azılı suçluların olduğu koğuşları, hafif suçlardan yatanları, pişmanlığı gözünden okunan zavallıları, demir parmaklıkların ailesiyle bütün bağlarını kopardığı kimsesizleri… Hayatının karardığını düşündüğü için çıkmayı reddedenleri… O anlattı ben dinledim sessizce, kırmızı çantamı daha sıkı kucaklayarak. Sonunda bana dönüp: “Korkma!” dedi. “Allah’ın izniyle kalkarsın altından.”

Başımı salladım sessizce, önünde durduğumuz yüksek taş duvarlara baktım. Ardında binlerce hikâyenin gizlendiği parmaklıkların dili olsaydı neler anlatırdı diye düşündüm. Yine de konuşmadım. Zaten az konuşurdum, bu da benimle muhatap olan insanların tereddütlerini artırıyordu doğal olarak.

Bulunduğumuz yer şehir dışındaydı. Geliş gidişler zor olacağından bana yan taraftaki yerleşkeden bir oda vermeyi tercih ettiler. “Dilersen burada kalabilirsin.” dediler. Beni başka bir yere bağlayan bir sebep de yoktu zaten, kabul ettim. Yerleşkenin yapılanması hapishaneden çok da farklı değildi aslında. Aynı mimarın elinden çıktığı belli olan binanın sadeliği, beton duvarların soğukluğu, ucu gözükmeyen yemyeşil çimenlerin renklendirdiği bahçeyle ancak biraz kırılıyordu. Gündüzleri demir parmaklıkların çevrelediği güneş almayan soğuk koridorlarda geçirdiğimden, akşamları bahçede yürümek bana anlatılmaz bir zevk veriyordu. İçeri girip çıktıkça özgürlüğünü her gün yeniden kazanmış bir insan gibi hissediyordum.

Envâi çeşit insanla karşılaştım bu zaman zarfında. Kiminin etrafına ördüğü kalın duvarları vardı, aşılması neredeyse imkânsız. Kimi gardını çoktan indirmişti, ne deniyorsa yapmaya meyyaldi. Kiminin öfkesi yıllar geçtikçe azalacağı yerde artmış, bilendikçe bilenmişti. Çok azının gözlerinde pişmanlık görüyordum.

Her koğuşun bir ağası vardı. Karakteri daha güçlü olan mı yoksa günahı daha büyük olan mı bu hakka sahip oluyordu bilmiyorum ama o ne derse o oluyor, son sözü o söylüyordu. Acımasızlık buranın yazılmamış kuralları arasındaydı sanki ama gece çöktüğünde demir ranzaların üzerine sığmayan koca koca adamların nefeslerinde ağlayan çocuklar saklanıyordu sanki. Bütün duyguların birbirine karıştığı bir yerdeydim ve ne hissedeceğimi bilmiyordum.

Geceleri uzun uzun yapacağım sohbetler üzerine çalışır, gündüzleri girdiğim toplantı salonundaki insanlara göz gezdirdiğimde konuşacaklarımın tamamen değiştiğine şahit olurdum. Bir müddet sonra plan yapmayı bir kenara bıraktım. Sadece okuyordum, elimden geldiğince dağarcığımı doldurmaya gayret ediyordum. O gün salonda kim ortaya laf atarsa onun üzerinden konuşmaya başlıyor, gidebildiğim yere kadar gidiyordum.

Mahkûmların bana güven duymaları çok zaman aldı, itiraf ediyorum. Herkes gibi onlar da karşılarına dikildiğimde acımasız bakışlarını sapladılar üzerime. Çekingen tavrımı fırsat bilerek üst üste sorular sorup sıkıştırmaya çalıştılar akıllarınca. Sessiz olabilirdim ama bu sorulan sorulara verecek cevabım olmadığı anlamına gelmiyordu. Nitekim baştan çizdim sınırımı:

“Ne isterseniz cevaplamaya hazırım. Dinde her şeyin bir cevabı vardır. Ama tek tek konuşursak ne dediğimiz anlaşılır. O yüzden lütfen sırayla girelim konulara.” dedim.

Ortaya çöken sessizlikte kalbimin boğazıma vuran çarpıntısını duyabilirdi yanımda dikilen biri olsaydı. Ne cesaretle konuşuyor diye düşünmüş olacaklar ki oturdukları yerde diklendiler, öne eğilip suratıma dik dik baktılar. Hiç bozmadım istifimi, elimdeki defteri masanın üzerine bırakıp başımı kaldırdım:

“Buyurun.” dedim. “Kim başlamak ister?”

Ve başladık. Günler haftaları, haftalar ayları kovaladı. Kimi zaman “Söyle bakalım imam efendi!” diye başlayan alaycı ve cevap beklenmeyen soruların muhatabı oldum, kimi zaman gerçekten bir şeyler öğrenmek isteyen mahcup insanların sessiz cümlelerine cevap buldum. Ama hepsini sabırla dinledim, hiçbirini diğerinden daha önemsiz görmedim. Ayaklarına kadar gittiysem vereceğim bir şey vardır dedim ve yaptım da.

Çok hikâyeler dinledim ama beni en çok etkileyen Hamdi’ydi. Bir insanın nasıl tövbesinden yeniden doğabileceğini gördüm onda. Kendinden vazgeçmiş bir insanın ümitle yeniden ayağa kalktığını, yaşamaya karar verdiğini gördüm.

Yirmi üçüncü koğuşun ağasıydı Hamdi. Gençti, otuz üç yaşında. Ama bir insanın otuz üç yıla sığdıramayacağı kadar çok olay sığdırmıştı hayatına. Sokaklarda büyümüştü. Sadece uyumak için eve gittiği çocukluk yıllarını anlatırdı. Sokak aralarında topladığı çocukları organize edip kurduğu çeteleri, okuldan kaçıp yaptıkları aşırılıkları… Başında dur diyen bir babası olmamış hiçbir zaman, nerede olduğunu bilmemiş, annesi büyütmüş onları. Hem çalışır hem de oradan buradan gelen yardımlarla ayakta tutmaya uğraşırmış aileyi. Sadece fırsat bulup yakaladığında “Oku!” dermiş Hamdi’ye, “Oku da kendini kurtar bu hâlden Hamdi.”

Okumak zor gelmiş Hamdi’ye. Ne sınıfta oturmayı kabullenmiş ne verilen ödevleri yapmayı. Neticede ortaokuldayken üst üste aldığı cezalar yüzünden önce okuldan uzaklaştırılmış sonra atılmış. Bir güzel dayak yemiş annesinden. Sonra yorgun kolları yanına düşmüş annesinin. “Dayanamıyorum.” demiş ağlamaklı. Tahammül edilen insan olmak ağrına gitmiş Hamdi’nin. Bir kaya oturmuş yüreğinin üzerine.

O gün çıkıp gitmiş evden Hamdi, bir daha dönmemek üzere. Sokaklarda yatmış, çöpten ekmek toplamış. “Bir kere ağladım sadece.” dedi. “Bir kere döküldü gözümden yaş. O oldu bir daha asla ağlamadım. Ağlamayacağıma söz verdim!”

Yeniden alıştığı hayata dönmüş sonunda, gittiği bir kenar mahallede çıkan kavgayı ayırmış, olayı dinleyip haklının yanında durmuş, güvenlerini kazanmış. Orayı mesken tutmuş kendine, yatacak bir yer vermişler, emrine gençler girmişler, laf söylemeyi iyi bilirmiş, adam tavlamayı becerirmiş. Kendine yeniden bir çete kurması zor olmamış bu yüzden. “Su aktı yolunu buldu.” dedi eliyle masanın üzerinde çizgiler çekerken.

Boş zamanlarımda bulurdu beni, gelir yanıma oturur kesik kesik anlatırdı hikâyesini oradan buradan. Ben kafamda eksik parçaları birleştirmeye çalışırken bir yandan da neden benimle paylaştığını düşünür, ardından geleceklere hazırlıklı olmaya çalışırdım kısıtlı öngörümle. İçimdeki huysuzlanmayı susturmaya çalışırken çetin bir tavır takınır, başımı ciddi ciddi sallayarak dinlerdim anlattıklarını. Bilge tavırlarla uygun tepkileri vermeye gayret ederdim. Başarıyordum demek ki anlatmaya devam ediyordu.

Yıllar içerisinde işleri büyütmüş Hamdi. Ailem dediği çocukların boğazlarını üstlenmiş, yaptıkları küçük işler zamanla yerini büyük işlere bırakmış, acıma duygusunu içinde çok derin bir yere gömmüş bu yüzden. Ne kadar sokak çocuğu bulduysa toplamış yanına, sahip çıkmış. Birlikte çalışmışlar, kazanmışlar. Güçlendikçe kulaktan kulağa yayılmış isimleri. Düşmanları çoğalmış elbet. Diş bileyenler fırsat kollar olmuşlar. Bir hatalarını bulsalar kavga için her an tetikte bekliyorlarmış ama Hamdi fırsat vermemiş. Ta ki birbiri üstüne binen iki işe kadar. İşlerinin kesiştiği çetelerden biri Hamdilerin mekânını basmış. Laf dalaşı yumruklaşmaya dönünce bıçağı çekivermiş adam. Hamdi de durmamış, kendini korumak için çektiği bıçak, geleceğine mal olmuş. “Bir anlıktı.” dedi. “Ne olduğunu anlamadım. Ben hiç adam öldürmedim. Çok dövdüm ama hiç öldürmedim. Onu da öldürmezdim ama oldu.” Karnında bıçakla yere yığılan adamın kanları elinde öylece kalakalmış.

Onun donuk anlattığı hikâyeyi gözümde canlandırırken bile benim tüylerim diken diken olmuştu. Bir insanın bir başkasının canına kıyabileceği düşüncesine o kadar uzaktım ki anlattıklarını anlamakta güçlük çekiyordum. O ise umursamaz bir tavırla parmaklarını masanın üzerinde tıkırdatıyor, dün yediği yemekten söz eder gibi davranıyordu.

“On yedi sene verdiler. Kazara adam öldürmekten on yedi sene... İsteyerek yapsaydım içim yanmazdı. On yedi senemi kırdılar.”

Karşı pencereye diktiğim bakışlarımı yavaşça yüzüne kaydırdım.

“Onlar mı yoksa sen mi?” dedim.

“Ne fark eder ki?” dedi.

“Yaptığından hiç pişmanlık duymuyor musun Hamdi Ağa?” dedim ona doğru eğilip.

Öylece kendini bıraktığı sandalyede kara gözlerini gözlerime dikti:

“Pişmanlık ne işe yarar seni zayıf göstermekten başka?” dedi gülerek. “Geri dönüşü olmayan şeyler yaptıktan sonra pişmanlık ne işe yarar imam efendi?”

“Hiç başka biri olmak istedin mi?” dedim bu sefer. Oturduğu yerde dikleşti, üst üste attığı bacaklarını indirdi, dirseklerini bacaklarına dayadı, yaklaştı bana, nefesini yüzümde hissedebileceğim kadar.

“İsterdim ya…” dedi. “Hiç günah işlememiş biri kadar masum olmak isterdim. Hiç elleri kirlenmemiş bir marangoz kadar temiz olmak isterdim. Ama olmadı, ne yapayım?”

Ayağa kalktı. Elindeki akik tesbihi masanın üzerine vurdu: “Bunları hiç konuşmadık.” dedi. Başımı salladım, gitti.

…

Günlerce düşündüm onu nasıl ikna edebileceğimi. Onu saran umutsuzluğu nasıl yıkabileceğimi, yeniden yaşamı ona nasıl sevdirebileceğimi… O kadar çok düşündüm ki sonunda düşünmeyi bıraktım. Su akıp yolunu bulacaktı nasıl olsa. Nitekim öyle oldu.

Bir ikindi vakti salondaki sohbeti bitirip çıktığımda ardımdan onun sesini duydum, omzunda ceketi elinde tesbihi bana doğru yürürken seslendi: “İmam efendi? Bir çay içelim mi?”

Gülümsedim. “İçelim.” dedim. Zaten itiraz ne mümkündü, oturduk.

“Böyle olmak benim suçum mu?” dedi bardağı yarıladığında. “Neticede başıma gelen hiçbir şeyi ben seçmedim hepsi Allah’ın takdiri. Beni bu hâle getiren hayatsa bütün bunlar benim suçum mu?”

Derin bir nefes aldım. İşte başlıyorduk. Kelimelerimi özenle seçmeye çalıştım, tane tane anlattım.

“Başına gelenlerin hiçbiri senin tercihin olmayabilir.” dedim. “Ama yaptığın tercihler ve ortaya çıkan sonuçlar senin eserindir. Peygamberin de babası ölmüştü hem de daha o doğmadan. Yedi yaşındayken de annesi öldü. Kimsesiz kalmak onun tercihi değildi ama o hiçbir zaman yanlışa meyletmedi.”

“Ya o Peygamberdi imam efendi, karıştırma şimdi.” dedi elini sallayarak. “Neden?” dedim.

“Neden karıştırmayayım? O melek miydi? O da bizim gibi bir insandı. Birçoğumuz gibi çok zor hayat şartlarıyla mücadele etmek zorunda kalan bir insan hem de. Onu özellikle karıştırmalıyız ki insanın zor durumda kaldığında bile doğru tercihler yapabileceğini görelim. O en canlı örnek değil mi?”

“Beni bu hâle tercihlerim mi getirdi yani? Hayatımın suçlusu ben miyim?” dedi. Öfkelenmeye başlamıştı, bunu istemiyordum.

“Hepimiz hata yaparız.” dedim ellerimi masanın üzerine koyup. “İnsan hataya teşnedir. Kimi zaman verdiğimiz kararlar, kimi zaman duygularımıza kapılıp yaptığımız anlık davranışlar hatalıdır. Sana hata yapmadın diyemem. Ama yaptığın hatalar için Rabbini suçlama diyebilirim. Kendin dışındakini suçlamak bir kaçış yoludur. Hata yaptığını kabul edersen düzeltebilirsin.”

“Şu saatten sonra neyi düzelteyim söyle bana imam efendi?” diye bağırdı. “Neyi düzeltebilirim bu saatten sonra! Hangi dua düzeltir beni?”

Hayatımın en büyük imtihanını yaşıyordum. Ya benim hayatıma mâl olacaktı bu konuşma ya onun hayatına. Bu riski göze alarak devam ettim.

“Sen hiç duydun mu ağa, Kur’an’da bir ayet var bizim gibiler için. Zümer suresinin 53. ayetinde Rabbin diyor ki: ‘Ey kendi nefisleri aleyhine haddi aşan kullarım! Allah’ın rahmetinden ümit kesmeyin! Çünkü Allah bütün günahları bağışlar. Şüphesiz ki O, çok bağışlayan, çok esirgeyendir.’

Haddi aşan kullarım diyor. Bize diyor, önüne bakmadan dere tepe düz giden, hatasını fark edene kadar derenin suyu boyunu aşanlara diyor. Sonunda kendinden de hayattan da ümidini kesenlere diyor. Benden bir şey olmaz diyenlere diyor. Benim rahmetimden ümidinizi kesmeyin diyor. O insanlar gibi değil ağa, insan affetmez kin tutar da Rabbin affeder. Yeter ki tövbe et. Ne yaptığını fark et. Bir daha yapmamaya niyet et. Affederim diyor. Onun merhameti kimseninkine benzemez!”

