T.C. CUMHURBAŞKANLIĞI

DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI

Genel Yayın No: 2000
Edebi Eserler: 37

Yayın Yönetmeni: Doç. Dr. Fatih KURT
Yayın Koordinatörü: Bünyamin KAHRAMAN
Grafik & Tasarım: Ali YÜCEER
Tashih: Fatma ATAY

Baskı: Başak Matbaacılık
Çınar Mah. Çankırı Bulvarı No:108 Akyurt / ANKARA
Tel: (0 312) 397 16 17

3. Baskı, Ankara 2022
ISBN: 978-625-7396-60-8
2022-06-Y-0003-2000
Sertifika No: 12930

Eser İnceleme Komisyon Kararı: 25.03.2021/16

© Diyanet İşleri Başkanlığı

İletişim
Dini Yayınlar Genel Müdürlüğü
Basılı Yayınlar Daire Başkanlığı
Tel: (0 312) 295 72 93 - 94 Faks: (0 312) 284 72 88
e-posta: diniyayinlar@diyanet.gov.tr

Dağıtım ve Satış:
Döner Sermaye İşletme Müdürlüğü
Tel: (0 312) 295 71 53 - 71 56 Faks: (0 312) 285 18 54
e-posta: dosim@diyanet.gov.tr

TAKDİM

Her milletin bağrından doğan sözler vardır.

Bu sözler öyle gelişi güzel söylenip de günümüze kadar gelmemiştir.

Kimi sözler vardır dinleyenin sadrına şifa olur. Kimi sözler de vardır ki insanın ufkunu açar, kelime hazinesini zenginleştirir ve düşünce dünyasını aydınlatır. Çünkü bu sözlerde asırlardır süregelen bir birikim ve tecrübe söz konusudur. O sebeple atalarımızın bu kültürel mirasından istifade edelim. Öyle ki sözlerimizi, yazılarımızı ve sohbet meclislerimizi onların öğüt verici nitelikteki sözleriyle süsleyelim.

Yalnız bu kıymetli mirası gelecek kuşaklara aktarmayı da unutmayalım.

Öfkeyle kalkanın zararla oturduğunu, iyilik edenin iyilik bulacağını, dostun kara günde belli olduğunu, mayasız yoğurdun tutmayacağını, vb. pek çok atasözünün geçmişten bugüne kültürümüze ilmik ilmik işlendiğini bilip öğrenmesi lazımdır.

İşte bu düşünceden hareketle 2019-2020 yılları arasında Diyanet Radyo’da atasözlerini açıklayıcı biçimde kaleme aldığımız “Darbı-mesel” programına başladık. Hedef kitlesi özelde gençler, genelde ise yetişkinler olan bu programla unuttuğumuz sözleri yeniden hatırladık, bilmediklerimizi de öğrenmiş olduk.

Bu eserin önce dinleyiciyle sonra da okuyucu ile buluşmasında katkısı olan herkese canı gönülden teşekkür ederim ve sizi, atasözlerinin hikmetli dünyasına buyur etmek isterim.

Daha fazla gönle dokunabilmek dileğiyle…

Saygılarımla

Yaşar Koca

29.07.2021 – Erbaa / Tokat

Atalarımızın hikmetli ve meşhur sözlerine “darbımesel” deriz. Kuşaktan kuşağa geçen altın değerindeki bu sözler, kültürümüzün ve sözlü edebiyatımızın zengin bir ürünüdür.

SÖZ GÜMÜŞSE SÜKÛT ALTINDIR

Söz Gümüşse Sükût Altındır

“Susmak bazen konuşmaktan daha iyi sonuç verir” anlamında kullanılan atasözüne, “söz gümüşse sükût altındır” deriz. Genellikle bu sözü aşırı öfke anında veya çetin bir imtihanın ilk anlarında sınanan insanları sükûnete davet etmek için söyleriz. Allah’ın rızasının veya gazabının hangi sözde olduğunu bilmediğimizi anlatmak için de bu sözü kullanırız. Ayrıca, namaz esnasında kıyamdayken yapmış olduğumuz münacatın adına da kunut deriz.

Kunut; itaat ve sükût etmek demektir ama nasıl sükût etmektir?

“…Zorda, darda kalan kulun aczini, derdini, şikâyetini namaz içinde dua ya da beddua şeklinde Allah’a arz etmesidir.”¹

Sakın bu sözlerimizden hiç kimseyle konuşmayacağımız anlamı çıkarılmasın. Konuşmak, bizim için bir zarurettir. Hemen herkes dağarcığındaki kelimeleri kullanarak bir cümle kurar ve kurduğumuz bu cümleler bizim kişiliğimizi, duygularımızı yansıtan birer aynaya dönüşüverir. İşte bu yüzden ağzımızdan çıkan her kelimeye dikkat etmeli, güzel düşünmeli, güzel konuşmalı ve gerektiğinde sükût etmesini de bilmeliyiz.

Gerçi, “Sükût etmek” bazıları için dünyada yapılması en güç şeylerden biridir. Hatta kimileri için imkânsıza yakındır. O sebeple birileri çıkıp da size şöyle diyebilir: “Sükût etmek de neymiş canım?”, “Hiç öyle şey olur mu?”

Olur olur, hem de çok güzel olur. Zaten sükûtunuzdan anlamayan, kelamınızdan da bir şey anlamaz.

Her ne kadar “kişi sözden ibaret” olsa da sükûtun da kendine göre bir lisanı, daha doğrusu bir hâli vardır. O sebeple sükût edenin hâline bakılır ve ne demek istediği bir şekilde anlaşılır. “Sükût ehli kimdir?” derseniz, kendi içine dönüp kalbinin sesini dinleyen kişidir, deriz. İyi de kalbin sesini duymakla bir insanın eline ne geçer ki?

Neler geçmez ki!

Öncelikle böyle birinin eline tefekkür âleminin anahtarı geçer. Bu âlemden içeri girenler ölüm ve ötesini düşünmeye başlar. Ölüm ve ötesini düşünen biri de malayani sözlerden korunmuş olur. Boş konuşup da cümleleri yormaz yani. Ayrıca ölüm ve ötesini düşünmek hayata sıkıca tutunmamızı sağlar.

Evet evet yanlış duymadınız, hayata sıkıca tutunmamızı sağlar.

Bir mütefekkirin de dediği gibi: “Ölümü hatırladıkça yaşar insan. Ölümü hatırladıkça, hayatı unutmaz, kendini unutmaz, hakikati unutmaz.”²

Şimdi de, hakikati unutmayan birinin konuştuğunu veya bir şeyler yazdığını düşünelim, acaba ortaya nasıl bir tablo çıkardı?

Hemen söyleyelim; sükûtu altın olan biri konuşmaya başladığında bize kalp ülkesinden inci mercan getirirdi. Literatürde biz buna şiir deriz, sohbet deriz, hikmet deriz. Ortaya çıkan tabloya da “medeniyet” deriz.

O hâlde ataların, “Söz gümüşse sükût altındır.” sözüne kulak verip kendimize çekidüzen verelim ve köklü medeniyetimizin üstüne birkaç taş da biz koyalım. Tabii ki bunun için değişime hazır olmalıyız.

Sahi, bunun için ne yapmalıyız?

Kesinlikle düşünmeden konuşmamalıyız ve konuşurken de insanlara bıkkınlık veren uzun cümleler kurmaktan sakınmalıyız. Şunu da unutmayalım ki: “…Bir toplum kendisindekini değiştirmedikçe Allah onlarda bulunanı değiştirmez.”³

Diliniz tatlı, sükûtunuz hakikatli olsun.

1 Hadislerle İslam II Kunut / Allah’ın Huzurunda Duaya Durmak s. 65-66

2 Yusuf Kaplan, https://www.yenisafak.com/yazarlar/yusuf-kaplan/olumu-unutan-insan-kendini-bile-hatirlayamaz-2049424

3 Ra’d Suresi – 11. Ayet Tefsiri

At Ölür Meydan Kalır, Yiğit Ölür Şan Kalır

Yaşarken iyi işler yapılmasını ve iyi ad bırakılmasını teşvik etmek ve insanları iyi yönde çalışmaya özendirmek için “At ölür meydan kalır, yiğit ölür şan kalır.” deriz. Buradaki kastedilen şan, “ün, şöhret” gibi bir şey değildir. Yiğit bir kişinin öldükten sonra ardında bıraktığı iyi izler onun şanı, yani eseri olur. O sebeple bu atasözünü, eserleriyle adından söz ettiren kimselerden bahsederken veya şanlı tarihimizdeki kahramanları yâd ederken dile getiririz.

O kahramanlar ki kadınıyla erkeğiyle verdikleri destansı mücadele sayesinde şanlı bir tarih yazmışlardır. Onlar kadar olmasa da bizim hayatımız da zorlu mücadelelerin izleriyle doludur. Bizi güçlü kılan çabalardan biri de kendi nefislerimizle olan mücadelemizdir.

“…Bu mücadele insanın kendisiyle, hırslarıyla, bitmek tükenmek bilmeyen istek ve arzularıyla imtihanından başka bir şey değildir.”⁴

Hiç şüphesiz bu imtihandan en az hasarla çıkacak olanlar, “nefis” denilen alanda iyilik ve fazilete yer açan kimselerdir. Bunlar, iyi işler yapan ve adlarının hakkını veren güzel insanlardır. İşte kahramanlıklarıyla övündüğümüz ecdadımız da böyle yapmıştır; gürül gürül akan pınarlar, medreseler, hamamlar, yollar, köprüler ve kervansaraylar, hep bu mücadelenin eseridir.

Peki, ecdadımız iyilik ve fazilete yeterince yer açmasaydı ne olurdu?

Maalesef o zaman da gözleri dünya hırsından kör olurdu.

