T.C. CUMHURBAŞKANLIĞI DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI
Genel Yayın No: 2014
Gençlik Kitapları: 26

KENDİNE GEÇ KALMA
Esra Kalpakçı

Yayın Yönetmeni
Doç. Dr. Fatih Kurt

Koordinatör
Bünyamin Kahraman

Editör
Elif Erdem

Tashih
Zeynep Selin Terzi

Kapak Tasarım
Emre Yıldız

Grafik & Tasarım
Mücella Tekin / Emre Yıldız

Baskı
İhlas Gazetecilik A.Ş. / Tel.: (0 212) 454 35 10

3. Baskı, İstanbul 2022
ISBN: 978-625-435-039-9
2022-34-Y-0003-2014
Sertifika No: 12930

Eser İnceleme Komisyonu Kararı: 24.06.2021/27

© Diyanet İşleri Başkanlığı

İletişim
Dini Yayınlar Genel Müdürlüğü
Basılı Yayınlar Daire Başkanlığı
Tel: (0.312) 295 72 93 - 94 / Faks: (0.312) 284 72 88
e-posta: diniyayinlar@diyanet.gov.tr

Dağıtım ve Satış
Döner Sermaye Daire Başkanlığı
Tel: (0.312) 295 71 53 - 295 71 56 / Faks: (0.312) 285 18 54
e-posta: dosim@diyanet.gov.tr

SUNUŞ

>

Ömür dediğimiz kısa bir zaman dilimi. Hani çoğu zaman kaybettikten sonra anlarız ya elimizdekilerin kıymetini, ömrün kıymetini de sona yaklaştığını düşündüğümüzde daha iyi kavrarız. Bazen geçmişe takılıp kalmak bazen de geleceğin endişesiyle yaşamak bugünü yaşamaktan alıkoyar bizi. Oysaki kıymetini bilmediğimizde bugünün de gelecekte acısını duyacağımız ve “keşke”lerle anacağımız geçmiş günlerden biri olması kaçınılmazdır. Ve birbiri ardınca sıralandığında bu günler, ömrümüzün beyhude geçmesine yol açacaktır. Ne geçmişi geri getirme imkânımız var ne de gelecekte olacakları bilebilme. Elimizde yalnızca bugün var. Geçmişten aldığımız derslerle geleceğimize yön vereceğimiz, hayal ettiğimiz geleceği inşa edeceğimiz gün, bugün. O hâlde bugünün kıymetini bilmeli, her bir anını iyi değerlendirmeliyiz. Hayatın baş döndürücü akışı yaşamın püf noktalarını fark etmekten alıkoymamalı bizi, insanlığımızı ve bizi biz yapan değerlerimizi unutturmamalı. Ne kadar hızlı yürüsek de hakikatin sesine kulak vermeliyiz her daim. Bugünü biz olarak, tüm varlığımız ve değerlerimizle anlamlı yaşamalı ve ahirete uzanan yolda sağlam adımlar atmalıyız.

Dinimizin temel kaynaklarından aldığı ilhamla, kültürümüzün zengin mirasından yararlanılarak, hem zihinlere hem gönüllere hitap eden akıcı bir dille kaleme alınan bu eserin bildiklerimizi hatırlatıp bilmediklerimize ışık tutması, yeni bakış açılarına kapı aralayarak hayatımıza şuur, anlam ve değer katması temennisiyle…

SÖZ SÖYLEME SANATI

>

“Görmedin mi, Allah güzel bir sözü nasıl misal getirdi? (Güzel bir söz), kökü sağlam, dalları göğe yükselen bir ağaç gibidir. Bu ağaç, Rabbinin izniyle her zaman meyvesini verir. Öğüt alsınlar diye Allah insanlara misaller getirir.”

(İbrâhîm, 14/24-25)

Söz tohum gibidir, siz sözünüzü muhatabın kalbinin derinliklerine bırakırsınız, o kök salar. Tohum neyse, köklenen dalların meyveleri de kendi nevinden olur, bire binler verir ve hayat yolunda kalbine ekilenlerle şekil alır insan evladı. Hani “İnsan, insanın kurdudur.” der Hobbes. Söz güzel olursa tam tersi vücut bulur oysa ki, Kemal Sayar’ın dediği gibi “insan insanın yurdu” oluverir. Sözler bağlar bizi birbirimize. Bu bağların nasıl olduğu, ülfet mi yoksa külfet mi doğuracağı sözün tesirinde saklıdır. Tam da bu sebepten, güzel söz sadaka olarak görülür dinimizde. Çünkü teselli eden bir dil, kardeşliği ve ünsiyeti tesis edebilir. Yüce Rabbimiz, “Kullarıma söyle: (İnsanlara karşı) en güzel sözü söylesinler. Çünkü şeytan aralarını bozar…” (İsrâ, 17/53) buyurarak bunu açık bir şekilde beyan buyurmuştur. Söz dile gelmeden, sözün neşet ettiği kalbi ziyaret eder, bundan dolayı da her sözün bir duygusu vardır. Güzel bir niyetle, doğru bir kalpten taşan söz, yolunu şaşmaz ve şeytana fırsat vermeden salimen kardeşinin gönlüne ulaşır. Teselli eder, teselli bulur. Bu minvalde kalbi güzel eylemek esastır, çünkü her zaman kap içindekini sızdırır.

En güzel sözü emanet alan, Cevâmiu’l-Kelim olan Sevgili Peygamberimiz de aynı letafeti tebliğine taşımış, bu yolda bize çok net ve samimi tavsiyelerde bulunmuştur. “Kim Allah’a ve ahiret gününe inanıyorsa ya hayır söylesin ya da sussun.” (Buhârî, Rikâk 23) ifadesiyle, sözün insana yüklediği sorumluluğu ve israf edilemeyecek kadar değerli olduğunu vurgulamıştır. İnsan konuştuklarını unutur ama unutmaması gereken bir şey vardır ki, konuştuğu her şey hesabı görülecek şekilde kayıt altına alınmaktadır. Müminin en önemli vasıflarından olan boş, amaçsız sözü terk etmeyi büyükler, “Sözün fazlası ziyan, azı vakardır.” şeklinde ifade etmişler. Vakar, edebin nişanesidir. Az sözle güzel ameller korunur ama fazla söz ziyana sürükler. Bülbülün, şahine söylediği gibi; ikimiz de kuş olduğumuz hâlde, sen padişahın sarayındasın, ben ise bahçenin dikenliğindeyim. Sen kuşları avlayıp yersin, padişahın yanında değer kazanır, muradına erersin. Kuşların sultanı olursun. Ben ise günü güne eklerim, her gece sabaha kadar gülün açılmasını beklerim. Ben uyumadan o açmaz, uyanınca açılmış görürüm. Açıldığını göremem, muradıma eremem. Diken arasında muratsız ağlarım, yüreğimi dağlarım. Şahin şöyle cevap verir. Ben bin murat alırım ama birini söylemem, sen bir murat almadan bin söylersin. Susan murat alır, öten muratsız kalır.

Sözün bir de üslubu vardır; Sadi Şirazi bununla alakalı olarak, “Üslup yanlış kullanıldığında, sözün celladı oluverir.” der. Maksadını aşar, hiç arzu edilmez sonuçlar verir. Bunun için, sözün selim olan aklın ziyaretine ihtiyacı vardır. Yutmadan önce lokmayı çiğnemek gerektiği gibi, serdetmeden önce sözü de hazımsızlık yapmayacak kıvama getirmek gerekir. Yoksa söz, hikâyede anlatıldığı üzere ya kapıdan kovdurur ya da altına boğdurur.

“Kral bir sabah uykudan uyandığında bir rüya gördüğünü hatırlar. Ülkenin en iyi rüya yorumcusunu hemen bulun getirin diye emir verir. Kral, rüyasını anlatır ve yorumcu rüyayı, ‘Kralım sizin bütün sevdikleriniz en yakın zamanda ölecekler.’ diye yorumlar. Kral, inanılmaz sinirlenir ve atın bu adamı dışarı diye bağırmaya başlar. Bana başka bir yorumcu bulun diye emreder. Ülkeyi ararlar, tararlar, başka bir rüya yorumcusu bulup, getirirler kralın huzuruna. Yorumcu, ‘Kralım, siz çevrenizdeki bütün insanlardan daha uzun ömürlü olacaksınız.’ der. Kral bu yoruma öyle sevinir ki, ona bir kese altın verir ve uğurlar.”

Sözün özü; “Biz gelmedik dava için, bizim işimiz sevda için, dostun evi gönüllerdir, gönüller yapmaya geldik.”, diyen gönül insanı Yunus Emre’nin de dediği gibi gönüller yapmak, gönle girmek, gönül insanı olmak gerek...

BİLGİNİN HİKMETLE BULUŞMASI: TEFEKKÜR

>

“ ‘...Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu?’ Ancak akıl sahipleri öğüt alırlar.”

(Zümer, 39/9)

İnsan, hayata gözlerini açtığı andan itibaren, önce bilinçsiz sonra bilinçli bir şekilde öğrenme serüvenine girer. Eşyayı isimlendirmeyi, ihtiyaçlarını gidermeyi, gülmeyi, ağlamayı, konuşmayı, merhale merhale tecrübe eder. Zihnî melekeler kemale erdiğinde ise bu süreç bilinçli bir hâl alır. Artık bilgi, gereği üzere elde edilmesi gerekendir. Bilgi, görüp görebildiğin her yerdedir. Uçsuz bucaksız bir ummanda bir küçük kayıkla yol almaktan farksız bir hâl alır öğrenmek. Çabasına mukabil ilerler insan bu sonu görünmez ummanda. Ancak kayık, yolunu tayin etmezse, arşınladığı mesafe anlamsızlaşır. Boşa kürek çektikçe yorulur insan. Yorgunluğunun sebebi ise, sadece beyhude harcanan enerji değil, umudun yitirilmesidir. Öğrenme gayreti, doğru bir istikamet üzere olduğu müddetçe ümit aşılar, yorgunluk değil huzur verir.

Sevgili Peygamberimiz (s.a.s.), “Bilgi, hikmet müminin yitik malıdır. Onu nerede bulursa almaya en layık odur.” (Tirmizî, İlim, 19) buyurur. Mümin, yitirdiği, kaybettiği bir kıymetlisini arar gibi bilginin, ilmin peşinde olmalıdır. Ancak bu bilgi hikmetle buluşturulmalıdır ki çıkılan serüven anlamını yitirmesin ve hedefe varılabilsin. Peki hikmetle bakmak, tefekkür etmek nedir öyleyse? Satırdaki bilgiyi, sadra vermektir tefekkür, kalbin ve zihnin ortaklığıdır. Bilginin sahibi, hikmetin sahibi, öğrenmeyi öğreten, olduran, bulduran Rabbin, razı olduğu, olacağı bir yolculuktur. Bir güzel adı da Hakîm olan Rabbimiz bilgiyi, O’nun adına, O’nun için, O’nunla öğrenmemizi ister. “Oku” der ilk vahyinde! İlk emir, ilk nasihat, ilk rota! Ve devam eder mesaj, “Yaratan Rabbinin adıyla…” (Alak, 96/1). Oku ama Yaratan Rabbinin adıyla, bil ama hikmetle, öğren ama ibretle... Bilgi, bilginin kaynağından, yoktan var edenden uzaklaştıkça rotayı kaybeder, faydayı yitirir. “Tefekkür, kalbin kendisiyle hayrı ve şerri, faydayı ve zararı gördüğü kandilidir. Kendisinde tefekkür bulunmayan kalp, yolunu kaybetmiş, şaşırmış bir şekilde karanlıklar içinde kalır.” der Seyyid Şerif Cürcânî. İnsanlık, bilgisini hikmetle buluşturamadığı ve bilginin ahlakını kuşanmadığı için, kibrine yenik düşüp, verdiği zararla dünyayı kasıp kavuran nicelerine şahitlik etmiştir. Hâlbuki, nefsin gölgesinde biliyorum iddiasında olmayıp, hikmet nazarıyla bakabilmiş nice gönül eri de gelip geçmiştir bu insanlık beşiğinden. İnsan hikmet nazarıyla yani tefekkür ederek baktığında, her baktığından bir anlam devşirir. Her olup biten anlamlıdır çünkü, yerli yerincedir, sebebi vardır. Nasıl olduğunu öğrendiği kadar, niçin olduğunu da bilmek ister ve bu yol onu bilginin asıl sahibine götürür. Akıl etmez misiniz diyen Rabbine cevap niteliğindedir müminin bakışları. Hayata açılan penceresi olan duyularıyla aldığı bilgiyi, ötelere taşır, mana aleminde kemale erer bilgisi. Yolun kenarında biten bir diken, bahçeyi basan ayrık otu, yavrusunu emzirirken incitmemek için ayağını kaldıran kısrak, vaktini şaşmadan doğan Güneş, yörüngesinden bir milim şaşmayan gezegenler, insanın dünyayı baştan başa saracak uzunluktaki damarları, aylarca süren ayrılık sonrası yavrusunu hiç görmediği hâlde onu tanıyıp bağrına basan penguen, saniyede iki yüz elli defa kanat çırpan arı, iki midesi olup, midenin biriyle diğerlerini doyuran karınca, deniz kabuğundaki fibonacci dizisi, ayçiçeğinin merkezinden dışarıya doğru sağdan sola ve soldan sağa doğru tane sayılarının birbirine olan oranı, üç ayrı göz kapağı olan deve, sığırcık kuşlarının gün batımı dansı ve daha nice sayısız alemin sonsuz bilgisi, Rabbin adıyla, O’nun namına, O’nun için olmadığında, insanı rotası olmayan bir yolcuya dönüştürmez mi? Sanatlı sarayı gezen ama bakıp da görmeyene, duyup da işitmeyene, yiyip de tadını alamayana dönüştürmez mi?

“Yeryüzünde gezip dolaşmadılar mı ki, düşünecek kalpleri, işitecek kulakları olsun? (Dolaştılar ama ibret almadılar). Çünkü gerçekte gözler değil, göğüslerdeki kalpler (kalp gözleri) kör olur.” (Hac, 22/46)

ASIL MESELE

>

Namaz kılanlardan olup da veyl edilmek, kalıpla külfete girip, kalple ülfete erememek, muhlis olmalıyken, kapıdan dönüp müflis olmak; ziya ile huzur bulmak varken, riya ile huzuru ıskalamak, tarifi olmayan bir kayıp, koca bir hüsran... Secdeye varıyorsun, kıyamı, rükûyu yaşıyorsun ama heyhat... Sevgili Peygamberimiz (s.a.s.), “Din samimiyettir.” (Müslim, Îmân, 95) buyuruyor. Samimiyet... Ne yaparsan yap ama karşılığını yalnızca Allah’tan bekleyerek yapmak. Kalbinin amelle tam anlamıyla buluşması. Kalbin amele, amelin kalbe denk düşmesi. Nefsin kök salmış arzularını, söküp atmak kalpten. Kalbi diriltmek. “...Namazı dosdoğru kılın ve Allah’a karşı gelmekten sakının...” (En’âm, 6/72) ayeti gereği, namazı ikame etmek, yani dinin direği olan namazı dosdoğru kılarak, direkleri doğrultmak. Harabat ehlinden olmamak için sapasağlam kılmak namazı... Dirilmiş bir kalple, doğrulmuş bir namazla, rıza-i ilahinin lütfunu aramak... Samimi bir duruşla hakiki manada namaz kılmak... Namaz kılmakla, namazı ikame etmek arasındaki farkı bilmek! Peki bu nasıl bilinecek? “...Şüphesiz namaz, Allah’a derinden saygı duyanlardan başkasına ağır gelir.” (Bakara, 2/45)

Ya kalkan olarak tavsif edilen oruç? Kalkan varsa oklar var, taraflar varsa muharebe, muharebe varsa kazanan ve kaybeden... Kazanmak; süfli arzulara davetiyeleri türlü türlü olan nefse galebe çalmak, şeytanın ve nefsin oklarından korunmak. Oruç bir mümin için, tam bir muharebe ve muhasebe değil midir öyleyse. Kazananı kaybedeni olan bir muharebe. Şeytanın ve nefsin oklarından yara almadan yol alma hâli. İnsan en çok kendini zor zamanda tanır ya yapabildiklerini ve yapamadıklarını... İnsana, kalkanın ayna olduğu ibadettir de aynı zamanda oruç. Kendiyle tanışır oruçlu insan. Azlarla ve ihtiyacı olanla yetinebildiğinde, nefsiyle verdiği mücadelede benliğini fark ettiğinde, üzerindeki tozu pası silkeleyip asıl kendine erdiğinde işte o zaman kazanan olur insan. Aç kalmaktan öte bir mana vardır oruçta. Allah için sustum, Allah için sabrettim, nefsimi elinde tutan Rabbimle birlikte, kendime döndüm diyebilmektir... “Oruç tutan nice kimseler vardır ki oruçtan nasibi sadece aç kalmaktır.” (İbn Mace, Sıyâm, 21) İşte tam da burada bahsi geçen o nice kimselerden olmamak için, orucu emanet almaktır asıl mesele.

Mal da insana emanet, mülk de, mülkün zannettiklerin de. Vermek mesele sanılır oysa asıl mesele nasıl ve niye verdiğinde? Biri görse alan incinir sanılır, oysa veren el incinir alandan önce. Yokuşun başına erişmek nedir bilirsin. Tam vardım dediğin anın duygusu bir başkadır, sarar bütün benliğini. Benim emeğim, benim çabam, benim eserim, benim benimler çınlar kulaklarında. O duygu, o haz öyle dizginsizdir ki, o hâl öylece yokuşun başından eder insanı. Gerisin geriye savurur. Vermenin hazzı da veren olmak da değildir öyleyse asıl mesele, veren olmayı lütfeden Rabbe şükrü eda sırrındadır. En sevdiklerini, en sevdiğin için vermektir, zaten senin olmadığının bilgisiyle...

Bir de kutlu şehrin kapısından girebilen davetli bahtiyarlara nasip olan hac var ki tariflere sığmayan… Geri kalan ömrün nefesine hacılık vasfı giydiren, zorluğu güzelliğinde, güzelliği zorluğunda olan. Öyle bir ibadet ki sabır ile dokunur kumaşı, ihlas ile giyilir. Coşkusu bir başkadır, insan seli, duygu seline karışır. İbadetin lezzeti mübarek beldenin muştusuyla bereketlenir. Veda sonrası ise bir ömürlük hasrettir, özlemdir. Mübarek hac yadına düştü mü ılık ılık bir sevinç pınarı coşar içinde. Hacda verilen sözler, ahidler gelir yadına sonra. Hacdan dönüş neye dönüştür sahi? Asıl mesele de orada başlar. Hac bitmemiş, samimiyet sınavı başlamıştır artık.

Hasılıkelam, ibadet yaklaştırır, mukarreb eyler abid olanı. Rabbin rahmet sağanağı altında sırılsıklam eder, en kurak yanlarına derman olur, yalnızlıkları koca bir dost halkasına dönüşür. Her ne var ise şifa olacak yanı başında bulur, Rabbin huzurunda sıcacık eyler üşüyen ruhları...Asıl mesele derman olacak, şifa verecek, feraha kavuşturacak yakınlığı bulmaktadır.

İYİLİKLERİ ÇOĞALTMA VAKTİ

>

“Hayat, inanan ve salih ameller işleyenler dışında hiç kimsenin kazanamadığı bir oyundur.”