Hamdi’nin omuzları düştü. Derin bir nefes aldım. Masaya dayadığı koluna bakarken elindeki tesbihi deli gibi sallıyordu. Hiç sesini çıkarmadı, uzunca bir süre oturduk öylece. Sözlerimi içine sindirsin diye dua ettim beklerken. Söyleten Allah ise kalbine işleyecek de oydu. Bekledim sadece.

Sonunda kaldırdı başını, heybetli cüssesini öne doğru eğdi. “Düşüneceğim bunu.” dedi. Kalkıp gitti.

…

Günlerce görmedim Hamdi’yi. O kadar ki hasta mı diye sordum sonunda. “İyi. Çıkmıyor koğuştan dışarı, canı istemiyormuş.” dediler. “Öyle olsun.” dedim. “Ben giderim yanına.” Koğuşlara girmek yasaktı, muavine durumu şöyle bir anlattım üstünden. “Seni içeri sokamam.” dedi “Ama onu dışarı çıkartırım.” “Tamam.” dedim, bekleme salonuna gittim, bekledim gelmesini. İçeri girdiğinde ilk kez onu böyle çökük gördüm, o yeri titreten heybetinden eser yoktu üzerinde. Sakince geldi oturdu karşıma.

“İyi misin?” dedim, başını salladı.

“Çok düşündüm imam efendi. Allah hakikaten bu kadar günahı affeder mi? Hiç düşünmeden haramı helali hesaba katmadan yaptıklarımı? Benden Allah’ın umudu kalmış mıdır?”

“Olmaz mı ağa?” dedim heyecanla. “Rabbim affeder inşallah ama senin yüzünü Rabbine dönüp tövbe etmeye niyetin var mı? ”

“Ederim de…” dedi sessizce. “Ben tövbe ederim de o affeder mi bilmem.”

“Ağa!” dedim sesimi yükseltip. “Bana bak! Gözlerimin içine bak.” Başını kaldırdı, merakla baktı gözlerimin içine, ne var der gibi. “Gözlerindeki pişmanlığı ben görüyorsam kalbindeki pişmanlığı da Allah görüyor. Pişmanlık en büyük tövbedir. Sen gayret et Rabbim af kapılarını aralar elbet. Yeniden doğmuş gibi olursun. Elleri hiç kirlenmemiş bir marangoz gibi…”

Başını salladı. “Tamam imam efendi, tamam. Beni yıktın geçtin.”

“Yenisini inşa et o zaman sen de.” dedim gülerek. “Daha iyisini yapman için işte sana fırsat.”

…

Küllerinden yeniden doğdu Hamdi. Küçük bir çocuk gibi her aklına eseni sordu, her dediğimi yaptı. “Allah ne demiş?” dediğinde her seferinde bir ayeti açıkladım. Onu alıp içine sindirdi. Baştan ayağa değişti. Bir insanın nasıl kendini yenileyebileceğini gösterdi bana. Umudun nasıl yeşerdiğini… Rabbini nasıl sevdiğini…

Dua ederken Rabbine duyduğu mahcubiyeti hiç unutmadım, unutamam.

Rabbim onu sevsin.

BOYNUMUN BORCU

İnsan dünyaya gözlerini açarken boynunda borcuyla başlar ağlamaya. En büyük borcu Rabbinedir, yoktan bir değer biçilerek kendine verilmiş hayatın hakkını ödemek için çabalar ömrü boyunca. Borcunun farkında olan insanın boynu hep büküktür Rabbine karşı. “Ödemeye yetecek mi hayatım?” diye düşünüp durur. Rabbimiz bizi borcunu ödeyebilenlerden eylesin.

Bazı insanların ruhlarının sükûneti yüzlerine yansır, benim dedem de böyle bir insandı. Öyle bir bakışla bakardı ki insanın yüzüne, mavi gözlerinin nemiyle buğulanırdınız. Öyle merhametle kurardı ki cümlelerini, ömrü boyunca hiç kimseyi kırmamış sanırdınız. Benim için Tahir dedemi özel kılan şeyler ise bundan öteydi aslında. Hayat yolumu çizmişti benim. Savaş kalıntılarıyla büyümüş bir çocuk oluşu, bir yandan o yılların yokluk sancısıyla boğuşurken diğer yandan büyüklerinin eteğinde Kur’an’ı hıfzedişi benim gözümde onu çok özel kılmıştı. “Ne zaman Kur’an okuduğumu hatırlamıyorum yavrum.” derdi anlatırken. “Kalktım ki Kur’an okuyorum, o kadar küçüktüm. Çok zor zamanlardı.”

Üç erkeğin ortancasıymış dedem. 1935 yılında küçücük bir çocukken yerleşmişler Erzincan’a. 39 depreminde daha dokuz yaşındaymış. “Fırat’ın o yüzü yıkıldı, bu yüzü yıkılmadı ne hikmetse. Biz yıkılmayan taraftaydık.” diye anlatırdı. Ağabeyi, halaları, amcaları öte taraftaymış deprem olduğunda. Gecenin kör karanlığında tok sesleri, yükselen ateşleri görünce atmışlar kendilerini dışarı. Kış vakti evleri ısıtan sobaların yangını ahşap evleri sardığında gecenin karanlığını gündüze çevirmiş. “Kırk bin nüfuslu şehrin yirmi bini gitti o gece.” derdi. Babası manzaraya yaşlı gözlerle baktıktan sonra eğreti duran kerpiç eve dönmüş, abdest alıp sabah namazını kıldırmış, “Sükûnetli olun.” dedikten sonra geçmişler karşı tarafa. Toprağın üzerinde kümbet gibi duran yıkıntıların arasından geçip ağaçlardan, çeşmelerden esinlenerek bulmuşlar halasının evini. “Alttan bulgur kazanı gibi kaynatmış yeri.” derdi. Aynı aileden on iki nüfus gitmiş o gece. Ağabeyini kurtarmışlar halasıyla beraber. Yaralılarla birlikte nehrin öbür yakasına taşımışlar herkesi. Kapıların girişinde büyük bahçeler olurmuş o zamanlar, oralara çadırlar kurmuşlar. “Geceleri kaşık istifi yatardık, ter içinde uyanırdık o kara kışta bile sabaha.” derdi. Babası köyün hocasıymış bırakıp gidememiş halkını. Dedemleri çocuklarla beraber anasının köyüne yollamış emin olsunlar diye. Ne kâğıt var ne kayıt o zamanlar, çocukların boylarına poslarına, ailelerin beyanına bakıp bölmüşler sınıflara. Dedem ikiden dörde geçivermiş, ağabeyi de üçten beşe… Tek sınıfta art arda dizilmiş sıralarda bir öğretmen ders verirmiş sırayla hepsine. Öylelikle mezun olmuşlar ilkokuldan.

“İkinci cihan harbi zamanı. Kıtlık diz boyu, yiyecek ekmek yoktu.” derdi. Ufak tefekmiş dedem de. Babası, ilkokuldan çıkmış kısacık boylu yeni yetmeye kıyamamış, almış kolunun altına geri götürmüş Erzincan’a. “Hocalar öldü oğul.” demiş. “Dini bilen kalmayacak. Otur dizimin dibine öğreteceğim sana Kur’an’ı!”

Babasının disipliniyle ezberlemiş, her ezberini dizinin dibinde vermiş. Yazın tarlada öküz çiftinin başında yedi ay çalışıp, kışları beş ay hafızlık yaparak geçirmiş. Her yaz öğrendiklerini unutur, her kış yeni baştan başlarmış Tahir dedem. Eskiyi yeniye kata kata dört senede bitirmiş. O yıllarda ağabeyi de öğretmen olmuş, Zile’ye yollamışlar on dokuz yaşındaki genci. Bir öküzle bir karış toprak, boş zamanlarında iş öğreteceksin buradaki insanlara, demişler. Kendinden on üç yaş büyük bir kızla nişanlamışlar, halası mektupla haber göndermiş, gel düğün yap oğluna, diye. Kalkıp Zile’ye varmışlar apar topar. Varınca köyün muhtarı bırakmamış dedemin babasını: “Bizim köyün imamını askere aldılar, bir imam bekledik bugüne kadar, sen geldin. Bırakmam gari!” diye. Babası “Sen dön, evi köyü topla gel biz daha buradan ayrılamayız.” demiş. Tahir dedem “Sırtımda bir çuval patatesle geldim Zile’ye…” derdi. “Bir teneke buğday, yağ, şeker, her şeyimiz buydu. Babam imamlık yapardı ben de müezzini olurdum. Boş vakitlerinde ezber verir, işi çıksa da mihraba geçsem diye beklerdim.”

Askere gidip dönünce almış işi ele. Kâh muhtar olmuş, kâh imam, kâh müezzin. Marangozluktan hattatlığa kadar ne iş bulsa yaparmış. “Çok yazdım camilerin içlerindeki hatları, kubbeleri çok süsledim.” derdi. Hiçbir eğitim almadığı hâlde, “Babamın dağarcığından dökülenleri otuz yıl harcadım bitiremedim. Civar köylerden hutbemi dinlemeye gelirlerdi. Ne bildiysem öğretmek için uğraştım.” derdi. Gözlerinin kenarlarında biriken yaşları titreyen parmaklarıyla siler, latif bir dille şükrederdi Rabbine. Başını iki yana sallar: “İnsanın ilim öğrenmeye hevesi olsun yavrum, Allah yolunu açar.” derdi. Sonra bana muzipçe takılır: “Şimdi ders öğrenmede ne var yavrum, kitap önünde, hoca önünde. Öğrenmezsen Allah sorar.” deyip gülerdi.

Yalvarır gibi konuşurdu.

“Sizin kıymetini bilmediğiniz Kur’an’ı biz kalbimize işledik ilmek ilmek. Biz size taşıdık siz evlatlarınıza taşıyın.”

Otuz bir torunduk biz. Bayram oldu mu eteğinde toplanırdık, ak sakallarının çevrelediği güzel yüzüne bakardık, mavi gözlerini tek tek gezdirirdi üzerimizde. Ağzından bir şey dökülse de dinlesek diye bekleşirdik. Az konuşur, çok gülümserdi. Biraz sohbet ettikten sonra “Kur’an mu’ciz, okuyan aciz. Ben kitabıma gidiyorum, okumazsam unuturum.” der kalkardı yanımızdan. Yan odaya geçer, sehpasının üzerinde duran rahlede hep açık bekleyen kitabı hafif sesle, yanık makamıyla tekrar ederdi. Her gün bir cüz, hiç sekmezdi.

…

Bir yaz günü yamacına çöküp ellerini tutmuş, gözlerinin içine bakıp “Anlatsana.” demiştim. Üzmezdi kimseyi, neneme iki çay ısmarlayıp ılık ılık konuşmuştu hatıralarından yine. “Kırkla elli yılları arasında ayağını yere basan hafız çıktı. Hepimiz ne öğrendiysek öğrettik.” dediğinde sarılıp öptüm elini. “Siz olmasaydınız bizim hâlimiz nice olurdu?” dedim. Başımı okşadı dakikalarca. “Sana vasiyetim olsun. Dinini yaşayacaksın, yaşatacaksın. Ne biliyorsan öğretmek boynunun borcu olsun.” dedi. “Senin torununsam yaparım.” dedim, söz verdim.

“Kabre girdiğinde sanma ki kitabım Kur’an’dır deyip kurtulacaksın. Sana oku diyecekler, okuyamadığında nasıl vereceksin hesabını? Evde asmak için değil bu yavrum, kulaklarına küpe yapmak için. Hangi anne baba çocuğunun dersinde zayıf kaldığına üzüldüğü kadar Kur’an öğrenemediğine üzülmüyorsa onları bulacaksın, onların evlatları doldursun camileri diye uğraşacaksın.” dedi. “Söz!” dedim. Bir öptü ki alnımdan, dünyaları verseler değişmem o cesareti.

…

Elimde Kur’an yıllarca hocalık yaptım. Rabbin “Oku!” dediğini okuyamayan kimse kalmasın diye. Dedemin bana teslim ettiği sancağı benden sonra taşıyacak neferler yetişsin diye. “Size iki şey bırakıyorum. Onlara sımsıkı sarıldığınız sürece yolunuzu şaşırmayacaksınız. Allah’ın kitabı ve Peygamberin sünneti!”21 buyuran Resûl’ün bıraktığı emanetleri elime aldım, yolunu şaşıran kim varsa elinden tutmak için çabalıyorum. İyi ki dedemdi Tahir Hoca… İyi ki tuttu elimden.

Arayıp durduğumu bulduran Rabbe hamdolsun.

21 Hadislerle İslâm Cilt 1, Sayfa 413.

MÜCAHİD

Hayat aynı hayat. Ama hepimizin derdi başka. Hepimizin durduğu yer, bakışı başka çünkü... Zihnimizdeki kelimelerin anlamları, bizde bıraktığı izler, kapladıkları yer, yoğunlukları bile başka başka. Bütün bu başkalıkların arasında bir yer bulmuşuz kendimize, sarıp sarmalamışız kendimizi, sahiplenmişiz anladıklarımızı. Belki de bu yüzden başkalarını anlamakta bu kadar güçlük çekiyoruz kim bilir!

Geçmişimin izleri ancak babamın dedesine kadar ulaşabildiğim kadarıyla kaldı, gerisi silik bir toprak yol mazide. Onun bir kurtuluş savaşı gazisi, bir kahraman oluşu belki de bugüne kadar adının anılmasında en büyük etkendir. Babam biz küçükken “Bir kahraman torunusunuz siz!” derdi, öyle bir şerefti bizim için. Büyük dedem savaştan sağ dönmeyi başarmış fakat cephede bedeninden ve ruhundan kalıntılar bırakmış bir gazi imiş. Öyle bir zamanda askerleri azametli gösteren gözü karalıklarıydı elbet, dedem de cephenin en gözü kara askerlerinden biriymiş. Ölmeyi, geri dönmemeyi göze almışken, bir kış günü sisten gözün gözü görmediği karlı bir akşam vakti köyün ucundan gözükmüş silueti. Köylülerin heyecanlı bağırışlarına çıkmış nenem, dedemi görünce bir hayret nidası çıkıvermiş ağzından. “Seni beklemiyordum!”

Bu sözün içinde hem sevinç hem burukluk varmış. Rabbine emanet edip şehitliğine kendini alıştırmışken karşısında eşini buluvermenin sevinci, şehitlikten geri kalacağı düşüncesinin hüznüne karışmış. Dedem abasını indirmiş omzundan, kasketini çıkarmaya davranmış soğuktan donan ellerini ceplerinden çıkarıp. O zaman anlamış nenem neden döndüğünü… İki elinde de yalnızca birer parmak varmış, sarıya çalan sargının içinde gözüken. Usulca eğmiş başını, dedemi hürmetle buyur etmiş içeri.

Sekiz parmağını bırakmış dedem cephede, bir top mermisinin zamansız patlamasıyla. Nenem dedemi sobanın başına alıp ısıtınca tutmuş ellerinden, öpüp yüzüne gözüne sürmüş, “Kurban olurum ben bu ellere.” diyerek. Dedem bitap hâliyle sessizce iç çekiyormuş: “Üzülüyor musun?” demiş nenem, “Üzülme. Sen ne şereflisin. Oraya vatanını, dinini, ırzını korumak için gittin. Sen oraya yalnızca Rabbin rızası için gittin. Bilmez misin Efendimiz, ‘Eğer sen sabrederek ve sevabını sadece Allah’tan bekleyerek savaşırsan Allah da seni sabreden ve yaptığı mücadelenin karşılığını sadece Allah’tan bekleyen bir kişi olarak diriltir.’ buyurmuş.22 Neye üzülüyorsun?”