Bize de tıpkı birileri gibi Süpermen, örümcek adam, x-men türünden hayali kahramanlar üretmek düşerdi. Oysa “Bizim hayalî bir tarih ve kahraman üretmeye değil, yalnızca doğruyu öğrenmeye ihtiyacımız var.”⁵

Bundan sonra da olmaya devam edeceğiz inşaallah.

Bugün pek çok ülke dilini, tarihini, kültürünü ve örfünü unutmadıysa bunda atalarımızın engin hoşgörüsünün katkısı vardır. İnsan sormadan edemiyor; atalarımız asırlara damgasını vururken, biz bu mücadelenin neresindeyiz, gözleri kör eden dünya hırsından yeterince korunabiliyor muyuz acaba?

Tabii ki bu sualin cevabını herkes kendi içinde verecektir ama şunun altını da önemle çizmek isteriz; eğer bizi güçlü kılan o mücadeleden vazgeçersek, yani nefsimizin istek ve arzularına “Dur!” diyecek kadar çelik bir iradeye sahip olmazsak, insani yönümüzü işlevsiz hâle getirmiş oluruz. Bu yönünü köreltenlerin dünyayı nasıl da ateşe verdiğini görmektesiniz değil mi?

Uzun lafın kısası, ardında iyi iz bırakmak isteyen herkes, kendini ilgilendirmeyen meseleleri terk etmek zorundadır. Zaten “Kendisini ilgilendirmeyen şeyleri terk etmesi, kişinin iyi Müslüman oluşundandır.”⁶

Peki, bırakmamız gereken o lüzumsuz şeyleri terk ettiğimizde ne olur?

Neler olmaz ki?!

Hayatımızda bilime, sanata ve kültüre biraz daha yer açılmış olur ki açılan bu yerden yeni Sinanlar, Ali Kuşçular, Sabuncuoğlu Şerefeddinler, Oktay Sinanoğlu ve Aziz Sancarlar gibi değerlerimiz yükselir. Yükselen her değerimizle ortaya güzel ve bir o kadar da kıymetli eserler çıkar.

Adınız şanlı, eseriniz kalıcı olsun.

4 Hadislerle İslam I Nefis / İyi Ve Kötünün Mücadele Alanı s. 307

5 İlber Ortaylı, Türklerin Tarihi, Timaş Yay. İst., 2016, Arka Kapak Yazısı.

6 Hadislerle İslam III Malayani / Faydasız Sözler, Lüzumsuz işler s. 562

Hak Yerini Bulur

Haksızlığın er geç ortaya çıkacağını hatırlatmak için “hak yerini bulur veya hak yerde kalmaz” deriz. Bu atasözünü çoğunlukla şahsımıza ya da bir başkasına bir haksızlık yapıldığı durumlarda kullanırız.

Hiç kimse kendisine veya başkasına bilerek haksızlık yapılmasını istemez ama “insanlar farkında olarak veya olmayarak bazen hak ihlali yapabilirler. Bu durumlarda kişi, Peygamber Efendimizin ‘Kim kardeşine haksızlık etmişse onunla helalleşsin…’ emri gereği Allah’ın huzuruna çıkıp sıkıntı yaşamadan önce yaptığı haksızlığı gidermeli ve mağdur ile helalleşmelidir.”⁷

O hâlde Hakk’ın huzuruna varmadan önce, bize sunulan fırsatları değerlendirmeye çalışalım. Şu anda toprağın altında olup da bu fırsatları kaçıran nice kimseler ahu figan etmektedir. Çünkü nefesi kesilen pek çok kişinin haberi de kesilmektedir. Öyleyse şu dünyadan gitmeden önce öyle güzel şeyler yapalım ki yaptığımız o güzel şeyler bize nefes olsun, hayat olsun.

Sözgelişi işlerimizi aşkla yapıp şükürle tamamlayabiliriz.

İşlerimizi aşkla yapıp şükürle tamamlayabilmek için de yaşadığımız anın farkında olmamız gerekiyor. Yaşadığı anın farkında olan bir kişi, vaktinin kıymetini bilir ve başkalarının hakkını da gözetir. Başkaları derken, öyle çok uzaklara gitmenize gerek yok. Anne babamızın, hocalarımızın, yürüdüğümüz şu yolların, soluduğumuz havanın, her dertli başın, velhasılı kelam yediğimiz, içtiğimiz, giydiğimiz her türlü nimetin üzerimizde bir hakkı vardır.

İşte tüm bu nimetlerin hakkını vermek ancak şükürle olur.

Şükür ise “Nimetlerin süsüdür.”

Şükreden bir kulun hayatı, güneş alan havadar bir eve benzer. Bu evden bereket ve huzur eksik olmaz. Allah’ın verdiği sayısız nimetlere nankörlük edenlere gelince, bunların hayatı da köhne bir ev gibidir, yani içinde bet bereket yoktur.

Neyse, biz asıl konumuza geri dönelim. Biraz da “Hak” meselesinin “değer” yönünden bahsedelim. Yani herkese hak ettiği değeri vermeye çalışalım.

İyi de bunu nasıl yapalım?

“Her elini sıkanla dost, her canını sıkanla düşman olma” sözünü kendimize ilke edinerek başlayabiliriz mesela. Hatta bu söz bizim mihenk taşımız bile olabilir. Ayrıca emanete riayet edelim, hem de buna çok dikkat edelim lütfen!

Emanet dediysek aklınıza hemen mal mülk gibi şeyler gelmesin. Çoluk çocuğumuz ile çevremizdeki bütün canlılar ve eşyalar da birer emanettir. Bizim de onların da gerçek sahibi ve koruyucusu Yüce Allah’tan başkası değildir. İşte tüm bu emanetlere riayet etmek sevgi ve saygı duymayı gerektirir.

Şu ten kafesindeki cana ve bütün canlara sevginiz içten, saygınız gönülden olsun.

7 H. İslam IV Haklara Riayet / Her Hak Sahibine Hakları Verebilmek s. 428

Öfkeyle Kalkan Zararla Oturur

Öfkesine kapılarak iş görenlerin sonunda güç duruma düşeceğini anlatmak için “Öfkeyle kalkan ziyanla veya zararla oturur.” deriz. Bu atasözünü genellikle öfkeyle hareket eden kimseleri uyarmak için kullanırız ve aslında şöyle demek isteriz:

Ortaya çıkarmamız gereken şey öfke değildir, sevgidir.

Mesela bir erkek baba olarak kızına “seni seviyorum” diyebilmelidir. Yine aynı şekilde eşine, oğluna, anne veya babasına karşı da sevgi dolu duygularını aşikâr edebilmelidir.

Niçin erkeklerden misal veriyoruz?

Nedeni şu ki toplumda bazı yanlış kanılar vardır. “Erkek dediğin ağlamaz.” ya da “Erkek dediğin içinden sever, sevdiğini belli etmez.” gibi sözler birileri tarafından kabul görmektedir. Oysa erkek dediğin gerektiğinde ağlamasını da sevgisini belli etmesini de öfkesini yutmasını da bilmelidir.

Kadın olsun erkek olsun, bir kişi öfkesini tutmadığı takdirde şeytanın oyuncağı hâline gelmektedir. Şeytansa çoğu zaman gizli vurmaktadır.

“Sevgili Peygamberimiz, çeşitli vesilelerle ashabına da öfkeli anlarında, hiddeti telkin eden şeytandan Allah’a sığınmalarını öğütlemiştir… İnsan zaaflarıyla var olduğu müddetçe (ki her zaman öyle olacaktır) inanmış kişi, kendisinden daha güçlü olan Allah’a sığınmaya devam edecektir.” 8

O hâlde biz de öfkeyle kalkıp zararla oturmak istemiyorsak, Allah’a sığınalım ve böylelikle öfkenin yol açacağı türlü zararlardan korunmuş olalım.

Bu zararların en fenası nedir biliyor musunuz?

Tabii ki sırların ifşa edilmesidir.

İyi de bu nasıl olmaktadır?

Şöyle olmaktadır; bir insan en çok öfkeli anında hata yapmaya müsaittir. Bu yüzden bir kimse öfkeliyken sağlıklı düşünemez ve ağzından çıkan sözlerin hesabını da yapamaz. Sözgelişi vaktiyle iyi birer arkadaş olup da sonradan bu dostluğu devam ettiremeyen bazı kişiler, öfkeli anlarında ve biraz da intikam hırsıyla hareket ettiklerinden, eski arkadaşlarının sırlarını ifşa ederler. Hatta işi daha da ileri götürüp aile içinde kalması gereken sırları bile başkalarına söyleyenler vardır.

Bakınız, burası işin koptuğu yerdir, yani telafisi yok gibidir.

“Allah Teâlâ eşlerin, birbirlerinin sırlarını ve kusurlarını örten ve koruyan birer elbise / örtü mesabesinde olduklarından bahisle, ‘…Onlar sizin için bir elbise, siz de onlar için bir elbisesiniz.’ buyurmuştur.”⁹

İçi güzelliklerle dolu olan şu âlemde edeple yaşamak varken, bizi edep dışı şeyler yapmaya yönlendiren durumlara fırsat vermeyelim. Yoksa akrebin zehriyle, daha doğrusu telkiniyle yönümüzü şaşırıp da çok güç duruma düşebiliriz. Fakat mesele vatan ve milletin menfaatini gözetmek olunca, aslan kesilmemizde bir sakınca yoktur. Bunu da Allah’ın izniyle yapıyoruz zaten.

Öfkeniz kıvamında, sevginiz kararında olsun.