Aliya İzzetbegoviç

Zerre miktarınca da olsa iyilik yapması emredilen insana, hangi amelin hangi akıbetle yüklendiği bilgisi verilmez, insandan istenen salih amelde devamlı olmasıdır. Küçümsemeden, azımsamadan, salih amel fırsatlarını bulmasıdır asıl olan. Bu fırsatlar, kapısına gelir çok zaman, ayağının dibine kadar. Kimi bu fırsatları görür, buyur eder, kimi kapıdan kovar, küstürür. Ayağına kadar gelen fırsatlar da ayağına gidilenler de bir arayış serüvenidir. Kurtuluş arayışı... Ama bu arayış öyle bir hâl alır ki, süreç içinde saklı lezzeti keşfeder insan. Salih amel, dünyadayken daha güzelliğini filizlendirmeye başlar. Ancak bu lezzetler numune hükmündedir. Rahim olan Rabbin, vadettiği lezzetler ötede bambaşka bir hâl alacak, buradaki lezzetlerin gölgede kalmış numuneler olduğu görülecektir. Elbette ki numunelerden, asıl lezzetlere yürümek; tam da Necip Fazıl’ın ifade ettiği gibi “Devler gibi eserler bırakmak için, karıncalar gibi çalışmak lazım.” şeklindeki gayretle mümkündür ve vazifeyi küçümsemeden tam manasıyla, ümitle korku arasında, vazifeyi kuşanarak...

Vaktiyle bir padişah, kendisine bir vezir bulmaya karar verir ve kocaman bir kapı yaptırır. Yaptırdığı kapının ortasına da onlarca kilit taktırır. Kimi kilit, kimi halka kilit derken baştan aşağı her yer kilit dolar ve sonra vezir adaylarını bir bir çağırır. İlk giren adama sen der, benim vezirim olmak istiyorsun değil mi? O da evet der. Eğer benim vezirim olmak istiyorsan şu kapıyı anahtar kullanmadan, levye kullanmadan hiçbir alet edevat kullanmadan açmanı istiyorum. Vezir adayı döner bakar kapıya. Padişahım bu mümkün değil! Kaldı ki anahtar bile olsa bu kapıyı açmak saatler sürer, der. Padişah, peki sen çık öteki gelsin der. Öteki gelir, padişah ona da aynısını söyler. O da efendim anahtar bile olsa deyince, tamam tamam der Padişah, çık öteki gelsin öteki gelsin derken hepsi gelir, en son vezir adayı girer içeri. Padişah, “Sen vezir olmak istiyor musun?” diye sorar “Evet” der vezir adayı. Peki, eğer vezir olmak istiyorsan şu kapıyı anahtarsız, levyesiz hiçbir alet edevat kullanmadan açmanı istiyorum. Adam, kapıya şöyle bir bakıp döner ve padişaha, devletli sultanım aslında aklım der ki bu kapı böyle açmaya açılmaz lakin bize itmek düşer. Elini şöyle kapıya uzatıp hafif dokunarak ittiğinde kapının açılıverdiğini aslında bu kilitlerin hiçbirinin kapalı olmadığını görür. Bütün kilitler açıktır ve adam padişahın veziri olur.

Kurtuluşa sebep bazen bir kapı olur, hiç açılmaz zannedilen, bazen suya muhtaç dilsiz bir hayvan, belki ilim taliplisine öğretilen bir küçük öğüt, belki beli bükülmüş yaşlıya götürülen bir kap çorba ya da ufak bir gülümseme küçük bir çocuğa ve daha nice salih amel...

Bazı ameller vezir eder insanı, bazıları rezil... İşte insanı vezir eden amellerdir, salih olanlar... Hem dünya makamı ve lezzeti getirir beraberinde hem de ötelere açılan kapılardır... Kapıların anahtarı ise samimiyettir, ihlastır.

Sevgili Peygamberimiz (s.a.s.), üç dua ehlinden bahseder sahabeye, tam da bu konuyla alakalı olarak...

Geçmiş zamanlarda yağmurdan kaçarak mağaraya sığınan üç kişi, bir kayanın yuvarlanıp mağaranın ağzını kapatması üzerine çaresiz kaldılar ve bunun üzerine şöyle dediler:

“Allah rızası için yaptığımız iyi amellerimizle dua edelim. Belki bu sayede Allah mağaranın kapısını açar.” İçlerinden birisi şöyle dua etti:

“Allah’ım! Benim ihtiyar ana babam vardı ve çocuklarım küçüktü. Ben sürü otlatarak onları geçindirirdim. Akşamleyin otlaktan dönüp eve geldiğim zaman süt sağar, çocuklarımdan önce ana babama süt içirirdim. Bir gün uzakta bir otlağa gitmiştim. Akşam oluncaya kadar sürüyü getirememiştim. Geç vakit geldiğimde onları uyumuş hâlde bulmuştum. Her zamanki gibi sütleri sağdım ve kabıyla getirip baş uçlarında dikildim. Onları uykularından uyandırmaya kıyamıyordum. Onlardan önce çocuklarıma süt içirmeyi de uygun görmedim. Çocuklar ise ayaklarımın dibinde açlıktan sızlanıyorlardı. Onlar uyurken, gün ağarana kadar bütün geceyi böyle dikilmekle geçirdim. Şüphesiz Allah’ım! Sen bilmektesin ki, ben bunu sırf senin rızanı kazanmak için yapmıştım. Bundan ötürü bizim için mağaranın ağzında bir gedik aç da, oradan gün ışığını görelim!” Bunun üzerine taş bir parça açıldı, lâkin çıkılacak gibi değildi.

İkincisiyse amcasının kızını çok seviyordu. Dar zamanında kendisine muhtaç olmasını fırsat bilerek onunla birlikte olmak istemiş, kız da yüz dinar getirirse buna razı olacağını söylemişti. Çalışıp yüz dinarı kazanan genç, amcasının kızıyla birlikte olacağı sırada onun, “Ey Allah’ın kulu, Allah’tan kork! (Nikâh olmadan) benimle birlikte olma.” demesi üzerine bundan vazgeçti. “Allah’ım! Şüphesiz bilmektesin ki bunu sırf senin rızan için yaptım.” diyen adam bunun hatırına mağaranın kapısının açılması için dua edince mağaranın ağzı biraz daha açıldı. Fakat yine çıkılabilecek derecede değildi.

Üçüncü şahıs da belli bir miktar pirinç karşılığında tuttuğu işçinin ücretini almadan gitmesi üzerine o pirinci her sene ekip yetiştirerek karşılığında bir sürü sığır alıp çoban tuttuğunu anlattı. Daha sonra ücretini almaya gelen işçiye sürüyü ve çobanını alıp götürmesini söylemiş, şaşkınlık içinde kalan işçi de sürüyü ve çobanı alıp gitmişti. “Allah’ım! Sen de biliyorsun ki ben bunu sadece senin rızan için yaptım.” diyerek mağaranın açılması için Allah’a yalvardı. Bunun üzerine mağaranın ağzı iyice açıldı, onlar da mağaradan çıkarak yollarına devam ettiler. (Buhârî, Büyû’, 98; Edeb, 5)

İşimizin önüne çıkan taşları, kefede küçük pahada ağır amellerden hangisi kaldırır bilinmez. O hâlde vakit, ceplerimizi yoklayıp, kurtuluşa vesile hayırlı ameller muhasebesi yapma zamanı...

KALBİN EMNİYETİ: İFFET

>

Evi ev yapan kilit tutan kapısıdır. Yoksa böyle bir kapı, ne içeride ne dışarıda emniyet bulamaz insan. Endişeler büyütür kalbinde, korumasız, savunmasız kalır. Hâlbuki içeri girer sürgüler, dışarı çıkar sürgülerse ancak o zaman sükûnet bulur. Emniyet için tedbiri kuşanmak gereklidir zira. Tam tersi, kapıyı ardına kadar açıp evden ırak gitmek, akla ziyandır. Kendini bilen, kendini bulan, kendinde birinden beklenen evin içindeyken de dışındayken de kapıyı gerektiği şekilde amacına matuf kullanmasıdır. Bir de kalbe ziyan hâller vardır, kalbin kilitlerini kırmak gibi. Kilit tutmaz bir kalp, kendinden eder insanı. Ne kendine huzurdur ne kendinden gayrısına. Kalbin kilidi olan iffet, sekinet sebebidir oysa. Kalbine sahip olan, kalbini koruyan, sağlam adımlarla selamete yürür. İnsan nasıl evini, evinin ahalisini korursa, kalbinin temiz olan duygularını koruyup kollamalı, nefsin oyunlarına kilit kırdırmamalı, gaflet içinde zaaflarla yol almamalıdır.

“Edeb bir tâc imiş nûr-ı Hüdâ’dan/ Giy o tâcı emîn ol her belâdan” dizeleri, eman veren yolun, edeb tacını giyip, kalbini emniyete alanların yolu olduğunu ne de güzel anlatır. Kilit tutmaz duyguların davetçisi olan koca bir girdap dönerken, çetin yollarda iffetiyle, selamete kavuşmuş Hz. Yusuf’unki gibi, dünyamızı güzel kılacak kıssalara ne çok ihtiyacımız var.

“Andolsun ki, Yusuf ve kardeşlerinde, (hakikati arayıp) soranlar için nice ibretler vardır.” (Yûsuf, 12/7)

Yusuf’un (a.s.) bize mesajı çok açıktır. “Yusuf baştan aşağı iffet olduktan sonra, Züleyha baştan aşağı afet olsa ne yazar?” diyerek şair, âdeta özet geçmiştir bu hayatı. Baştan aşağı iffet olmak, ancak Allah korkusu ile açıklanabilir. Bir insana, bu denli direnme gücü, irade mukavemeti veren, ancak Allah ile olma hâlidir. Mehmet Akif’in de dediği gibi “Ne irfandır veren ahlaka yükseklik ne vicdandır, fazilet hissi insanda Allah korkusundandır.” Ne toplum baskısı ne korku ne çıkarlar hiçbir güç insanı nefsinin önünde bu denli vakarlı kılamaz. Canavara dönüşen nefse ancak fıtratın tertemiz, leke değmemiş iffet duygusuyla diz çöktürülebilir. Bu mukavemeti sağlayan haya duygusu Rabbimizin, insanın fıtratının derinliklerine yerleştirdiği en dirençli duygudur ama bir o kadar da kırılgan. Kapısı bir kez zorlanmış evin kilidi tutmaz, yavuz hırsızlara davetiye çıkarır. Testi bir kez kırıldı mı, içinden sızdırmaya başlar. Göz görür, kulak duyar ve dahi diğer bütün azalar işini görür. Duyuların duygulara dönüştüğü yerde tertemiz kalabilmek için dokunduğu his mühimdir. Af kapsamını aşmayacak şekilde bakmak, duymak, kabahatli sahalarda azaları israf etmemektir bu duyguyu koruyacak olan. O yüzden Rabbimiz; “Mümin erkeklere söyle, gözlerini haramdan sakınsınlar, ırzlarını korusunlar. Bu davranış onlar için daha nezihtir. Şüphe yok ki, Allah onların yaptıklarından hakkıyla haberdardır. Mümin kadınlara da söyle, gözlerini haramdan sakınsınlar, ırzlarını korusunlar...” (Nûr, 24/30-31) buyurmuştur.

Mümin erkekler ve mümin kadınlar, iffetsiz sonuçlar doğuracak her iradi hareketten mesuldürler. Adım adım sonuca gidilen bu yolda, ilk adımlar çok önemlidir. Merdivenin son basamağı için, ilk basamak başlangıçtır. Başı olmayan işin, sonu olmaz. Başı varsa, sonu da gelir. Kabahatli olabilecek ilk hareket, mesuliyet giydirir. Bu nedenle, iffetin muhafazası, topyekûn bir nizam bulma hareketidir. Sözde, özde, gözde ölçüyü bulmak, dengeyi korumak gerekir.

Azaları ilk basamaktan itibaren haramdan sakındıran Rabbimiz, bizi sanılanın aksine bir yoksunluğa, bir tutsaklığa değil, helal olanı temiz olanı daha çok zevk etmeye davet eder. Helali meşk ettikçe, haram daire gözde küçülür, gönülde küçülür. Helale olan arzu artar. Harama olan meyil ise, helal daireyi daraltır. Sezai Karakoç’un ifadesiyle “Özgürlüğün bedeli, özgürlüğü yitirmeyi göze almaktır.” Özgürlük sanılan her sınırı olmayan hareketin bedeli, ağır bir mahrumiyet getirir, huzuru, itibarı, emniyeti, her şeyden öte, öteler için hazırlanan azığı siler süpürür. İnsan, bugün iffet gömleğini giymeye, Yusuf’un iffetini kuşanmaya, Allah için, Allah ile olmaya, hiçbir şeye olmadığı kadar muhtaç... Çünkü, haya hayattır, iffet ve hayanın olmadığı yerde hayattan bahsetmek mümkün değildir. İnsanı ayakta vakarla dimdik tutan, hayasıdır.

Afif bir hayat için kapıyı emniyette tutmanın anahtarı ise, her daim “Allah’ım, senden hidayet, takva, iffet ve gönül zenginliği istiyorum!” (Müslim, Zikir, 72) diyerek Rabbimizin inayetine talip olmaktır.

KÖTÜYLE KÖTÜ MÜ OLALIM?

>

“ ‘Herkes iyilik yaparsa biz de iyilik yaparız, herkes zulmederse biz de zulmederiz.’ diyen zayıf karakterli kimseler olmayın. Bilakis kendinize iyilik yapanlara karşı iyilik yapmayı, kötülük yapanlara karşı ise zulmetmemeyi kendinize ilke edinin.”

(Tirmizî, Birr, 63)

Dostundan, akrabasından, ailesinden kötülük gördüğü için, aynı yolla mukabele etmeyi tercih etmesi, insanı muaf kılar mı sorumluluğundan? Ya da gelmediği için gitmemesi, aramadığı için aramaması, sevmediği için sevmemesi... Şu pazarlık denen şey ilişkilere de uyarlanabilir mi? Her harekete bir fiyat biçip aynıyla mukabele etmek kurtarır mı hesabı? Karşıdan gelen her yanlışa bir bedel giydirmek bizim işimiz midir? Matematiksel hesaplar, ilişkilerin sonuçlarını doğru verir mi? Sen iki ver ben de iki vereyim sonuç dört eder mi? Ya da sen verme ben dört veririm, sonuç yine dört müdür? Nedir ki bunun ölçüsü? Sağlaması var mıdır? Daha nice sorular... Peki cevap nedir?

“…Kötülüğü en güzel şekilde sav. Bir de bakarsın ki, seninle arasında düşmanlık bulunan kimse sanki sıcak bir dost oluvermiştir.” (Fussilet, 41/34)

Cevap, aklın hesapları, kalbin işleyişine denk düşmüyor. Kalp hesap tutmuyor. Kötülüğün savılması, iyiliğin hesapsız olma sırrında saklı. Menfaatlerin gölge etmediği, kalbin en derin ve safi duyguyla hareket ettiği iyilikte. Bedel beklemeden, fiyat biçmeden, hesap yapmadan vermekte. İnsan öyle bir varlık ki, suya hasret boynu bükük çiçek gibi, iyiliğe ihsana hasret bir kalbe sahip. İki verince iki vermiyor, bir bereket var bu işte. Çorak bir toprak suyla buluştuktan sonra çiçeklerle nasıl bezenirse, insan da aynıyla kaim. Fıtratın sahibi, en iyi bileni Rabbimiz, yol gösteriyor, kalplerin ısınmasının formülünü veriyor, bereketi isteyenlere anahtar veriyor. Sevgili Peygamberimiz (s.a.s.) de berekete açılan bu kapının mihmandarlığını yapıyor bizlere. Dokunduğu her kalp, ihsanın bereketiyle buluşuyor.

“ ‘Herkes iyilik yaparsa biz de iyilik yaparız, herkes zulmederse biz de zulmederiz.’ diyen zayıf karakterli kimseler olmayın. Bilakis kendinize iyilik yapanlara karşı iyilik yapmayı, kötülük yapanlara karşı ise zulmetmemeyi kendinize ilke edinin.” (Tirmizî, Birr, 63)

İyiliğe karşılık vermek kolay, imtihanın sırrı kötülüğe karşı duruş belirlemekte. Bir tartışma esnasında hasmı İmam-ı Azam’a bir tokat vurmuş. Bunun üzerine İmam-ı Azam sinirlerine hâkim bir şekilde şöyle demiş:

“Senin bu hareketine aynı ile mukabele edebilirdim ama etmeyeceğim. Seni halifeye şikâyet edebilirim, bunu da yapmayacağım. Seni Allah’a havale edip ahirette davacı olmayı ve hakkımı almayı dileyebilirim fakat bunu da yapmayacağım. Sadece sorulursa cennete sensiz girmek istediğimi söylerim.” demiş. İmam-ı Azam’ın bu hassasiyeti karşısında adam duygulanmış ve ağlayarak eline kapanmış. İmam-ı Azam, “Ağlamana hiç gerek yok ben seni zaten baştan affetmiştim.” demiş.

Kötü duygular ayrık otu gibi istenmese de sarar benliği. Karşı durmak, direnç göstermek zordur. İstila ruhludur. İyilik ise besleyince, bakınca, sevince ve gerçekten şefkatle sarınca büyür. Bahçeye özenle dikilmiş fideler gibi, çiçekler gibi. İstila ruhlu ayrık otlarından kurtulmanın en iyi çaresi ise, bahçeyi özenle ve sevgiyle dikilmiş fidelerle donatmaktır. İyilik ve kötülükteki durum aynı buna benzer. Kötülüğe davet eden duyguları def etmenin en iyi ve etkin yolu, iyi duygulara gayretle ve özenle yer açmaktır. İyiliğe çağıran duyguları, iyiliği artırarak beslemektir. Çünkü insan iyilik yapmaya en layık olandır.

DOSTUN DİNİ ÜZERE OLMAK

>

Fıtratı itibariyle insan, yaratıcısıyla, insanlarla ve içinde bulunduğu ortamla kurduğu ilişkiler üzerinden sıfatlar yüklenir. İyi olması, cömert olması, mütebessim olması ve birçok sıfatı tek başına yaşayarak alabilmesi mümkün değilken, ancak ilişkiler ağı içinde, sıfatlarını gerçekleştirebilir. İlişkiler ağı içinde ise, insanın belki de diğer mecburi ilişkilerden ayrılmasına nispetle, en önemli ilişki şekli dostluktur. Kan bağı ile bağlı olduklarımızı seçemezken, dostluk üzere gelişen ilişkilerimizde seçimlerimiz, yönelimlerimiz devreye girer. İnsan mizacına, görüşüne, zevklerine, beklentilerine denk olduğu ölçüde ortak bir bağ kurar, dünyasına kabul ettiği kişiyle. Tam da bu sebepten, kişiye ayinedir, dostluk üzere geliştirdiği ilişkiler. Sevgili Peygamberimizin (s.a.s.) “Kişi dostunun dini üzeredir. Bu yüzden her biriniz, kiminle dostluk ettiğine dikkat etsin.” (Ebû Dâvûd, Edeb, 16) şeklindeki tavsiyesi, insanın filtreleri olmayan, şeffaf bir şekilde, en kalbî ve derinden kurduğu bu ilişkinin, iki yönlü etkilenmeye ne denli açık olduğunun da göstergesi niteliğindedir. Dostluk, en içten ve samimi duyguların yaşandığı, çok özel bir paylaşım alanıdır. Vefa, fedakârlık, îsâr, güven, samimiyet gibi en insani ve nahif duygular dostluk zemininde kesif bir hâl alır. Bu sebeple, dost elinden, dilinden gelecek her şey, kalbi hedef alır. Dolaysız ve dolambaçsız bir şekilde kalbi istila eder. Dost sahibi olmak kadar, dostun dini yani ahlakı üzere olacağını bilerek adım atmak da bir o kadar önemlidir. Misk ve körük teşbihi ile arkadaşlık ve dostluğu anlatan hadis belki bu konunun en güzel hülasasıdır: “İyi arkadaşla kötü arkadaş misk taşıyan kimse ile körük üfüren kimse gibidir. Misk taşıyan ya sana onu ikram eder yahut sen ondan (miski) satın alırsın ya da ondan güzel bir koku duyarsın. Körük üfüren kimse ise ya elbiseni yakar ya da ondan kötü bir koku duyarsın!” (Müslim, Birr, 146) Kim körük üfüren kimse eliyle elbisesini yakmak ister ki?