Dedem çekmiş ellerini nenemin ellerinden, “Ben ona mı üzülürüm sanırsın hatun?” demiş hırsla, “Bırakmadılar ki iki gâvurun daha gırtlağını sıkayım. Iskartaya çıkardılar beni. Göndermeyin dedim, bırakın kalayım burada dedim. Bırakmadılar. Komutanım bırakmadı. Ahhh! Ne vardı bıraksalardı, şu kalan iki parmağımla onlara dünyanın kaç bucak olduğunu gösterseydim! Bizim ölümüzden bile korkar onlar! Çıksaydım karşılarına da sadece yürüseydim, heybetimden kaçışsalardı! Bırakmadılar…”

Dedemin bütün hüznü şehit olamamaktanmış meğer. Kaybettiğine değil, kaybedemediği canına yanıyormuş. “Vardır bunda da bir hayır.” demiş nenem, “Ben senden razıyım, komutanların da senden razı olmuş. İnşallah Rabbim de razıdır senden. Ne olur üzülme.”

…

Bir savaş ki akıllara durgunluk verir. Yalnızca cephede değil, memleketin her yerinde insanların hayatla savaşı… Adı üstünde kurtuluşu için savaşan insanların ortak acısıymış bu. Dedem gibi pek az gazi geri dönmüş köyüne, çoğunu orada koyun koyuna gömmüşler sıcacık toprağın altına. Dedem savaş sona erince gazi madalyası ile onurlandırılmış. Babamın bugün bile gözü gibi baktığı, ipeklere sarılı o madalyayı tam kalbinin üzerine takmışlar. Gözleri dolmuş, titremiş bacakları… “Aklımı yitirecek gibi oldum. Kalbim dayanmayacak sandım bu heyecana.” dermiş anlatırken. Yine de fazlasını yapamamanın hüznüyle yaşamış kalan ömrünü. Bir de maaş bağlamışlar, üç aydan üç aya bir altın lira. Devletin belini doğrultacak hâli yok iken bile gazisine hürmeti başkaymış. Öyle bir zaman anlatırlardı ki suyun ekmeğin en âlâ katık olduğu, bir gün yenirse diğer gün oruç tutulduğu. “Biz hiç sofradan doyarak kalkmazdık.” derdi babamın babası çocukluğunu anlatırken. “Hep biraz aç kalırdık, sofradaki son birkaç lokmayı herkes bir küçüğüne bırakırdı. Onun daha çok canı çeker, açlığa dayanamaz diye. Küçük de edebinden elini uzatamazdı. O son lokma nasıl olursa hep kalırdı.” derdi. Bizim hayalimize sığmayacak kadar büyük acıların içinde öğütmüş zaman onları. İki değirmen taşının arasında bir avuç un olmadan sürtüne sürtüne erimişler, kendilerinden geçmişler. Canlarından, nefislerinin çektiklerinden… Bir tek şeyden geçememişler: Dinlerinden. O, hep yaşarken tutundukları en sağlam dal olmaya devam etmiş.

Büyük dedemin ucu bucağı gözükmez tarlaları varmış, ekin zamanı o tarlaları köyün delikanlılarına biçtirip ambarına doldurtmuş. Sonra haber salmış, “Kimin ne kadar ihtiyacı varsa gelsin söylesin, alsın gitsin.” diye. Neneme de: “Aklında tut, kimsenin hakkını kimseye geçirme. Birine birinden fazla iki sefer verme.” demiş. Hayır yaparken bile hakkı düşünürmüş. Ama nenem… Ah nenem… Öyle bir cömertlik varmış ki hamurunda, asla dayanamazmış. Hele ki gelenin eteğinde küçük bebeleri gördü mü yahut eşinin savaşta şehit düştüğünü duydu mu çaktırmadan iki üç tas fazladan doldururmuş heybesine. “Efendimiz (sas): ‘Kim, Allah yolunda savaşa çıkan gazinin arkasından ailesine iyi bir şekilde göz kulak olursa o da savaşmış gibi olur.’ buyurmuş.23 Bu da benim cihadım olsun!” diyerek yollarmış. O fakirliğin içerisinde dedemin üç aydan üç aya cebine giren altın liralar köyün ağası olmasına yetmiş. Öyle bir zenginlik gibi gelirmiş ki insanlara, ihtiram ederlermiş. Şimdi biz görsek hâllerini burun kıvırırız belki ama en zengin bile fakirmiş işte. Garip bir dilemma…

O garipliğin içinde beş çocuk büyütmüş büyük nenem. Her biri birbirinden kıymetli beş erkek çocuğu… Kıymeti sanırsanız ki büyüdüklerinde geldikleri makamlardan yahut kazandıkları rızıklardan gelir, hayır! Hepsi nenemin edep tekkesinde terbiye olmuşlar. Hayatı boyunca okuma yazma bilmeyen nenem, tam bir peygamber aşığıymış. Her hareketinde onu hatırlatacak bir söz dökülürmüş dilinden. Ya bir hadis ya Peygamberin hâlini anlatan bir cümle. Onunla yaşarmış tabiri caizse. Dedem, bize hiçbir zaman dünyalık bir şey için kızmadı annem, derdi. “Kaşlarını ancak edepten yana bir kusur işlersek çatardı. Bir de üstüne üstlük ‘Peygamberin olsa böyle mi yapardı?’ diye sorardı. Ben hayatımda hiç kimseye onun kadar benzemek istemedim. Hayalimde çizdiği bir kalıp vardı annemin, ben o kalıbın içinde şekillendim. Peygamberin kalıbıydı o. Annem bizi eritip içine döktü. Her taştığımızda eritip yeniden döktü, ta ki tam şeklini aldığımızı düşünene dek. Yine de bir yanı hep buruk olurdu, eksik bıraktıklarımıza üzülürdü. Onun derdi de buydu işte.”

Dedem cömertliğini annesinden, cihad aşkını babasından almıştı besbelli. “Peygamberimiz (sas), ‘Ellerinizle, dillerinizle ve mallarınızla cihad edin.’ buyurmuş, müminin cihadı hiç bitmez.24 Doğru duruşu bile cihaddır. Sanmayın ki İslamiyet bugünlere gökten zembille indi. Onu getirip bizim kucağımıza bıraktıkları gün aldık biz emaneti. Dini hakkıyla yaşamayan her Müslüman mesuldür artık bu emanetten!” derdi. Sertti, hem bakışları hem sözleri. Uzun boylu, geniş omuzlu, çatık kaşlı bir adamdı. Babam onun bu hâlinin, hayata çok küçük yaşta atılmaktan kaynaklandığını söylerdi. “Onların çektiklerini siz bir gün çekseniz isyana düşerdiniz. Kıymetini bilin. Her lafı altın değerindedir.” diye de tembihlerdi her fırsatta. Ben de hep kulağımı dört açıp dinlerdim.

Büyük nenem oğullarının ilim sahibi olmasını çok istemiş. Büyük dedem de belleri doğrulunca gidip kendi hayatlarını kurmalarını dilemiş. İkisinin arasında kalan dedem ve kardeşleri de biraz ondan biraz bundan derken tutturmuşlar kendi yollarını. Babamın İstanbul’da dünyaya gelmesi, dedemin ticarete atılmaya karar vermesiyle olmuş. Babası bir gün karşısına alıp “Koca adam oldun. Daha ne kadar babanın eline bakacaksın?” diye çıkışmış. “Sanma ki bu bağlar tarlalar sana kalacak! Hepsini dağıtacağım ben. Vasiyetimdir, öldüğüm vakit ihtiyacı olan kim varsa gelsin hakkını alsın gitsin. Sen de git kendi rızkını kazan!”

Dedem o sözleri ceplerine doldurup gelmiş İstanbul’a. Kâh orada kâh burada derken ticarete bulaşmış ucundan. Becerikli adamın işi kolay olur, işini bir halıcı dükkânında tutturunca kazanmaya başlamış. Dükkân sahibi ondaki bu kabiliyeti fark edince çarşı içinde çığırtkanlığa çıkarmış. Dedem gün boyu onlarca müşteri getirirmiş dükkâna, kollarının altına bir şey sıkıştırmadan da göndermezmiş. Hayret ederdim bunu dinlerken, o kadar az konuşur, o kadar gülerdi ki dedem, onun bir zamanlar bunları yapabilen bir genç olduğuna inanasım gelmezdi. Ama başarmış işte. Dağın başındaki bir köyden çıkıp gelen o genç adam okuma yazmayı da öğrenmiş, ticareti de eşliği de babalığı da…

Pek eli açıktı, ben yaşlılığına denk geldim dedemin. Evin en küçüğüydüm, çocukluk yıllarımda hâline şahit olduğum dedem artık elini ayağını işten çekmiş, namaz vakitlerinde caminin yolunu tutan, ikindi vaktine kadar evinde zikir yapan, akşam namazından sonra sohbet meclislerine katılan bir yaşlı zata dönüşmüştü. Babam da onun gibi ticaretle ilgilendiğinden hayatımız iç içeydi. Birbirine bitişik iki ahşap evde otururduk, eve geldiğimizde önce dedeme uğrar elini öperdik. Dedem sırtından hiç çıkarmadığı siyah deri yeleğinin cebine elini sokar, birkaç bozukluk bırakırdı avucumuza. Sonra, “Okuyun bakalım.” derdi, her gün ezber verirdik. Okul çıkışında gittiğimiz caminin imamı bize neyi öğrettiyse onu tekrar ederdik aşkla. Bir keyiflenirdi ki sormayın. Bazen sureyi bitirmişsek keyfini ikiye katlar, birkaç bozukluk daha kapardık. Ağabeyimle ezberlerimizi yarıştırırdık sırf bu yüzden.

Yalnız bize değil ev ahalisine de bir o kadar cömertti. Zerzevatçı geldiğinde anneme seslenir, ne lazımsa al, derdi. Annem ne getirse “Bu kadar mı olur, git bir bu kadar daha al.” diyerek geri gönderirdi. Sofraya önce bizi oturturdu, “Besmele çekin başlayın.” Derdi. Biz elimizi uzatmadan o yemezdi. Biz doyana kadar da kaldırtmazdı sofrayı. Kendisi öyle miydi ya… Bir tabağın ucundan iki lokma alır, üzerine bir lokma ekmek atar ağzına, dakikalarca çiğnerdi. Bizim bitirdiğimizi görünce de tok sesiyle okkalı bir, “Elhamdulillaaah!” çekerdi. Babaannem her seferinde “Bir şey yemedin.” diye sitem eder, koca ellerini dizlerine koyup “Bana karışma. Ben razıyım hâlimden. Ellerinize sağlık.” der, sustururdu.

Gel zaman git zaman babaannem de alıştı dedemin bu hâline. Dedem evde kalmaya başladığından beri yemeğini azaltmış, bu duruma uzunca bir süre itiraz eden babaannem de sonunda bırakmıştı konuşmayı. Yine de arada dayanamaz, “Hasta olacaksın diye endişeleniyorum.” derdi. “Benim yemeye ihtiyacım yok, işte bu sabiler yesin büyüsün. Ben büyümüşüm büyüyeceğim kadar.” diyerek bizi gösterirdi dedem.

“Sanki onların rızkını mı yiyorsun? Herkesin rızkı aynı sofrada, ayrı kaşıklarda söyletme beni efendi.”

Ne söylese kâfi gelmezdi. Babaannem kendi konuştuğuyla kalırdı, öylece söylene söylene çıkardı odadan. Dedem bize döner, muzipçe göz kırpar, kıkırdayan hâlimize bakarken dalardı.

Hiç unutmam, bir gün dayanamadım bu münakaşaya, haddimi unutup dalıverdim lafın ortasına. “Dede sen de ne olur yesen azıcık daha? Söyletmesen babaannemi...” dedim. Sonra utandım hâlimden, başımı eğdim. Dedem o ciddi hâlini takınıp eliyle dizine vurdu.

“Gel bakalım buraya.” dedi. “Sana iki laf edeyim.”

Dizinin dibine yanaşırken ağabeyim göründü kapıda, onu da çağırdı, oturttu diğer dizinin ucuna. Elleriyle çenelerimizi tutup kaldırdı, “Ben size ne dedim?” dedi, cevabını beklediği bir soru değildi bu. Dikkatimizi cezbetmek istemişti. Gözlerimizi koca koca açıp baktık yüzüne.

“Peygamberimiz (sas), ‘Ellerinizle, dillerinizle ve mallarınızla cihad edin.’ buyurmuş, müminin cihadı hiç bitmez demedim mi? Ben şimdi şu yaşına gelmiş yaşlı bir adamım. Benim cihadım ne olur? Bedenim yeter mi cephede cihad etmeye? Hâlim var mı kolumu kaldırmaya? Ya siz? Şimdi size cihad edin desem gücünüz yeter mi? Bizim cihadımız cephede gâvurla değil, bizim cihadımız kendimizle. Biz, Peygamberimizin, ‘Mücahid, Allah’a itaat yolunda nefsi ile cihad edendir.’ buyurduğu mücahidleriz.25 Önce nefsimizi terbiye edeceğiz. Ben az yerim, neden? Nefsim fazlasını istediği için! Nefsin istediğini yapmayacaksın. İşte cihad budur! Onu ya coşturursun ya ezersin. Coşturursan o sana hükmeder, ezersen sen ona! Aynı cihad gibi! Bu da benim kemâlat uğraşım. O yüzden inat ederim nenenize, yoksa solsun ister miyim gül yüzü? O beni anlamıyor ama siz anlayın. Oldu mu?”

Babaannemin bu sözleri eşikte dinlerken içini çektiğini duydum, dönüp baktığımda gözlerinde gördüğüm muhabbeti bir daha hiçbir gözde göremedim ben. O gün, “Tamam.” dedi, “Bir daha sana söz söylemek haddim değil. Cihadın mübarek olsun.”

Bana bu kadar hatırayı süz deseler, süzer o cümlenin kâsesine doldurur sunarım. Dilerim ki Rabbimden, bizi nefsine galip gelen mücahidlerden eylesin.

22 Hadislerle İslâm Cilt 4, Sayfa 481.

23 Hadislerle İslâm Cilt 4, Sayfa 509.

24 Hadislerle İslâm Cilt 4, Sayfa 473.

25 Hadislerle İslâm Cilt 4, Sayfa 471.

KIZIL DEVELER

İnsanların söyledikleri sözler yemişler gibidir. Ceplerinize koyarsınız, bir zaman sonra çıkarır ağzınıza atarsınız, kiminin tadı pek güzeldir, hatırladıkça yüzünüzü güldürür; kimininki acıdır, yüreğinizi burar. Söz karşıdakine ikramdır aslında, insan elinde, kalbinde ne varsa onu ikram eder. Onun için lafına bakarız insanın. İkramı kadardır herkes sonuçta…

Bir ikindi vakti çıkmıştı annem evden. Etekleri rüzgârda uçuşurken yana yana beni aradığını fark eden Raziye Abla “Bağdalar…” demiş, ne bileyim annemin öyle arandığını. Evin az uzağındaki yamaçta, dedemlerin armut ağacının tepesine tırmanmış, keyifle sulu armutları mideye indirmekle meşguldüm ben. “Aliiii!” Kesin kızacak diye daha da sindim dalların arasına, iyice kayboldum, yaprakların arasından izlemeye başladım olan biteni. Annem beni bulamadı, iyice telaşlandı, köylüler birer ikişer çıktılar kapıların önüne, bir ağızdan adımı çığırmaya başladılar. Hiç kıpırdamadan öylece durdum, korkum büyüdükçe büyüdü. Nefesimi tutmuş beklerken Mustafa amcanın gür sesi patladı arkam sıra: “İn bakiyim aşağı!” Ensemden tutup götürdü annemin yanına, annem gözleri yaşlı, omuzları düşmüş baktı baktı, kızacak sanırken: “Teyzen…” dedi, “İyi değilmiş teyzen. Gidiyorum ben.”