8 Hadislerle İslam I İstiâze/Âlemlerin Rabb’ine Sığınmak s. 165 – 166

9 Hadislerle İslam IV Aile Mahremiyeti / Özel Alan s. 89

Evini Temiz Tut Misafir Gelebilir, Kendini Temiz Tut Azrail (a.s.) Gelebilir

İnsanın her an misafirinin gelebileceğini ve ölüme hazırlıklı olmasının gereğini anlatmak için “evini temiz tut misafir gelebilir, kendini temiz tut Azrail gelebilir” deriz. Bu atasözünü genellikle temizliğe yeterince önem vermeyen ve ahiret için hazırlık yapmayan kişilerin aslına dönmesi için söyleriz. Gerçekten de temizlik, bir eşyayı, mekânı ya da insanı aslına döndürebilmektedir.

Sözgelişi kirlenen bardak, tabak, çatal ve kaşıkları yıkamak suretiyle temizleriz yani onları aslına döndürmüş oluruz. Aynı şekilde evlerde ve iş yerlerinde eşyaların tozunu alarak mekânları daha yaşanılır bir hâle getiririz. Gerçi aramızda “toz” alma işini abartıp hayatı çekilmez hâle getirenler de vardır. Temizliği tadında bırakıp kendimize yeterince zaman ayırmazsak, biz de farkında olmadan tozlanabiliriz.

Peki, insanın tozlanması nasıl olur?

Elbette bilerek ya da bilmeyerek günah işlemesiyle olur. Yani günahlar bizim tozumuzdur ve bu tozun alınması için bazen sopayla vurulması gerekir.

İnsanın tozunu alan, daha doğrusu günah kirinden arınmasını sağlayan bir sebep de kişinin Allah’tan bağışlanma talep etmesidir. Bakınız, bir insanın hatasını anlayıp, bağışlanma umuduyla Rabb’ine yönelmesi çok büyük bir nimettir.

“Yüce Allah insanın özgür iradesi ile hatasından dönüp, kendisinden bağışlanma dilemesinden memnun olmaktadır. Zaten insanı Allah katında değerli kılan da O’na niyazı, O’ndan yardım ve bağışlanma istemesi değil midir?”¹⁰

Ne yazık ki günah kirinden ve tozundan habersiz olan veya kendi tozunu hafif gören bazı kimseler de vardır. İşte bunlar, Azrail için kendini temiz tutmayan ve buna önem vermeyen düşüncesiz kişilerdir.

Esasında biz, temizliğin imandan geldiğine inanan ve bunu önemseyen bir milletiz. Acaba hangi sebepler bizi piknik alanlarını kirli bırakmaya, düğünlerde ve araç konvoylarında silah atarak hem gürültü kirliliği yapmaya hem de insanların canını tehlikeye atmaya itiyor dersiniz? Dahası hangi nedenlerden dolayı ölüm ve ötesi için hazırlık yapmıyoruz?

Biraz da bunun hakkında konuşalım.

Maalesef her geçen gün tabiattan ve haliyle kendi doğamızdan uzaklaşıyoruz. Elbette bunda teknolojik gelişmelerin, şehir hayatının ve tüketim alışkanlığının payı büyüktür. İşte tüm bu sebepler bizi biz yapan değerleri aşındırıp niyetlerimizi erozyona uğratıyor. Bu kez de dünyaya asıl gönderiliş amacını unutuyoruz ve dünya hayatını ahiret hayatına tercih ediyoruz. Tercih ettiğimiz şu dünyaya bir de Âşık Veysel’in gönül gözünden bakalım:

“Nuşirevan-ı Adil nerede tahtı?

Süleyman mührünü kime bıraktı?

Resulü Ekrem’in kanunu haktı!

Her ömrün sonunda bir feryat gördüm.”¹¹

Temizlik şiarınız, toz gibi dökülen şeyler de günahınız olsun.

10 Hadislerle İslam II Tevbe Günahtan Dönen Günahsız Gibidir s. 101

11 http://www.turkuler.com/sozler/turku_dunyada_tukenmez

Kardeş Kardeşi Atmış, Yar Başında Tutmuş

Kardeşlerin, her ne kadar kavgalı veya dargın olurlarsa olsunlar yine de kötü bir durumla karşılaştıklarında, aralarındaki kan bağından ötürü birbirlerine yardım edeceklerini vurgulamak için “Kardeş kardeşi atmış, yar başında tutmuş” deriz. Bu atasözünü genellikle birbirine dargın olan iki kardeşi barıştırmak veya kardeşlik bağını pekiştirmek için kullanırız.

Kardeşlik bağını pekiştiren ve kalpleri kaynaştıran en etkili yollardan biri de sağlıklı iletişimdir. Bunu sağlamanın yolu da hediyeleşmekten geçer, lakin bu yolun yolcularının dikkat etmesi gereken önemli bir husus vardır. “Hediyenin karşılık beklemeden, gönül rızası ile sevgi, ilgi ve alakayı artırma aracı” ile verilmesi lazımdır. “Ancak hediyeyi asıl gayesi dışında, daha büyük bir hediye almak için veya daha farklı bir beklentiye…”¹² girilerek verilmemelidir.

Sizin anlayacağınız niyetler güzel olmalıdır ki neticeler de güzel olabilsin.

Peki, kardeşlik sadece kan bağından mı ibarettir?

Tabii ki değildir.

Kan bağından daha ileri olan kardeşlikler de vardır. Bunlardan biri de İslam kardeşliğidir. “…İslam dini, her türlü ırk farklılığının üzerine din birliğini koyarak müminleri kardeş ilan etmiştir.”¹³ İslam kardeşliğinin önündeki en büyük engel ise tefrikadır, yani anlaşmazlık ya da ikiye ayrılmadır.

Üzülerek ifade edelim ki son birkaç asırdır İslam coğrafyası çeşitli tefrikalarla birbirine düşürülmüştür. Ortak yönlerimizde birleşip kenetlenmek dururken, ha bire aramıza engeller koyup duruyoruz. Bu engellerin sayısı arttıkça da daha çok Müslüman yerinden yurdundan olmaya ve sefalet çekmeye devam ediyor.

Yine de insanın milyonlarca kardeşinin olması iyi bir şeydir. Hele bu kardeşler paylaşımcı ve fedakâr olursa evvel Allah sırtımızı kimse yere getiremez. Atalarımızın da dediği gibi; kardeş kardeşe atmış ama yar başında tutmuş.

Biz yine de kardeşlerimizi tutmak için yar başını beklemeyelim olur mu?

Çünkü buhranı kendi içinde yaşayan bazı kardeşlerimiz, içlerindeki uçuruma düşmemek için tutunacak bir dal veya başını yaslayacak bir omuz aramaktadır. Zaten kardeş dediğiniz, hâlden anlayan kişi demek değil midir? Öyledir ya…

Gerçekten de kardeşler anlaşılmak ister, konuşmak ister, “Ben buradayım!” diyen birinin sesini duymak ister. Hâlâ bu satırları okuduğunuza göre siz de buradasınız demektir. İyi ki buradasınız ve iyi ki benim kardeşimsiniz. Öyleyse birbirimizi dinlemeye devam edelim.

Aslında birbirimizi dinledikçe yorgun gönüllerimiz de dinlenmiş oluyor. Ne zaman ki birbirimize kulak vermiyoruz ne zaman ki birbirimizden selamı sabahı kesiyoruz; işte o vakit yorgunluğumuz geçmiyor bizim.

Anlayışınız derin, kardeşliğiniz tekin olsun

12 Hadislerle İslam IV Hediyeleşmek/Sevgiyi Artırmanın Yolu s. 373-374

13 Hadislerle İslam V Irkçılık / Kokuşmuş Cahiliyye Zihniyeti s. 394

Dil Kılıçtan Keskindir

Ne söylediğine dikkat etmeyen, kırıcı ve sert konuşan kimselerin, çevresindeki insanların gönlünde kılıç yarasından daha derin yaralar açtığını ve büyük düşmanlıkların yaşanmasına sebep olduğunu anlatmak için “dil, kılıçtan keskindir” deriz. Genel olarak bu atasözünü diliyle insanlara eziyet veren kişileri uyarıp toplumun huzur ve rahatını sağlamak için kullanırız.

Ağzımızdan çıkan her sözün kendine göre bir ederi vardır. Yine her sözün gitmesi gereken bir hedefi de vardır. Öyle ki “Söz ola kese savaşı, söz ola bitire başı / Söz ola ağılı aşı, bağ ile yağ ede bir söz.”¹⁴

Dilinin tatlı olmasını ve toplumda sözünün dinlenmesini isteyen kişi çok okumalıdır ve okuduğunu da anlamaya çalışmalıdır. Özellikle insan ne okuduğuna, kimi okuduğuna ve niçin okuduğuna dikkat etmeli ve bu zamana kadar öğrendiği bilgileri de yaşamaya gayret göstermelidir. Yani dilinin tatlı olmasını ve toplumda sözünün dinlenmesini isteyen her kişi, yapmadığı veya yapamayacağı şeyleri bir başkasına söyleyerek kuru bir beklenti içine girmemelidir.

İsterseniz konumuzu bir kıssa ile daha anlaşılır hâle getirelim. Vaktiyle bir âlimin yanına bir adam yanında çocuğu ile gelerek şöyle der:

“Efendim, bu oğlumuz her gün bal yemek istiyor. Benim de her gün bal almaya imkânlarım elvermiyor. Ne buyurursunuz?”

Âlim, çocuğun başını sıvazlayıp adama döner ve “Kırk gün sonra geliniz.” der.

Adam da müsaade isteyip çocuğunun elinden tutar ve köyüne doğru ağır adımlarla yürümeye başlar. Tam kırk gün sonra adam çocuğuyla tekrar yollara düşer ve aynı âlimin kapısını çalar. Âlim, yine çocuğun başını okşayıp “Bir daha bal yeme, olur mu evladım?” der.

Adam hayretle sorar:

“İyi de efendim, bunu niye kırk gün önce söylemediniz?”