İnsanın severken veya buğzederken bu duygusunu sadece dünyaya meyille dünya için yaşaması da başka bir hüsran sebebidir. Dünyadaki zevk ve menfaat üzere kurulan ilişkilerin, sınandığı ve inceldiği yerden kopması mümkünken, ahirete uzanan ve asıl rızaya istinaden kurulan ilişkiler, rüzgâra direnen bir ağaç gibi köklenerek gelişir. Bu sebeple akıbetlerin ifşa olunacağı gün, “Yazıklar olsun bana, keşke falanı dost edinmeseydim!” (Furkân, 25/28) dememek için, dostluk hukukunu, Allah hakkı üzere kurmaya özen göstermek, ilişkilerimizin en önemli kriteri olmalıdır. Bütün bu ilişkileri kurarken, duyguların ölçüsünü kaçırmamak, israf etmemek, duygularımızın da bize birer emanet olduğunu gönülden ırak etmemek gerekir.

Gül alırlar gül satarlar
Gülden terazi tutarlar
Gülü gül ile tartarlar
Çarşı pazarı güldür gül

dediği gibi şairin, bir nevi gülden terazi tutmaktır dostluk ve gül pazarında olmaktır. Teraziyi gül ile tutmak gibi, ince ayarı şaşırmamak gerekir bu ilişkide. Hz. Ali’nin “Sevdiğini ölçülü sev, belki bir gün düşmanın olabilir. Kızdığına da ölçülü kız, belki bir gün dostun olabilir.” (İbn Ebî Şeybe, Musannef,
Evâil, 1) tavsiyesini, dünya yolculuğuna azık eylemek gerekir. Saygıyı, samimiyete kurban etmeden yürümek de bu hassas terazinin başkaca bir denge unsurudur.

Dost olmanın mayasında vefa ve emek vardır. Karşılık beklemenin veya kendi çıkarın için hareket etmenin bu mayayı bozması kaçınılmaz olur. Sevgili Peygamberimizin (s.a.s.) hayat boyu etrafından eksilmeyen hatta günden güne çoğalan dostları vefanın ve sadakatin dostluğun devamlılığındaki etkisinin en güzel örneğidir. Sıddık lakabıyla şeref mertebesi alan Hz. Ebû Bekir, dostluğun sadakat üzere tutmuş kıvamını ne de güzel anlatır bizlere. Çünkü dostluğa asalet veren, dostun doğrulayıcısı olmaktır. Keşke değil, iyi ki demektir. Kökleri dünyada tutunup, dalları baki kubbeye gölgelik olacak bir birlikteliktir. Belki de hayatın en zor deminde onun hâli ile hâllenmektir. Belki de dost bilmese de görmese de ardından koruyup kollayanı olmak demektir ya da geleceğini biliyordum umudunu hep diri tutmaktır.

Savaşın kesif günlerinden birinde asker, en yakın dostunun az ileride kanlar içinde yere düştüğünü görür. İnsanın başını bir saniye bile siperin üzerinde tutamayacağı ateş yağmuru altındayken asker, teğmene koşar: “Teğmenim! Fırlayıp arkadaşımı alıp gelebilir miyim?” “Delirdin mi?” der gibi bakar teğmen. “Gitmeye değer mi? Arkadaşın delik deşik olmuş. Büyük olasılıkla ölmüştür bile. Kendi hayatını da tehlikeye atma.” Asker ısrar eder. Teğmen: “Peki.” der. “Git o zaman.” Asker, o korkunç ateş yağmuru altında arkadaşına ulaşır. Onu sırtına alır, koşa koşa döner ve birlikte siperin içine yuvarlanırlar. Teğmen, kanlar içindeki askeri muayene eder. Sonra onu sipere taşıyan arkadaşına döner: “Sana hayatını tehlikeye atmana değmez, demiştim. Bak haklı çıktım. Arkadaşın zaten ölmüş.” “Değdi teğmenim.” der asker hıçkırarak. “Gene de değdi çünkü yanına ulaştığımda henüz sağ idi. Onun son sözlerini duymak dünyaya bedeldi benim için.” “Geleceğini biliyordum!” diyordu arkadaşım. “Geleceğini biliyordum!”

SURET Mİ, SİRET Mİ?

>

“Varsın, görenler seni bir ot sansın. Sen gül ol da senin uğruna ötmeyen bülbül utansın.”

Hz. Mevlânâ

Bakmak farklı, görmek çok farklıdır. Bakanın bakması basar ile ifade edilirken, görenin görmesi basirete dönüşür. Son zamanların en büyük amansız girdabı olan görüntü hastalığı, bakmaktan öteye geçmeyen, zarfa takılıp, mazrufla ilgilenmeyen, kabuktan geçip öze inemeyen bakma hâlidir. İhtiyaç diye bilinenin çok ötesinde, göz zevkini gidermeye yönelik bu tüketim çılgınlığı, birçok insanın hüsranının sebebi olmakta, buna rağmen bu illetin ağlarına her geçen gün daha da dolanılmaktadır. Hâlbuki, kabuk öz için vardır, zarf mektup için, paket hediye için... Dış tek başına anlamdan yoksun kalır, içindekiyle manayı bulur. İnsan da ancak özüyle, görünenin ötesindekiyle, içinde var ettikleriyle hakikatle buluşur. Akıl bilir, göz görür, kalp ise olur ve oldurur. “...Görmeyenle gören bir olur mu? Siz hiç düşünmez misiniz?” (En’âm, 6/50) ayetinde Rabbimizin vurguladığı ve bizleri ikaz ettiği husus da tam olarak budur. Görme hâli... Kalp ve aklın yoldaşlığında göz dağlar aşar, tek başına bakan göz düz yolda şaşar. Mevlânâ bu bakışı ne güzel ifade eder.

“Değirmen taşının dönüşünü gördün ya; bir de gel derenin suyunu seyret.

Havaya çıkan tozu toprağı gördün ya; bir de tozu toprağı estiren, havalandıran yeli gör...” Hasılı, dereyi ve yeli yaratana götüren bakış, basiret bakışıdır... Bir nevi sebepleri takip edip, adım adım yol almak ve nihai hedefe varmak. Rabbimizin bizden istediği de budur. Çünkü Rabbin nazarı da bu şekildedir. “Allah sizin şeklinize şemailinize ve mallarınıza bakmaz, kalplerinize ve amellerinize bakar.” (Müslim, Birr, 34) Suret odaklı bakmak, yanlışı çağırır. İstikameti bulmak için sîretin nazara alınması gerekir.

Bir gün padişah iki tane köle satın alır. Kölelerden biri çok temiz yüzlü, inci dişli, nefesi gül kokuludur. Diğeri oldukça çirkin, dişleri çürümüş, ağzı kokuludur. Padişah, o güzel yüzlü köleye ihsanlarda bulunarak onu hamama gönderir. Dişleri çürümüş, ağzı kokan köleyi ise yanına çağırır. Kendisini çok beğendiğini fakat arkadaşının kendisi hakkında çok kötü şeyler söylediğini belirterek, onun da arkadaşının kötü huylarını söylemesini ister. Fakat köle, arkadaşına toz kondurmaz hep onu övücü sözler söyler. Padişah ne yaptıysa bir türlü o köleye arkadaşı hakkında kötü bir söz söyletemez. Nihayet ikinci köle hamamdan gelir. Padişah onu da sınamak için huzuruna çağırır. Ona övücü sözler söyler. “Sıhhatler olsun ne kadar zarif ve latif olmuşsun. Keşke öbür kölenin sayıp döktüğü kötü huyların da olmasa ne olurdu.” der ve onu da diğer köle gibi denemek ister. Bunun üzerine köle kızar, köpürür ve arkadaşı hakkında kötü şeyler sayıp dökmeye başlar. Biraz konuştuktan, arkadaşının kötülüklerinden bahsettikten sonra padişah onu susturur. “Yeter artık ikinizin de özünü, aslını anladım, onun ağzı kokuyor, senin ise için kokmuş, bundan sonra sen o doğru sözlü ve güzel huylu kölenin emrindesin haydi git.” der.

Padişah, surete odaklanıp hükmünü verseydi nice olurdu hüküm bekleyenlerin hâli... Oysaki adalet ve hakikatin, sîretin derinlerinde saklı olduğunu bildi. Renklere, ırklara, makama, rütbeye, şana, şöhrete, dış görünüşe paye verip insanın özüne sırt çevirmedi. Yaratılanı yaratandan ötürü sevmenin, sîrete erebilmek için fırsat ve imkân verebilmenin güzel bir örneğini teşkil etti.

Kays’a “Bu kara kıza nasıl böyle sevdalandın?” diye sorarlar. “Ona benim gözlerimle baktınız mı?” der Kays, Leyla’nın kalbinde gördüğü güzelliği suretinde de görmeye başlamıştır. Leyla’ya kavuşamayan çöllerin mecnunu Kays, bir süre sonra Leyla’nın güzelliğinde değil güzelliğin sahibinde, aşkta değil aşkın sahibinde bulmuştur kendini. Bakışını tene değil, cana dokundurmuştur. Aslında, asıl ve tek mesele de budur. Bu canı bu tene bahşedip, bu tenle bu canı giydiren, canlar canını bulmak...

BİR KUSUR GÖRDÜN İSE...

>

“Ey iman edenler! Zannın çoğundan sakının. Çünkü zannın bir kısmı günahtır. Birbirinizin kusurlarını ve mahremiyetlerini araştırmayın. Birbirinizin gıybetini yapmayın. Herhangi biriniz ölü kardeşinin etini yemekten hoşlanır mı? İşte bundan tiksindiniz! Allah’a karşı gelmekten sakının. Şüphesiz Allah tövbeyi çok kabul edendir, çok merhamet edendir.”

(Hucurât, 49/12)

Dört Hintli Müslüman bir mescide namaza girdiler. İbadet etmek için rükûya vardılar, secde ettiler. Her biri niyet etti tekbir getirdi, kendi noksanlarının, hatalarının idraki içinde, ihlas ile namaza başladılar. Bu sırada mescidin müezzini geldi. Namaz kılan Hintlilerden biri, kendisinin namazda olduğunu unutarak; “Ey müezzin” dedi “Ezanı okudun mu? Yoksa daha vakit var mı?” Öbür Hintli namaz içinde olduğu hâlde, “Sus be kardeşim; söz söyledin namazın bozuldu.” diye söylendi. Üçüncü Hintli ikincisine “Be kardeşim” dedi. “Ona ne kusur buluyorsun? Sen de namazda söz söyledin sen kendine bak sen öğüdü kendine ver.” Dördüncüsü de “Allah’a hamd olsun ki, üçünüz gibi ben kuyuya düşmedim, yani ben de sizin gibi namazda konuşarak namazımı bozmadım.” dedi. Böylece dördünün de namazı bozuldu.

Çok zaman yaptığımız kusur bulmalarımız buna benzemez mi? Hele ki ayan beyan bir kusura şahit olmayalım. Tammışız yanılsamasıyla, eksikliklere yöneliriz tüm dikkatimizle. Eksik, kusur, hataya öylesine kaptırırız ki kendimizi, kendiliğimizi unuturuz. Doğrularımız buharlaşır âdeta. Kendimiz ve kendimiz olmakla alakamız kopar, bize göre doğru olanla eleştirirken karşımızdakinin kusurlarını, bizim doğrularımız da kalmaz. Ancak biz bunu fark etmeyiz bile. Namazı bozulan Hintli Müslüman gibi, diğerinin doğrultması gerekene kaptırırız kendimizi, kendi doğrultmamız gerekenlerden bihaber.

Hâlbuki insanın kendisiyle yüzleşmesi gerekmez mi? Payına düşen ömür sermayesini, kendini doğrultmaya harcasa bile yetişemeyecek bu vakti, başka kusurlara başka hayatlara adamak akıl kârı mıdır? İyi ve halis niyetle, emri bi’l ma’ruf nevinden olmayan, iyiliği değil kusuru hedef alan kusur avcılığı kimin hanesine artı olarak yazılır? Oysa, bir kere de aynaya kendine ermek için bakmaya niyet almakla ne çok şey doğrulur. Diğer yandan kendisiyle yüzleşmeyen insan, yüzsüzleşmeye yüz tutar. Sözü itibar görmez, havaya karışır söyledikleri. “Ey iman edenler! Yapmayacağınız şeyleri niçin söylüyorsunuz?” (Saf, 61/2) ayeti kerimesi bunu bize en çarpıcı şekilde ifade eder. Yapmadığınız şeyleri söylemeyin, beyhude iş görmeyin der âdeta.

Öte yandan insan zaafları sebebiyle, eksiklikleri olan bir varlıktır. Ancak bu eksik ve kusurlu yanlarının bilinmesini arzu etmez. Gizlemek, üstünü örtmek ister. Kullarını yaratan Rabbimiz, “Settar” ismi hürmetine, insanın yardımcısı olur. Rabbin inayetiyle insan bu dünyada kusurunu gizler. Ancak akıbetlerin aşikâr olduğu gün hiçbir şey gizli kalmaz. İnsan, Rabbinin ne denli kusurunu örtmesine yardım etmesini isterse kendi de bir başkasına aynı muameleyi göstermelidir ki, Sevgili Peygamberimiz (s.a.s.) bu konuda “...Kim bir Müslümanın ayıplarını örterse, Allah da dünya ve ahirette onun ayıplarını örter...” (Müslim, Zikir, 38) buyurmuştur. Mevlânâ ise bu konuda gece gibi olmaktan bahseder. Bu latif tavsiye, karanlıkta insanın yolunu aydınlatır bir nevi. Mümin kardeşliğinin birbirine güven vermesi, koruyup kollamasıdır bu gece gibi olma hâli. Hangimiz etrafımızdakilerin gece gibi olmasını istemeyiz ki zaman zaman? Kusur avcılığının insanların arasına sokacağı nifakı çok iyi bilen Sevgili Peygamberimiz (s.a.s.), “Bazılarına ne oluyor ki şöyle yapıyorlar” diyerek genel ifadelerle dile getirmiştir yanlışlığı. Kimseyi halkın içinde mahcup etmeden, suçlayıcı ve kusur bulucu olmaktan uzak nahif bir tavırla yapmıştır rehberliğini. İşte bu tavırla, gönül alınır, gönle girilir, gönüller fethedilir. Kusurlar varsa, ancak bu yolla düzelir. Kusur avcılığı değil, iyiliği gözetmek, karşıdakinin Allah için iyilik üzere olmasını istemektir asıl kardeşlik.

“Kim, kardeşini bir suç ve günahı sebebiyle ayıplarsa, onu işlemeden ölmez.” (Tirmizi, Sıfatü’l-kıyâme, 53). Sevgili Peygamberimizin (s.a.s.) bu uyarısında da iyi niyetten uzak kusur avcılığının dünyada da insanın ayaklarına dolanacağı, kişinin ayıpladığı her ne ise yaşamadan ölmeyeceği ifade ediliyor. Ayıplanmak, utandırılmak gibi insanın en çok onurunu zedeleyecek hâllerin, Allah’ın merhameti ve adaleti üzere karşılıksız kalmaması bu işin başka bir boyutunu teşkil ediyor. Sahi Allah’a havale edilen hangi iş askıda kalmış ki?

TANIŞIYOR MUYUZ?

>

İnsanlar aynı gündüzü ve geceyi yaşayıp, aynı Ay’ın ve Güneş’in altını paylaşırken bambaşka dünyaları yaşarlar. Kekin kokusu aynıdır ama her insandaki çağrışımı ve oluşturduğu duygu bambaşkadır. Kanaryanın ötüşü, kimyonun tadı, çakan şimşeğin sesi, kayaya vuran dalganın serinliği hep aynıdır ama herkes için bambaşka şeylerdir hepsi. Papatya dolu bir tarla kimi için babasından azar yediği gün demek iken, diğeri için annesinin başına taç yaptığı gündür. Şimşek çakması kimine yalnız kaldığı korkunç bir geceyi anımsatmaktan öteye geçmezken, diğeri için dedesinin sıcacık kollarında uykuya dalmanın resmidir. Rabbin farklı farklı mizaçlarda yarattığı insanın bir de yaşarken biriktirdiği tecrübelerle şekillendirdiği farklılıkları vardır. Hepimiz aslında ne kadar da farklıyızdır. Hikâyelere de konu olmuştur bu farklılıklar.

Bir Hintli, hayatlarında hiç fil görmemiş insanların yaşadığı bir köye bir fil getirir; fili karanlık bir ahıra koyar. Ertesi gün, fili köylülere gösterecektir ama meraklı birkaç kişi hayvanı hemen görmek için o kapkaranlık ahıra toplanır. Ancak ahır o kadar karanlıktır ki, fil gözle görülemez. Adamlardan hiçbiri de yanlarında mum getirmeyi akıl etmemiştir. O göz gözü görmeyecek kadar karanlık ahırda, file ellerini sürerek onu tanımaya çalışırlar. Birinin eline filin kulağı gelir, “Fil bir oluğa benzer.” der. Başka birinin eline ayağı gelir, “Fil bir direğe benzer.” der. Bir başkası da sırtını eller, “Fil bir taht gibidir.” der. Herkes neye dokundu, nasıl sandıysa fili ona göre anlatmaya başlar. Bundan dolayı fili tarifleri de hep farklı farklı olur. Hikâyedeki gibi çok zaman, hayatı ve içindekileri tarif eden hâllerimiz, zanlarımız, duygularımız, öngörülerimiz, yaşadığımız şeylere göre şekillenir. Asıl iş farklılıkların farkına varmaktır, bunu bilen için kolaylaşır zor diye kabul gören birçok şey. Erkek ve kadın birbirinden ne kadar farklıdır, bunun üstüne mizaç farkları daha da üstüne yaşarken kodladıkları duygular eklenir ama bu farklar Ay ile Güneş’in bir günü tamamlaması gibi hep birbirini tamamlayan farklılıklardır. Farklı düşünceler, farklı davranışlar aslında koca bir bütünün parçalarıdır. Tıpkı bir yapbozda bütün farklı parçaların, bir tam etmesi gibidir insanların farklılıkları. İşte bu noktada, en tanıdığını düşündüğü insanın bile farklı hâllerine şahit olmak, bu işin doğası gereğidir. “Ey insanlar! Şüphe yok ki, biz sizi bir erkek ve bir dişiden yarattık ve birbirinizi tanımanız için sizi boylara ve kabilelere ayırdık. Allah katında en değerli olanınız, O’na karşı gelmekten en çok sakınanınızdır. Şüphesiz Allah hakkıyla bilendir, hakkıyla haberdar olandır.” (Hucurât, 49/13) Ayette de geçtiği üzere farklılıklar üzere kurulmuş bir düzen vardır, binlerce hikmet üzere olan bu düzende, birbirini tanımanın bu hikmetlerden biri olduğu vurgulanmıştır. Tanımak, tanışmak, anlamak ve anlaşmak şeklinde devam eder bu düzen. İnsan tanımadığını anlamaya çalışmaz ama anlaşmak istediğini tanımalıdır. Neyi sever, neye dayanamaz, nedir korkuları, neden sinirlenir ne ile avunur ne ile gücenir... Bir söz vardır; püf noktalarını bilmeyen üf demeye mahkûmdur diye. Herkesin püf noktaları vardır. Bunlar bilinmezse, bilinmezlik girdabında uzaklara sürüklenir insanlar, birbirinden uzak düşerler. Aileler parçalanır, dostluklar biter, komşuluklar tükenir ve insanlar hiç olmadığı kadar yalnızlaşır, tam da bugün şahit olduğumuz hâl üzere. O hâlde anlamaya çalışmak gerekir, tam manasıyla tanışmak ve farklı olan düşünce, duygu ve davranışlara saygı duymak... Sevgili Peygamberimizin (s.a.s.), hane-i saadetlerindeki ilişkiler tam da bu konuyu ne güzel anlatır. Annelerimizin her biri farklı mizaç ve yaşanmışlığa sahiptir, her birinin daha belirgin denebilecek huy ve alışkanlıkları vardır. Bunu bilen latif Peygamberimiz (s.a.s.) onlarla, onların farklılıklarına uygun şekilde diyaloğa girer, kırmadan, incitmeden, yaralamadan ve yormadan yürür aile olmanın yollarında. Sahâbe ile olan diyalogları da böyledir. Etrafını tanır, gözler Allah Resûlü, adaleti kuşanarak davranır onlara. Cesur olana arka saflarda değil en önde vazife verir, cömert olanı malıyla ön safta tutar, kıskanç olanın bu kesif duygusunu besleyecek her türlü davranıştan uzak durur, alıngan olanı taltif eder, kırılgan yanına dokunmaz ve daha niceleri.