Annemden ilk kez böyle ayrıldım. Hiçbir şey soramadan, kapı aralarından konuşulanları dinleyerek, kafamda oluşturduğum hikâyenin aslını merak ederek… Teyzem başka köye gelin gitmişti. Çok uzak değildi, bir araba bulurlarsa bir saate oradaydı. Bulamazlarsa eşekle gitmeye de razıydı annem, beklemek yüreğine ağır geliyordu. Teyzem yeni gelin olmuştu, çok değil belki bir iki sene evvel… Çocuğu olacak diyorlardı, “Allah’ım tosun gibi bir oğlan bağışlasın.” diye dua ediyorlardı. Doğmuştu tosun ama teyzem hastalanmıştı, ne olmuştu bilmiyorum. “Beti benzi atmış, kanı çekilmiş dediler.” diyordu annem. Alelacele topladığı iki fistanı bir çıkın yaptı, bir gün önceden yoğurduğu ekmeklerden aldı, biraz da meyve, gitti.

Babaannem vardı evde, gözü arkada kalmazdı, korkmazdı bizi bırakırken. Babam çok merhametli bir adamdı zaten istemezdi oturduğu yerde kendini yesin bitirsin. Evin kalabalığıyla bir şekilde bakılır çocuklar diye düşündüler besbelli. Benden büyük iki ablam zaten işi ele almışlardı, bense bunu fırsat bilip Arif dayımın yanında almıştım soluğu. Annem helallik dilemek için anneannemin evine gittiğinde ardından gitmiş, bahçede koştururken dayımı bulmuş kolunun altına girivermiştim. “Seninle kalayım mı?” başını sallamıştı. Az konuşurdu, gençti, evlenmemişti, aklı yitik diyenler de vardı ama bana sorsanız dünyanın en keyifli insanıydı. Deli olduğunu da hiç düşünmüyordum. “Ananın haberi var mı?” demişti, başımı sallamıştım hararetle. “İyi o zaman…”

Uzun boylu, ince yapılı, sarıya çalan saçları kısacık, seyrek sakalı uzun bir adamdı dayım. Kimseye bir zararı dokunmazdı. Hep gülümserdi, gülümseyen bir insanın ne zararı olur ki âleme? Anneannem bir başına büyütmüştü çocuklarını, dedem pek gençken ölmüş. Herkes dayımı “Halime’nin oğlan” diye bilirdi. Sonra sonra “Deli Arif”e çıkmıştı adı. Ne acayip bir tezat değil mi? Deli ve arif! Nereden baktığınıza göre değişirdi bu zaten, görmek istemezsen aklı yitik gibi, görmek istersen arif gibi bir adamdı. Tam bir muammaydı dayım. Dümdüz yaşayan bir adam! Eğilmez, büzülmez, bükülemezdi. Neyse o!

Günlerce birlikte yatıp kalktık. Anneannem babamlara haber salmış “Ali bizde merak etmeyin.” diye, kimsenin beni görecek hâli yoktu zaten bir dünya telaşın arasında. Dayım gittiği her yere kuzu gibi beni de götürdü. Köyün hayvanlarını otlatırdı sabahtan, dağın yamacına doğru sürdüğü hayvanların ardından koşarken bir deli gücü gelirdi bacaklarına, yetişmek ne mümkün. Benim geride kaldığımı görünce geri döner, yakalardı belimden, alırdı kolunun altına, sarılmış kilim gibi sallaya sallaya çıkartırdı yamacı. Düzlüğe varınca bırakırdı yere, yularından çözülmüş at gibi koşturmaya başlardım koyunların, ineklerin arasında. Karışmazdı, ileri git, beri gel demezdi. Karıştığı şeyler başkaydı, mesela çıkıyı açıp böldüğü ekmeği elime verirken birden çeker, gözlerimin içine bakıp “Besmele çeek!” derdi, “De bakayım, duyayım.” Üstüne basa basa: “Bismillaa hirrrrahmaa nirrahiiiim.” demeden de vermezdi. Aksırsam, “Elhamdulillah dee!” dediğini işitirdim, ne iş yapıyor olursa olsun. “Elhamdulillaah!” diye bağırırdım, başını sallar, “Yerhamukallah.” derdi. Hassas olduğu noktalar vardı. Onları yaparsan başka bir şeyine karışmazdı.

Bazen yamaçta oturup köye doğru dikerdik gözlerimizi. Köyün aşağısına doğru koca bir boşluk… Etrafı yemyeşil, uzaklarda birkaç ağaç… Uzansan tutacakmışsın gibi, yanına varsan gölgesinde otağ dinlenir, öyle geniş… Çok çok ilerde iki köy daha var. Evlerin çatıları belli belirsiz, kıvrık bir patika çıkıyor birine doğru, öbürünün yolu nereden, göremiyoruz. Orada insan var mı onu da bilmiyorum, varsa nasıl gidiyorlar köylerine? Hangi yoldan? Hepsinin ardında, manzarayı tamamlayan yüksek dağlar… Okullarda talebelere resmini çizdirdikleri manzaraların olmazsa olmaz dağları vardır ya kol kola verip yükselen, işte tam da onlar gibi. Belki de bunlar o dağlar. Herkesin hayalini süsleyen. Onu bilmem de dayımın hayaliydi o dağların ardına varmak. “Şu dağların ardında kızıl develer var.” derdi, “Çok çok uzakta. Hurma lifinden örülmüş yularlarını parlak yüzlü adamların tuttuğu… Ahh! Onları bir kez görebilsem…”

Kimdi onlar, nereye gidiyorlardı? Devenin kızılı mı olurdu? Hem devenin buralarda ne işi vardı? Bilmezdim. Gözlerimi kısıp bakardım, gerçekten bir şey görecekmişim gibi. Derin bir iç çekerdi dayım, başını sallardı. “Oradalar biliyorum. Ama bırakıp gidemiyorum buraları. Anam olmasa… Gitmiştim çoktan. Analık hakkı işte.”

Dayım da köydeki diğer bütün insanlar gibi okul yüzü görmemiş bir adamdı fakat okumayı biliyordu. Yazamazdı, yazmaya kalkışsa harfleri birbirine katar, yazılanın hangi dilde olduğunu anlayamazdınız. Okumayı da taaa küçükken yolu köye düşen bir askerden öğrenmişti. Şehirli asker yaralı hâliyle yolunu kaybedip bizim köyü bulmuş. Yoksa zaten nereden bilip de gelecekti dağın yamacındaki üç beş hanelik köye… Bizimkiler ihtimam etmişler, askere hürmet vatan sevgisindendir diye yarasını dağlamış, sıcak çorbalar içirmiş, günlerce hatta haftalarca bakmışlar. Sonunda iyileşen asker nekahet dönemindeyken dayıma okumayı öğretmiş. Kalsa belki yazmayı da iyice belletirmiş de kalamamış. Giderken yanındaki iki gazeteden birini bırakıp gitmiş, dayım onu döne döne okumuş. Yırtılana kadar… Babası vefat edince en çok dayım üzülmüş, öyle derlerdi. Anneannem onun bu hüznünü alacak bir şeyler aramış o kadar derdinin içinde. Teyzemin gelin gittiği köyde âlim bir zat varmış dediklerine göre. Anneannem evini barkını bırakıp gidemez, köyden mal götüren birilerine rica etmiş, dayımı almış terkisine köylü, adını sanını bilmedikleri o âlim zat dedikleri adamın yanına götürmüş. Hakikaten varmış öyle biri Allah’tan, yoksa tutup geri getirecekmiş adam dayımı. Bir selam verip bir bardak şerbetini içip ricada bulunmuş, yaşlı adam dayımın kalmasını kabul etmiş, oğullarının kaldığı odada ona da bir yatak sermişler, gündüzleri ilim sohbetlerinde bulunup, öğlenleri iş tutup hem rızkını çıkarmış hem şifahi eğitim almış.

Hep az konuşurmuş dayım ama birkaç yıl sonra oradan döndüğünde iyice suskun bir hâl almış. Daha da dönmezmiş ya yanında kaldığı zat vefat etmiş. Dayımın ilim yolculuğu da öylece yarım kalmış. “Bahtsız…” dermiş köylüler ona bakıp. “Nereye tutunsa elinde kalıyor. Allah merhamet etsin yetimine.”

Dayımın hiç de öyle bahtsız bir duruşu yoktu ama geniş omuzlarını yürürken geriye doğru gerer, pek bir heybetli görünürdü gözüme. Ne yaptığını bilerek hareket ederdi hep. Hiç boşa kürek sallamazdı. Ama işte ağzını açtığında dökülen o kelimeler yok mu? İnsana bir garip geliyordu. Anlayamayanlar da “Yazık…” deyip geçiyorlardı. “Bu âlemde değil garibim. Kendi dünyasında.”

Annem bana yıllar gibi gelen bir zaman sonra döndü, gözlerinin altı çökmüş, bir deri bir kemik kalmış hâlde… Konuşmaya mecali yoktu, ağlayarak aldılar onu eve, kimse ağzını açıp bir şey demedi, ben koşup sarıldım eteklerine, çekip aldılar, başımdan bile öpmedi. Sarılsın diye bekledim, eline yüzüne su vurunca kendine gelir, beni hatırlar, koynuna alır diye bekledim, almadı. Yine sessiz sessiz konuştular, doğduktan birkaç gün sonra tosun ölmüş dediler, nazar değmiş kesin. Çok güzel bir bebekmiş, kimse onun gibisini görmemiş bugüne kadar. Bir hafta kadar sonra da teyzem. Çok kan kaybetmiş, fenalaşmış, ne pekmez şerbetleri ne sıcak çaylar fayda etmemiş. Doktor bile getirtmişler şehirden: “Çok geç.” demiş. “Ellerimle toprağa verdim.” diyordu annem. “O benim yavrum gibiydi. Elimde büyüdü, koynumdaki çiçeği toprağa koydum ben.” Dövündü, sızlandı. Bana hiç sarılmadı.

Babam o vakitler aklına düştüğüm tek insandı herhâlde yahut ben öyle hissetmiştim bilmiyorum. Beni elimden tutup eve getiren dayıma geri emanet etmiş: “Bu çocuk sende dursun. Anası iyi değil. Korkuyorum.” demişti. Dayım beni yanına katıp götürmeden önce anneme bir çift laf etti. Kendisini teselli etmeye çalışanların arasından geçemeyeceğini anlayınca uzakta durup dikeldi: “Her can emanettir unuttun mu bacı!” diye seslendi. “Allah’a sığın Allah’a!”.

Teyzem başını salladı iki yana, yanındakiler homurdandı, dayım elimden tutup çıkardı beni bahçeden. Uzaklaştık sessizce.

O günden sonra daha bir titizlenir oldu dayım bana, bir işe yeltenecek olsam kolumdan tutar, gözlerimin içine bakar: “Baaak! Emanetin gözü dışarıda olur. Beni ardından koşturtma. Akıllı ol!” derdi. “Başına bir şey gelirse babana hesap veremem.” Herhâlde babamın ikinci kez beni verirken “Emanet ediyorum.” demesi dayımı hayli endişelendirmişti. Olmadık bir sorumluluk yüklenmiş gibi hissediyordu. Ama hiç şikâyet etmedi, kalpten kalbe bir yol akmış demek ki o da benim kendisini sevdiğim kadar sevmişti. Ara ara eve giderdik, annemi gözlerdi uzaktan, durumunda hiçbir düzelme olmadığını fark ettikçe kendi kendine söylenerek dönerdi beni önüne katıp. Ben bu kadar sıkıntılı bir durumun hayrını gören tek şanslı insan oldum. Dayımla yıllarımı geçirdim.

…

Zaman değirmen taşıdır, herkesi, her şeyi öğütür. Bizi de öğüttü. Annem iyileşmedi, kendi hâlinde yaşayıp giderken konuşmayı da bıraktı sonunda, yemeyi içmeyi de… Dayım bir gün: “Şu dağların ardındaki kızıl develi adamlar beni çağırıyor.” diyerek çekip gitti. Ben evlere sığamadım, aklımı yitirecek gibi oldum. Kimseye sığınamadım, gönlümün yorgunluğuyla yaşamaya uğraştım. Hiç geri dönmeyen dayımın, kendinden geçen annemin, evi çekip çevirmeye çalışan biçare babamın bıraktığı izlerle…

Yıllar sonra, bir kış akşamında, ocak başında demlenmiş çayları yudumlarken bütün çocukluk hatıralarım düştü aklıma. Necip Efendi’nin yardığı kestaneleri ayıklayışını seyrediyor, muhabbeti ballandıran imam efendinin sözlerini hazmetmek için dikkat kesilmiş dinliyordum. Bir ara söz döndü dolaştı, iman zaafına geldi. “Bizim en birinci vazifemiz imanımızı kavileştirmektir efendiler.” dedi imam. “Bunu başaran bir mümin önüne çıkan her sele set olur. Şimdi size bir kimse gelse imanla ilgili bir soru sorsa ona ne dersiniz?”

“Ne diyeceğiz?” dedi Süleyman Ağa. “Ayetten, hadisten misal veririz herhâlde.”

“Ağzına sağlık Süleyman Ağa.” dedi imam, “Peki ya bilmiyorsan? İşte o zaman vahim. Durum vahim efendiler. Demek ki neymiş, önce biz öğrenecekmişiz. Testi içindekini sızdırır değil mi? Neyin ardına düşer, merak eder, öğrenirsek onunla dolarız. O dökülür dilimizden. Biz, dini dert edenlerden olalım. Aklımıza gelen ne varsa üzerine varalım, merak edelim, soralım, araştıralım. Hem Rabbimiz ‘Düşünmez misiniz, akletmez misiniz?’ buyurmamış mı? Bizim düşüneceğimizi biliyor ve soracağımız her bir sorunun cevabı var, olmasa ‘Düşünün!’ demezdi. Ama bilmek mesele… Bileceğiz ki insanlığın kurtuluşunda emeğimiz olsun.”

İmam efendi soluklandı, Necip Efendi’nin önüne koyduğu dumanı tüten iri kestanelerden birini aldı. “Maşallah tebarekallah…” dedi. Evirdi çevirdi, şükretti, ağzına götürmeden evvel:

“Unutmayın efendiler, Allah Resûlü’nün Hayber’de Hz. Ali’ye buyurduğunu. ‘Allah’a yemin olsun ki senin aracılığınla Allah’ın bir kişiye hidayet vermesi, senin için, kızıl develere sahip olmandan daha hayırlıdır.’26 En kıymetli dünyalıklarmış o zamanlar kızıl develer. Ondan bile efdaldir diyor, bir kimsenin imanına vesile olmak, elinden tutmak, bütün dünyalıkların üzerindedir. Ya Hak! ”

Burnumda ince bir sızı… Kalbim titrek bir kuş... Kızıl develer… Dayım varmış mıydı ki o dağın ardına? Bulmuş muydu o mübarek insanları? Bindirmişler miydi acep onu da? Kim bilir…

Rabbim bizi diliyle, eliyle, kalbiyle hayra yol açan kullardan eylesin.