Âlim tebessüm ederek şu hikmetli cevabı verir:

“Kırk gün önce ben de severek bal tüketiyordum. Bu hâldeyken çocuğa ‘Bal yeme!’ deseydim, sözümün bir tesiri olmayacaktı. Biz ki kendimizin yapmadığı hiçbir şeyi insanlara söylemeyiz.” Bu sözün hikmetini kavrayan adam teşekkür ederek yeniden yollara koyulur.

Herhâlde verdiğimiz bu kıssa ile ne demek istediğimiz anlaşılmıştır.

O hâlde biz de söz söylemenin usulüne dikkat edelim. Ayrıca ne söylediğimiz kadar, nerede, kimin yanında ve ne zaman söylediğimize de bakalım. Hani, “konuşmak sanattır” desek, abartmış olmayız. İşte bu sanatın içinde sadece dili kılıç gibi kullanmamak veya yapmadığın bir şeyi bir başkasından istememek gibi prensipler yoktur.

Peki ya, ne vardır?

Bir şeyler söyleyeceğin zaman karşındakinin anlayış seviyesine göre konuşmak da vardır. Bunu yapmak da usuldendir. Yoksa farkında olmadan birilerinin yanlış yorum yapmasına ve bu tür yorumların yaygınlaşmasına sebep olabiliriz. Oysa bizim iyi şeylerin yayılmasına ve yaygınlaşmasına katkı sağlamamız lazımdır.

Diliniz tatlı, sözleriniz hikmetli olsun.

14 Yunus Emre, https://tdk.gov.tr/wp-content/uploads/2020/03/7_A.-Azmi-Bilgin-_-YUNUS%e2%80%99UN-S%c3%96Z%c3%9c-_5.pdf

Güzel Bakmak Sevaptır

Kâinattaki güzelliklere tefekkür amacıyla bakmanın hayırlı bir iş olduğunu anlatmak için “güzel bakmak sevaptır” deriz. Genellikle bu sözü her baktığı şeyde kusur arayan ve etrafına ibret nazarıyla bakmayan insanları iyi düşünmeye davet etmek için söyleriz. Ayrıca ay, güneş, yıldız gibi cisimleri seyredip de “Allah, tüm bunları boş yere yaratmadı.” diye düşünen insanların güzel hâlini övmek için de kullanırız.

Evet, “Güzel bakmak sevaptır.”

Hele birilerinin baktığında midesini bulandıran ölü bir oğlağa bile, “Bakınız, ne de güzel dişleri var.” diyebilmek, güzel bakışın da ötesinde bir şeydir. İşte bakışı böylesine derin olan bir insanın yanında, siz de tefekkür deryasına dalarsınız ama bakışı sığ olan birinin yanındayken içinizin daraldığını ve dünyaya sığmadığınızı hissedersiniz.

Genel kanaate göre güzel bakabilmek için güzel düşünmek gerekir. “Düşüncelerimizin en iyi aynası ise yaşamlarımızın akışıdır.”¹⁵ Herkes yaşamının akışına bakarak hangi yöne doğru gittiğini görecektir. Kimi yönünü karamsarlığın tarafına çevirdiğinden, güvensizlik ve huzursuzluğun tesiri altında kalır. Kimi de yönünü iyimserliğe çevirdiğinden, güven ve huzurun o tatlı esintisini duyar.

Hepimiz tekrarı olamayan kısa bir yolda yürüyoruz. Hâl böyleyken; nasıl biri olarak hatırlanmak isterdiniz? Her hâlde hiçbiriniz asık suratlı bir yolcu gibi hatırlanmak istemezdiniz değil mi?

Biz de sizin gibi düşünüyoruz ve bahadır bir insan olarak hatırlanmak istiyoruz.

“Altın yerden çıkar, bahadır halktan çıkar.” diye bir söz var. Bu sözden hareketle şöyle diyebiliriz; halkın içindeyken veya yalnız başınayken iyi düşünmekle atacağımız her adımı birer sevaba dönüştürebiliriz.

“Hüsn-i zan, yani iyi düşünmek ‘hüsn-i adep’den ileri gelir…” Ayrıca “… Kişinin iyi bir Müslüman olduğunu gösterir.”¹⁶

Son yıllarda bazı bilim adamlarınca yapılan araştırmalarda, iyi düşünen insanların güzel baktıkları ve etraflarına da iyi enerji verdikleri gözlemlenmiştir. Kötü düşünen ve kötü bakan kimselere gelince, bunlar da içlerindeki kötülüğü etraflarına yaymakla meşguldür. Oysa dünyada işlenen kötülüklerin haddi hesabı yoktur. Bazı insanlar renginden, bazıları da dininden ya da ırkından dolayı olmadık işkencelere maruz kalmaktadır. İyi düşünen ve güzel bakan bir insanın dünyasında ise bunların yeri yoktur.

Peki, ne vardır?

Sevgi vardır, kardeşlik vardır, dostluk vardır, dahası gönülden gönle akmak vardır.

Gönülleriniz huzurlu, bakış açınız güzel ve umutlu olsun.

15 Montaigne, Denemeler, Türkiye İş Bankası Yayınları, İst. 2010, s.258

16 H. İslam III Hüsn-i Zan Ve Sû-i Zan/Zannın Çoğu Günahtır S: 476

Tilki, Tilkiliğini Anlatıncaya Kadar Post Elden Gider

“Bir kimse, üzerine atılan suçu işlememiş olduğunu anlatıncaya kadar isnat edilen suçun cezasını fazlasıyla çekmiş olmasına ya da kurnaz bir kişinin henüz alışık olmadığı ortamlarda hünerini gösterene ve kendini ispat edene kadar daha kurnaz birinin tuzağına düşmesine” tilki, tilkiliğini anlatıncaya kadar post elden gider, deriz. İki tanımdan oluşan ve derin manalar içeren bu atasözünü şu durumlarla karşılaştığımızda kullanırız.

Birincisi, haksız yere suçlanan ve yalancı şahitler sebebiyle ceza alıp ömrünü dört duvar arasında geçiren biri için söyleriz. Fakat bizim asıl üzerinde durmak istediğimiz konu bu değildir.

Peki ya, nedir?

Elbette ikinci tanımdaki ifadedir.

Biz çoğunlukla bu sözü “kurnaz ve bencil” kişiler için kullanırız. “Hayatın merkezine kendisini koyan bencil kişi, etrafındaki her şeyi ve herkesi kendi yararına kullanma çabası içine girerek çıkarcı bir tutum sergiler.”¹⁷ Bu tutum kendisi dışındaki bütün canlıların yaşamını zorlaştırır ama gün gelir, böyle düşünen birinin hayatı da zora girebilir.

Hayatın merkezine dostluğu, arkadaşlığı, sevgiyi, saygıyı ve tabii ki insanca paylaşmayı koyan biri ise kendinin ve insanların yaşamını oldukça kolaylaştırır. Nihayetinde Allah’ın kullarına kolaylık sağlayan dünya ve ahirette de kolaylık görür, Allah’ın kullarına güçlük çıkaran kişi de hayatı boyunca güçlüklerle karşılaşmaya ve birilerinin tuzağına düşmeye devam eder.

Yüce Allah, kimsenin gözünü her şeyi ve herkesi kendi yararına kullanma çabasına girecek kadar karartmasın.

Göz demişken, uyanıklığın bir de “göz” ve “tefekkür” boyutu vardır. Şöyle ki aynı dünyada yaşamamıza rağmen bazıları etraflarına sadece bakmakla yetinirken, bazıları da ibretle bakar ve baktığı her şeyde hikmet pırıltısı görür. “Göklerin ve yerin yaratılışında, gece ile gündüzün farklı oluşunda aklıselim sahipleri için elbette ibretler vardır. Onlar ayakta dururken, otururken, yatarken hep Allah’ı anarlar; göklerin ve yerin yaratılışını düşünürler…”¹⁸

Eğer etrafımızda hayatın merkezine sevgiyi, saygıyı ve tabii ki insanca paylaşımı koyan aklıselim insanlar varsa iyi bir çevre edinmişiz demektir. Böyle bir çevre bizi doğru bir bakış açısıyla düşünmeye ve tefekkür etmeye yönlendirir. Peki ya, etrafımızda hayatın merkezine kendini koyan ve atalarımızın “Tilki, tilkiliğini anlatıncaya kadar post elden gider.” sözünü haklı çıkaran kurnaz kimseler varsa o zaman durumumuz ne olur?

Allah muhafaza etsin, hâlimiz ve ahvalimiz berbat olabilir. Bir an önce bu çevreden uzaklaşmalıyız, daha doğrusu uyanmalıyız. Çünkü bu tür kimselerin arasında kalanların uykusu derin olur.

Hayatınızın merkezinde tefekkür, insanlardan en çok duyacağınız söz ise “teşekkür” olsun.

17 Hadislerle İslam III Bencillik / İnsanı küçülten Hastalık s. 530

18 Âl-i İmran Suresi 190-191. Ayet Tefsiri

Dağ Ne Kadar Yüce Olsa
Yol Üstünden Aşar

“Yenilmesi imkânsız gibi görünen zorlukların da üstesinden…” gelineceğini belirtmek için “dağ ne kadar yüce olsa yol üstünden aşar” deriz. Bu atasözünü çoğunlukla zorlu bir işe başlayan veya başladığı bir işte çeşitli engellerle karşılaşan kimseleri yüreklendirmek için söyleriz.

Peki, şu hayatta en büyük engeller ne zaman ortaya çıkar?