Hülasa, herkes aynı geceye tutunur ama herkesin tutunduğu karanlık farklıdır, herkes aynı gündüzle sarmalanır ama herkesin aydınlığı farklıdır. Mesele, farklılıklarımızla bir arada olmaktır. Geceyi ve gündüzü hep birlikte imar etmektir. En farklı hâllerimizle koca bir orkestra olup gök kubbeye güzel bir beste bırakmaktır. Binlerce parçası olan puzzle gibi, olmamız gerektiği gibi bir araya gelip kâinatı süsleyen görkemli bir manzara olmaktır.

NİYET ETTİM NİYET EYLEDİM

>

Asıl marifet buluttaydı ama herkes yağmura şiir yazdı der Zarifoğlu. Hâlbuki adalet, marifet sahibi ile iltifatın buluşmasıdır demek ister zarif bir şekilde. Yani maharet kime ve neye aitse, taltif de ona olmalıdır. Yemek çok güzel olmuşsa, yemeği yapan mahir ellerin sahibini bulup iltifatla buluşturmak gerekir ama çoğu zaman bu böyle olmaz. Yemeği yapan tezgâh arkasındadır ve taltifi yemeği servis eden alır. Aynı bunun gibi işlerin zahirine bakıp zannı galibimizce tespitlerde bulunuruz. Görünen, görünmeyene galip gelir bizim aciz nazarımızda. İşte bu manzaranın tamamına şamil “Basîr” olan Rabbimizdir. Bâtını da bilir, zâhiri de. Görünen de görünmeyen de, aşikâr olan da gizli olan da ona ayan beyandır. Kalplerde olan niyetlerin sahibidir. “Şüphesiz Allah, göklerin ve yerin gaybını bilendir. Şüphesiz O, göğüslerin özünü (kalplerde olanı) hakkıyla bilendir.” (Fâtır, 35/38) Ayette ifade bulduğu üzere, Allah (c.c.) kalbi kendisine emanet ettiği kulunun kalbine dokunan niyeti en iyi bilendir, duyandır, görendir. Hakiki adalet sahibidir. Marifet niyette saklıdır çünkü. Amel zahirde vücut bulan, niyet bâtında amelin ruhunu taşıyandır. Kulun nazarı, kalplerin niyetlerine erişmekte aciz kalır çok zaman ama “Adil” olan Rabbimiz kendi rızası için yola revan olan kalbi tanır ve amelin asıl hak ettiği değerini verir.

Niyet ve amele dair bir hikâye anlatılır: Adamın biri yolculuğu esnasında bir su başında dinlenmek için durduğunda hayvanını bağlayacak bir şey bulamaz. Yakınlarda bulduğu bir kazığı yere çakıp hayvanını bağlar. Dinlendikten sonra, “Bu kazığı çıkarmayayım da benim gibi bir yolcu geldiğinde hayvanını bağlayıp rahat etsin.” der ve kazığa dokunmaz, çeker gider. Bir sonraki yolcu aynı yerde dinlenme molası verir. Otlar arasında göremediği bu kazığa ayağı takılıp düşer. Bunun üzerine, “Benden sonra gelen yolcunun da benim gibi düşmemesi için bu kazığı sökeyim.” der ve kazığı çıkarıp kenara bırakır. Birbiriyle çelişen bu iki davranışın sahiplerinden her biri, niyetlerinin güzelliği sayesinde aynı şekilde güzel iş yapmış sayılır.

Bazen de durum tam tersi olur. Güzel ve iyi diyebileceğimiz amel, arkasında Allah’ın rızasından başka niyetler taşır. Buna örnek bir hadise de şöyle gerçekleşir: Sahâbîlerden biri, Ümmü Kays adlı bir hanımla evlenmek ister. Fakat o günlerde Ümmü Kays Medine’ye hicret etmeyi düşünmektedir. Kendisiyle evlenmek isteyen sahâbîye, niyeti ciddi ise Medine’ye hicret etmeyi ve orada evlenmeyi teklif eder. Mekke’deki kurulu düzenini terk etmeyi henüz düşünmeyen o sahâbî, Ümmü Kays’la evlenmek arzusuyla Medine’ye hicret etmek zorunda kalır. Bu durumu bilen sahâbîler, Ümmü Kays için hicret eden o zatın, hicret sevabı kazanıp kazanmadığını tartışmaya başlarlar. Peygamber Efendimiz (s.a.s.) de bu konuyla alakalı olarak, “Yapılan işler niyetlere göre değerlenir. Herkes yaptığı işin karşılığını niyetine göre alır. Kimin niyeti Allah’a ve Resûlü’ne varmak, onlara hicret etmekse, onun hicreti Allah’a ve Resûlü’nedir (ona göre sevap alır). Kim de elde edeceği bir dünyalığa veya evleneceği bir kadına kavuşmak için yola çıkmışsa, onun hicreti de hicret ettiği şeye göre değerlenir.” buyurur (Buhârî, Îmân, 41).

Her birimiz her dem hicret ediyoruz. İbadetlerimizle, dünyalık telaşlarla, ilişkilerimizle her an hicret hâlindeyiz. Dünya ve ahirete dair her amelimiz, niyetlerimize göre ya geçiş karnemiz oluyor ya da beyhude bir çaba. Dünya fâni, ahiret baki. Fâni olanda, baki olanın güzelliğine talip olmak, fena bulmayacak hakiki bir niyete bakıyor. Belki kefede küçücük sayılabilecek bir amel, Rabbin katında pahada en değerlilerden oluveriyor ya da tam tersi hicret gibi içinde türlü zorluklar barındıran güç bir amel, fâni olana hicret ettiriyor. Peki, biz bütün bu kalplerde olup bitenlerin ne kadarından haberdarız? Kendi niyetimizdeki kör noktaları bile tam bilemezken, başka kalplerin aldığı niyetler tam anlamıyla görüş alanımızda mı? Zahirde olup bitenlerle insanlara hükümler giydirmeye muktedir miyiz? Bizi bu kadar cüretli kılan nedir? “Ey iman edenler! Zannın birçoğundan sakının. Çünkü zannın bir kısmı günahtır...” (Hucurât, 49/12) diyen Rabbimizin uyarısına uymaya niyet almak, belki de pahada ağır bir amel olup bizi baki hayatın güzelliklerine taşıyacak, kim bilir?

İMTİHAN BU YA!

>

“And olsun ki sizi biraz korku ve açlıkla; mallardan, canlardan ve ürünlerden eksiltmekle sınayacağız. Sabredenleri müjdele!”

(Bakara, 2/155)

İmtihan bu ya, hayat önümüzdeki sınav kağıdına benzer. Kim daha iyi cevaplarla bezeyecek kağıdını, kim baştan savacak. Bu sınavda herkes kendini ölçecek, biçecek, tartacak. Ne kadar dikkatini vererek özveriyle hazırlandıysa o kadar mutlu çıkacak sınavdan. Gününü gün etmiş, hazırlıksız olan ise bedbaht olacak bu sınavla. Kimileri için sınav soruları çetin olacak, kimileri için daha hâllice. Sorular zor diye dövünüp yakınmayan, en çetin soruları bile sükûnet ve rıza ile cevaplayanlar bu yolun en bahtiyarları olacak. İmtihan bu ya, aslında herkes kendi dirayetini, kabiliyetini görecek. Neye ne kadar sabredip ne kadar şükredebildiğini, nerede kaybedip nerede kazandığını. Çok şeyler öğrenerek çıkacak bu sınavdan. Her zor soru yepyeni kazanımların kapısını aralayacak, tek bir şartla isyan ve şikâyet etmeyecek...

Meksika dolaylarında çölde yetişen bir bitki türü vardır. Bu kaktüs tarzı bitkinin yapraklarında sisal denen ipeksi bir iplik bulunur ve bu lifler dokuma sanayiinde kullanılır. Bir gün bir iş adamı bu bitkiye yatırım yapmaya karar verir. Büyük bir fabrika kurar, büyükçe ve verimli bir tarlada bu kaktüsleri yetiştirmeye başlar. Kaktüsleri orada daha büyük ve daha bol yapraklı yetiştirmek için her türlü yatırımı yapar. Bol vitamin ve zenginleştirilmiş gübreler verir kaktüslere. Çabaları sonuç verir, daha iri ve yaprakları daha büyük bitkiler elde eder. Sıra yaprakların içindeki iplikleri toplamaya gelir ama ilginç bir olayla karşılaşırlar; hemen hemen tüm kaktüslerde bu lifler ya çok azdır ya da hiç yoktur. Yapraklar daha iri olmuş ama içlerindeki iplikler kaybolmuştur. İş adamı buna bir türlü anlam veremez ve büyük bir zararla fabrikayı kapatmak zorunda kalır. Sonrasında bu olayın sebebini öğrenmek ister ve bir bitki biyoloğu ile bu konuyu araştırır. Bitki biyoloğu bir iki ay kaktüsü gözlemler, inceler ve sonuçta bir rapor yazar. Raporda şu ifade yer alır: “...Bu liflerin ortaya çıkma sebebi çölün çetin ve zor koşullarıdır. Kaktüsün rahat bir ortamda yetiştirilmesi bu yeteneğini kaybetmesine sebep olmuştur…”

Bitkiler dahi semereyi mücadeleyle verir. İnsan da sabır ve metanetle olgunlaşır. En Sevgili de büyük sabır merhalelerinden geçti, en yakınım dediklerinden yaralar aldı, sıcacık kucağa muhtaç olduğu vakitlerde yetim ve öksüzlüğü yudumladı, çölde susuzluğu yaşarcasına vahye en hasret kaldığı anda fetreti yaşadı, altmış üç yıl yaşadı, hep sabrıyla kucakladı ömrünü... Sadece Sevgili Peygamberimiz (s.a.s.) mi, nice peygamberler, Allah dostları, Sıddıklar geçti bu çetin yollardan. Niye ben demeden... Rahmanın rahmetlerinden biridir yaşadığım nazarıyla...

Necip Fazıl’ın kaleminden süzülenler gibi bir imanla...

Sabrın sonu selamet,
Sabır hayra alamet.
Belâ sana kahretsin;
Sen belâya selam et!
Felâh mı, onda felâh,
Silah mı, onda silah
Sen de kim oluyorsun?
Asıl sabreden Allah...
Sabır incecik sırat;
Murat içinde murat.

Sabır Hakk’a tevekkül.
Sabır Hakk’a itimat.
Sabırda pişer koruk,
Yerle bir olur doruk.
Sabır, sabır ve sabır,
İşte Kur’an’da buyruk!
Bir sır ki âşikâre,
Avcı yenik şikâre.
Yalnız, yalnız sabırda
Çaresizliğe çare…

“Onlar, başlarına bir musibet geldiğinde, ‘Doğrusu biz Allah’a aidiz ve kuşkusuz O’na döneceğiz’ derler.” (Bakara, 2/156)

HAKİKİ KARDEŞLİĞİN İZİNDE

>

“Kul kardeşinin yardımında olduğu sürece Allah da onun yardımcısı olur.”

(Müslim, Zikir, 38)

Huzeyfetu’l-Adeviye anlatıyor: “Yermük Savaşı’nda amcamın oğlunu bulmak için dolaşıyordum. Yanımda bir miktar su vardı. Kendi kendime eğer ona rastlarsam bu suyu ona içirir, yüzünü silerim diyordum. Bir de baktım onun yanındayım. “Sana su vereyim mi?” dedim. Evet diye işaret etti. Tam kendisine su verecekken öbür yandan birisi “su” diye inledi. Onu duyan amcamın oğlu “Suyu ona götür.” dedi. Hemen ona doğru koştum. Bir de baktım o su isteyen Hişam b. el-As imiş. “Sana su vereyim mi?” dedim. Daha cevap vermesine zaman kalmadan öbür taraftan birisinin “su” diye inlediğini duyduk. Kendisi hiç içmeden “Suyu ona götür.” dedi. Ben de hemen onun yanına koştum. Yanına vardığımda ölmüştü. Bari Hişam’a yetiştireyim dedim. Yanına geldiğimde o da ruhunu teslim etmişti. Hiç olmazsa amcamın oğluna su vereyim dedim. Yanına geldim ki o da ölmüştü.” (Kandehlevî, Hayatu’s-Sahabe, 1/308)

Yermük Savaşı’nda yaşanan bu hadise, mümin kardeşliğinin, Allah rızası için sevmenin ve değer vermenin hangi boyutta ve nasıl yaşanması gerektiğine dair çok çarpıcı bir manzara sunar bize. Son nefes, son an, son istek. Değeri biçilmez, pahaya dönüşmez bir dem. Ancak onlar, son deme ferahlık verecek ihtiyaçlarını giderebilecekken, kardeşini kendine tercih ederek, hiçbir gölgenin bulunmadığı gün, Allah’ın arşının gölgesinde ferahlanacakları mükafata talip oluyorlar. Bugün, bölüşülemeyen miraslar sebebiyle kardeşine arkasını dönenlerin, kan bağını kan davasına feda eden akrabaların, menfaate yenik düşmüş dostlukların, komşusunun hukukuna riayet etmeyenlerin ve daha nicelerinin şahitliğini yaparken, îsâr ahlakı ile ahlaklanmış bu üç sahabinin örnekliğine ne kadar ihtiyacımız olduğunu görüyoruz. Mümin kardeşliğinin yegâne sebebi, iman birliğidir ve kardeşlik hukukunu tesis eden muhabbetin kaynağı ise Yüce Rabbimizdir. “Hiçbiriniz, kendisi için istediğini din kardeşi için de istemedikçe olgun mümin olamaz.” (Buhârî, Îmân, 7) şeklinde ifade olunan hadis hakiki imana, îsâr ahlakını kuşanarak varılabileceğini göstermektedir. Allah (c.c.) Vedûd’dur, sevendir, sevmeyi verendir ve sevmeye en layık olandır. Allah’ın yarattığı her şeyi Allah için sevmek, Allah’ın dinine hizmettir. Bencillik ve menfaatperestlikten kurtulmanın çaresidir de bu aynı zamanda. Sevmenin ve vermenin lezzeti zamanla insanı, kendi bitmez tükenmez ihtiyaçlarından uzak kılar. Doymayan nefsin tutsak kıldığı mutsuzluk girdabından çıkarıp, ülfet ve muhabbetin getirdiği huzur iklimine ulaştırır.

Bir gün bir ermişe sevgiyi gerçekten yaşayan bir kişi ile onu dilinden kalbine indirmemiş olan bir kişiyi birbirinden nasıl ayırt ederiz diye sormuşlar. Ermiş bakın göstereyim demiş. Önce sevgiyi sözde yaşayan kişileri çağırarak onlara sofra hazırlamış. Hepsi yerlerine oturmuşlar. Derken tabaklar içinde sıcak çorbalar ve içinde derviş kaşıkları denilen bir metre boyunda kaşıklar gelmiş. Ermiş davetlilere kaşıkların ucundan tutarak yemeleri gerektiğini söylemiş. Davetliler, çorbaları içmeye çalışmışlar ama kaşıkların sapları o kadar uzunmuş ki, çorbayı dökmeden ağızlarına götürmeyi bir türlü becerememişler. En sonunda sofradan öylece aç kalkmışlar. Bunun üzerine ermiş; “Şimdi sevgiyi gerçekten bilenleri yemeğe çağıralım.” demiş. Bu defa yüzleri aydınlık, gözleri sevgi ile gülümseyen insanlar sofrada yerlerini almışlar. “Afiyet olsun” denince, her biri uzun boylu kaşığını çorbaya daldırıp karşısında oturan kardeşine uzatarak ona çorba içirmiş. Böylece her biri diğerini doyurmuş ve sofradan şükrederek kalkmışlar. Ermiş yanındakilere dönerek “İşte, kim ki gerçek sofrasında yalnız kendini görür ve doymayı düşünürse, o aç kalacaktır ve kim kardeşini düşünür de doyurursa o da kardeşi tarafından doyurulacaktır. Gerçek pazarında daima alan değil, veren kazançtadır.”

ÖLÇÜYÜ KAÇIRIRSAN DENGEYİ BULAMAZSIN

>

İnsan, ne Allah’ın af ve mağfiretinden ümit kesmeli ne de ilahi azaptan emin olmalı; ümit ve korku arasında bulunmalıdır. Nasıl ki musikide makamı iyi bir seyir ile icra edebilmek için karar seslerini yerinde uygulamak gerekirse, ruha şifa bir hayat için durulması gereken denge mahallinin iyi bilinmesi gerekir. Çünkü denge kurtuluştur, hayattır. Hayata canlılık vasfını veren, hayatı canlı, diri ve neşeli kılan denge hâlidir. Her ne var ise âlemde denge ve ölçü üzere yaşar. Suyu fazla kaçmış çiçek çürür, unu fazla kaçmış hamur kaskatı kesilir, tuzu fazla kaçmış yemek yenmez, düzeni bozulmuş insan çöker, yemi fazla yemiş hayvan ölür. Hayy olan Yüce Allah, yarattığı ve hayat verdiği her şeye, her zerreye hassas bir ölçü ile kıvam vermiştir. Bu denge üzerine kurulmuş hayatı emanet alan insandan da kurulmuş düzen içinde kıvamı bozmadan, ölçüyü kaçırmadan yaşaması ve yaşatması istenir. İman, ahlak ve amel üçlüsü denge ile inşa edildiğinde, insan külli ahengin içinde yerli yerince bulur cüzünü. Küçük âlem büyüğü yaşatır, büyük âlem küçüğü. Yekpare olur her ne var ise âlemde. Feda edip de fena olmak değil, hakkını verip bekayı bulmaktır mesele. Günlük işlerimizde bile denk geldi deriz, koyacağımız kabın koyduğumuza denk gelmesi bile bir anlık ferahlık verir bize, gençler birbirine ne de güzel denk düştü dengi dengine derken huzur buluruz bu denklikte. Kıvamı tutmuş işler denk gider, huzur verir bize. Dengenin ve ölçülü yaşamanın yegâne örneği Peygamberimiz (s.a.s.), bir şeyi başka bir şeye feda etmekle değil, her ne ise o şey tam manasıyla hakkını teslim etmekle dengenin kurulabileceğinin yolunu açar bize.

Hz. Enes’in bildirdiğine göre üç sahâbî Hz. Peygamber’in (s.a.s.) eşlerine Peygamber’in ibadetlerini sorarlar; Peygamber Efendimizin (s.a.s.) hanımları onun ibadetlerini bildirince kendi ibadetlerini azımsayıp, “Biz nerede Hz. Peygamber (s.a.s.) nerede? Hâlbuki onun geçmiş ve gelecek bütün günahları bağışlanmıştır.” derler. Bunun üzerine biri, “Geceleri hep namaz kılacağım.”, İkincisi “Ömrüm boyunca oruç tutacağım, oruçsuz günüm olmayacak.”, üçüncüsü ise, “Kadınlarla beraber olmayacağım, hiç evlenmeyeceğim.” der. Bu sahâbîlerin sözlerini duyan Peygamberimiz (s.a.s.) yanlarına gider ve onlara, “Şöyle şöyle diyen sizler misiniz?” diye sorar ve sözlerine şöyle devam eder: “Ben sizin Allah’tan en çok korkan ve O’ndan en çok sakınanınızım. Buna rağmen bazen oruç tutar bazen tutmam, geceleri hem namaz kılar hem uyurum, kadınlarla da evlenirim. Benim sünnetimden yüz çeviren benden değildir.” buyurur. (Buhârî, Nikah, 1.)