Âmin…

26 Hadislerle İslâm Cilt 1 Sayfa 486.

HAKK’IN TARAFI

İnsan bir şeyleri iyi yapınca diğer iyilikleri eksik bırakabileceğini sanıyor. Bir iyilik diğerinin yerine geçermiş gibi. Hep bu yüzden eksik kalıyor aslında. Kemalâtla arasına perdeyi kendi elleriyle çekiyor.

İshak şimşek gibi geçti kahvede oturan adamların önünden, verilen selamı, ardından konuşulanları duymadı bile. Necip Amca güldü: “Gene nereye gidiyor bu?”

Omuz silkti kahve ahalisi, birkaçı söylendi kendi kendine. “Yine bulmuştur sinirlenecek bir şey.” dediler, nereye gittiğine bakmadan. İshak sokağın sonundaki caminin koca kapısını iterken ayağındaki potinleri silkeleyip çıkardı, hışımla girip kayboldu. Kapı ağır bir gıcırtıyla kapandı.

Beş dakika geçmeden yeniden açıldı kapı, dersi biten çocuklar torbadan dökülmüş misketler gibi saçıldılar neşeyle sokağa. Kahveci Mehmet koşarak gelen çocuklardan birini kolundan tutup çekti kenara: “Nesi varmış İshak’ın?” dedi fısıltıyla. Çocuk göz göze gelmekten korkarak silkeledi kolunu, “Ne bileyim ben.” dedi dişlerinin arasından: “Alacak verecek davası dedi. Gerisini dinlemedim. Hoca bizi erken saldı. Siz gidin benim işim var dedi biz de çıktık.”

Mehmet başını salladı. “Allah Allaah... Kimle alacağı vereceği vardı ki bunun?”

Nice sonra İshak başı önünde çıktı camiden. Ardından da imam efendi. Sırtını sıvazlarken birkaç bir şey daha söyledi, güler yüzle uğurladı sonra. Ama İshak’ın içi rahat etmemişti çok belliydi yüzünden. Somurtarak yürümeye başladı başı önünde. Kahveye gelince laf atan ahaliye dönüp baktı, tereddüt etti girip girmemek konusunda. Mehmet yola çıkıp koluna girince mecbur geçip oturdu. Hem merak ediyordu Mehmet olan biteni, hem de İshak gelince toplanan insanlara ikram edeceği çayların hesabını yapıyordu. Ama bugün ağzını bıçak açmıyordu İshak’ın, konuşturmak için bir şeyler yapması gerektiğini fark etti. Çayları doldururken aklına geleni tuttu, İshak’ın önüne bardağı bırakırken saldı.

“Bahar da geldi ya işler canlanır artık. Allah bilir İshak neler yapar yine bu sene. Şaşırtır bizi. Değil mi İshak? Her yıl yeni bir şey bulup çıkartıyorsun, bu sene ne getirip satacaksın? Neye yatırdın paranı?”

İshak oturduğu yerde diklendi: “Para deme bana! Para deme!” dedi hışımla. Dinmiş gibi görünen öfkesi kabardı yeniden. Yaşlılar Mehmet’e kaş göz yaptılar. “İyi ettin aferin.” der gibi, Mehmet aldırmadı, pek keyiflenmişti. Saf ayağına yatıp “Niye ya, ne oldu yine?” dedi.

İshak oturduğu yerde kımıldandı, huzursuzlandı, kalkar gibi oldu. Mehmet elini omzuna koydu. “Otur ya...” dedi, “Yabancı mıyız biz? Neyi saklıyorsun? Önünde sonunda çıkar zaten ne olduysa. Anlat da rahatla. İçin şişmiş senin.”

“Ahhh o Habip var ya o Habiiip...” dedi. Dilini tuttu sonra, yaşlılara dönüp utangaç bir tavırla baktı. “Özür dilerim.” yaşlılar hoş gördüler İshak’ı, konuşmaya devam etti. “O Habip var ya...”

“Ne etti Habip sana?” dedi Mehmet karşısına dikilip, “Kendi hâlinde bir adamdır o.”

“Yaaa! Sen bir de bana sor onu!”

“Senin geçen sene mal aldığın adamlardan biri değil miydi bu?”

Başını salladı İshak. “Tanımaz olaydım. Ismarladığım malı ta iki hafta önce getirecekti, her gün yol gözler mi insan? Şu kıyıya gelen bütün gemileri taradım. Yok yok! Adam yer yarıldı içine girdi sanki.”

“Parasını vermiş miydin?” dedi biri. İshak güldü, “Yok canıım! Bir de paramı mı yedireceğim ona? Ben malımı görmeden parasını vermem. O kadar yıldır tüccarlık yaparız. Sen bizi dünkü çocuk mu sandın?”

“Eee parasını vermediğin malın gelmemesine niye bu kadar sinirlendin o zaman?” dedi amcalardan biri. “Mal geldiii. Geldi gelmesine de ben parasını ödemedim bu sefer! Her şey ondan çıktı ya zaten.”

“Haydaaa!” dedi Mehmet elini dizine vurup. Bir kahkaha patlattı ardından: “Ne acayip adamsın ya hu! Hem malı almış hem parasını vermemiş hem de hâlâ adama kızıyorsun. ”

İshak burnundan soluyordu. “Geç getirdiğine saysın.” dedi. “Tüccar adamın gözünü yollarda bıraktı. Vermem! Vallahi de vermem billahi de vermem parasını. Gecikme bedeli dedim.”

“Eee Habip kabul eder mi bunu, etmez ki?” dedi Mehmet. “Hem adamın hakkı, vermem demekle olur mu İshak?”

Başını ısrarla iki yana salladı: “Vermem dedim mi vermem. Şikâyet edeceğim dedi. Git dedim, nereye edersen et. Ama haram yiyorsun deyince çok ağrıma gitti. İmama sormaya gelmiştim. Ahh Habip ahhh...”

Mehmet camiye doğru baktı. İmamın yanlış bir laf etmeyeceğinden çok emindi, ne yapar eder usulünce söylerdi doğruyu. Asla kalp kırmaz ama doğrudan da sapmazdı. “Ne dedi imam efendi?” dedi gülerek.

“Hakkı ödenmemiş mal haram olur dedi. Ticarette iki tarafın rızası gerekir dedi. Eee ben de razı değilim o ne olacak? Yine yırtılan İshak efendinin yakası mı oldu yani?”

Mehmet elini omzuna koydu: “Çok basit. Ne malı al ne parasını öde. Bitsin gitsin mevzu. Niye yoruyorsun kendini?” dedi, kelimelerini boşa harcadığını bilerek. Adı inatçı İshak’a çıkmış bir adama davandan vazgeç denir miydi? Denmeyeceğini o da biliyordu da uğraşıyordu işte, eğlencelik bulmuştu kendine. Yaşlılardan birinin sesi yükseldi arka taraflardan: “İnatçı İshaaak! Ne zaman vazgeçeceksin huyundan? Kendin zarar görünce mi? Yapma. Yazık etme kendine.”

Mehmet kirli sakalını sıvazladı. Bu iş uzar da uzardı. İyi, şenlik çıkmıştı mahalleye. Sevindi içten içe.

İshak doğruldu yerinden, masaya çarpan bacağını tuttu, titremesini durdurmaya çalışırken derin bir nefes aldı, bir şey diyecek oldu, vazgeçti. Yürüyüp çıktı kahveden “Haydi selametle...” diyerek elinin tersiyle. Uzaklaştı. Mahalleli arkasından bakakaldı tövbeler çekerek.

İki gün sonra akşam vakti caminin büyük avlusunda kurulan masalarda bir araya geldi mahalleli. Memduh Bey’in kızını gelin ediyorlardı. Büyük bir yemek daveti vermeyi aklına koymuştu Memduh Bey nicedir. Bir hafta önceden haber verilmiş, koca kazanlarda pişen pilavlar, helvalar hava kararmadan avluya getirilmişti. Mahalleli işlerini bitirip toplanmaya başlayınca çorbalar konuldu, bahar serinliğinde çınarların altında sıcak bir sohbet başladı. Herkesin gözü birbirini aradı, gelmeyenler için çocuk gönderildi kapılara, haber uçuruldu, çorba soğuyor diye. İshak herkesten sonra geldi. Suratı sirke satar hâlde, ayaklarını sürüyerek girdi avluya. Gelenleri teşyi eden Memduh Efendi imamın el etmesiyle İshak’ı gördü, gidip koluna girdi, mahalle büyüklerinin oturduğu yere bir sandalye çekti, oturttu, bir tas çorba koydu el çabukluğuyla önüne. İshak isteksizce daldırdı kaşığını çorbaya, birkaç lokma alınca içi ısındı. Normale döner gibi oldu. Sohbete katılmadan sessizce içti. Masadakilerin laf atmalarına cevap vermedi. Nice sonra imam girdi araya: “Sataşmayın İshak Efendiye. Bırakın yesin kendine gelsin. Yorulmuştur gündüz. Sonra hepinize laf yetiştirir.” dedi gülerek. İshak ters bir bakış attı imama. Tam karşısında oturan Mehmet’in gözünden kaçmadı bu elbet. Dalaşacak sebep bulmanın sevinciyle atladı: “Ne o? İmam efendiye de mi küstün İshak?”

Başını salladı tüccar. “Estağfurullah.” dedi usulca, “Ne haddimize imam efendiye küsmek...” derin bir iç çekti: “Ama...” dedi sonra, “Bana sahip çıkmayışını da hiç unutmayacağım. Bunu da böyle bilin. Taşlar yerine oturdu bende. Artık herkesi hak ettiği yere koydum. Kimse kusura bakmasın.”

İmamın temiz gülüşü yüzünü parlattı. “İshak bize darılmaz.” dedi, neden öyle konuştuğunu bilerek. “Bizim her daim doğruyu söylediğimizi de bilir. Değil mi İshak? Biz onun bunun tarafı olmadık hiçbir zaman. Biz Hakk’ın tarafıyız. Hak ne derse o!”

“He... Allah razı olsun.” dedi İshak dudaklarının arasından.

Amcalardan biri araya girdi. “Oğlum sen de herkes senin istediğini konuşsun diyorsun. Var mı öyle bir dünya? İnat etme demiş işte, biz de dedik ama lafımız havada kalıyor. Kulağına gitmiyor ki...”

“İnat deyip durmayın!” dedi İshak gözlerini açarak. Sinirlenmişti. “Ben hakkımı savunuyorum. Kimse anlamıyor beni. Bir inattır tutturmuşsunuz.”

“Aman inatçıya inatçı demek de kabahat olmuş ya nerelere gidem.” dedi amca. “Bir şey demedik. İşte diyen de gitti ha buradan böyle öte yana. Bir daha da sana laf edersem... Vallahi şu imamın sabrına şükret. Ben olsam çoktan kapı dışarı etmiştim seni bu camiden. Bir daha da adımını atamazdın. Bunu da böyle bil!”

Mehmet araya girdi. “Sen şimdi Habip’in parasını ödedin mi ödemedin mi, onu de bi hele bana.” İshak omuzlarını kaldırdı: “Ne ödeyeceğim!” dedi. “Malı almadın o zaman.” “Niye almayayım? Adam çırpınıp duruyor limanda. Taşıttım hepsini ardiyeye. Kapısına da kilit vurdum. ”

“Ne iyi yapmışsın aferin!” dedi. Mehmet ağzının içinden. Duymadı İshak, iyi ki de duymadı. Tabağını uzatırken: “Ticaret ahlakını da öğrensin. Bir musibet bin nasihatten evladır. Oh olsun!” dedi.

İmam gülümsedi. “İş ahlakını böyle mi öğreteceksin İshak Efendi?” dedi sükûnetle. “Doğru olan bu mu? Bizim ölçümüz kimdi yaşarken? Allah ve Resûlü değil mi? Hep böyle dedik. Sence Peygamberimiz birine bir şey öğretmek isterken böyle bir yol izler miydi? Ne dersin?”

İshak önüne konan tabaktaki pilavı eşelemeye başladı. Sonra sinirlenip kaşığı bıraktı. “Sen de tutturmuşsun bir ahlaktır imam efendi!” dedi hiddetle. “Habib’in ahlakını ne yapacağız?”

“Ben seni soruyorum.” dedi imam sakince. “Onu da onun olduğu bir yerde konuşuruz. Şimdi seni konuşuyoruz. Hem ben merak ediyorum, sen niye sinirleniyorsun? İnat etmiyorum diyorsun ama buradaki herkes senin inat ettiğinin farkında. Dahası sen de farkındasın. Adına inat deme de ısrar de, hak kazanmak de. Kendisi değişmiyor ki davranışın. Ha Ali Memet, ha Memet Ali... Ne fark eder? Ben sana burada aşikâr olan bir hakikatten bahsediyorum. İnat kibrin kardeşidir, dedim sana bunu. Yine söylüyorum. Kendi aklını beğenmek, başka hiçbir fikri kabul etmemek de kibre girer. İnat ve kibir de müşriklerin vasıflarındandır. Sen Elhamdülillah Müslümansın, beş vakit alnın secdeye gider. Bir güne bir gün yalan söylediğini haram yediğini görmedik. Allah senden razı olsun. Ama vasıflarını tamamlaman gerek. İnsan olduğu gibi yaşayıp gitmez, kendini iyileştirir. Sen neden kendini iyileştirmek istemiyorsun? Kolayına mı geliyor? İnat etmeye alıştın. İnsan alışkanlıklarından ibarettir, haklısın ama iyileşmek de Rabbinin senden istediğidir. Bunu bilip kulağının üstüne yatamazsın.”

İshak köpürdü, yutmaya çalıştı öfkesini, “Sen... Sen bana ne diyon imam efendi!” dedi, “Ağzından çıkanı kulağın duyuyor mu senin?”

İmam alabildiğine sakindi. Sofradaki herkes dikkat kesilmiş ikilinin konuşmasını dinliyordu. Avluda çıt çıkmıyor, neredeyse İshak’ın nefesi duyuluyordu.

“Söylediğimde yanlış bir şey yok İshak Efendi. Ama dediklerime kızıyorsan bir daha düşün, kızdığın aslında kim? Ben miyim, Rabbin mi? Tavrın kime? Doğruya mı, söyleyene mi? Ben nefsimi çıkartıyorum aradan, şahsıma dilediğini söyle, tutmam seni, kırılmam da... Ama öfken söylenene ise o da benim lafım değil bilesin. Mümin halîm olur, yumuşak huylu olur. İnat etmez. Bu söylediğim canını yakıyorsa sendeki kusurun farkındasın demektir. Doğru yere dokunmuşuz demektir. Nefsinle gerçek uyuşmadı demektir. Sen nefsinin değil gerçeğin yanında olacaksın. Ben seni avutacak laflar da ederdim ama sonra hesabını ikimiz de veremeyiz. Bir daha düşün İshak Efendi. Kimin tarafındasın?”

İshak’ın omuzları düştü. Masadakiler nefeslerini tutmuş bakıyorlardı bitkin adamın yüzüne.

“Müslümanız!” dedi. İshak derin bir iç çekişle. “Tarafımız belli çok şükür.” Durdu, uzun uzun sustu.

“Allah imanı kalbime mühürlesin.” dedi usulca. Âmin fısıltıları birbirini kovaladı havada. Başını kaldırdı, mahalleliye döndü.

“Tamam!” dedi gözleri çakmak çakmak. “O malın parasını öderim, mevzuyu da uzatmam. Sırf tarafım belli olsun diye! Mahşerde de hepinizi şahit tutarım. Ama... Ahdiniz olsun, bana da bundan sonra bir daha hiç kimse inatçı İshak demesin! Yakanıza yapışırım!”