Kesin olarak şunu diyebiliriz ki; en büyük engeller, sadece Allah rızasını kazanmak amacıyla bir iş yaptığımız zaman ortaya çıkar. Niyet O’nun rızasını kazanmak olunca, hâliyle imtihan da büyük olur. O sebeple yoksul ya da mağdur insanların ihtiyacını gidermek için kendi rahatından vazgeçen gönüllü kimselerin veya ücretle çalışıp da gönlünü bu işe veren herkesin zorluklara göğüs germesi gerekir.

Hiç kimse sizin ne gibi fedakârlıklar yaparak yollara düştüğünüzü bilmez.

Zaten bilmeleri de gerekmez.

Allah bilsin yeter!

Bundan başka hedeflerimize yürürken, yeni bir sektöre girerken veya girdiğimiz sektörde büyümeye çalışırken de çeşitli zorluklarla karşılaşırız. Neyse ki her “…Zorlukla beraber bir kolaylık vardır. Evet, doğrusu her güçlüğün yanında bir kolaylık vardır.”¹⁹

Kaldı ki ağzımıza aldığımız bir lokma ekmeği bile çiğnemeden yutamadığımız bir dünyada yaşıyoruz. Bu gerçeği bilerek hiç emek vermeden yaşamayı istemek akıllı bir insanın yapacağı şey değildir. Gerçi insanları böylesine boş bir beklentinin içine sürükleyen bazı etkenler de vardır. Ne yazık ki bunların başını talih oyunları çekmektedir. Unutmayalım ki bu oyunlara kendini kaptıran kişi, zamanını ve dolasıyla da hayatını değersizleştirmiş olur.

Hâlbuki alın teriyle yetinen bir insanın hâli böyle midir?

Elbette değildir!

“…Alın teriyle yetinen, yaptığı işle bir değer üreten ve bu üretimle kendine, ailesine, ülke ekonomisine fayda sağlayan bireyin hayatı anlamlı ve değerlidir. Bunun da ötesinde, insanın bu amacını daha da anlamlı kılan bir diğer kazanç da Yüce Allah’ın çalışan, çaba gösteren insanlara vaadidir.”²⁰

O hâlde talih oyunlarıyla vaktimizi heba edip de değerimizi düşürmeyelim. Tabii ki bu sözümüz, kendini bu tür oyunların büyüsüne kaptıran ve az da olsa bu tarafta meyli olan insanlar için geçerlidir.

Varsın hayatın her alanında birtakım zorluklarla karşılaşalım ama harama bulaşıp da emeksiz yaşayanlardan veya günah bataklığına saplanıp da hayırlı işlerin gerisinde kalanlardan olmayalım. Evvel Allah yenilmesi imkânsız gibi görünen bütün zorlukların üstesinden geliriz. Yeter ki biz, her zorluğun ardından bir kolaylığın geleceğini ve karşılaştığımız her zorluğun bizi daha da güçlendireceğini unutmayalım. Nasılsa “Dikenden gül bitiren, kışı da bahara döndürür.”

Hak yolundaki çabanız sürekli, kazancınız helal ve bereketli olsun.

19 İnşirah Suresi 5. – 6. Ayet Tefsiri

20 Hadislerle İslam V Helal Kazanç / El Emeği, Göz Nuru, Alın Teri s. 39

Davetsiz Gelen Döşeksiz Oturur

“Bir yere davet edilmediği hâlde giden kimsenin…” umduğu ilgiyi göremeyeceğini anlatmak veya böyle bir beklentiye girmenin uygun bir davranış olmadığını belirtmek için “davetsiz gelen döşeksiz oturur” deriz. Genellikle bu atasözünü herkese açık olmayan bir davete çağrılmadığı hâlde gitmeye hazırlanan kişilere veya bunu alışkanlık hâline getiren kimselere bir uyarı mahiyetinde kullanırız.

Davet edilmediğimiz bir yere gitmemek niçin bu kadar önemlidir?

Şunun için önemlidir; sözgelişi bir yemek daveti veren kişi bütün hazırlığını davet ettiği kişilerin sayısına göre yapmaktadır. Böyle bir davete habersiz giden her kişi, yapılan hazırlıkların yetersiz kalmasına sebep olabilir. Hâl böyle olunca da davetçinin misafirlerine karşı mahcup olma durumu vardır. Oysa hiç kimsenin insanları böylesi güç bir duruma düşürmeye hakkı yoktur. Velev ki davetsiz biri davetli bir arkadaşının peşine takılıp gitmiş olsa da ev sahibinin rızasını almadan içeri giremez. Bu genel bir kaide olup, insanların sabrını ve imkânını zorlamamak lazımdır.

Bazı şeyler de vardır ki bizi hazırlıksız yakalar.

Mesela ayrılık ve ölüm kimseden bir davet beklemez. Aşk da böyledir... Hatta ayrılığı ölümden daha beter görenler veya “ayrılık olmasaydı” diye hayıflananlar bile vardır. Türkülerimize de konu olan bu durum bir yöremizde şu şekilde ifade edilmektedir:

“Yüce dağlar olmasaydı,

Laleleri solmasaydı,

Ölüm Allah’ın emri de

Şu ayrılık olmasaydı.”²¹

Gerçekten de ölüm, Allah’ın bir emridir. Hepimiz ölümlüyüz yani.

O hâlde, Azrail’in (a.s.) habersiz gelmesi bizim açımızdan iyi bir şeydir. Ölüm meleğinden şöyle bir haber aldığınızı düşünsenize:

“Hazırlan, üç gün sonra yanındayım.”

Dip not: Azrail…

Nasıl, birden ürperdiniz değil mi?

Neyse ki bu haberi Azrail’den değil de saçlarımıza düşen her aktan, yeni bir güne kavuştuğumuz her sabahtan ve okunup duran şu salalardan alıyoruz. Aldığımız her haberle de yolun sonuna bir adım daha yaklaştığımızı anlıyoruz. Sizin de bildiğiniz ve inandığımız gibi yolun sonunda bizi bekleyen iki tane kapı vardır. Bu kapılardan biri cennete, diğeri ise cehenneme açılmaktadır. İkisi de ebedi bir yurt olup herkes, Yüce Allah’ın vaat ettiği şeye kavuşacaktır.

Kur’an-ı Kerim’de buyrulduğu gibi: “Ey insanlar! Allah’ın verdiği söz gerçektir. Dünya hayatı sakın sizi aldatmasın, o aldatma ustası da Allah hakkında sizi kandırmasın.”²²

O aldatma ustasının elinden ancak tövbe ederek ve ettiğimiz tövbeye de sadık kalarak kurtulabiliriz. En büyük ödülü ise cennetin kapısından girdiğimizde alacağız inşallah. Ama ondan önce dünyadayken davet edilmediğimiz hiçbir evin veya iş yerinin kapısını çalmayalım. Çalıp da hiç kimsenin rahatını kaçırmayalım olur mu?

Tövbeleriniz kabul, icabetiniz makbul olsun.

21 Adana Yöresi – Şu Kışlanın Kapısına

22 Fâtır Suresi 5. Ayet Tefsiri

Damlaya Damlaya Göl Olur

“Küçük ve ehemmiyetsiz gördüğümüz şeylerin birikerek büyük şeyleri meydana getirdiğini” anlatmak için “damlaya damlaya göl olur” deriz. Bu atasözünü çoğunlukla har vurup harman savuran kimseleri tasarrufa yönlendirmek veya özendirmek için kullanırız. Tasarruf ise sadece gereksiz harcamaları kısıp para biriktirmek değildir. Daha başka şeylerden de tasarruf edilip aile bütçesine ve ülke ekonomisine katkı sağlayabiliriz ama öncelikle bize küçük gibi görünen ayrıntıları gözden kaçırmayalım deriz.

Peki, bize küçük gibi görünen o ayrıntılar nelerdir?

Mesela evimizde devamlı damlayan bir musluk, gözden kaçırdığımız veya göz ardı ettiğimiz ayrıntılardan biridir. O musluğun contasını değiştirdiğimiz takdirde hem israfı önlemiş oluruz hem de su faturasının tutarını aşağılara doğru çekeriz. Ayrıca evimize ya da iş yerimize alacağımız beyaz eşyalarda enerji tasarrufu sağlayan aletleri tercih edersek, alırken kazanmış oluruz.

En kazançlı, daha doğrusu en anlamlı tasarruf örneklerinden biri de şudur;

Sigara veya alkol gibi maddelere bağımlı olup da bu maddeleri kullanmaktan vazgeçen ve böylelikle hayatına yeni sayfa açan bazı kimseler, vaktiyle bu maddelere ayırmış oldukları parayı kenara atmaktadır. Bu kişiler, zamanla biriken ve damlaya damlaya göl olan bu paralar ile fakir öğrencilere burs verirler ya da ihtiyaç sahibi insanlara yardım ederek onların hayır duasını alırlar.

Gerçekten de bu çok güzel bir yöntemdir lakin birikim yapmanın ve hayır duası almanın başka yolları da vardır. Bu yollardan biri de “sanki yedim” diyerek kenara bir şeyler atmaktır. Tarihimizde bu şekilde cami yaptıran hayırseverler bile olmuştur. Gerçi bir insanın canının çektiği bir şeyi almayıp da “sanki yedim” diyebilmesi, iyi bir nefis terbiyesinden geçmesine bağlıdır.

Nitekim “Nefistir seni yola koyan,

Yolda kalır nefsine uyan.”

Biraz da nefsine uyan kimselerin ne biriktirdiğine bakalım…

Ne yazık ki böyle kimselerin işi gücü günah biriktirmektir. Hatta bazı insanlar günahları küçük veya önemsiz gördüklerinden daha büyüğüne kapı açarlar. Oysa Yüce Allah, günahkâr kimseyi sevmez.

Ama hangi günahkârı sevmez?