Belki hissedar olabileceğimiz bir hikâye bu konuyu daha da berraklaştırır zihnimizde.

Bir genç bir zamanlar mutluluğun sırrını öğrenmek ister. Araştırıp soruşturup bir bilgenin yolunu tutar. Ancak kırk günlük mesafedeki bir köşkte yaşadığını öğrenir. Yollara düşer ve bilgeyi bulur. Bilge, genci güzel bir ziyafetle ağırlar ve isteğini sorar:

“Mutluluğun sırrı” der delikanlı, bana bunu öğret.

Bilge bu sırrı vermeyi kabul eder ve delikanlının eline bir kaşık verir, iki damla sıvı yağı da kaşığın içine koyar.

“Köşkümü bir güzel gezeceksin ancak bu yağı dökmeyeceksin.” der.

Delikanlı köşkü gözünü kaşıktan ayırmadan gezer, döner gelir. Bilge sorar:

“Salondaki Acem halılarını gördün mü, kütüphanedeki şömineyi fark ettin mi, bahçedeki gülleri gördün mü?

Utanan delikanlı, hiçbir şey görmediğini itiraf eder. Çünkü sadece yağa bakmış, hiçbir şeyi fark etmemiştir.

Bilge:

“Öyleyse git şimdi daha dikkatli olarak köşkümün harikalarını gör. Oturduğu evi tanımadan o insana güvenemezsin.”

İçi rahatlayan delikanlı, kaşık elinde gördüğü her şeyi hafızasına âdeta kazırcasına dikkat eder bu sefer, gördüklerini de gelince bir güzel anlatır.

Bilge;

“Peki sana emanet ettiğim iki damla yağ nerede?” diye sorunca, kaşığa bakan delikanlı, iki damla yağın dökülmüş olduğunu görür. Bilge der ki dönüp ona;

“Mutluluğun sırrı, dünyanın bütün harikalarını görmektir ama iki damla yağı unutmadan.”

Denge ve ölçü hâlini korumak, Kerîm olan Rabbin sanatlı sarayının şahitliğini yaparken, asıl sorumluluğu ve emaneti unutmadan yol almaktır. “O, hanginizin daha güzel amel yapacağını sınamak için ölümü ve hayatı yaratandır. O, mutlak güç sahibidir, çok bağışlayandır.” (Mülk, 67/2) ayeti gereğince, sorumluluğu ve emaneti de güzel kılma derdini yola azık kılmaktır.

SAYMAKLA BİTMEZ NİMET

>

Kur’an’da “…Allah’ın nimetlerini saymaya kalksanız, sayamazsınız…” (İbrâhîm, 14/34) şeklinde ifade olunan hakikat, insan için şükür kapısından ayrılmamasını tembihleyen bir hakikattir aslında. Yokluğuyla sınanmadığı nimetin farkında olma acziyeti yaşayan insana rahmani bir uyarıdır. Her bir yanı, yönü nimetlerle donatılmış insandan, nimet kıymeti bilmesi istenir. Nimete karşı alışkanlık, körlük sebebi olmamalı, nimetin ayırdında olmalıdır insan. Zamanın evveli için anlatılan bir hikâye vardır.

Padişah vezirini huzuruna çağırarak sorar: “Bana hizmet eden hizmetçimin hayatta benden daha mutlu olduğunu görüyorum. Acaba sebebi nedir? Hâlbuki onun hiçbir şeyi yok. Ben ise padişahım, her şeyin sahibiyim ama onun kadar huzurum ve keyfim yok.” Bunu işiten vezir cevap verir: Ey Padişahım, siz ona 99 kuralını uygulayın! Padişah bu kural nedir, diye sorar. Gece bir torbaya 99 altın koyup kapısına bırakın ve üzerine de “Bu 100 altın sana hediyedir.” yazın sonra kapısını çalın ve olanları izleyin. Padişah merakla vezirin anlattığını yapar. Hizmetçi kapıyı açar, sağına soluna bakar ve altınları alır. Heyecanla altınları sayar lakin bir tane altının eksik olduğunu görünce “Galiba dışarıda bir yere düştü.” diyerek çoluk çocuğuyla kayıp altını aramaya koyulur. Gece boyunca kayıp altını ararlar, bakmadıkları sokak kalmaz. Hatta boş arazilere, sokaklardaki eşyaların bile altlarına bakarlar ama nafile. Eksik altını bulamadıkça baba, çocuklarını azarlar hatta bir ara onlara saldırır hâle gelir. Ertesi gün olur, hizmetçi kederli, suratı asık, keyifsiz, her hâlinden şikâyetçi bir tavırla gelir padişahın huzuruna, eski huzurundan eser yoktur. Bütün gece uyumamış kayıp altını aramıştır. Böylece padişah 99 kuralının anlamını öğrenmiş olur.

Hizmetçi daha eline geçmemiş mülkün eksikliğinin verdiği hüzün ve perişanlığı yaşayadursun, biz hissemizin peşine düşelim. Peygamberimizin (s.a.s.) tam da insanın bu acziyetine yenik düşmemesi için verdiği bir formül vardır: “(Şayet) biriniz, mali imkânlar bakımından ve bedenen kendisinden daha iyi durumda olanlara (imrenip) bakacak olursa; bir de (bu yönlerden) kendisinden daha kötü durumda olanlara baksın!” (Müslim, Zühd, 8) Bu formül öyle bir yol haritası çizer ki insana, hani bir tecrübi bilgi vardır; bildiğin yol, her zaman en kısa ve en güvenli yoldur diye. İşte tam da bu kabîlden insan elindeki bildiği, gördüğü nimete rıza göstermelidir ki en kısa ve güvenli yoldan hedefe varabilsin. Elinde olmayan nimetin perişanlığını, şekvasını, huzur ve sükûnetinin katili eylemesin. Alışageldiği ama elinden çıkıp giderse yaşayacağı fakrı düşünerek, var olanın varlığındaki ferahı solusun. Varlıkta darlığa sebep, nefis canavarını susturup, Elhamdülillah diyen kalbinin gölgeliğinde sayelensin ki, Rabbin vaadine erişebilsin ve ikazından da emin olabilsin: “…Andolsun, eğer şükrederseniz elbette size nimetimi artırırım. Eğer nankörlük ederseniz, hiç şüphesiz azabım çok şiddetlidir.” (İbrâhîm, 14/7)

ZARAFET DEYİNCE

>

Zarafet deyince, büyüklerimiz gelir hatırıma... Eskiler demeye dilim varmaz, hayata nahifçe dokunan incelik, letafet sahibi insanlar hiçbir şeyi eskitmez, bu kişiler de eskimez diye düşünürüm. Peygamber ahlakını kuşanmış büyüklerimiz, eskitmek bir yana bilakis inşa etmişlerdir her girdikleri yeri yöreyi. Canlı cansız her ne var ise alemde hatır gözetmişlerdir. İncitmekten imtina ederler. Sözü de özü de yormazlar. Bilirler ki yaratılanı üzmek, Yaradan’ı üzmektir. İsraf etmezler, hak bilirler, had bilirler. Tarih onların davranışlarına sirayet etmiş, hakiki Müslümanlık emarelerini anlatır bize. Ailesinde koca çınarları olanlar, bunu onların ağzından dinlemenin ya da onların hayatını gözlemlemenin bahtiyarlığını yaşar hâlâ. Koca çınarlar bir ömürlük nasihatler verirler hâl dilleriyle bize. İnsan olmanın gereği olan adabın tüm letafetini taşırlar ömürlerine. Şimdilerin aksine belki az bir bilgidir ömürlerini inşa eden ama ihlaslı amellerle taçlanmıştır hayatları. Azdan öze yol alanlardır onlar. Hâl böyle olunca bizden nesillerimize neler kalır diye düşünmeden edemiyor insan. Hız ve bolluk tutsağında yaşayan çağın insanının daha nahif, daha yavaş, daha nazik yaşamaya ve davranmaya ayrıca ihtimam göstermesi gerekiyor kanaatimce. İnsanın fıtratında var olan ahenk, yetişme gayreti içinde olanların ardında bıraktığı toz bulutunun içinde kaybolup gidiyor. Sükûnet, dinginlik bir anda koca bir toz bulutuna dönüşüyor. “Bir ara Resûlullah Efendimizle (s.a.s.) birlikte namaz kılıyorduk. Birden bir gürültü işitti ve (namazı kıldırınca gelenlere) sordu: ‘Size ne oluyor?’ Onlar da: ‘Namaza yetişmek için acele ettik.’ diye cevap verdiler. Peygamber (s.a.s.) Onlara: ‘Böyle yapmayın! Namaza geldiğiniz zaman sükûnet ve vakarla yürüyerek gelin; sürat göstermeyin. Yetiştiğinizi kılın, kaçırdığınızı tamamlayın.’ ” (Müslim, Mesâcid, 151, 155)

Zarafet, letafet, nezaket, Sevgili Peygamberimizin (s.a.s.) de tavsiye buyurduğu gibi vakar sebebi değerlerdir. Namaza geç kalınmış dahi olsa zarafet ve vakarı kaybetmeden mescide gelinmesi tavsiyesi bu konuyu tekrar tekrar düşünmeye bu vasıflara daha çok sahip çıkmaya sevk ediyor. İşe geç kalmış bir kişinin tüm apartman sakinlerini dövercesine apartman kapısını kapatması, bir annenin okula geç kalan çocuğu palas pandıras servise sürüklemesi, yetişme telaşı içindeki insanların birbirinden hoş bir selamı esirgemesi, hayatlarımızdaki çok küçük ama her gün rastlanılacak manzaralar. Büyükler, eskiden kapıyı sert kapatmaktan öte, kapıyı kapat dahi demezler, adaba muvafık olsun diye kapıyı sırla derlermiş. Olumsuz ve sert bir tabir yerine, sözü ve muhatabı yormamak adına latif bir ifadeyle dertlerini anlatırlarmış.

Evlat yetiştirirken de teenni ile hareket etmek, çocuğun latif fıtratını bozmamak adına çok önemlidir. Çocuğu hayatın hızına ve kendi hızımıza uydurmaya çalışmak, çocuğu tabiri caizse itekleyerek büyütmek de yaratılıştaki ahenk ve zarafetin kaybına sebebiyet veriyor. Hâlbuki fıtrat güzel olanı, latif olanı arzuluyor ve aslında tam da ona ayarlı. Ama maalesef insan hayatın keşmekeşi içinde bu ahenge zarar veriyor. Nuri Pakdil’in “Bir de: üzümü, yaş olsun, kuru olsun; tane tane yiyenlere, merhaba” dediği gibi, üzümün yenme şekli bile bu konuda bir mesaj veriyor ve insan zarafetle yapılan her işe gönülden merhaba diyor. Çünkü, letafet gönle ferahlık verir, kaba saba olma hâli gönle ağırlıktır. İnsan, gördüğü latif ve nazik davranışlar mukabilinde memnun olur, gönlü itminan bulur, kalbi böyle kişilere yakınlaşır. Peygamberimiz (s.a.s.) “Mümin, insanlarla hoş geçinen, cana yakın kimsedir. Başkalarıyla geçinemeyen ve kendisiyle de geçinilemeyen kişide hayır yoktur.” buyurmuştur (İbn Hanbel, II, 400). Bu cana yakın olma hâli, hoş geçinip sıcak ilişkiler kurma biçimi, Yunus Emre’nin de dediği gibi, edebi kuşanmak, zarafete bürünmek, nezaketi davranışlarımızın üzerine bir tül gibi örtmekle mümkün:

“Gezdim Halep’le Şam’ı, eyledim ilmi taleb,
Meğer ilim bir hiç imiş, illa edeb illa edeb.”

Büyüklerimizin edeb dışı gördükleri bir hâl karşısında nezaketle “Edeb Yâ Hû” dedikleri gibi… Bize düşen; Sevgili Peygamberimiz (s.a.s.) ve onun ahlakını kuşanmış büyüklerimizden devraldığımız bu güzel mirasa sahip çıkıp, yeni yetişen nesillerimize de bu aktarımı yapmak, elimizle dilimizle inşa ettiğimiz hayat yolumuzu zarafetle adımlamak.

YE KÜRKÜM YE

>

Nasreddin Hoca’nın kürkünü yedirenler marifetiyle midir, el üstünde tutulmanın insana verdiği doyumsuz hazdan mıdır bilinmez makam, şöhret, varlık başka türlü baş döndürür. Kürkü sevenler, kürke ram olup kürk için selama duranlar bu işin belki de baş aktörleridir. Kürk sahibini atlı karıncaya bindirip, onun başını döndürmeden indirmemeye söz vermiş gibidirler âdeta. Kişiye değil de oturduğu eve, giydiği elbiseye, yaptığı işe, gittiği okula bakıp zihinlerinde kategorilere ayırır insanları kürk severler... Kürk ne kadar gösterişli ise, gösterilen davranışlar o kadar abartılıdır. Kürkün içindekini değil, kürkü severler. Bol keseden ikram görenler ise bu hep böyle gider, bu kervan hep böyle yürür zannına inanmak isterler. Hâlbuki gün gelip kürkçü dükkanına döndüğünde, dönüp dolaşıp sadece kendine kaldığında dünya saltanatından uzak düştüğünde, bindirildiği atlı karıncadan son sürat indirildiğinin acı şahitliğini yapar insan. Geriye kalan, kısa metrajlı bir baş dönmesi, hakiki sandığı her şeyin sahte tortuları... Kolay olmaz bu sonu yaşamak ya da başlangıcı. Bu hazin hâli yaşamamak insanın kendi elindedir aslında. Allah dileyene ilim, dilediğine rızık verir. Bol rızıkla ikramlanıp bu rızkın emanetçiliğini yüklenen insanın, dünya bahtiyarlığını yaşarken, kürk severlerden beslenip, başını döndürtmemesi de mümkündür. Asıl ikram da budur aslında. Dünya nimetine ve dünya severlere paye vermeden, nimetlerin asıl sahibinin rızasına uygun bir şuurla yol almak... Şuurla yol almak deyince, Sultan Mahmud zamanından bir esinti Ayaz’ı fısıldadı şimdi kulağıma... İnsanlar vardır, rüzgâr buharlaştırıverir onları, insanlar vardır çağlar ötesine ismi fısıldanır rüzgarla...

Sultan Mahmud’un kölesi Ayaz... Asil karakteri sebebiyle Sultan’ın en sevdiklerinden. Sultan’ın öylesine itimadını kazanmış ki, bütün sultanlığın hazinedarı tayin edilmiş ve en kıymetli mücevherler, taşlar ona emanet edilir olmuş. Bunu gören saraylılar ise durumdan pek rahatsız olmuşlar. Hasetleri ve kibirleri yüzünden, basit bir köleye böyle bir mevki verilmesini bir türlü hazmedememişler. Bu duygular içinde, özellikle Sultan yakınlardaysa ondan gün geçtikçe daha çok şikâyet etmeye başlamışlar ve asil ruhlu kölenin itibarını zedelemek için ellerinden geleni yapmışlar. Bir gün Sultan’ın huzurunda bir saraylının diğerine şöyle dediği duyulmuş: “Köle Ayaz’ın sık sık hazineye gittiğini biliyor musun? Onun mücevherlerimizi çaldığından adım gibi eminim.” Sultan kulaklarına inanamamış. “İşin aslını kendi gözlerimle görmeliyim.” demiş. Duvara küçük bir delik yaptırıp, içeride olanları seyretmeye başlamış. Kölenin sessizce içeri girdiğini, kapıyı kapattığını ve sandığa gittiğini görmüş. Orada sakladığı küçük bir bohçayı öpmüş alnına koymuş ve sonra da açmış. İçinden çıkan köleyken giydiği yırtık pırtık bir elbise! Aynanın karşısına geçmiş. Kendi kendine, “Daha önceleri bu elbiseyi giydiğin zamanlar kim olduğunu hatırlıyor musun?” diye sormuş. “Bir hiçtin sen… Hepsi hepsi satılacak bir köleydin ve Allah, Sultan’ın eliyle sana rahmetinden belki de hiç hak etmediğin nimetler lütfetti. Asla nereden geldiğini unutma! Çünkü mal mülk insanın hafızasını uçurur, unutuluşlara sürükler. Şimdi sen de nimetçe senden aşağı olanlara kibirle bakma ve daima hatırla Ayaz, hatırla!” Sandığı kapatmış, kilitlemiş ve sessizce kapıya doğru yürümüş. Hazine dairesinden çıkarken birden Sultanla yüz yüze gelmiş. Sultan gözlerini Ayaz’ın yüzüne dikmiş dururken yanaklarından aşağı yaşlar süzülüyormuş ve boğazı öyle düğümlenmiş ki, konuşmakta güçlük çekmiş. “Bugüne kadar mücevherlerimin hazinedarıydın ama şimdi… Kalbimin hazinedarısın. Bana benim de önünde bir hiç olduğum kendi Sultanımın huzurunda nasıl davranmam gerektiği dersini verdin.”

Hepimizin Ayaz’ınki gibi sandıkları olmalı. Bizi bize hatırlatacak. Arada açıp içine içine konuşup yine kendi sesimizin aksi ile mukabele gördüğümüz sandıklar. İçinden kendimizi çıkarıp kendimizi giydiğimiz sandıklar. Kendimize bakıp, kendimizi duyup, kendimize konuştuğumuz sandıklar. İnsan dışarıdan telkinler alır, bu telkinler bazen hırslarıyla bazen kıskançlıklarıyla bazen menfaatperestlikleriyle kendini tutamayanların telkinleridir. Ya göklere çıkarır kanatlar taktırır ya da aynı kanatlarla yerin tozunu aldırırlar. Bir de nefis var tabii. Tozu dumana katan. İşte bunca toz duman arasında kendini kaybetmekle, kaybetmemek arasındaki ince çizgide insan... Ayaz gibi rüzgâra kendini taşıtıp kulaklara güzel bir nağme gibi çalınmak için, bahtiyarken bedbaht olmamak için, varlıktayken darlığı görmemek için, dünyada mutluyken ahirette bu mutluluğu kat be kat artırmak için, “Sakin ol. Ben bir kral değilim. (Güneşte) kurutulmuş et yiyen bir kadının oğluyum!” (İbn Mâce, Et’ıme, 30) diyen, Sevgili Peygamberimizin duygularına tabi olmalı insan...

HAMDİMİ SÖZÜME SERTAC ETTİM

>

Mütemadiyen şikâyet hâlinde olanlar vardır. Bu kişilerin sızım sızım sızlayan bir ses tonuyla, karşılaştıkları her kişi ve durumun ne kadar kötü olduğuna dair bıraksanız sabahlara kadar konuşacak argümanları bulunur. Ah vah ile nakarat tutan bir güfte, acıklı bir beste gibidir konuşmaları. Bu şekva hâli hiç bitmez. Her seferinde belki başka bir telden çalar diye ümitlenerek muhabbet bağına girersiniz ama o bağda yine kaçınılmaz bir şekilde şikâyet terennümlerine maruz kalırsınız. Eltisi kötüdür, çocukları kötüdür, sağlığı kötüdür, komşuları kötüdür, hava kötüdür, işi kötüdür, eşi kötüdür... Her ne var ise âlemde kötü olan, onu bulmuştur. Hâlbuki, muhabbet bağı tadında bir hayatı vardır ama karlı dağlarda yaşadığına inandırmıştır kendini.