YANGIN YERİ

Ne zaman başlar insan yaşamaya? Ne zaman biter hayat? Tek bir nefesten mi ibaret bütün bu renkler yoksa kalbimize dokunan başka bir renk mi var? Bütün renklerin içinden geçen…

Rüzgârın saatlerdir zorladığı eğreti ahşap kapı büyük bir gıcırtıyla açıldı. Rüzgâr, kapının önünde üstünü silkeleyen Hasan’ı aşıp içeri doldu. Sobanın alevi titredi, uyuyan çocuklar titredi, kadın irkildi. Hasan becerebildiği kadarıyla paltosunun omuzlarına biriken karı boynundaki şalı çözüp silkeledi, içeri girip kapıyı zorlayarak kapadı. Hanımı fısıltıyla “Hoş geldin.” dedi. Hasan karanlıkta başını salladı ama hanımı fark etmedi. “Hoş bulduk.” dediğini duydu sadece. “Nasılsın?”

Hatice oturduğu yerde doğrulmaya çalıştı, “İyiyim çok şükür.” derken kuru öksürüğü boğazını sıktı, tamamlayamadı cümlesini ama kocası anladı. İyi değildi, iyiyim derdi hep ama değildi işte. Bir ucunu çocukların üstüne, diğer ucunu kendi ayaklarına çektiği kalın yorganın altında bir deri bir kemik kalmış bedeni her öksürüğünde ağır ağır sarsılıyordu. Canı daha çok sıkıldı.

“Doktoru bulamadım.” dedi paltosunu çıkartırken. “İki köy ötede bir teyze hastalanmış, oraya gitmiş. Gün doğmadan gelmez dediler. Ben yine de haber bıraktım. Gelirse deyiverecekler. Gelecek. Söyledim, biliyorlar. Gelir yani. İyi adamdır, komaz sizi biçare dediler. Hayırlısı...”

Hanımı gülümsedi: “Hayırlısı tabi ya... Hayırlısı...”

Hasan yaklaştı. Ellerini sobanın sönmeye yüz tutmuş alevinde ısıtmaya çalıştı. Demir bile soğumuştu yahut elleri donmuştu. Isınmadı, pantolonuna sürttü, ısınır gibi oldu, hanımının başına götürdü, ateşine bakmak istedi. Hatice irkildi soğuk eller tenine değince, ayıp olmasın diye çekmedi ama başını. Şefkat için soğuğa katlandı. Hasan sırtını sıvazladı hanımının. “İyisin iyi.” dedi alev gibi yandığını fark etmemiş gibi yaparak. “Sabaha göre iyisin. Daha iyi olacaksın inşallah. Gelecek doktor.”

İkisi de doktorun zamanında yetişememesinden endişeleniyorlardı ama ikisi de birbirine belli etmedi. Hasan çocukların yanına oturdu. Hatice ıslak saçlarını elleriyle düzeltirken “Allah seni bize bağışlasın.” dedi usulca. Hasan, âmin dediğini duysun istemedi. “Asıl ben sensiz ne yaparım. Yüreğimin yarısısın. Anam babam yokken sen vardın yanımda. Kimsesiz başıboş bir haytayken seni buldum ben. Seninle evlendiğim gün, gün oldu bana. Şimdi beni bu iki oğlancıkla bırakıp gidersen ben ne ederim. Senin çıktığın yeri kim doldurur artık? Asıl sen gitme. Allah seni bana bağışlasın.” diyemedi. Hepsini içine gömdü. Fırtınanın içinde o yolu giderken yaptığı gibi. Giderken bindiği eşeğin ayakları donunca aşağı köyde bırakıp bütün yolu yürüyerek dönerken yaptığı gibi. Köylü, “Bu fırtınada gidemezsin. Kal bu gece, sabah gün doğunca git.” dediklerinde dinlemeyip kör karanlıkta yolunu bulurken yaptığı gibi... Hepsini içine gömdü. Karanlıkla örttü üzerini. İçi ısındı, titremesi geçti. “İyi ki döndüm.” dedi sadece. “Bir gece bir gecedir.”

Hiç doğmayacakmış gibiydi güneş. Ama doğdu. Öyle bir doğdu, öyle bir doldu ki ışığı odaya, Hasan’ın gözleri kamaştı. Ayakucunda kıpırdanan çocukların sesine çevirdi başını. “Şşşş...” dedi, “Ananız uyuyor, sessiz olun.”

Hatice başını göğsüne eğmiş, kıpırdamadan duruyordu. Oturduğu yerde uyuyakaldığına şaşırdı Hasan. Hanımını o hâlde uyuttuğu için kızdı kendine. Doğruldu yerinden, usulca başına götürdü elini, kalktığı yere yatırmak istedi, elini uzatmasıyla hanımın başının arkaya düşmesi bir oldu.

“Hatce?!”

Ses yok.

“Hatce ses ver!”

Korktu. Uykuyu unuttu, omuzlarından tutup sarstı kadını. Uyansın, yine uyur dedi. Seslendi.

“Hatce kurban olam bir şey de!”

Cevap yok. Hasan derin nefes aldı, çocukları kaldırdı: “Ananızın uykusu pek ağır. Gidin hele elinizi yüzünüzü yıkayın. Geliyom ben.”

Çocuklar arka odanın pencere kenarına bırakılmış tasta yüzlerini yıkamaya koştular. Hasan hanımını omuzlarından tutup usulca yatırdı yorganın altına. Üşümesinden korktu, üstünü örttü. Gözünden iki damla yaş düştü Hatice’nin solgun beyaz tenine. Akıp gitti yemenisine doğru. Uzanıp alnından öptü.

“Ne ettin Hatce? Bana ne ettin?” dedi, tutamadı kendini, hıçkıra hıçkıra ağlamaya başladı.

...

Akşama doğru geldi doktor köye. Muhtara evi sorarken öğrendi hastayı kaybettiğini. İçini bir sıkıntı kapladı. “Kocası nerede?” dedi, “Bari onu göreyim.”

Bekletmezlerdi köy yerinde ölüyü. İkindiye müteakip kaldırmışlardı Hatice’nin cenazesini. Karın altında el yordamıyla buldukları toprağı kazıp nenesinin yanına gömmüşlerdi Hatice’yi. Hasan’ı ayıramamışlardı mezarın başından. Oğlanları Safiye hala götürmüştü eve. Sıcak çorba içirmiş, tavukları yemletmiş, oyalamıştı sessizce ağlayarak. Köylülerden birkaç kişiyi Hasan’ın başına bırakmıştı muhtar. Kendine bir şey etmesinden korkmuştu. Köylülerin avurtları çökmüş, soğuktan nefesleri kesilmişti. “Gel.” demişlerdi, dinletememişlerdi. Sonunda Hasan’ı bırakıp dönmüşlerdi kahveye söylene söylene.

Gün batımına yakın hava iyiden iyiye soğumaya başlamıştı. Doktor mezarın başına yaklaştı: “Hasan?” dedi usulca. Rüzgârdan sesi duyulmadı. Yeniden seslendi: “Hasan!”

Hasan kafasını kaldırdı. Feri gitmiş gözlerini dikti. “Doktor...” dedi, bayıldı.

Soba başında açtı gözlerini. Hatice’nin öldüğü yere yatırmışlardı. Üstüne Hatice’nin sarındığı yorganı sermişler, Hatice’yi ısıtmayan sobayı yakmışlardı başında. Hepsine donuk gözlerle baktı Hasan. Yutkundu, yerinden doğruldu usulca, doktorun sesini duydu. “Yavaş...”. Dinlemedi, doktor yanına çömelince elinin tersiyle: “Gidebilirsin doktor. Sana ihtiyaç kalmadı.” dedi. “Hayırlısı oldu. Gitti giden... Sen de gitsen komaz bana artık.”

Doktor bir şey diyemedi, Safiye halaya çantasındaki ilaçlardan birkaç zarf bıraktı. Nasıl içireceğini tarif etti, selâm verip çıktı evden. Hasan boş duvarlara baktı. Safiye hala konuştu, duymadı. Çocukları alıp giderken dönüp bakmadı. Yalnızca yaslanıp oturdu duvara karşı. Hiç konuşmadı. Konuşamadı. Günlerce, haftalarca... Sonunda Safiye hala muhtara haber salmak zorunda kaldı. “Aklını yitirdi, dilsiz oldu Hasan.” dedi. “Böyüklere deyiverin gelsinler bi baksınlar. Canını verecek adam bu gidişle...”

Muhtar köyün büyüklerinden Alameddin Amca’nın kapısına vardı bir gece vakti. Kandil ışığında bir çay içti, Hasan’ın hâlini anlattı. Alameddin Amca’nın bir vefat olduğundan haberi vardı ama kış vakti evden çıkamazdı. Kızı, abdest suyunu bile sobanın üstünde ısıtır getirirdi babasına. İki kere zatürre geçirmişti, aziz bir adamdı. Bir zarar görsün istemediklerinden ihtimam ederlerdi. Alameddin Amca sessizce dinledi, sakız beyazı sakalını sıvazladı, gözlerini halıdan hiç kaldırmadı. “Ne edek emmi? Bir akıl ver bize.” dedi muhtar sonunda, sözü yaşlı adama bıraktı. Derin bir sessizlik oldu odanın içinde. Baktı olmayacak: “Sen çıkamazsın biliyorum, o da kıpırdamıyor yerinden. Bir hâl yol bulmamız lazım, himmet...” dedi yeniden. Başını iki yana salladı yaşlı adam: “Estağfurullah. Himmet kim biz kim...” dedi usulca. “Dediğimi iyi belle muhtar. Sonra da git Hasan’a söyle. Bütün âlem zakirdir, âlemin dışında kalmasın.”

Muhtar yaşlı adamın dediğini birkaç kez tekrar etti içinden, kalktı usulca: “Gideyim ben.” dedi. Unutmadan lafı Hasan’a yetiştirdi. Kilit vurulmayan kapısını hafifçe aralayıp girdi. Sönmeye yüz tutmuş sobayı harladı, Hasan’ın sırtından düşmüş hırkayı düzeltti. Eğildi kulağına: “Alameddin Amca’nın selâmı var. Dedi ki: ‘Bütün âlem zâkirdir, dışında kalma.’”

Hasan gözlerini duvardan çekti, muhtarın yüzüne baktı, iki damla yaş süzüldü yanaklarından. Muhtar sırtını sıvazlayıp çıktı. “Gidici bu adam.” dedi iç çekerek, “Allah vere de kış bitmeden onun da namazını kılmasak... Sen öksüzlerine acı Allah’ım.”

O gece kalkıp abdest aldı Hasan. Soğuk odaya serdi seccadeyi, namaz kıldı uzun uzun. Sonra uzandı seccadenin üzerine, sağına döndü, zikretmeye başladı. Allah lafzının aralarında nefesini dinleyen biri olsa: “Canımı sana bağışladım Allah’ım. Al kurtar beni.” dediğini duyardı. Kimse duymadı ama. Rabbiyle konuştu sessizce.

Çok bekledi ölmeyi Hasan. Her namazını son namazı gibi kıldı. Hiç aksatmadı ama ölmedi de. Kış geçti, bahar yüzünü gösterdi, Hasan yaşamaya devam etti. Serin bir sabah vakti Alameddin Amca düştü aklına. Sırtına abasını geçirdi, kapıyı çekti. Safiye halasına uğradı. Kafesten beş altı yumurta aldı, yaşlı adamın kapısına vardı. Tek başına iç odada otururken buldu. Elini öptü. Yumurtaları yanına bıraktı, dizinin dibine oturdu.

“Âlemin dışında kalmadım.” dedi usulca. Başını salladı yaşlı adam. “İyi ettin. Pekiyi ettin.” dedi. “‘Allah’ı unutan ve bu yüzden Allah’ın da onlara kendilerini unutturduğu kimseler gibi olmayın.’ buyurmuş Rabbin.27 Sen unutsaydın, Rabbin de seni kendi hâline bırakırdı. O zaman vay hâline işte. O zaman vay hâline insanın. İnsan azıcık aklıyla neler istemez ki? Ölmeyi bile diler. Yaşamanın kendi için hayır olmasını dilemez. Rabbinden yaşadığı ömrün hayrını istemeyi akıl edemez. İnsan bu kadar işte. Rabbi bırakınca ne yapsın?”

Hasan’ın boğazı düğümlendi, başını eğdi. Halının ilmeklerinde gezdirdi gözlerini. Yaşlı adam yandaki sepete uzandı, sarıya çalan iri yumurtalardan birini aldı avucuna.

“Şuncacığı şimdi kırsak ne olur Hasan?” dedi sessiz adama doğru tutup. Başını kaldırdı Hasan: “Hiiç...” dedi, “Pişirir yersin.”

“Kendi hâline bıraksak ne olur peki?”

Dudak büktü genç adam: “Bilmem. Yani follukta kalsa civciv olurdu.”

Gülümsedi Alameddin Amca: “De böyle... Şuncacık yumurta içinden çatlayıp kırılırsa olgunlaşmış olur, dışından çatlayıp kırılırsa ölüm olur. Sen de böylesin işte. Bu yumurta gibi... İncecik kabuğun var. Ruhunu sarmış. İçinden olgunlaşıp çatlayacaksın, adam olup çıkacaksın. Ben seni çatlatırsam ölürsün. Nefsin saçılır etrafa. Sen olacaksın. Sen sıkışacaksın, kıvranacaksın, kırıp çıkacaksın. Sana bu gerek.”

Yumurtayı eline verdi. “Al bunu.” dedi usulca, “Kırılınca gel.”

Hasan aldı hissesini, çıkıp gitti. Başaklar boy verip boyunları bükülmeye başlayınca döndü geri. “Baktığım her yerde Allah’ı görüyorum emmi.” dedi. Yüzünde bir aydınlık, omuzları dikelmiş, hâlâ sessiz ama serin...

Alameddin Amca yattığı yerde gülümsedi. Elini çıkardı örtünün altından, zikretmekten aşinalık kazanmış parmaklarını kımıldattı usulca, “Yaklaş.” der gibi, kulağını getirdi iki dudağın yakınına Hasan. Havsalasında serin rüzgârlar estiren o sözü işitti.

“Bir kimse Allah için yanmışsa bir daha onu hiçbir şey yakmaz.”

Yandı Hasan. Yandıkça serinledi. Serinledikçe duruldu kalbi...

“Allaah!” dedi. “Ya Hak!”

27 Haşr Suresi, 59/19.

KABUL OLMUŞ DUALAR

İnsanın iman ederken kabul ettiği bir şart vardır: “Hayır ve şerrin Allah›tan olduğuna iman ederim.” der. Ama bunu derken neyi kast ettiğini ancak yaşayarak çözer. Hem Rabbin izni olmadan hiçbir olayın tecelli etmeyeceğine hem de her şerrin bir rahmete ve hikmete görünmez iplerle bağlandığına iman ettiğini çok sonra anlar. Hayat, imanı katmerleyen bir yolculuk değil midir zaten?

“Sakın arkana bakma!”

Asım olduğu yerde durdu, tedirgin bir hâlle beklemeye başladı. “Bana böyle demeyin geriliyorum.” dedi dişlerini sıkarak. Hikmet Amca bir kahkaha patlattı. “Dur sen dur!”

Arkasından hayalet gibi biri geçti, uçarak uzaklaştı. Asım kafasını çevirdi, Ender’in rüzgârda salınan paltosunu görebildi sadece.

“Of Hikmet Amca ya...”