“…Günahı önemsemeyen, aleni olarak işleyip etrafına da yayan, kötülüğü alışkanlık hâline getirerek ısrarla tekrarlayan, hatadan sonra pişmanlık duymayan…” günahkârı sevmez. Bize yakışan ise Allah’tan af dileyip, kötülerin izlediği yoldan çıkmaktır. Zaten “bilinçli bir mümin, sadece günahlardan değil, günaha götüren yollardan da uzak durmayı kendine düstur edinir… ” 23

Bu genel kuraldan uzaklaşmayan kimsenin zarar ettiği nerede görülmüştür?

Damlaya damlaya biriktirdiğiniz şey ebedi huzurunuz, içinizden eksilmeyen şey de her gün tazelenen umudunuz olsun.

23 Hadislerle İslam III Sevap Ve Günah / Amellerin Karşılığı s. 51

Ev Alma, Komşu Al

“Komşuluk ilişkilerinin ve iyi komşuya sahip olmanın çok çok önemli…” olduğunu anlatmak için “ev alma, komşu al” deriz. Bu atasözünü genellikle kendine ev arayan bir yakınımıza, oturacağı evin güzel olması kadar komşusunun da güzel ahlaklı olması gerektiğini anlatmak için kullanırız.

Peki, kötü komşuya denk gelirsek ne olur?

Maalesef rahatımız kaçar.

Ayağınızı sıkan bir ayakkabıyı açabilir veya yenisiyle değiştirebilirsiniz. Üzerinize uymayan bir elbiseden de benzer bir şekilde kurtulmanız mümkündür fakat kötü bir komşuya denk gelirseniz, ondan bu kadar kolay kurtulamazsınız. Eğer komşunuzdan göreceğiniz eziyetlere katlanırsanız ki - tarihte bu şekilde yapıp da sevap kazananlar ve kötü komşusunu topluma kazandıranlar dahi olmuştur – siz de iyi bir şey yapmış sayılırsınız. Sonuçta ikiniz de rahat edersiniz. Hatta muhitinizdeki insanlara da rahat bir nefes aldırmış olursunuz.

“Hayır, ben böylesine zorlu bir süreçten geçemem, benim bünyem kaldırmaz!” Diye düşünüyorsanız, en iyi ihtimalle bulunduğunuz muhitten başka bir yere taşınmanız gerekecektir. Çünkü huzurunuzun kaçtığı bir mahallede güven içinde oturamazsınız. Güven demişken, bakınız, yeri geldikçe komşuluk haklarının önemine değinen Sevgili Peygamberimiz ne buyuruyor: “Komşusunun, kendisine kötülük yapabileceği kaygısından kurtulamadığı bir kimse cennete giremez.”²⁴

Bu ihtar hepimizedir. Nasıl ki bir yerden ev alırken etrafta iyi komşu olup olmadığına bakıyorsak, birilerinin de bizim muhitimize bakarken bu kıstaslara dikkat ettiğini unutmayalım. Yani iyiliği ve güzelliği sadece başkalarında aramayalım, kendimiz de güzel ahlaklı olalım ve bunun için gayret gösterelim.

Gayret etmemiz gereken şeylerden biri de komşuluk ilişkilerini geliştirmek olmalıdır. Artık insanlar eskisi gibi birbirine tahammül edemez oldu. Zihinler ve gönüller dolu olduğundan, bir damla bile bizim taşmamıza, bazen de hırçınlaşıp birilerinin kalbini kırmamıza sebep olmaktadır.

Her ne kadar site ve apartman hayatı gibi nedenlerden ötürü komşuluk ilişkileri heder olsa da biz yine de birbirimizle tanışmak için bahaneler arayalım. Hiçbir şey yapamasak da selamı sabahı kesenlerden olmayalım. Birbirimizle selamlaştıkça gözlerimizin içine bakmaya, gözlerimizin içine baktıkça da havadan sudan konuşmaya başlarız. Bir de bakmışsınız ki birbirini tanıyan insanlar oluvermişiz. İşte kalplerin kaynaşması bu şekilde olmaktadır.

Peki, kalpler kaynaşırsa daha başka neler olur?

Neler olmaz ki!

Öncelikle kendi havamız, sonrasında ise bulunduğumuz muhitin ve şehrin havası değişir. Emin olunuz ki bu değişim mahallenin kedisine, köpeğine bile iyi gelir. O hâlde kalplerin kaynaşması ve komşuluk ilişkilerinin de pekişmesi için güzel davranışları devam ettirelim.

24 Hadislerle İslam IV Komşu Hakkı / Cebrail’in Vasiyeti s. 335

İki Karpuz Bir Koltuğa Sığmaz

“Bir kimsenin, ne kadar çalışkan ve akıllı olursa olsun, iki büyük işi aynı zamanda yapamayacağını” anlatmak için “iki karpuz bir koltuğa sığmaz” deriz. Çoğunlukla bu atasözünü, girişken ve yetenekli insanları sakin düşünmeye ve daha sağlam adımlar atmaya yönlendirmek için kullanırız. Çünkü iki büyük işi aynı zamanda yapmaya çalışan pek çok kimsenin hayatı yarımlardan ibarettir.

Peki, bu yarım kalan şeyler nelerdir?

Öncelikle hayallerimizdir. O hayaller ki risk almayı ve çok çalışmayı gerektirir. Eğer sadece hayal kurmakla yetinirseniz, hayali bir eviniz, hayali bir arkadaşınız, hayali bir arabanız ya da hayali bir işiniz olur.

Sonra yarım kalan şeylerden biri de beklentilerdir.

Sahi, bir insanın şu hayattan en büyük beklentisi nedir?

Bize sorarsanız sağlık, huzur ve mutluluktur. Sevdikleriyle güven içinde yaşayan, kimseye muhtaç olmadan geçinen, ömrünün sonunu da hayırla bitiren bir kişi, dünyanın en mutlu insanıdır. İlla ki farklı beklenti içinde olanlar da vardır ama çoğunluğun beklentisi bu yöndedir.

Hayatımızda yarım kalan şeylerden biri de projelerdir. Yeterince emek verilmeden çalışılan pek çok proje başarısızlıkla sonuçlanır. Hâlbuki herhangi bir işte veya projede başarılı olmak, başladığınız bir işi bitirme azminize ve ekip arkadaşlarınızla uyumlu çalışmanıza bağlıdır. Eğer bunların hiçbirisi sizde yoksa iki büyük işe aynı zamanda başlamanız hüsranla sonuçlanabilir.

Ayrıca şöyle de bir durum vardır; nasıl ki beş parmağın beşi de bir değilse insanların yetenekleri de aynı değildir. Kiminin elinden hiçbir iş gelmezken, kimi de aynı anda birkaç işi idare edecek yetenek ve beceriye sahiptir. Sözgelişi, bir insan hem iyi bir çizer hem de iyi bir yazar olabilir. Hatta aynı zamanda başka kitapların da editörlüğünü yapıp ham dosyaları basılı bir eser hâline getirebilir.

Abarttığımızı düşünüyorsanız bir de şunu dinleyin:

“…Önemli bir işi bitirince hemen diğerine koyul.”²⁵ İlahi emrini yerine getiren bir kimse, bundan daha fazlasını yapmaya da muktedirdir. O kimselerden biri de gemileri karadan yürüten, çağ açıp çağ kapatan Fatih Sultan Mehmet’tir.

Fatih’in devrinde yaşadığımızı varsayalım. Şimdi böyle birine tutup da “Şanlı bir komutansınız, genç yaşınızda altı-yedi dil biliyorsunuz ve Allah’ın lütfuyla da başarıdan başarıya koşuyorsunuz. Ayrıca Avni mahlasıyla da şiirler yazıyorsunuz. Bırakınız, bunu da bir başkası yapsın.” diyemezsiniz.

Çünkü bunun gibi kişiler ve durumlar birer istisnadır.

Her ne kadar istisnalar kaideyi bozmasa da Fatih gibi üstün yetenekli insanlara, “iki karpuz bir koltuğa sığmaz” derseniz, haddinizi aşmış olursunuz. Başta da ifade ettiğimiz gibi bu atasözünün gerçek muhatabı, sakin düşünmeyen ve işlerini güzel yapmayan kişilerdir. Şunu da unutmayalım ki “…Allah işini güzel yapanları sever.”²⁶

İşleriniz güzel, hayalleriniz ise beklentilerinizi karşılayan müşfik bir el olsun.

25 İnşirâh Suresi 7. Ayet Tefsiri

26 Âl-i İmran Suresi - 148. Ayet Tefsiri

Adam Adama Yük Değil,
Can Gövdeye Mülk Değil

Konuklarımız veya yanımıza bir iş için gelen kimseler yanımızda sürekli kalmazlar. Bu sebeple onlardan yüksünmenin doğru olmadığını belirtmek için “adam adama yük değil, can gövdeye mülk değil” deriz. Genellikle bu atasözünü misafirden haz etmeyen veya yanına bir iş için gelenleri tersleyen kimseleri uyarmak için kullanırız.

Öncelikle misafir konusunu ele alalım.

“Kim Allah’a ve ahiret gününe inanıyorsa misafirini iyi ağırlasın. Bunun uygun süresi bir gün ve bir gecedir. Misafirlik (hakkı) üç gündür, bundan sonra (misafire ikram) sadakadır…” Ayrıca “…misafirin de ev sahibini sıkıntıya sokacak kadar onun yanında kalması helal olmaz.”²⁷

Misafire bakış açımızı biraz daha geniş bir çerçeveden alırsak karşımıza şöyle bir tablo çıkar; karşıladığımız her yeni gün, sınandığımız her imtihan hatta kendimiz bile konuk sayılırız. Her günü misafir olarak gören bir kimse, yirmi dört saatin her anını en verimli şekilde kullanmaya çalışır, çünkü giden zaman bir daha geri gelmeyecektir. Sıkıntıları bir misafir gibi gören kimse, konuğunu sabır döşeğine yatırır çünkü sabır, “Sevinç kapısının anahtarıdır.” Kendini şu dünyada bir misafir gibi gören kimse de Allah’tan gayrısının geçici olduğunu ve ahiret için ciddi bir hazırlık yapması gerektiğini bilir. Çünkü öbür âlem sonsuzluk yurdudur.