Buna mukabil karlı dağlarda hayat mücadelesi verenlerin ise ekserisi suskundur. Dert söyletir derler; aslında genelde dert ağlatır gözyaşları da içine akar. Sessiz bir ağıt tutar içinde. Gürültüye kurban etmez imtihanını, tevekkülün kapısını çalar usulca. Sevgili Peygamberimizin (s.a.s.) en acı anında, evladını toprağın bağrına koyduğu anda dediği gibi “Göz yaşarır, kalp mahzun olur. Fakat biz Rabbimizin razı olacağı şeylerden başkasını söylemeyiz.” (Müslim, Fedâil, 62). Tam da bu kıvamda imtihan vermek, her yüreğin harcı olamasa da bu yolda say’u gayret içinde olmak gerekir. Çünkü bu tavır bize Sevgili Peygamberimizin (s.a.s.) emanetçiliğini üstlenmemizi istediği tavırdır. Rabbi Rahim’in Sebe’ suresinde “Kullarımdan şükredenler pek azdır.” (Sebe’, 34/13) şeklindeki serzenişine muhatap olmamak adına, bu örnekliği hatırdan ırak etmemek gerekir. Hatta rivâyet olunur ki Hz. Ömer, bir adamın, “Allah’ım beni o azdan kıl.” diye dua ettiğini işitince sorar: “Bu nasıl dua?” Duayı yapan zat cevap verir: “Allah Teâlâ: ‘Kullarım içinde bana şükreden pek azdır.’ buyuruyor. Beni de bu mutlu azlardan kılmasını diliyorum.” deyince, Hz. Ömer: “Herkes Ömer’den daha bilgili der.” Bütün mesele bahtiyar olan azlar zümresine dahil olabilmek... İmam’ı Azam Ebu Hanife gibi...

İmam-ı Azam Ebû Hanîfe ilimle meşguliyetinin yanı sıra ticaretle de uğraşırdı. Ticari mal taşıyan gemileri vardı. Bir gün talebeleri ile derste iken dışarıdan bir adam bağırdı: “Yâ imam, gemin battı!” İmam-ı Azam bir anlık tereddütten sonra: “Elhamdülillah…” dedi ve derse devam ettiler. Bir müddet geçtikten sonra aynı adam tekrar geldi: “Yâ imam, bir yanlışlık oldu. Batan senin gemin değilmiş.” dedi. İmam bu yeni habere de aynı şekilde cevap verdi: “Elhamdülillah…” Bu hâle şaşıran öğrenciler, merakla sordular: “Üstadımız, geminizin battığını duyduğunuzda hamd ettiniz. Sonra batan geminin sizin olmadığını öğrenince tekrar hamd ettiniz. Bunun sebebi nedir?” İmam-ı Azam izah etti: “Gemin battı diye haber geldiğinde kalbimi yokladım. Dünya malının yok olmasından dolayı herhangi bir üzüntü yoktu. Bu hâle şükrettim. Sonra batan geminin bana ait olmadığına dair bir haber geldi. Tekrar kalbime baktım. Dünya malına kavuşmaktan dolayı bir sevinç yoktu. Bu hâle de şükrettim. Allah’a hamd olsun ki; bizim kalbimizi dünyaya bağlamadı.”

Kalp dünyayla ne uzak ne yakın mayası tutmuş ilişkiyi yakaladığında, belki de merhum Elmalılı’nın da dediği gibi hamd sözün baş tacı oluyor. Dile gelen Elhamdülillah, azlar zümresinin samimiyetiyle, Mevlâyı buluyor. Merhum’un “Ben yoktum sen var ettin, varlığından haberdar ettin.” dediği gibi, hamd asıl burada başlıyor. Kime muhatap olduğunda, olabildiğinde...

Hamdini sözüme sertac ettim,
Zikrini kalbime mi’rac ettim
Kitabını kendime minhac ettim
Ben yoktum sen var ettin
Varlığından haberdar ettin
Aşkınla gönlümü bi karar ettin
İnayetine sığındım, kapına geldim.
Hidayetine sığındım, lütfuna geldim
Kulluk edemedim, affına geldim
Şaşırtma beni, doğruyu söylet
Neş’eni duyur, hakikatı öğret
Sen duyurmazsan ben duyamam
Sen söyletmezsen ben söyleyemem
Sen sevdirmezsen ben sevemem
Sevdir bize hep sevdiklerini
Yerdir bize hep yerdiklerini
Yar et bize erdirdiklerini
Sevdin habibini, kainata sevdirdin
Sevdin de hıl-at’i risaleti giydirdin
Makam-ı İbrahim’den Makam-ı Mahmud’a erdirdin
Server-i asfiya, Muhammed Mustafa kıldın
Salat-ü selam, tahiyyat ü ikram ve her türlü ihtiram ona,
Ve onun ailesine, ahbabına, ashabına, etbaına
Yâ Rab!
Amin!

Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır

GELDİK HER UĞRAYAN GİBİ

>

Biz ona iki göz, bir dil, iki dudak vermedik mi; iki apaçık yolu (hayır ve şerrin yolunu) göstermedik mi?

(Beled, 90/8-10)

İnsan, hatıralarında kendini bulmaya çalışıyor mütemadiyen... Sanki uzaklarda bir günden bakınca da bugünü hiç aramayacakmış gibi bir özlemle kıvranıyor hatıralarının içinde. Geçmişin izinde avunduğu duygular, bugünün lezzetini azaltıyor mu, daha mı artırıyor meçhul. Maksat, leziz bir tat bulmak mı o da meçhul... Hayat bütün bunlardan öte, bunlardan ziyade zamanda sıçramalarla kendini bulmak aslında. İki göz, bir dil, iki dudak ve bir de kalp verilen insan, yola revan ve önünde iki yol. Yollar anı sandıklarıyla dolu. Çok bilen de az bilen de iki küçük pencerecikle açılıyor, âlem-i ekbere. Gördükleri, bildikleri sonra söze döktükleriyle bir manzara veriyor bugüne dair. Öncesi, sonrası, anıları ve ânıyla yekpare bir ömür.

Beled suresinde, beldeye yemin edilen surede, insana verilen gözler ve lisandan sonra akabeden sual olunur. Bilir misin akabe nedir? Sarp yokuş. Nedir peki bu sarp yokuş? Ayetin devamında köle azad etmektir deniyor. Zahirdeki kölelik anı sandıklarında kaldı, ya şimdilerde yaşanan esaretler. İnsan kendini iki göz, bir dil, iki dudakla esir alabilir mi? Hazlara meze edilen bakış ve konuşmayla, çıkılır mı sarp yokuşlar? Hapsedebilir mi insan demir parmaklıklar arasına kendini? Evet... İnsan hep biriktirir. Biriktirdikleri koca yığınlarla yığılır önünde. Aşılması gereken koca yığınlar sarar tüm etrafını. İnsan kendi sarp yokuşlarını da tutsaklığını da etrafında devasa yığından duvarlar örerek koca dehlizlerini de kendi eliyle inşa eder aslında. “Biz onlara zulmetmedik. Fakat onlar, kendileri zâlim idiler.” (Zuhruf, 43/76) buyurduğu gibi Rabbimizin, insan kendine verilen azalarla işledikleri sebebiyle, kendi eliyle hazır eder ukbasını. Kendi eliyle taşır ateşini ya da sayebanını. İnsanın resimlerinin ve eşyalarının yaşadığı kadar bile yaşayamayacağı ömründe, ukbaya uzanan film şeritleri birikir önünde. Arkamızdan gülen yüzümüzle çektirdiğimiz fotoğraflara bakılırken, akıbetlerimizin de gülen bir simaya karşılık gelmesi için iki göz, bir dil, iki dudaktan müteşekkil simanın, hangi amellerde bulunduğudur aslolan. Kömür ve elmas gibi aynı karbon sayısına sahip şeyler nasıl da farklılaşır kimyaları değişince. Bundan sebep kara elmas dense de kömüre, kömür kömürdür sobada yakılan, elmas elmastır kasada saklanan. İnsanlar da ilk insandan bu yana aynı topraktan, aynı yapıdan. Beş duyusuyla insan hep aynı insan. Ama kimi kömür misali ateşe hazırlanan, kimi elmas cennete uzanan... Merhum Necip Fazıl’ın da dediği gibi, ne gelirse başımıza Hak’tandır; fakat geliş sebebi, Hak’tan ayrılmaktandır. Hak’tan ayrılan da Hak yolda olan da tarih yazdı bu dünyada. Kimi ibretlik kalıntılar bıraktı, kimi hoş sada...

“Onlar cehennemde, ‘Ey Rabbimiz! Bizi buradan çıkar ki dünyada iken işlemekte olduğumuzdan başka ameller, salih ameller işleyelim.’ diye bağrışırlar. (Onlara şöyle denilir) ‘Sizi, düşünüp öğüt alacak kimsenin düşünüp öğüt alabileceği kadar yaşatmadık mı? Size uyarıcı da gelmişti. Öyle ise tadın azabı. Çünkü zalimler için hiçbir yardımcı yoktur.’ ” (Fâtır, 35/37) Mühlet ne kadar bilinmez. Belki yarın belki yarından da yakın. Ama düşünüp öğüt alabileceğimiz sürenin verileceği ve ardından da ölümün ansızın geleceği hak. Şairin de dediği gibi, söylenmemiş sözün hasreti dudağındayken, çok da söyleyecek şeyi varken ölüm var bu işin sonunda...

Bir not; hasretini çektiğim sözler kalsın dilimin ucunda, bana kalbimin hasretiyle yandığını verin...

“Bu dünyaya gelen kişi
Âhir yine gitse gerek
Müsafirdür, vatanına
Bir gün sefer etse gerek.”

Yunus Emre

NİYE YORGUNUZ BU KADAR?

>

“İnsan için kendi çalışmasından başka bir şey yoktur.”

(Necm, 53/39)

Az giderken uz giderken, dere tepe düz derken, hepimiz yol yorgunlarıyız. Yol bu. Meşakkat var işin hamurunda. Sıcaktı, soğuktu, engebeliydi, düzdü, uzundu, kısaydı diye diye arşınlıyoruz yolları. Mazeret çok, yol ince uzun. Ama varacak olma hâli var ya. İşte yolu sevimli, yorgunluğu katlanır kılan yolun sonunu isteme ve peyderpey yaklaşıyor olma hâli. Yaklaşıyoruz yaklaşmakta olana, bir de biz yaklaşıyoruz durmaksızın. Yorgun, bitkiniz... Ama herkes başkaca yorgun. Kimi hep şekva hâlinde. Omuzları düşmüş, yavaş ve amaçsız bir yol yorgunu. Boşluğu yaşıyor. Rotasız, durgun bir su gibi. Hareket yok ama yorgun çünkü arınamıyor. Durdukça yükleri artıyor, ağırlaşıyor. Varılmak istenen gaye yok, hantal ve zifirî bir karanlık basıyor her yanı. Işıldamıyor demir, pas ruhuna sinmiş. Ufunet gibi bir koku. Dilde yorgunluğa dair uzun uzun nağmeler, dem şekva demi.

Bir de çalışan ama yorgunluğun tatlı yanını yaşayanlar var, dilde şekva değil şükür. Gaye, gayrete el vermiş. Yolun sonu pırıl pırıl bir ufuk. Beli büken meşakkat de olsa doğrulup ufku görmeye çalışacak bir umut hâli var, omuzlar yukarıda. Gülen gözler yola hâkim. Böylesi bir yorgunluk, acı bir kahve gibi. Acı ama hatırı var, keyfi hakeza. Hasılı, çalışmadan yorulanlar kadar, çalışıp yorulanlar da var. Çalışıp yorulanlar, yorgunum demeye fırsatı olmayanlar...

Hayatta olmanın emaresi hareket... Bir şey hiç hareket etmiyorsa hayatta olup olmadığından şüpheye düşeriz. Nitekim canlı olan, yaşayan her şey canlılık belirtisi olarak hareket eder. Gün geceye döner, gece güne. Bitki tohuma durur, çiçek açar meyve verir, yaprağını döker, durmaksızın deveran eder hayat. Öte yandan kalp durmaksızın çarpar, mide öğütür hiç şikâyet etmeden, isyan etmeden... Her harekette birbirini onarır canlılar. Bir nevi her çalışma iyileşme ve iyileştirmektir. Rabbimiz, “İnsan için kendi çalışmasından başka bir şey yoktur.” (Necm, 53/39) buyuruyor. Çalışan, çalıştığını yaşar. Çalışmadığı gün insanın boşluk hissi yaşaması boşuna değildir yani. Ama herkes kendi meşrebince yol alır bu hayatta. Herkesin çalışmasının semeresi başkacadır. Çünkü herkes Rabbin düzeninde, başkaca bir boşluğu doldurur tabiatıyla ve gayretiyle. “Şüphesiz sizin çabalarınız elbette çeşit çeşittir.” (Leyl, 92/4) buyurduğu gibi Rabbimizin, herkes müşterek bir tablonun tamamlayıcısı gibidir. O yüzden tam ve mükemmel olma iddiası hep mesnedsiz kalır. Herkesin mizacı meyyali bambaşkadır. Bu Rabbimizin kurduğu hikmetlerle dolu düzenin bir sonucudur. Herkes çalıştığının sonucunda varır bir yerlere ama aslında bu herkesin çalışmasıdır. Bir kişinin üretmesi, çalışması şahsına ait vazifeyi ifa etmesi anlamına gelir ama herkes birbirinin çabasına da muhtaçtır. O yüzden tam ve mükemmel olmaktan dem vurmak, kendine yeteceği sanrısına kapılmak da başkaca bir yorgunluk hâlidir. İnsan, insanın çabasıyla onarılır, nasıl ki gece gündüzle, gündüz geceyle, toprak yağmurla, yağmur toprakla onarılıyorsa, fakr içinde istiğna etmeden vazifelerini ifa ediyorsa kevnî ayetlerden alacak çok öğütler vardır insanoğluna.

Kayığındaki küreklerin birinde “inanmak”, diğerinde ise “çalışmak” yazan yaşlı bir kayıkçının kendisine neden küreklerde bunlar yazıyor diye soranlara dediği gibi; “Nehri karşıdan karşıya geçmek için her iki küreğe de ihtiyaç vardır. Çalışmaksızın inanmak veya inanmadan çalışmak, sizi olduğunuz yerde döndürür durur. Yaşam yoluna da tek kürekle çıkmak, nehri tek kürekle geçmekten farksızdır. Yerimizde döner durur, hiçbir yere gidemeyiz.” İnsan bu hayata âdeta didinmek, üretmek hem dünyasını hem ahiretini mamur etmek için gelmiştir. Kulluk vazifesini ifa ederken insanın mizacı, meşrebi doğrultusunda, faydalı ve hayırlı işlerde gayret içinde olması “Öyleyse, bir işi bitirince diğerine koyul.” (İnşirâh, 94/7) ayetiyle de tavsiye edilmiştir. Suyu düşünmek, susuzluğu gidermez. Odunu düşünmek, insanı ısıtmaz. İnsanın da bir şeyi sadece düşünmesi ve istemesi insanı hedefine ulaştırmaz. Muvaffak olmak için, gayret ve inançla yolları geçmek gerekir. İnsanın istiğna etmeden, inançla yolda yürümesi yormaz, iyileştirir. Büyüklerin hayatlarından süzülmüş hakikatli bir söz vardır: beden yorgunluğu geçer, yeter ki gönül yorgunluğu olmasın. Beden yorgunlukları, yapılan işin hatırına sevdirir kendini, gönül yorgunluğu yol yorgunu eder insanı. Yollar da yorgun insan işi değildir vesselam...

VERDİKÇE ÇOĞALANLAR

>

“Mallarını Allah yolunda harcayanların durumu, yedi başak bitiren ve her başakta yüz tane bulunan bir tohum gibidir. Allah, dilediğine kat kat verir. Allah, lütfu geniş olandır, hakkıyla bilendir.”

(Bakara, 2/261)

Verdikçe azalır, azaldıkça biter sandığımız ne varsa aslında verdikçe çoğalır, çoğaldıkça bereket olur her yere. Ufak bir gülümseme, sıcak bir selam, bir tas çorba, darlık gideren bir borç... Bitip tükenmez bir hazineye dönüşür verilenler, verenin cebinde. Hani bazı zamanlar vardır matruşka misali bitmez, biter de bitmez gibi olur, içine onlarca iş sığar. Ne bereketli gündü dedirtir. Aksi olur çoğu zaman da içine hiçbir iş koyamadığımız, içinde hiçbir iş bitiremediğimiz. Açıklamak zordur bu bereket hâlini. Ancak, insan eliyle, diliyle, kalbiyle yapması gerekeni yaparsa, berekete davetiye çıkar. Abdullah bin Mesud’un (r.a.) “Üzerine güneşin battığı, ömrümün eksildiği, ancak amelimin artmadığı bir güne duyduğum pişmanlık kadar, başka bir şeye pişmanlık duymadım.” diyen kalbin itirafı gibi bir duygu ancak bereketi çağıran davetiyenin satırları olabilir. Ya da Necip Fazıl’ın “Tohum saç, bitmezse toprak utansın! Hedefe varmayan mızrak utansın!” dediği gibi bir çağrı. İşin özü, daha fazla amel derdiyle dertlenmek aslında, iki günü eşit olmaktan esirgenmenin gayretini kuşanmak. Tam tersi hiç bitmeyecekmiş sanılan beyhude geçen ömür, vaktin kıymetini bilmeyen için kıymetsizlik sebebi olur. İşin de ömrün de bereketi kaçar. Tıpkı vermeye elimizin, dilimizin, kalbimizin gitmediği, ayak dirediği zamanlarda aşikâre hissedilen tükeniş duygusu gibi. Hâlbuki verince tükenen biteceği zannedilen şey değil, veremeyenin bizzat kendisidir. “...Allah, dilediğine kat kat verir. Allah, lütfu geniş olandır, hakkıyla bilendir.” (Bakara, 2/261) buyurur Rabbimiz. Hazineleri sonsuz, lütfu geniş olan Rabbin lütfuna mazhar olmuş mükerrem bir insanın tükenmesi mümkün müdür? Eli bereket, evi bereketle dolan insan tükenir mi? Peki kimdir bu mükerrem kişiler, eli evi bereket görenler? “Mallarını Allah yolunda harcayanların durumu, yedi başak bitiren ve her başakta yüz tane bulunan bir tohum gibidir...” (Bakara, 2/261) buyurulur ayette. Mallarını Allah için harcayabilenler, bereketin temsili buğday başağındaki habbe gibi bire yüz verirler. İşin özü hubb ile canı gönülden vermektir. Habbe hubb ile yeşerir, büyürür, neşvünema bulur. Bereket, gönlün derinliklerinde gizlidir öyleyse... Elin üstte olması değil, gönlün şefkatle sarmasıdır asıl mesele. Tıpkı Rabbimizin kudsî hadiste buyurduğu gibi bir yakınlaşma gayreti bereketin kapısını aralar. “...O bana bir karış yaklaşırsa ben ona bir arşın yaklaşırım, o bana bir arşın yaklaşırsa ben ona bir kulaç yaklaşırım. O bana yürüyerek gelirse ben ona koşarak giderim.” (Buhari, Tevhîd, 15)

Şayet kul bu yakınlığı kesbedebilirse, buluttan inen su bile yolunu bulup bereket olur insana. Nasıl mı?