“Senin süpürdüklerini eşeliyordu, kızma garibana diye yaptım yahu.”

Asım başını sallayarak süpürdüklerinden kalanları faraşa aldı, götürüp kaldırımın kenarına döktü. Söylenerek geri döndü. “Sanki biz müsaade ediyoruz milletin ayağını basmasına, ben de bu adamı anlamıyorum.”

Her sabah Asım’ın kapısının önü dolardı, yedi buçukla sekiz arası. Fırından çıkan sıcak simitlerin kokusu toku acıktırır cinstendi. Bir saate biterdi simitler. Asım bütün bu hengâmenin arasında eline bir süpürgeyle faraş alır, dökülenleri süpürürdü. Hiç tahammülü yoktu yere kırıntı dökülmesine, “Basacağız çarpılacağız. Adam gibi yiyin şu nimeti!” derdi. Hangi birine laf anlatayım diye düşünmezdi, hiç vazgeçmezdi. Ender de ondan beterdi. Her sabah süpürüp kenara aldığı kalıntıların içindeki kırıntıları kuşlara atacağım diye gelir, süprüntüleri avuç avuç ceplerine doldurur giderdi. Ender defalarca gazete kâğıdına koyup vermeyi denemiş, kabul ettirememişti. “Onlara simit koyarsın sen.” diye cebine boşaltıp geri vermişti. Kafalarının uyuşacağı yoktu besbelli.

Elimdeki son lokmayı ağzıma attım, çayın sonunu kafama diktim. Ayağa kalktım. “Haydi bana eyvallah.” dedim ellerimi pantolonuma silerken. Hikmet Amca da kalktı yerinden. “Ben de gideyim.” Asım’ın yüzü asıldı. “Sen nereye amca?” dedi, “Haydi şu gitsin. İşi gücü varmış gibi yapıyor, sen emekli adamsın, otur işte. Yeni dağıldı kalabalık, sohbet ederiz.”

Alışıktım Asım’ın laf çarpmasına. Sesimi çıkarmadım, güldüm sadece. Hikmet Amca ceketini giydi, ceplerini düzeltti. “Kızım gelecek bugün.” dedi, “Oğlan gardan alıp getirecek. Eli kulağındadır. Bu saatte trafik olur dedi ama gideyim. Şuradan beş simit daha ver, torun yer belki, yoldan gelen aç olur.”

Çıktık. Hikmet Amca’nın kızı yıllardır gelmiyordu baba evine. Bir şey olmuştu kesin ama adamcağız kendi demeden soracak değildim. Yalnız korkardım, kalbi vardı, hara güre gelemezdi. Bir şey olursa...

“Her şey yolunda mı amca?” dedim. Başını salladı. “He ya... Yolunda çok şükür. Yıllar alıp götürmüş öfkeyi besbelli. Neyi alıp götürmez ki zaten. Bugünümüze şükür.”

Kapısının önünde konuşurken oğlunun taksisi girdi sokağa, tozu dumana katarak yaklaştı. Pat diye durdu kapının önünde. İçinden beş karış suratla oğlu indi önce, arkaya geçip bagajdan çantaları çıkardı bir hışımla. Babasının önüne koyup elini öptü. Ardından kızı indi usulca. Hikmet Amca’nın gözleri parladı: “Kızıım...”. Kızın başı eğik, kolundaki çantanın sapına iki eliyle sıkı sıkı sarılmış, kapıyı kapadı, babasına yaklaştı. “Kızıım!” dedi Hikmet Amca, alnından öptü yaşlı gözlerle. “Torunum nerede?”

Oğlan arabaya binerken: “Haydi anlat bakalım!” dedi öfkeyle dişlerinin arasından. “Ona da anlat bakalım ne diyecek!”. Arabayı çalıştırdı, gaza bastı, kayboldu sokak arasından.

Kızın başı eğik... Yüzü donuk... “Anlatsana kızım. Noldu? ”

“İçeri girelim mi baba?” dedi usulca. Hikmet Amca çantalara baktı. “Sonradan mı gelecek? Nereye bıraktın kızı yavrum?”

“Baba içeri geçelim de konuşalım.”

Hikmet Amca elini kalbine götürdü. Derin nefes aldı. “Konuşalım.” dedi, “Mehmet şu çantaları getir.”

Ne olduğunu anlayamadan çantalara yapıştım. Bahçe kapısından geçtik. Hikmet Amca kapı önündeki sandalyelerden birini gösterdi: “Otur şuraya!” dedi az önceki babacan hâlinden sıyrılıp. “Ne oluyor?”. Çantaları eve taşıdım, dinlemedim, dinlemek istemedim. Bir şeyler olmuş ve hiç iyi değil. İyiye gitmiyor. Dinlersem sorumlu olacağım, dinlememek daha iyi. Çantaları odaya taşıdım. Ayşen Teyze’nin elini öptüm, bir çığlık duydum. “Babaaa!”

Kapıya koştuk. Hikmet Amca sandalyeden yuvarlanmış, taş zeminde boylu boyunca yatıyordu. Kızı elleriyle başını tutmaya çalışırken bağırıyor: “Ambulans çağırın! Çabuk! Kalp krizi geçiriyor!”

Her şey bir anda olup bitiverdi. Sokağı birbirine katan ambulans sirenlerini çalıştırıp uzaklaşırken öylece bakakaldım kapı eşiğinde kan ter içinde. Hiçbir şey düşünemeden... “Allah’ım sen sonunu hayret.” diyebildim sadece. Ender’in sesi geldi arkadan. “Hayır oldu hayır...”

Kafamı çevirdim, mahalleliden biri: “Neresi hayır oğlum?” dedi, “Adam kalp krizi geçirdi. Kaç yıl görüşme, yüzünden mahrum et, küs, sonra gel, babanı öldürmeye çalış. Ne biçim evlat ben anlamadım!”

“Dilini tuut!” dedi Ender. “Herkes dilini tutsun!”

“Haydi dağılın.” dedim, elimle ortalığı açarken. “Ayşen Teyze’nin de yüreğine indirmeyelim. Yazık kadıncağıza.”

Kalabalıktan tövbe sesleri yükseldi, bir şeyler mırıldandılar dağılırken. Ender aralarından geçip paltosunun uçlarını savurarak bağırmaya başladı. “Tövbe tövbe ya! Tövbe tövbee!”

Akşama kadar söylentiler kulaktan kulağa dolaştı durdu. Kimsenin sorduğuna cevap vermedim, bilmiyordum zaten ne olup bittiğini. Bilsem de konuşmazdım, o da ayrı. Akşam eve geçmeden Ayşen Teyze’ye uğradım kapıdan: “İyi misin, bir yoklayayım istedim.” dedim çekinerek. Zor duruyordu ayakta, beni görünce kapıyı bıraktı, duvara tutunarak bahçeye döndü. Yarı açık kapının eşiğinde kaldım. Etrafıma baktım. “Ayşen teyze?” dedim, dönmedi. Girdim içeri usulca, kapıyı ittim. Sabah üzerinden Hikmet Amca’yı düşüren sandalyeye çöktü, ben de yanına. “İyi misin?”

Hiç sesi çıkmıyordu, başını sallıyor, ağlıyordu sessizce. “Ne yapayım senin için söyle.” dedim, elini göğsüne götürdü. “Hakan nerede?” dedim, “Sana yiyecek bir şeyler hazırlayayım mı? Yalnız mıydın sen sabahtan beri evde? Allah’ım! Bilsem hanımı yollardım. Ayşen Teyze bir şey de...”

Kadıncağız tülbendine gözlerini sildi. “Sude...” dedi. Sude Sude... Evet torununun ismiydi hatırladığım kadarıyla. “Ne olmuş Sude’ye?” dedim aceleyle. “Ö... Ö... Öl...”. Hayır! Olamaz. Olmamış olsun ya Rabbim ne olur. Kadın tamamlayamadı cümlesini. Yutkundu, hıçkırdı. “Tamam tamam.” dedim, “Sen şimdi bir sakin ol. Konuşuruz yine.”

Mutfağa geçtim. Bir su kaynattım. Dolaptan papatya çayı buldum. Demledim, getirip verdim eline. “Haydi şunu iç. Kızın nerede? Babasıyla mı? Hastanede mi? Tamam. Seni bize götüreyim mi? Oğlun gelmeyecek besbelli. Gelir mi? Gelir dersen bekle.”

Hakan kafasına eseni yapardı evvelden beri. Şimdi altında taksisi de var, evin yolunu buldurabilene aşk olsun. Kadıncağızı bir başına bırakmıştı. Sorsan acısından gelmiyor, bu kadın ne yapsın.

“Sen git.” dedi, “Ben iyiyim oğlum. Şimdi yatsıyı kılar biraz tesbih çekerim. Kendime gelirim biiznillah.”

“Bir şey istersen ara evi.” dedim, çıktım. Yüreğim daraldı, onca yolu, onca yıl sonra torunlarının öldüğünü söylemek için mi gelmişti kızları? Gerçek miydi bu? Öyle pat diye söylenir miydi? Ya da başka nasıl söylenirdi ki? Belki de yanlarında olup söylerse daha kolay olacağını düşünmüştü. Ne bilebilirdik ki?

“Allah’ım sen merhamet et.” dedim, arkamdan Ender’in sesi geldi. “Besmele çeeek!”

“Bismillahirrahmanirrahiiim! Korkuttun beni Ender.”

“Rahman ve Rahim olan Allah merhamet eder zaten.” dedi elleri ceplerinde hoplayarak yanıma gelip. “Hem bütün yarattıklarına hem iman edenlere hassaten. Neden korkuyorsun?”

“Dua et Ender.” dedim, “Hikmet Amca kalp krizi geçirdi. Torununun öldüğünü öğrenmiş, kalbi dayanmamış. Dua et sağlıcakla dönsün evine.”

“Zaman tersine akar.” dedi, cebinden çıkardığı elini havada süzdürürken. “Bendeki de akıl. Şu garibe laf anlatmaya çalışıyorum.”

“Kabul etmeyeceği duayı ettirmez Allah. Sen dua ettin mi?”

Başımı salladım, “Gittiğinden beri ediyorum.” dedim. “Tamam o zaman kabul oldu bil.”

“Ya iyileşmezse...” dedim, “İnanmadığın duayı mı ediyorsun?” dedi gözlerini kocaman açıp. “O da doğru ya...” dedim usulca. “Allah’tan kabul olacağını bilerek istenmez mi?” diye bağırdı, sonra sokuldu usulca kulağımın dibine, “Güvenmiyor musun yoksa doğruyu söyle!” diye fısıldadı. “Tövbe haşa...” dedim. “Allah’a güvenilmez mi?”

“Eh. İyi öyleyse dua ettiysen olur. Zaman tersine akar çünkü.”

Yürümeye başladım. “Ne diyorsun Ender ya... Kafam bir milyon zaten.”

Bırakmadı peşimi, yanım sıra hoplayarak yürümeye başladı. Elleri ceplerinde, paltosunun etekleri ayaklarına dolanıyordu.

“Kader tecelli etmeden Allah sana duasını ettirir. Sen ettin de tuttu sanırsın, tutacağa etmişsindir aslında. Anladın mı?”

İşaret parmağını şakağına götürdü, gözünü kırptı, “Tık!”

“Haklısın Ender haklısın.” dedim, sırtını sıvazladım. “I ıh... Anlamadın. Bak şöyle anlatayım!” Bir anda önüme zıpladı, yolumu kesip durdurdu. Gözlerimin içine dikti gözlerini: “Sahabeden biri Peygambere gelip ‘Ey Allah’ın Resûlü! Şifa niyetiyle yaptığımız okumalar, tedavi olduğumuz ilaçlar ve korunma tedbirleri, Allah’ın takdirinden bir şeyi geri çevirir mi?’ diye sormuş. Resûlullah (sas), ‘Onlar da Allah’ın takdiridir.’ buyurmuş.28 Allah istemese dua bile edemezsin. Dua edebiliyorsan Allah kabul ettiği içindir. Olacağı geriye sardın. Zamanı geriye akıttın, anladın mı?”

“He anladım.” dedim, omzundan tutup kenara çektim. “Hayırlısı olsun bakalım.”

“Oldu oldu.” dedi, “Sen istesen de oldu, istemesen de oldu. Allah’tan kuluna şer gelir mi Memeet!”

Arkasını dönüp uzaklaşırken iki elini havaya kaldırdı:

“Şer gibi görünen de hayırdır. Allah’tan insana şer gelmez! Bu böyle bilineee!”

...

Hikmet Amca üç gün sonra döndü eve gerçekten, yıllar sonra baba oldu yeniden kızına. Birlikte ağlaştılar, yaralarını ailece sardılar. Günün harmanini sırt sırta verip kaldırdılar. Bir yavrunun hasreti, koskoca küslüğü bitirdi.

Neyin neye iyi geleceğini Allah’tan daha iyi kim bilebilirdi?

Rabbim hikmetine başımızı eğdirip hayrına razı eylesin kalbimizi.

Âmin...

28 Hadislerle İslâm Cilt 1, Sayfa 599.

KEM GÖZ

Bazı insanlar hayatın bir köşesinde kendi hâllerinde yaşayıp giderlerken bir başkasının hayatında nasıl unutulmaz bir etki bıraktığını fark etmeyebilir. Bence o etkiyi kıymetli kılan da budur aslında, onun haberi olmadan hayatınıza dokunması… Bizim Arif Ağabey de öyle biriydi işte. Kendi hâlinde ama hiçbir zaman unutamadığım etkiyle hep hayatımda… Allah rahmet eylesin.

Acayip bir adamdı, öyle ki esnaflar arasında en safı gibi gözüken ama aslında diliyle her işi kotarabilen biri. Onu ilginç kılan özelliğiydi bu, her konu hakkında illa bir fikri vardı. Kiminle konuşsa muhakkak sonu gelmeyen, bir türlü bitmek bilmeyen bir mevzu açardı. Fakat hiç yalan söylemezdi. Çok konuşurdu mübarek, bildiği de çoktu ama diline yalan bulaşmamıştı. Haramdan çok korkardı bir de. “Bu toprağın bir de altı var.” derdi. “Altına girdin mi tek başınasın. Hesabını veremeyeceğin malı yeme, sözü söyleme.” Hâlâ aklıma geldikçe gülerim, sarıya çalan bıyıklarının üstüne parlayan yeşil gözlerini belerte belerte konuşurdu önemli bir şey söylerken. O çocuk hâlimizle korkuturdu bizi. Yine de gitmekten vazgeçemezdik dükkânına.

Küçücük bir kuruyemiş dükkânı vardı ama içi envâi çeşit yemişle doluydu. Bir de lokumla bisküvi satardı ki o bizim gözdemizdi. Hafta boyunca biriktirdiğimiz kuruşları cuma ikindi vaktinde koşa koşa gider, onun avucuna sayardık, bize üç lokumla altı bisküvi verirdi. “Biri de benden.” derdi, paramız her seferinde yetmezdi. Biz de her seferinde ikramlanmanın sevinciyle ellerimizi çırpardık. Sonra “Durun şimdi üstünüzü kirleteceksiniz, analarınız pataklayacak.” der, tezgâhın üzerinden eğilip küt parmaklarıyla lokumları ezer, bisküvilerin arasına sıkıştırır, elimize verirdi. Daha kapının önüne varmadan birer tanesi midemize inmiş olurdu, biz çıkarken o söylenirdi arkamızdan: “Yavaş yiyin, boğazınızda kalacak çocuklar!” diye.