Gelelim bir iş için yanımıza gelenlerin durumuna.

En çok yakındığımız şeylerden biri de bazı kimselerin bizi ancak işi düştüğünde aramasıdır.

Misafiri de işinin görülmesini isteyen kimseyi de bize gönderen Allah’tır.

Bu şuurla hareket eden kişi evine her geleni Allah’ın misafiri, yanına her geleni de Allah’ın bir emaneti olarak görür. Yani, adamlık etmiş olur. Ancak bunun da bir sınırı vardır.

Mesela haramda yardımlaşma yoktur.

Allah’ın yasak ettiği bir şeye bizi de bulaştırmak isteyen birine veya arsızlık edip de iyi niyetimizi sürekli kullanan bir kimseye aynı hoşgörüyü gösteremeyiz. Daha doğrusu göstermemeliyiz. İnanın ki bunun adı da adamlıktır. Şairin de dediği gibi:

“Âdeme âdem gerektir,

Âdem etsin Âdemi.

Âdem, Âdem olmayınca,

Âdem netsin Âdemi.”²⁸

“Âdem”, dediysek sözümüz sadece erkeklere has değildir. Bu sözümüze kadınlar da dâhildir. Nihayetinde misafirleri en güzel şekilde ağırlamamızı sağlayan onlardır. Yalnız misafir kabul etmeden önce dikkat etmemiz gereken bir püf nokta daha vardır. Nasıl ki bir konuk en iyi biçimde ağırlanmak isterse aynı şekilde ev sahibi de iyi bir hazırlık yapmak ve bunun için misafirinin geleceğinden haberdar olmak ister. O sebeple evimize misafir getirmeden önce eşimize haber verelim ki sonradan yaşanması muhtemel tatsızlıkların da önüne geçmiş olalım.

Evleriniz misafire, gönülleriniz ise iyilik ve güzelliklere açık olsun.

27 Hadislerle İslam III Misafirperverlik / İkram Ahlakı s. 257

28 Ziya paşa, https://www.fikriyat.com/galeri/edebiyat/divan-edebiyatindan-beyitler-ve-anlamlari/9

Demir Tavında Dövülür

“Her işin zamanında ve uygun durumda yapılması…” gerektiğini anlatırken “demir tavında dövülür” deriz. Nasıl ki sert bir maden olan demirin yumuşaması için ateşte kızdırılması gerekiyorsa insanın da işlerini sağlıklı bir şekilde yürütebilmesi için yaptığı işin aşamalarına ve zamanlamasına dikkat etmesi gerekir. İşte bu atasözünü işlerini zamanında yapmayan veya ertelemeyi alışkanlık hâline getiren kimseleri uyarmak için kullanırız.

Peki, işlerimizi belli bir plan dâhilinde ve disiplin içinde yapmazsak ne olur?

Tabii ki verimsizlik olur.

Sözgelişi tarlasını gelişigüzel sürüp tohum eken, sonra da keyfine göre sulayıp gübresini atan bir çiftçinin eline ziyandan başkası geçmez. Bir işten kârla ya da en az zararla çıkmak isteyen kimsenin izleyeceği yol bu değildir. O sebeple planlı ve disiplinli çalışmak verimi artıran ve insanın hayatına bereket katan en büyük etken olmuştur. Çalışmanın önündeki engelin ise tembellik olduğunu söyleyebiliriz. Kaldı ki tembellik sadece bir engel değildir.

Peki ya nedir?

Hür insanı esir eden bir prangadır.

Şöyle ki çalışmayan kimsenin de ekmek, su gibi temel ihtiyaçları karşılaması zorunludur. Çalışan biri bunları rahatlıkla alırken ve faturalarını öderken, tembel kimse bunları temin edebilmek için sürekli başkalarına borçlanır veya insanlara yük olur. Bu durumdaki bir insan esir değil de nedir?

Neyse, biz çalışmaya ve üretmeye devam edelim.

Pek çok şeyde olduğu gibi çalışma hayatında da süreklilik esastır. Çünkü “Çalışmadaki devamlılık, bütün güçlüğü yener.” Çalışmayan biri ise her geçen gün güçten kuvvetten düşer. Bu durum sadece dünyalık işlerimizin selameti için geçerli değildir, manevi dünyamızın gelişimi için de çok çalışmamız ve demiri tavında dövmemiz gereklidir.

Mesela bir günah işledikten sonra tevbeyi ertelemek felaketle sonuçlanabilir. Nedeni şu ki hiç kimsenin sabaha çıkma veya akşamı görme garantisi yoktur. “Zira tevbelerin kabul edilmeyeceği bir an vardır; bu da kişinin ölümünün gelip çattığı, canın boğaza geldiği andır. Ölümün ne zaman gelip çatacağı ise belli değildir.”²⁹

İşte bu yüzden ibadetleri ertelemek de tembellik sayılmıştır. Başka bir deyişle bunun adı gaflettir. Maalesef bir “insanı ateş değil, kendi gafleti…” yakmaktadır. Üstelik bazıları ibadet yapmak için emekli olmayı beklemekte ve en verimli çağını gafletle geçirmektedir. Oysa gençlik çağında yapılan her ibadet, Hakk’ın katında daha kıymetlidir. Ayrıca bedeniyle ruhunu bu ibadetlerden mahrum bırakanlar, farklı bir esaret hayatı yaşamaktadır. İbadetlerden alması gereken gıdayı vaktinde alamayan nice ruhlar, zamanla körelmeye ve geçici zevklerin bataklığında tükenmeye mahkûmdur. Gerçekten de bu hâl, acınası bir durumdur.

Her hâlükârda durumunuz iyi, ruhunuz ise diri olsun.

29 Hadislerle İslam II Tevbe / Günahtan Dönen Günahsız Gibidir S: 102

Ağlayanın Malı Gülene Hayretmez

“Birinden haksız olarak alınan malın…” alan kimseye yarar sağlamayacağını anlatmak için “ağlayanın malı gülene hayretmez” deriz. Genellikle bu atasözünü başkasının kazancını haksız şekilde alan veya mağdur birinin malına çok ucuz fiyat teklifi veren kimseleri uyarmak için kullanırız.

Aslına bakarsanız fırsatçılık yapan er ya da geç kendi başını ağrıtmış olur. Tecrübeyle sabittir ki her kim insanlara kolaylık sağlamışsa Allah da o kuluna kolaylık sağlamıştır. Yine her kim de insanlara zorluk çıkarmışsa ve işi fırsatçılığa dökmüşse Allah da o kulunun işlerini zora sokmuştur.

Bize yakışan şey ise fırsatçılık yapmak veya zorbalık etmek değildir.

Peki ya nedir?

Yüce Allah’ın rızasını esas alıp hiç kimseye haksızlık etmemektir. Velev ki elimizden bir şey gelmese bile ağlayan birini teselli edebiliriz.Gerçekten de gamlanan, kaygılanıp da üzüntüye kapılan gönüldür.

Gönül ise “Bir binadır ki mimarı muhabbettir.” Muhabbeti sağlamak içinse insanın kendisi dışındaki bütün varlıklara saygı duyması gerekir. Saygı, muhabbetin anahtarıdır. Ne yazık ki son yıllarda bu anlayıştan uzaklaşıp yalancı sevdaların peşine düşer olduk. O yalancı sevdalardan biri de insanın sadece kendi çıkarını gözetip dünyevileşmesidir.

“…Dünyevileşmek, dini inanç, değer ve davranışların insanın hayatından uzaklaştırılması anlamına gelip Yüce Yaratıcı’yı hatırdan çıkarıp tamamen dünyaya yönelme, ölümü unutup dünyaya bağlanma, dünyaya kilitlenip ahireti hiç düşünmeme hâlidir.”³⁰ İşte bu hâlin kötü neticelerinden biri de gönülleri imar edecek olan gücü, yani muhabbeti kendimizde bulamamaktır.

Az önce de söylediğimiz gibi; muhabbetin anahtarı saygıdır.

Üstelik saygı, insani bir görevdir.

Bu bilinçten yoksun olan kişiye, “ağlayanın malı gülene hayretmez” sözünü hakkıyla anlatamazsınız. Çünkü böyle biri elde ettiği haksız kazancı veya saltanatı zekâsının bir ürünü olarak görmektedir ve neredeyse bir ölümlü olduğunu unutmaktadır. Tarihe baktığınızda faniliğini unutup da firavunlaşan bazı kimselerin bu dünyadan kötü bir şekilde ayrıldığını görürsünüz. Vaktiyle tamamen dünyaya kilitlenen bu insanlar için hayat, artık ele gelmez bir fırsattır. Neyse ki bu fırsatı değerlendirmek için bizim elimizde adına “ömür” denilen bir maden vardır.

Öyleyse, bu maden başımıza çökmeden yeryüzünü iyilik bahçesine çevirelim.

30 Hadislerle İslam III Dünyevileşme Ve Tamahkârlık / Geçici Olana Gönül Bağlamak s. 633

Gelini Ata Bindirmişler “Ya Nasip” Demiş

“Bir işin kesin sonucunu görmeden, o işe oldu gözüyle bakılmasının…” doğru bir düşünce olmadığını anlatmak için gelini ata bindirmişler “ya nasip” demiş, deriz. Bu atasözünü çoğunlukla yaptığı işin sonucu kesinleşmeden sevinen veya tüm olasılıkları hesap etmeden başarıyı uman kimseleri uyandırmak için kullanırız.