“Bir adam kuru bir arazide giderken buluttan ‘Filancanın bahçesini sula!’ diye bir ses işitti. Sonra o bulut uzaklaşarak suyunu kayalık bir yere boşalttı. Suyun tamamı sel yollarından birinden akarak gitti. Adam da suyu takip etmeye başladı. Yolda, bahçesine gelen bu suyun yönünü düzelten birini gördü. Ona:

- İsmin nedir, ey Allah’ın kulu? diye sordu. O da:

- Ben filanım! diyerek adamın buluttan işittiği ismi söyledi. Bu sefer o sordu:

- Peki sen benim adımı niye sordun, ey Allah’ın kulu? dedi. Adam:

- Ben, sana şu suyu getiren buluttan bir ses işitmiştim, senin adını anarak ‘Filancanın bahçesini sula!’ dedi adam hayretle ve devam etti:

- Sen bahçende ne yapıyorsun? Adam, bahçe sahibinin nasıl böyle bir ikrama mazhar olduğunu merak etmişti. Bahçenin sahibi:

- Madem öyle, söyleyeyim. Ben bu bahçeden çıkan mahsule bakarım. Onun üçte birini sadaka olarak veririm. Üçte birini de ben ve ailem yeriz. Geri kalan üçte birini ise bahçeye iade ederim. Şeklinde cevap verdi.” (Müslim, Zühd, 45)

Bu lütuf bazen bizzat Rahman’ın eliyle olur, bazen de vesile ettiği kulları aracılığıyla...

Harun Reşit Veziri ile birlikte tebdili kıyafet dolaşırken bahçesinde hurma fidanları diken bir ihtiyar görür. Selam verir ve aralarında şu konuşma geçer:

- Kolay gelsin, ne yapıyorsun böyle?

- Hurma fidanları dikiyorum.

- Peki bu diktiğin hurma fidanları ne zamana kadar büyür ve meyve vermeye başlar?

- Kim bilir belki on, belki yirmi sene sonra yetişir ve meyve vermeye başlar.

- Peki onların meyvelerini görebilecek misin?

- Bu yaşlı hâlimle belki göremem. Ama bizden öncekilerin diktikleri ağaçların meyvelerini biz yedik. Biz de bizden sonrakilerin istifadeleri için bu hurma fidanlarını dikiyoruz.

Bu cevap Harun Reşit’in hoşuna gider ve bir kese altın verir. İhtiyar, Allah’a hamd eder ve şöyle der:

- Diktiğim ağaçlar hemen meyve verdi.

Bu söz üzerine Harun Reşit bir kese daha altın verir ve ihtiyar yine Allah’a hamd eder ve sonra şöyle söyler:

- Herkesin diktiği meyve ağaçları yılda bir defa mahsül verir, benim diktiğim fidan hem hemen meyve verdi hem de senede iki defa ürün vermeye başladı.

Hasılıkelam biz inşallah diyelim, inşa eyler Allah...

BİZE DEĞER

>

“Kendileri ile huzur bulasınız diye sizin için türünüzden eşler yaratması, aranızda sevgi ve merhamet var etmesi Allah’ın varlığının ve kudretinin delillerindendir. Şüphesiz bunda düşünen bir toplum için elbette ibretler vardır.”

(Rûm, 30/21)

Aile olmak demek, kişinin, aczinin farkında olup tamamlanmak üzere, kemal yolculuğunda küreklerden bir diğerini paylaşmaya niyet alması demektir. “Ben” lerle çıkılan yolculukların, tek kürek çekilip, kuyruğunu kovalayan tekneden öteye gidemeyeceği binler tecrübeyle gözler önündedir. Benim ailem, benim zevklerim, benim ihtiyaçlarımdan öte, bizim hikâyemiz diyebilecek olgunluğa erişmeyi gerekli kılar bu kemal yolculuğu. İyilik adına ne varsa eve taşıma seferberliğidir bir nevi aile olmak. Darlığı varlığa, zorluğu kolaylığa, zıtlıkları ahenge dönüştürebilme yeteneğini kazanmanın hayat okuludur. Bütün bunlar kolay olmaz elbet. Bir tabak yemek bile ardında büyük bir emekle önümüze gelirken, dünya nimetlerinin en güzeli olan aile saadetini emeksiz elde etmek istemek, tarlasını ekmeden hasat bekleyen çiftçiden rol çalmak gibidir. “Koşarsan burunlu demiri tarlaya, savurursun harmanı parlaya parlaya.” demiş dedelerimiz. Biçmek için ekmek, almak için vermek, sevilmek için sevmek, affedilmek için affetmek, hoş görülmek için hoş görmek formüllerini şifa niyetine kulağa küpe, kalbe niyet etmek gerekir bu yolculukta... Bir de gönle şifa iyi niyeti, hüsnü zannı yola azık eylemek. Çünkü hayatı paylaşırken kalbi öldürmemek esastır. Kalp duyarsa yaşar, hissederse nefes olur. İyi niyetsiz her yaşanmışlık ziyana sürükler hayat arkadaşlığını ve paydasında buluşulmuş her şeyi.

Yol arkadaşı, yol azığı demişken, yola çıkmak, yolda olmak, harita olmaksızın ne işe yarar ki! Rotası, yönü olmayan bir yolculuk gayesiz bir serüvene benzer... Hâlbuki “Sizin en hayırlınız, ailesine karşı en hayırlı olanınızdır. Ben de aileme karşı en hayırlı olanınızım!” (Tirmizî, Menâkıb, 63) diyen Sevgili Peygamberimizin hane-i saadetlerinden süzülmüş yüzlerce örneği en ince ayrıntısına kadar tartıp biçip farklı açılardan değerlendirip hayata tatbik etmek, yolun haritasını çıkarmak, bu yolculuğun rotasını çizmektir. “Sizin hanımlarınız üzerinde hakkınız olduğu gibi, hanımlarınızın da sizin üzerinizde hakları vardır.” (Tirmizî, Tefsîru’l-Kur’ân, 9) diyerek adaleti ayakta tutan, tarafları mukni kılan, aileyi kuşatıcı değerleri sıkı sıkıya en son demde bile tembihata dâhil eden Peygamberimizin (s.a.s.) uyarıları, insanlığın tertemiz zürriyetleri, yeryüzünün mimarı kılmaları için çok önemli yol işaretleridir. “Müminlerin iman bakımından en mükemmel olanı, ahlakça en güzel olanı ve aile fertlerine yumuşak davrananıdır.” (İbn Hanbel, 40/242) ifadesi, “... aranızda sevgi ve merhamet var etmesi Allah’ın varlığının ve kudretinin delillerindendir.” (Rûm, 30/21) ayetinde de beyan edildiği üzere nikah ile birlikte eşlerin arasına ikram edilen sevgi ve merhamet duygularına karşı şükrü eda etmenin bu yolda fiili gayreti kuşanarak, merhametle muamele etmenin en güzel örneğidir. Eşlerine verdiği değer, onlarla olan istişari diyalogları, hayatın mecbur kıldığı vazifelerde onlara el verip destek oluşu, helallere teşvik noktasında müşfik tavırları, bineğe dahi bindirirken gösterdiği nezaketli tavırları, vefatlarından sonra bile devam eden vefası ve daha birçok değerli örneklik, karanlığı delip yol gösteren nebevi işaretlerdir.

Ailede bazı zamanlar olur, rüzgarlar ters yönden eser, iki kürek yetmez, iki koca yürek de gerekir. Koca dalgalar beliriverir, evvelki mehtaplı geceler karanlığa gömülür. Varlıkta da darlıkta da diyerek başlayan hikâyede, varlık zamanı için verilen sözler kolay tutulur. Sözün özü ise darlıkta belli eder kendini. Allah’ın adıyla emanet almanın imtihanında ter dökmek vardır bu kesif zamanda. Ankebut (örümcek) evleri gibi savrulmadan, bilakis zırha bürünerek direnmek gerekir ki bu da koca iki imanlı yüreğin, sevgiyi de merhameti de kalplerinde var edene yüzünü dönerek “Rabbimiz! Eşlerimizi ve çocuklarımızı bize göz aydınlığı kıl ve bizi Allah’a karşı gelmekten sakınanlara önder eyle.” (Furkân, 25/74) diyerek gücünü ve takatini ondan istemesiyle mümkün olur. İki bambaşka yabancı dünyayı birbirine en yakın hayat arkadaşı kılan Rabbin, kulların vâkıf olamadığı binler hikmeti bilme yolcuğudur bu. Ayette de geçtiği üzere “Mümin bir kimse mümine olan eşine nefret beslemesin; çünkü onun bir huyunu beğenmezse de hoşlanacağı başka bir huyu mutlaka vardır.” (Müslim, Radâ, 61) mucibince bir bakışla olur bu da. Şairin dediği gibi “Yârin cefası cümle vefadır cefa değil / Yâri cefa kılar diyen ehli vefa değil” diyerek küreklere davranmak gerekir. Bu yollar arşınlandıkça cefayı da sefayı da vefayı da harman edip kıymet bilme yeri oluverir aile.

“Mümin erkekler ve mümin kadınlar birbirlerinin dostlarıdır. İyiliği emreder, kötülükten alıkoyarlar...” (Tevbe, 9/71) ayeti gereği, aile olmak demek, kadın ve erkeğin birbirini helal olana davet etmesidir. Helal olan geniş daireyi birbirine hatırlı bir şekilde hatırlatması gerekir eş ruhların. “Zırh” manasına gelen “aile” kelimesi isim olmaktan öte ancak o zaman manayı kesbeder. Hariçten gelecek her zararın isi, tozu dumanı, kapının ardında kalır. Tertemiz bir huzur sükûn eder o zaman oraya. Adı yuva olur, ocak olur, aile olur. Unutmamalı ki, aile dünyaya gelmenin eşiği, insan ve halife olmanın ise beşiğidir ve huzurun solunacağı alternatifi olmayan yegâne kurumdur.

İŞLERİ ŞÛRA İLE OLANLAR

>

“(Dünyalık olarak) size her ne verilmişse, bu dünya hayatının geçimliğidir. Allah’ın yanında bulunanlar ise daha hayırlı ve kalıcıdır. Bu mükâfat, inananlar ve Rablerine tevekkül edenler, büyük günahlardan ve çirkin işlerden kaçınanlar, öfkelendikleri zaman bağışlayanlar, Rablerinin çağrısına cevap verenler ve namazı dosdoğru kılanlar; işleri, aralarında şûra (danışma) ile olanlar, kendilerine verdiğimiz rızıktan Allah yolunda harcayanlar, bir saldırıya uğradıkları zaman, aralarında yardımlaşanlar içindir.”

(Şûrâ, 42/36-39)

Issız bir adaya düşmek diye bir şey vardır bizde. Yanına ne alırdın sorusu takip eder bu varsayımı. Herkes önemsediği ne ise onu varsayar yanında adada kalacağı günler için. Bu bir nevi, tek başınalığın ürkütücü yalnızlığını ve biçare hayat sürmenin imkânını bulmaya çalışırken imkânsızlığın hissedilmesidir bir anlık bile olsa. Bu düşüncede derinleştikçe, acizliğini iliklerine kadar hisseder insan ve aslında diğer insanların, yeteneklerine, duygularına, aklına ne kadar ihtiyacı olduğuna kanaat getirir. Herkesin birbirinin ihtiyacını karşılayacağı şekilde programlanmıştır kâinatın düzeni. Sadece insanlar mı tüm kâinat birbiriyle dayanışma içindedir, kadın erkekle, yer gökle, beyin kalple, bitkiler hayvanlarla ve aslında her şey her şeyle... Her şey her şeyle onarılırken, hiçbir şeye ihtiyacı olmadığı sanrısı insanı istiğna denilen kibirle yoğrulmuş bir hâle sokar. Kendi kendine yeteceğini düşünmek, insanı Allah’ın yarattığı her şeyden ve bu düzeni hâkim kılan Rabbin kendisinden uzağa atar. Çünkü Allah, insana bu düzen içinde acziyetini tattırıp, tek ve asıl muhtaçlığın yalnızca kendisine olduğunu gösterir.

Dayanışmanın ve yardımlaşmanın en özel hâli ise istişaredir. İstişare, benim aklımın, tecrübemin, bilgimin yetişemeyeceği yerdeyim, yardıma ihtiyacım var demektir. Fakr ve acziyetin itirafı, kibir ve ucbun panzehiri, alçak gönüllülüğün ise emaresidir. İnsan, istişare vesilesiyle bilmediklerini öğrenir, bildiklerini teyit eder, hata ihtimalini izale eder. İstişare ile hata bile edilse, Rabbin af kapsamında gördüğü kısma dahildir. Çünkü ayette, “...Bir kere de karar verip azmettin mi, artık Allah’a tevekkül et, (ona dayanıp güven). Şüphesiz Allah, tevekkül edenleri sever.” (Âl-i İmrân, 3/159) buyurulmaktadır. Bir elin nesi, iki elin sesi misali, elin çok ötesinde işleyen aklın marifetlerini çıkarır ortaya istişare. “...İş konusunda onlarla müşavere et...” (Âl-i İmrân, 3/159) diye vahyedilerek, Sevgili Peygamberimizin (s.a.s.) örnekliğinde başvurulması istenen diyalog şeklidir istişare ve bundan dolayı bu önemli prensip Peygamberimizin (s.a.s.) her alandaki kararlarında uyguladığı bir yöntem olmuştur. Onun savaş esnasında stratejik kararlarda, ailevi konularda, ilim meclislerinde müşavere ile kararlar aldığına sıkça rastlıyoruz güzide hayatında. Hudeybiye Antlaşması yapıldıktan sonra, anlaşma maddeleri sahâbeye ağır geldiği için, ihramdan çıkma emri almalarına rağmen bu konuda yavaş davranmışlardı. Hz. Peygamber (s.a.s.) bu duruma çok üzüldü. Eşi Ümmü Seleme’nin (r.a.) yanına geldi, karşılaştığı durumu ona anlattı. Ümmü Seleme, Hz. Peygamber’e sahâbenin yanına çıkmasını hiç kimseyle konuşmadan kurbanını kesmesini ve başını tıraş etmesini söyledi. Hz. Peygamber (s.a.s.) de aynen onun dediği gibi yaptı. Hz. Peygamber’i (s.a.s.) gören sahâbe de kurbanlarını kesip birbirlerini tıraş etmeye başladılar. (Buhârî, Şurût, 15.) Görüldüğü gibi, hayırlı kararlara isabet noktasında, insan bazen eşine, bazen arkadaşına, bazen hocasına, bazen çocuğuna başvurup müşavere etmek durumunda kalabilir. Bu örnekte de görüldüğü gibi aslında, istişarenin canlı tutulması, değer ve kıymet veren bir iletişimin de canlı olduğunun göstergesidir. Fikri sorulan, aklına müracaat edilen kişi değer görmenin verdiği huzurla olgunlaşır, kemal bulur. Bundan başka tecrübi bilgiler de bize soranların sarp dağları aştığı, sormayıp danışmaya tenezzül etmeyenlerin düz yolda şaştığını nasihat verir. Ekmeğini yalnız yiyen, yükünü dişiyle taşır derler bizde. Bir kararın sonuçlarına, istişare ile varılmışsa, yükü taşımak daha kolay olur. Ortak akıl, ortak omuz vermeye sebeptir. Yoksa tek başına ağır sonuçları tek omuz taşıyamaz, çöker. Sıkıntılar paylaştıkça azalır, mutluluklar ise aksine paylaştıkça çoğalır. Özellikle başkalarını da ilgilendiren hususlarda tek başına hareket edilerek kararlar almak ne içinde huzuru aradığımız aileye huzur getirir ne verimli olmak istediğimiz iş hayatımıza ne de arkadaşlık hukukumuza. Bir arı nasıl ki tazecik balının yanında bir de zehri taşır küçücük vücudunda ve her ne hikmetse ne zehir bala ne de bal zehre karışır. Bunun ardındaki yüce kudrete teslim olarak, bal yapması ilham olunan arının mücadelesi misali, çiçek çiçek dolaşmak gerekir bazen. Bal toplayan arı misali önemli kararlarda, faydalı bilgiyi ve kanaati edinebilecek olduğumuz ehliyet ve dirayet sahibi kişilere varıp kapılarını çalmak gerekir ki Rabbimiz bu çaba neticesinde bize inayetiyle yol gösterir.

Belki de insanın doğru kararlar alabileceği doğru bilgi, burnunun dikinde değil de burnunun dibindedir, kim bilir?

BİZİ DOSDOĞRU YOLA İLET

>

“Öyle ise emrolunduğun gibi dosdoğru ol...”

(Hûd, 11/112)

“Bizi doğru yola, kendilerine nimet verdiklerinin yoluna ilet; gazaba uğrayanlarınkine ve sapıklarınkine değil.”

(Fâtiha, 1/6-7)

Dosdoğru olmak; kaybolmamaktır, çünkü doğru adresi, doğru yolu tercih eden şaşmaz, dara düşmez, ne yapacağını bilemez hâlde kaybolmaz. Yönü bellidir, yüzü hedefe dönüktür. Zaman zaman yorulur belki ama muammaya dönüşmez gayreti. Yol da yön de belli olunca zarar etmez, her gayret kâra dönüşür. Zaten düz ve doğru yol varken, eğri ve yanlış yollara sapmak da akla zarar değil de nedir? Akılsız başın cezasını da ayaklar çeker derler ya sadece ayaklar mıdır bedeli ödeyecek olan, düşünmek lazım gelir. Bu yolun zararı bir mahviyetken, kârı ukbâya uzanır. Takatince gayret, ilahi müjdeyi davet eder. “Şüphesiz, Rabbimiz Allah’tır deyip, sonra dosdoğru yolda yürüyenlerin üzerine melekler iner. Onlara: Korkmayın, üzülmeyin, size vâdolunan cennetle sevinin! derler.” (Fussilet, 41/30) Ne mutlu bu müjdeye kavuşanlara...

Dosdoğru olmak, her şeyden öte kendinle örtüşmektir. Kendini kendine yabancılaştırmadan, kendin olmaktır. Özde sözde bir ve bütün olmaktır. Sözde ihlas için, kalbi ihya etmektir. “…Dikkat edin! Bedende bir et parçası vardır. O sağlam (salah) olursa bütün beden sağlam olur ama bozuk olursa bütün beden bozulur. Dikkat edin! O et parçası, kalptir!” (Buhârî, Îmân, 39) ikazının ehemmiyetine kulak verip icabını yerine getirmektir. Özdekini söze verip, “Ey iman edenler! Yapmayacağınız şeyleri niçin söylüyorsunuz?” (Saff, 61/2) ayetinde uyarılanlardan olmamanın hafifliğini yaşamaktır. Aldattığını zannederken, aldanışın girdabında fena bulmamaktır ki o ne büyük bir aldanıştır.

Dosdoğru olmak, yerden göğe tüm âlem-i ekbere güven vermektir. Canlıyı da cansızı da incitmekten imtina etmektir. Dimdik ve sapasağlam duruşla, sırt olmak, sığınak olmaktır. Sevenin de sevmeyenin de inkar edemeyeceği şekilde o “emin”dir denilerek vasıflananlar zümresine dâhil olabilmektir. Kendisinden nasihat isteyenlere “Allah’a inandım de sonra da dosdoğru ol” (Müslim, Îmân, 62) diyen Peygamberimizin (s.a.s.) sözlerini yola rehber etmektir. İnandım diyenin dosdoğru bir hayatla, inandığını yaşaması gerektiği bilincini kuşanmaktır. Bir nevi güven vermek, inanan insanın inandığını söylemesinin ispatı ve sağlamasıdır. Hikâyede anlatılır ki; devesiyle birlikte çölde yürümekte olan bir bedevi, güçlükle yürüyen, susuzluktan dudakları kurumuş bir adama rastlamış. Adam bedeviyi görünce su istemiş. Bedevi adama içmesi için bir kap su vermiş. Suyu içen adam birden bedeviyi iterek deveye atladığı gibi kaçmaya başlamış. Bunun üzerine bedevi, deveyle kaçan hırsız adamın arkasından bağırmış “Tamam, deveyi al git ama senden bir ricam var. Sakın bu olayı kimseye anlatma!” Bu isteği tuhaf bulan hırsız adam biraz duraklayıp, geri dönmüş ve neden böyle dediğini sormuş: “Eğer anlatırsan, demiş bedevi, bu her yere yayılır ve insanlar bir daha çölde muhtaç birini görünce kimseye güvenip de yardım etmezler.” Güven, sadece ferdin değil, toplumun da değeridir. Dosdoğru ve güvenilir olmayan her ferdin ameli, toplumun rengini bozar.