Onu yıllarca hep göğüs hizasına kadar gördüğümüz için öyle tanıdık. Boyunu posunu yıllarca bilmedik, hep tezgâhın ardından konuşurdu bizimle. Bana sorsanız kocaman bir adamdı, o cam tezgâhın ardından uzanan kolu, ta avucumuza kadar bırakırdı bozuk paraları. Yıllar sonra bir gün dükkânın önünde oynayan çocuklardan biri ceviz çuvalını devirip içindeki cevizleri boylu boyunca sokağa serince fırlayıp çıktığını gördük tezgâhın arkasından. Bir koşuşu vardı ki çocukların ardından, seken bacağına mı yoksa o küçücük boyuna mı hayret edeceğimizi şaşırdık. Yorulunca bıraktı koşmayı, elini göğsüne dayayıp soluklandı. Gerisin geri dükkâna dönerken biz öylece onu izledik. Sol bacağı hafif kısaydı, sekiyordu yürürken. Boyu da hiç öyle düşündüğümüz gibi uzun falan değildi. Bir göz yanılması olamayacak kadar kısaydı üstelik. Bunun sebebini çok sonra uzak bir şehirden gelen yeğeni anlatmıştı bize, hayret etmiştik. O da amcası olmadığı zamanlar tezgâhın ardına geçer satış yapardı, meğer tezgâhın altında ahşaptan bir merdiven çakılıymış, onun üstüne basarmış. O zaman çözmüştük bu muazzam sırrı da.

Yine de çözemediğimiz ve çok merak ettiğimiz bacağının sırrını öğrenemedik uzunca bir zaman. İnsan o kadar konuşur da kendine gelince bu kadar ketum olur muydu? Öyleydi işte. O kadar az şey bilirdik ki kendisi hakkında, adı ve adresi dışında neredeyse yok denecek kadar azdı toplasak. Çok geç evlendiğini biliyorduk, hanımının ikinci evliliği olduğunu, önceki eşi vefat edince Arif Ağabeyi’nin annesinin ricası üzerine görüşüp evlenmeye karar verdiklerini. Bir de üç çocuğu olduğunu... Biri hanımının vefat eden eşinden, diğer ikisi kendisinin… Ama görseniz ayırt edemezdiniz, o kadar merhametli davranırdı hepsine. Üç oğlanın hiçbirini diğerinden ayırmazdı, kayıracaksa önce büyüğü kayırırdı. Sırf onun boynu bükük kalmasın, kendini kötü hissetmesin diye. “O yetim…” derdi anlatırken müşterilere. “Allah’ın emaneti o. Sahip çıkmazsak Allah sorar.”

Dükkânı hiç boş kalmazdı. Altı üstü bir kuruyemişçi ne kadar dolu olabilir derseniz onunki gerçekten hep doluydu. İşinden eve dönen memurlar, mahallenin emekli amcaları, işini bitirip hava almaya çıkmış teyzeler, illaki uğrar, ayaküstü ikram edilen gazozu içerken sohbet eder öyle giderlerdi işlerine. İnsanları kendine bağlayan bir muhabbeti vardı dedim ya. İlginç bir adamdı işte. En çok da çocuklar… Bizim okuldan sonra bir numaralı uğrak yerimiz oldu yıllarca, en büyük zevkimizdi, açtığı gazozları alıp kapısının önündeki basamaklara oturup yolda top oynayan çocukları izlemek. Gelenler aramızdan geçip girerlerdi dükkâna, hiç demezdi kalkın oradan ne yapıyorsunuz diye. Severdi bizi. Biraz daha büyüyüp de onun yaşlanmaya başladığını fark ettiğimizde aramızdaki bağ dükkân sahibi ve çocuk müşteriden bir üst seviyeye taşınmıştı. Artık hasbıhal edilebilecek delikanlılar hâline gelmiştik yavaş yavaş. Bunu bazen bizimle şehir dışındaki o çok sevdiği, sonradan görmeye muvaffak olduğumuz yeğenini anlatırken hissederdik. Bazen de okumayı bir türlü sevemeyen küçük oğlundan dert yanarken. Bir keresinde: “İstersen ben onu çalıştırayım Arif Ağabey.” demiştim, sanki derslerim çok iyiymiş gibi. Arif Ağabey’in yeşil gözleri kocaman olmuştu bunu duyunca: “Matematikten ikmale kalan oğlan mı diyor bunu bana?” dediğinde utancımdan kıpkırmızı olmuştum. Sonra sebep olduğu utancı fark edip hemen değiştirivermişti konuyu: “Aslında haklısın. Şimdi sen iki kere çalıştın ya daha iyi öğrenmişsindir. Hem bizim oğlana çalışmamanın nelere mâl olduğunu da anlatırsın. Eh iyisi mi ver sen dersi. Hafta boyunca bütün gazozların da benden hediye olsun!”

Hayatımın ilk işini böyle kapmıştım işte. Arkadaşlarım hafta boyunca küçük Hilmi’ye ders verdikten sonra gerine gerine dükkâna girip kendi gazozumu alıp para ödemeden çıkışıma hafif gıpta hafif de kıskançlıkla bakmışlardı ama olsun. Ben çalışıp hak etmiştim. Kolay mıydı dersi sevmeyen çocuğa matematik anlatmak?

Evlerine gitmeyi Allah var en çok da ailesini merak ettiğim için istemiştim. Ne görmeyi bekliyordum bilmiyorum ama bizden farklı insanlar değillerdi. Hanımı pek sessiz biriydi, az konuşur, sözü duyulmayacak kadar kısık çıkardı sesi. Evleri de bizimki gibiydi, ne eksik ne fazla. Bir tek tuhafıma giden, eve girince karşıma çıkan genişçe hole açılan her oda kapısının üzerinde asılı koca nazar boncukları olmuştu. Haydi, insan bir tane asardı belki tamam da her oda kapısına bir tane asmak neydi ki? Sonradan fark ettim ki -yıllarca nasıl dikkatimi çekmediğine de o zaman çok şaşırmıştım- dükkân kapısının iç ve dış tarafında da birer tane asılıydı. Hem de suratım kadar kocaman! Bir tane de kasanın arkasındaki duvarda, altında Arapça besmele yazılı bir levhayla birlikte. Neydi derdi anlayamadım ama korktuğu bir şeyler vardı besbelli. Bir gün dayanamayıp sordum oğluna ders bitince, evden çıkıp dükkâna doğru yürürken “Niye sizin evin her yerinde nazar boncuğu asılı öyle?” dedim, güldü. “Babamın onlar.” dedi. “Çok korkar nazardan. Çocukluğundan kalma bir şeymiş. Öyle demişti.”

“Niye ki?” dedim, sonunda hayatına dair ipucu yakalayabilme umuduyla: “Ne olmuş ki küçükken?”

Hilmi ellerini ceplerine soktu, kısa bacaklarını attıra attıra yürürken anlatmaya başladı.

“Babamlar ikizmiş. Yani doğduğunda onunla birlikte bir kız kardeşi daha olmuş. Anlattığına göre çok güzel, kocaman, al al yanaklı doğmuşlar. Öyle güzellermiş ki insanlar bakmaya doyamazlarmış. Köydelermiş o zaman, babaannemin köyünde. Gelen gidenler babamla kardeşine baktıkça birbirilerine anlatmışlar. Bunların güzelliği köyde dilden dile yayılmış. İnsanlar babaanneme ‘Senin çakır gözlüleri görmeye geldik.’ deyip iş tutarken tarlaya bile gelir olmuşlar. Babaannem hiç hoşlanmamış bu durumdan ama gelene git demek de ayıp diye ses etmemiş. Altı yedi aylıkken babamlar, kız kardeşini bir hastalık tutmuş, ateşlenmiş bir gece. Sabaha kadar titremiş durmuş. O zaman köy yerinde doktor yok bir şey yok, nereye gidecekler. ‘Sabah olsun kasabaya indiririz.’ demişler, sirkeli sularla yıkamışlar etmişler ama nafile. Sabah ezanı okunurken kaybetmişler güpgüzel bebeği. O zaman çok yanmış babaannem, ‘Nazar ettiler gül yavruma.’ diye, çok ağlamış. Babam tek kalmış. Anası gözünden sakınırmış, nereye gitse yanında götürürmüş. Bir gün bağda dolanırken babam, iki yaşlarındaymış sanırım, oradan geçen bir adam ‘Güneş gibi şu çocuk. Dikkat et başına bir şey gelmesin.’ demiş. Onun uzaklaşmasıyla beraber, bağa açılacak kuyu için kenara yığılan taşlardan birinin babamın ayağının üzerine düşmesi bir olmuş. O zaman bacağı sakat kalmış, bir daha da hiç düzgün yürüyememiş. Babaannem onu büyütürken hep ‘Nazar ettiler size yavrum.’ diye diye büyütmüş. Babamın en büyük korkulu rüyasıdır nazar. Aklı çıkar. Evi, dükkânı öyle donatması da bundan hep… Bize bir zararı yok, annem de çok söylendi zamanında. Ama o da artık ses etmiyor çünkü babam kafasına koymuş. Değiştirmenin mümkünü yok.”

Ah benim garip Arif Ağabey’im, nasıl da içim acıdı hikâyesini dinleyince. Zavallı adamcağızın sakladığı kadar vardı, duysa insanlar ne diyecek diyordu belki, ondan saklanıyordu tezgâhın ardında yıllardır.

Akşamüstü yemek sofrasında otururken aklımdan çıkmayan bu hikâyeyi anlattım bizimkilere. Annem tövbeler çekerek: “Adamcağızın dedikodusunu yapma.” diye araya girmişken babam elindeki kaşığı bıraktı. Yüzüme bakarak: “Allah hayrını vere, bir kuru taş parçasından mı medet umuyormuş?” dedi birden. Kalakaldım. “Ne bileyim ben baba?” dedim sonra, “Koruyacağını düşündü besbelli.”

Babamın canı sıkılmıştı. Başını iki yana sallayarak söylenmeye başladı. “İnsanoğlunun başına ne gelirse cahillikten geliyor.” diyordu. “Adımız Müslüman da dinimizi bilmeden yaşıyoruz. Tövbe ya Rabbim affet bizi.” Annem babamın söylenmelerine dayanamayıp araya girdi. “O kadar kızacak bir şey yok bey.” dedi usulca. “Bilmediğinden yaptığını söylüyorsun ya, git yarın doğrusunu söyle, öğrensin adamcağız da dönsün hatasından. O bilmediğini öğrenmekle sorumluysa sen de bildiğini öğretmekle sorumlusun. Anlat herkes kazansın. Bir daha da böyle bir mevzu geçmez artık !”

Son cümleyi söylerken de yan gözle bana bakıyordu. Bu da her şeyi her yerde konuşma. Sözünü söyleyeceğin yeri bil!” demekti. Ben almıştım dersimi. Başımı eğip sustum. Annem de konuyu güzelce kapadı.

Babam hakikaten içine dert etmiş olacak ki ertesi gün ikindi vaktinde, biz dükkânın önünde gazozlarımızı içerken geldi. Uğramak âdeti olmadığından, Arif Ağabey bir sevinçle karşıladı babamı. İçeri buyur etti, babam girerken başını kaldırıp tepede asılı duran mavi taşa baktı, tövbe çekip girdi. Selam sabah derken babam pat diye soruverdi: “Bunlar ne Arif?” diye, eliyle taşları göstererek. Biz kapının önünde oturmuş içerdeki konuşmayı pür dikkat dinliyorduk. Arif Ağabey: “Nazar boncuğu ağabey.” dedi, “Bir şey değil.”

“Bu kadar mı korkuyorsun nazardan?” dedi babam. Arif Ağabey atladı: “Nazar deveyi kazana, insanı mezara götürür demişler ağabey. Korkulmaz mı? Vallahi insanı canından eder. Kem göz yok mu kem gööz… Ah… Ben bilirim ne beladır o.”

Babam konuyu kıvama getirdiğine kani olmuş olacak ki konuşmaya başladı. Ağır ağır, tane tane, kelimelerin üstüne basa basa.

“Haklısın. Nazar haktır, o yüzden Peygamberimiz, ‘Nazardan Allah’a sığının. Çünkü göz değmesi gerçektir.’ buyurmuştur.29 Fakat hiçbir şey insanın yaşayacağı kaderin önüne geçecek kadar güçlü değildir. İnsan bir şey yaşayacaksa Rabbi ona onu kader etmişse sebep ne olursa olsun yaşar. Lakin sen tutup da başına gelecek bir şeyden Rabbin yerine taşa sığınır da seni korusun istersen o zaman vay hâline işte. Seni şu astığın taş mı koruyacak yaşayacağın musibetten Arif? Biliyor musun Peygamberimizin, ‘Kim kendisini koruması için nazarlık ve benzeri bir şey takarsa o taktığı şeyin korumasına havale edilir.’ buyurduğunu.30 Sen kendini taşa mı emanet ettin Arif? Allah’ı bırakıp taşa mı güvendin? Yapma oğlum. Bunlar Cahiliye adetleridir. Cahiliye Arapları kıymetli atlarına, develerine göz değmesin diye takarlarmış da Peygamberimiz men edince hepsi vazgeçmiş âdetlerinden. Şimdi sen onların unuttuğunu mu yaşatıyorsun?”

Arif Ağabey yeşil gözlerini koca koca açmış dinliyordu babamı. Camın arkasından görebiliyordum olan biteni. Gıkı çıkmıyordu. Babam onu öyle dinler görünce konuşmaya devam etti.

“Allah’ın Resûlü, ‘Biriniz kardeşinde beğendiği, hayran kaldığı bir şey gördüğü zaman ona mübarek olması için dua etsin.’ buyurmuş, bize hoşumuza giden bir şey gördük mü ‘Rabbim bu nimeti bu kardeşim için mübarek kıl.’ demek düşer.31 Maşallah tebarekallah, lâ kuvvete illa billah demek düşer. Karşıdaki demeyi unuturmuş, hatırlatıverirsin. O demezse sen dersin, daha da nazarından emin olamıyorsan okursun Nas ve Felak, ardından da ‘Her tür şeytandan, haşereden, kem nazardan Allah’ın sonsuz iradesine ve hükmüne sığınırım.’ diye edersin duanı bitti gitti.32 Hangi güç, duanın üstünde olabilir Arif?”

Arif Ağabey babama baktı baktı. Gözleri doldu son sözünü duyunca. Tezgâhın ardında dikildiği yerden uzandı indirdi aşağı koca nazarlığı sonra arkadan dolanıp çıktı yerinden. Elindeki tabureyi kapının eşiğine koydu, üzerine çıkıp kapının üzerindekini indirdi.

“Vallahi!” dedi sesi titreyerek. “Ben Rabbimden başka kimseye güvenmem. Bunları bildiğimden etmedim ben. Allah beni affetsin ağabey, cahillikti benimkisi. Vallahi bir daha takmam. Allah varken ben kime güveneyim?”

Babam ayağa kalktı usulca, geniş kollarını açtı, Arif Ağabeyi kocaman kucakladı. “Allah senden razı olsun.” dedi sadece. “Sen iyi bir adamsın.”

İnsan bir ömür yaşar da uzunluğu önemli değildir. Doluluğuna kıymet biçer Rabbi. Ömrünü dolu dolu geçirenlerden eylesin Rabbimiz bizi.

Âmin…

29 Hadislerle İslâm Cilt 1, Sayfa 667.

30 Hadislerle İslâm Cilt 1, Sayfa 672.

31 Hadislerle İslâm Cilt 1, Sayfa 669.

32 Hadislerle İslâm Cilt 1, Sayfa 671.