Dosdoğru olmak, kişinin gölgesinden bile sorumlu olduğunu unutmamasıdır. Eğri olanın gölgesinin de eğri olacağını bilip, gelecek kuşakların bize emanet olduğunu hatırdan ırak etmemektir. İnsan olmanın harcını bize miras bırakan emektar büyüklerimizin emeklerini zayi etmeden, önce emaneti kendimizde taşıyıp, sonra halefimiz olan kuşaklara aktarmak vazifesinin de uhdemizde olduğunun bilincinde olmaktır. İnsan bu vazifeye sadık kalıp halifelik vasfıyla ayak bastığı arza doğru güzel izler bıraktığında, amel defterine de fena bulmayacak ameller yazılacağının tesellisine kavuşur. Hâl böyle olunca, insan karınca misali taşınan suların, yolda olmak hatırına Rahmân’ın rahmetiyle adresi bulacağına inanır ve ümidini kesmez “Yâ Hak” der ve yola devam eder.

Dosdoğru olmak, sınav günü tam tekmil hazırlanmış öğrencinin hafifliğini ve huzurunu yaşatır. Hesabını güzelce tutan, muhasebe günü terlemez. Doğru ve hak yolda, hardal tanesi kadar bile olsa, saklı da olsa gizli de olsa yaptığının adilce verileceğinin ferahlığı kuşatır doğru olanı.

Dosdoğru olanın ne gönlü ne zihni yorgundur, gizlisi saklısı yoktur. Açık ve nettir. Kuytularda saklamaya çalıştıkları ayaklarına dolanmaz. Ne varsa aşikâredir, alnı açık, gönlü rahattır. Hatası varsa kabul etmekten çekinmez, dolambaçlı değildir işleri. Prangaları yoktur, ne başkalarına şüphe olur yaptıkları ne de kendine endişe. Gözden gönülden düşürmez söyledikleri ve yaptıkları. Varlığı ferahlık sebebidir bulunduğu yere. Ferah olur, refah bulur.

Elbet dosdoğru yol, azim ve sebat ister. Kolaylıkla birlikte zorluk, zorlukla birlikte kolaylık bulunacağı bilgisiyle yola çıkan insana da Rabbin inayetine talip olmak düşer.

OKUDUK MU?

>

“İçinde Kur’an’dan hiçbir şey bulunmayan kişi harabe eve benzer.”

(Tirmizî, Fedâilü’l-Kur’ân, 18)

Harabe evin kapısı olmaz, bacası tütmez. Soğuk ve ürperticidir. Yıkılmaya mahkûm bir araf hâli yaşar. Ayakta duracak mecali yoktur, virane bir hâlde yok oluşu bekler. Umut vermez, neşe katmaz, sarıp sarmalamaz. Neresinden baksan karanlık ve biçaredir. Terk edilmiş olmanın acısı süzülür kırık dökük pencerelerden. Adrese gelenler huzur ararlar karanlık boşlukta ama heyhat. Harap ve viran olmak; aydınlık varken, karanlıkta kalmak, sıcaklık varken buz tutmak gibi zor ve ziyan bir iştir. “İçinde Kur’an’dan hiçbir şey bulunmayan kişi harabe eve benzer.” (Tirmizî, Fedâilü’l-Kur’ân, 18) buyurulur hadiste. Hayat rehberi, ilahi kelam Kur’an-ı azîmüşşân ile tezyin olmamış bir ruh Sevgili Peygamberimizin (s.a.s.) ifadesiyle harabe bir yapıya benzetilir. İlahi kelamın ismi, ruhun en derununda binler hikmeti yeşerten nuruyla, en-Nûr olarak geçer. İttifakla ve tevatürle hiç değişmemiş ve değişmeyecek olan ilahi kelam, her okuyuşta binler hikmetle çıkar karşımıza. Aynı ayet, aynı ifadeler başkaca iklimleri yaşatır ruhumuza. Teselli eder, huzur verir, ihtar eder, sevindirir, hüzün verir, korkutur... Dünya hayatının binbir tonunu, renkleri birbirine karıştırmadan yaşamaya sevk eden ilahi bir kılavuzdur Kur’an. Dünya hayatının çıkmaz sokaklarını aydınlatır, yol yordam öğretir. Her bir lafzı mucizelerle dolu olan Kur’an’la hikmet yolculuğuna çıkmak, ruhu harap olmaktan korur. Harabe ev yerini sıcacık bir yuvaya bırakır. Elbet bütün bunlar, Kur’an’a verilecek emekle, sevgiyle gayretle mümkündür. Kapılar önünde beklemekle açılmaz, bunun için önünde beklediğin kapıya ait anahtarı çevirmek gerekir. Kur’an da anahtarsız kapılar misali çantaların, dolapların, rafların ardında durmakla açmaz kendini. “İkra” diye başlayan ilahi mesaj çok açıktır. Ayete muhatap olup buna gönülden tabi olan ve oku (anla)yan insan, kapı önünde kalmaz, içeri alınır. Sağlam niyet ve gayretle yakınlaşmak bu kapının anahtarıdır. İstikamet üzere irtibatı sıcacık tutmak gerekir ilahi kelamla. Her gün az da olsa öz, teenni ve tefekkürle ilahi kelamı ruha katmak gerekir. “Eğer biz, bu Kur’an’ı bir dağa indirseydik, elbette sen onu Allah korkusundan başını eğerek parça parça olmuş görürdün. İşte misaller! Biz onları insanlara düşünsünler diye veriyoruz.” (Haşr, 59/21) Ayette kesif bir örnekle mesajın da vazifenin de ne denli büyük olduğu vurgulanır. İnsan en şerefli varlık, en özel mertebede halifelik ile muvazzaf, bununla birlikte mesuliyeti dağların bile taşımaktan çekindiği kadar büyük. Çünkü insan Rabbin teklifinin muhatabı, Rabbin sonsuz nimetlerinin emanetçisi. Bu vazifeyi layıkınca ifa edebilmenin yegâne yolu ise, büyük mesajı iyi okumak, anlamak, tekrar okumak, vazgeçmeden idrak etmeye çalışmak. Merhum şair Mehmet Akif’in de dediği gibi asıl mesele yaşarken, vakit varken ve vazife elden gitmeden, ilahi kelamla hemhâl olmak. Mananın kaydında olarak, nefes alan ruhun nefesi olabilecek ilahi kelamı ihmal etmeden okumak. Şifa ve rahmetin kaynağını mühlet bitmeden kana kana içmek.

“Lafzı muhkem, yalnız anlaşılan Kur’an’ın;
Çünkü kaydında değil, hiçbirimiz mananın,
Ya açar Nazm-ı Celil’in bakarız yaprağına;
Yahut üfler geçeriz bir ölünün toprağına,
İnmemiştir hele Kur’an, bunu hakkiyle bilin;
Ne mezarlıkta okunmak ne de fal bakmak için.”

Mehmet Akif Ersoy

Kur’an; öğüttür, şifadır, rehber ve rahmettir.

“Ey insanlar! İşte size Rabbinizden bir öğüt, kalplere bir şifa ve inananlar için yol gösterici bir rehber ve rahmet (olan Kur’an) geldi.” (Yûnus, 10/57)

DELİ BAL MİSALİ

>

Onlar bollukta ve darlıkta Allah yolunda harcayanlar, öfkelerini yenenler, insanları affedenlerdir. Allah, iyilik edenleri sever.

(Âl-i İmrân, 3/134)

Tatlı mı tatlı, leziz bir gıda ama aynı zamanda bir zehir. Adı deli bal. Belli miktarlarda tüketildiğinde faydası tartışılmaz ama doz aşımı akla ziyan. Tıpkı öfke gibi. Nasıl da baldan tatlı bir duygudur öfke. Geldi mi, toz duman eder her yeri. Öyle ki, toz bulutu aklın örtüsü olur. Deli balı doyumluk yemek misali, öfke de dozunu şaştığında zehir yükler insana. Deli bal gibi, yerinde ve miktarında olduğunda, binler hikmet sebebidir hâlbuki öfke duygusu. Bu duygu sayesinde insan, maddi ve manevi varlığını korur. Sebepsiz değildir insanda var edilişi. Ama deli balın tadına kendini kaptırıp, akla dur diyen bir kontrolsüzlük hâli nasıl zehirlerse bütün bir bedeni, öfke de zehirler. Bal gibi de zehir olur öfke. Büyükler hayattan süzülen tecrübeleriyle, öfke ile kalkanın zarar ile oturacağını söylerler. Bu duygu yıkıcı, harap edici belki de sonrasında yüz kızartıcı olur kontrolde tutulmazsa. Öfke gelir, göz kararır, öfke gider yüz kızarır. Belki utanç, belki pişmanlık ama her hâliyle ziyan bir duygu tortusu kalır ortada. Kırılıp dökülenlerin telafisi olmaz. Dal rüzgarı affeder belki ama kırılmıştır bir kere. Öfkeli insanların ardında da kırık kalplerin yığını birikir. Öfke, öyle yıkar ki affeden de affedilen de beyaz bir sayfa çekemez yaşananların üstüne. Sevgili Peygamberimiz (s.a.s.), “Gerçek babayiğit, güreşte rakibini yenen değil, öfkelendiği zaman nefsine hâkim olan kimsedir.” (Buhârî, Edeb 76) buyurur. İradeye sahip çıkıp, duyguların esiri olmamak hakiki babayiğitliktir. Bu öyle bir galibiyettir ki Taif’teki gibi, Mekke’nin fethindeki gibi. Bu galibiyette, öfke yok, gazap yok, anlayış var, sabır var, dua var...

Taif... Umutlar yüklenerek, toprağına varılan şehir. Sevgili Peygamberimiz (s.a.s.) ve Zeyd b. Harise, iki güzel yürek Taif’in toprağına vardılar. Belki Müslüman olurdu da halkı, Taif yurt oluverirdi hepsine. Öyle olmadı. İmtihan vardı bu işte ve hikmetler yüklüydü bu yolculuk. Ellerine taşlar tutuşturulmuş gençler, ne yaptıklarını bilmez hâlde, mübarek kanını akıttılar en Sevgili’nin. Yaraladılar tenini ve her şeyden öte canını. Üzüldü, kırıldı... O gül sundu, onlar taş attı. O hakkı gösterdi, onlar zulümle karşılık verdi... Haksızlıktı bütün bunlar... Haksızlık ki öfkenin mayası. Ama hiç öfkelenmedi. Affetti. Zehirle doldurmadı benliğini. Cebrail geldi, şefkat elçisi... Rabbin dedi, onlar hakkında ne dilersen yapması için dağlar meleğini sana gönderdi. Selam verdi dağlar meleği, sonra seslendi: Yâ Muhammed! Şimdi, ne dilersen, dile! Dilersen üzerlerine iki dağı kapayayım! Rahman’ın katından gelen haklı ve meşru bir teklif... Neden olmasındı. Üzmüş, kırmış, yakıp yıkmışlardı. “Hayır!” dedi Allah Resûlü. Bilakis, Allah’ın, onların neslinden, yalnız Allah’a ibadet edecek, O’na hiçbir şeyi şerik koşmayacak kimseler çıkarmasını dilerim. (Buhârî, “Bed’ü’l-Halk”, 7) Dua ediyordu Peygamberimiz (s.a.s.). Öfke yok, nefret yok, dua vardı. Öfkeyi yenmenin, şeytanı alt üst etmenin en üst mertebesi. Bundan başka sair zamanlarda da “Allah’ım! Muhammed ancak bir beşerdir. Her insanın öfkelendiği gibi o da öfkelenir. Eğer bir Müslümana haksız yere lanet okur, ağır konuşur, beddua edersem, bunu onun için (günahlarından) temizlenme ve rahmet vesilesi kıl.” (Müslim, Birr, 89) diye dua ederdi. Olur ya bir ihtimal böyle bir şey olursa, bu inciten olma ihtimalini, Rabbe arz ediyor ve O’nun rahmetine vesile ediyordu. Kendini haklı çıkaracak mazeretleri listelemiyor, sadece sabır ve dua ile mukabele ediyordu. Ama ben, ama ben değil, onlara rağmen yine onlar diyordu.

Mekke... Yıllarca zalim müşrikler marifetiyle yapılan eziyetlere beşiklik eden mübarek belde. Öyle bir eziyet ki arz inliyor ve Müslümanlar çıkıyor yurdundan yürekleri yerinden koparak. Yıllarca hasret soluyup, özlemle doluyor sineleri. Bu çok büyük bir haksızlık. Bu çok acı verici. Yıllar sonra Mekke kurtuluyor şerli ellerden. Hürriyetine kavuşuyor, feth olunuyor mübarek belde. Kudret, elinde artık Müslümanların. Mekkeli müşrikler perişan bir hâlde, başlarına geleceklerden korkuyorlar. Yıllarca yaptıkları dolanıyor ayaklarına. Ama yine öfke yok, gazap yok, zaaf yok. “Bugün size geçmişten dolayı azarlama yok.” diyor Peygamberimiz. “Haydi gidiniz, hepiniz serbestsiniz.” (Beyhakî, es-Sünenü’l-kübrâ, IX, 195)

Sevgili Peygamberimizi (s.a.s.) hakiki manada anlamaktan anladığımız ne olmalı o zaman? Onun sünnetine; yapıp ettiklerine tabi olduğumuz kadar, duygularına da tabi olmak gerekmiyor mu? En zor, en güç zaman dahi olsa, Onun bize emanet ettiği, hakiki davranış modelini sahiplenmek, ancak onun duygusunu anlamakla mümkün. Olgun bir insan, kamil bir mümin olmanın yolu haklı olduğunda dahi, şiddetin hiçbir türlüsüne başvurmadan sabır ve duayı yoluna azık etmekle mümkün. Şeytanın büyük bir iştahla, öfke silahını kullanarak, insanların arasına kin, nefret ve adaveti sokmaya çalıştığını unutmadan yol almakla mümkün. Öfkeye yenik düşmenin en büyük yenilgi, öfkeyle kalkmanın en büyük zarar olduğunu bilmekle mümkün. Şeksiz şüphesiz haklı bile olunsa, nezaketli olmayı tercih etmenin insanı hazreti insan kılacağını bilmekle mümkün. Nedamet içinde, Rabbinin kapısına varıp, “...Senden başka hiçbir ilah yoktur. Seni eksikliklerden uzak tutarım. Ben gerçekten (nefsine) zulmedenlerden oldum.” (Enbiya, 21/87) diyen Yunus Peygamber gibi, tövbe kapısının tövbekârı olmakla mümkün...

VEKİL OLARAK ALLAH YETER

>

“...Tevekkül edecekler yalnız Allah’a tevekkül etsinler.”

(İbrâhîm, 14/12)

İnsanın güvendiği dağlara karlar yağar. Dağ bu; gün gelir yol vermez, gideceği bir dağı kalmaz insanın. Mahrum kalınca zirvelerden, gönlünü bağladığın dağın vefasızlığını görünce kara, koca bir boşluk sarar etrafını...Sırtını yasladığı, sığındığı, meftunu olduğu ne varsa sorgulamaya başlar o zaman insan. Bu kimine dağlardır, kimine malı, kimine mesleği, kimine yâreni...Sorguladıkça tanışmaya başlar kendiyle... Acizliğini fark eder, çaresizliğini en çok da yalnızlığını. Yapabildiklerini, yapamadıklarını görür. Sonra yapmak istediklerini ve yapmak istemediklerini. Hakikatin ne senin diye sorulsa, vereceği cevap çok nettir; oyalandık. “Dünya hayatı ancak bir oyun ve bir eğlencedir. Elbette ki ahiret yurdu Allah’a karşı gelmekten sakınanlar için daha hayırlıdır. Hâlâ akıllanmayacak mısınız?” (En’âm, 6/32) ayeti, hakikat yolcularına seslenir. Mühlet varken, “Hâlâ akıllanmayacak mısınız?”

İnsanoğlu, fıtraten, güvenmek, dayanmak, sığınmak ister. Bu serüven anneyle başlar. Dünyaya gelişinin vesilesi olan annesinin himayesinde emniyete kavuşur. Sıcacık kollar sarar tüm benliğini. Baba olur sonra hamisi... Sonra diğerleri. Hayat yolunda, akletmez misiniz ayetlerinin muhatabı olduğunda bu ihtiyaç, fani olan şeylerden baki olana uzanır. Fani olan her şeyin sınırlı, yetersiz ve aciz olduğunu fark edince, yönünü Allah’ın sonsuz ve sınırsız olan kudretine çevirir. Rabbin sanatının eserleriyle çepeçevre kuşatıldığına şahit oldukça daha da perçinlenir bu bağ. Artık bağlandığı, yaslandığı, sığındığı, kendine tek ve yegâne vekil kıldığı Rabbidir.

Hz. İbrahim’in arayış serüveninde olduğu gibi, bulmak aramakla başlar ve âşikardır ki dert sahibi olanlar arar. Anlamak için bakar gecesine, gündüzüne ve içindekilere. “Üzerine gece karanlığı basınca, bir yıldız gördü. “İşte Rabbim!” dedi. Yıldız batınca da “Ben öyle batanları sevmem.” dedi. Ay’ı doğarken görünce de “İşte Rabbim!” dedi. Ay da batınca, “And olsun ki, Rabbim bana doğru yolu göstermezse, mutlaka ben de sapıklardan olurum.” dedi. Güneşi doğarken görünce de “İşte benim Rabbim! Bu daha büyük.” dedi. O da batınca (kavmine dönüp), “Ey kavmim! Ben sizin Allah’a ortak koştuğunuz şeylerden uzağım.” dedi. “Ben, hakka yönelen birisi olarak yüzümü, gökleri ve yeri yaratana döndürdüm. Ben, Allah’a ortak koşanlardan değilim.” (En’âm, 6/76-79)

Hakikati aramak, baki olanla buluşmak arzusu fıtrat gerçeğinin kaçınılmazıdır çünkü. Fıtrat, tıpkı yatağında akan bir su gibi yolunu izler, engelle karşılaşmazsa akıp yolunu bulur. Rabbi bulacak kabiliyet, fıtratın mayasında var edilmiştir. İnsan ise çok zaman, aramak ve anlamaktan uzak, geçici olanların tuzağında akan suyun önüne taşlar yığar elleriyle. Evet, kendi elleriyle bile isteye. Hâlbuki, Hz. Hacer gibi ibret sahneleri önündeyken. Allah kuluna yetmez mi diyerek, çölün ortasında suyu bulan, derdi olan ama durmayan, koşan, arayan Hz. Hacer. Aramanın sonunda bulmaktan çok öte müjdelenmek vardır o sahnede. Rahmet sağanağında ıslanmak. Hz. İbrahim, Hz. Hacer, Hz. Yakup, Hz. Yusuf ve niceleri dünya sahnesinde ders niteliğinde hayatlar yaşadılar. En zoru, en dayanılmazı gördüler. Ama sabredip, gayreti kuşanıp tevekkülle bağlandılar Rablerine. Vakar ile yaşadılar tüm imtihanlarını. Kimi yakmayan ateşine, kimi gözlerini açacak gömleğine, kimi yavrusuna vereceği suya, kimi kuyudan saraya kavuştu. Çünkü tevekkülün muştusu kavuşmaktı. Her şeyden geçip Rabbinle kavuşmak... O hâlde, “Allah, bize yollarımızı dosdoğru göstermişken, biz ne diye O’na tevekkül etmeyelim? (İbrâhîm, 14/12)