Hiç umulmadık yerlerden gelmesi muhtemel sorunlara karşı tedbir almayan biri gerçekten de uyuyor demektir. Sözgelişi, sınavlarına birkaç gün kala çalışmayı alışkanlık hâline getiren ve genellikle iyi sonuçlar alan bir öğrenciye, hiç çalışmadığı yerden de soruların gelebileceği uygun bir dille anlatılmalıdır. Eğer biz de şu hayatta acı sürprizlerle (daha az) karşılaşmak istiyorsak her şeyi “oldubittiye” getirmeden ve “nasip” kelimesinin içindeki sırrı da anlamaya çalışarak yaşamaya gayret göstermeliyiz.

Niçin böyle söylüyoruz?

İşlerimizi en iyi biçimde yapıp bütün tedbirleri almış olsak bile yine de elimize Allah’ın takdir ettiğinden başkası geçmez de onun için böyle söylüyoruz. Bu ilahi bir hakikattir. Öyle ki “Allah sana bir zarar verecek olursa onu O’ndan başka giderecek yoktur. O senin hakkında bir iyilik dilerse onun lütfunu engelleyebilecek de yoktur. Bunu kullarından dilediğine nasip eder. Bağışlayan ve esirgeyen O’dur.”³¹

Bu hakikati önemseyen bir kimsenin kalbi huzur ülkesine benzer, yani oldukça sakin ve güvenlidir. Fakat hakkına razı olmayıp da isyan eden birinin kalbi ise virane bir eve benzer, yani oldukça huzursuz ve tekinsizdir.

İşte nasibin içindeki sır budur; hakkına razı olup her halükarda Allah’a boyun eğmesini bilmektir. Bu da herkesin yapabileceği bir şey değildir çünkü Allah’tan gelene razı olmak kulluğun zirvesidir. Zirveyi görmek başka bir şeydir, zirveye çıkmak başka bir şeydir ama zirvede kalmak bambaşka bir şeydir.

Biraz daha açık konuşmak gerekirse zirveyi gören hedefini görmüş olur, hedefine varan biri de amacına ulaşmış sayılır lakin henüz ciddi bir başarı elde edilmemiştir. Nedeni şu ki:

“Bu yoldan çoklar gider,

Aç gelir, toklar gider.

Sinemi kalkan ettim,

Her gelen oklar gider…”³²

Asıl mesele her türlü zorluğa karşı sinenizi kalkan edip zirvedeki yerinizi muhafaza etmektir. Bunu başaran kimse, dünyanın en uyanık insanıdır. Buradaki uyanıklıktan kastımız açıkgözlülük falan ne değildir.

Peki, ya nedir?

Tıpkı ata bindirildiğinde “ya nasip” diyen gelin gibi kesin sonucu görmek isteyen aklı başında bir kimsedir. Allah’ın izniyle böyle birinin kalbine gelen vesvese okları hedefini tutturamaz ve şeytan o kişiyi isyana sürükleyemez. Böylelikle o uyanık kişi huzur ülkesinde yaşamaya devam eder.

Huzurunuz yerinde, gözleriniz daima hedefte olsun.

31 Yûnus Suresi 107. Ayet Tefsiri

32 Türkü – Urfa Yöresi

Can Boğazdan Gelir (Geçer)

“İnsanın yiyeceğine önem vermesiyle güçleneceğini veya yemeden yaşamanın mümkün…” olmayacağını anlatmak için “can boğazdan gelir ya da can boğazdan geçer” deriz. Sağlığımız için gerekli besinleri vaktinde ve yeterince almamız hayati önem arz etmektedir. Bu atasözünü genellikle bu meseleyi önemsiz gören veya beslenmesine yeterince dikkat etmeyen insanları uyarmak için kullanırız.

Örneğin zayıf veya güzel görünmek uğruna kontrolsüz bir şekilde diyet yapan kimseler, tıp dilinde anoreksiya nevroza ya da anoreksiye, yani zayıflık hastalığına yakalanır. İnsanı ölüme bile götüren bu tür hastalıklar, nice evladımızın hayatını genç yaşta karartmıştır. Ayrıca çocuklarının tıpkı bir mum gibi tükenerek eridiğini gören aileleri de perişan etmiştir.

İşin garip tarafı nedir biliyor musunuz?

Zayıflık hastalığına yakalanan bir kimseyi kolay kolay ikna edemezsiniz. Böyle biriyle yemek yemenin önemi hakkında konuşurken sizi dinlediğini sanırsınız ama onun aklından ne geçtiğini bilemezsiniz. Çoğunlukla bu tür kimselerin aklında yemeklerin lezzeti değil de bunların ne kadar kalori ettiğinin hesabı vardır. Bu hesabı aşırı kilolu birinin yapması gayet normaldir lakin bir deri bir kemik kalmış birinin yapması oldukça şaşırtıcı ve bir o kadar da anormaldir. O sebeple böyle kimselere “can boğazdan geçer” sözünü en iyi anlatacak kişi, bu işin uzmanlarıdır.

Mademki zayıflık hastalığına yakalanan kimseleri işin ehline havale ettik, öyleyse biraz da gerekli besin maddelerini vaktinde ve yeterince almayan başka kimselerden bahsedelim. Kısacası bunlara “iş kolikler” diyelim. Tabii ki işine tutkuyla bağlanan herkesi bu kategoriye alamayız fakat önceliği işi olan bazı kimselerin ne zaman, ne kadar ve kaç öğün yemek yediği belli değildir. Sizin anlayacağınız bu iki grup insanın da beslenme biçiminde bir denge yoktur.

Peki, sağlıklı ve dengeli beslenmenin ölçüsü nedir?

Kesinlikle vücudun gereksinim duyduğu gıdaları yemektir.

Ama nasıl yemektir?

Elbette tıka basa yiyip içmek değildir. Her ne kadar can boğazdan gelse de aynı canın boğazdan çıktığını da unutmayalım lütfen! Helal ve temiz olan yiyeceklerden yiyelim ama israf da etmeyelim. Bakınız Yüce Allah bu hususta ne buyuruyor: “Ey âdemoğulları! Her namaz kılacağınızda güzelce giyinin, yiyin için fakat israf etmeyin. Çünkü Allah israf edenleri sevmez.”³³

Peki, Yüce Allah hangi kullarını daha çok sever?

Hayatının her anında aşırılıktan uzak duran, ölçüyü kaçırmayan ve haddini aşmayan kullarını daha çok sever. O hâlde bu sevgiyi kazanmak için sadece bedenimizi beslemeyelim. Ruhumuzun da gıdası olan namaz, oruç gibi ibadetleri bize emredildiği biçimde yapalım ki beden ve ruh sağlığımız bozulmasın.

Sofralarınız zengin, gönülleriniz engin olsun.

33 A’raf Suresi 31. Ayet Tefsiri

EKEN BİÇER KONAN GÖÇER

Eken Biçer, Konan Göçer

“Emek verip ekin ekenin ürün alacağını, gezerken bir yerde konaklayan” birinin de “oradan kalkarak başka bir yere gideceğini” belirtmek için “Eken biçer, konan göçer” deriz. Bu atasözünü çoğunlukla bir şeyleri elde etmek veya hayatımızı devam ettirebilmek için çaba göstermek gerektiğini, bir yerlerde konaklayan kimsenin de bir gün göçüp gideceğini anlatırken kullanırız.

Gelen geçer, konan göçer. İnsan, nasip oldukça yer içer.

İşte o nasibi arayıp bulmak için de size, bize gayret etmek düşer. Nasip demişken; “nasip” sadece boğazımızdan geçen lokma veya giydiğimiz hırka değildir. İnsanın şükürden, fikirden, sabırdan, nezaket ve kanaatten de bir nasibi olmalıdır. Mesela kanaatten nasibi olmayanı dünya malı zengin etmez. Bize göre asıl dikkat edilmesi gereken mesele şudur; dünyadaki nasibimizi ararken ve bunun mücadelesini verirken, ahiretteki nasibimiz için de bir şeyler yapmalıyız.

Ama ne yapmalıyız, nasıl yapmalıyız?

Tabii ki orada hangi ürünü almak istiyorsak burada onun tohumunu ekmeliyiz.

Sözgelişi dünyada kötülük tohumu eken biri ahirette iyilik çiçekleriyle karşılanmayı beklemesin. Şüphesiz orada iyi bir şekilde karşılanmanın yolu iyilik yapmaktan ve iyililerle beraber olmaktan geçer. Bunu da bilmeyenimiz yoktur herhâlde. Gerçi mesele bilmek de değildir, çünkü bazı kişiler iyi şeyler bildiği hâlde kötü işler ile meşgul olmaktadır. Nihayetinde hepimiz geçici olan şu dünya konağından ebedi olan ahiret yurduna göçeceğiz. Bunun için de dünya - ahiret dengesini gözetmek durumundayız.

“…Müminden ne dünyasını ahireti için terk etmesi ne de ahiretini dünyası için feda etmesi istenir… Sevgili Peygamberimize ait bir hadis olmasa da hikmetli ve özlü bir söz olan, ‘Hiç ölmeyecekmişsin gibi dünya için, yarın ölecekmişsin gibi ahiretin için çalış!’ şeklindeki meşhur deyiş de dünya ve ahiret dengesini vurgular.”¹

Buna dikkat eden biri için dünya - ahiret dengesini sağlamak zor olmasa gerektir. Hazır “can saatimiz” tıkır tıkır işliyorken ne ektiğimize ve ne biçmek istediğimize karar verelim. Hem de sağlıklı bir şekilde karar verelim ki hayat boyu izleyeceğimiz rota da doğru olsun.

Eğer yanlış bir kararla eğri bir yola girersek gideceğimiz yön de yanlış olur. Bu kadar yanlışın içinde bocalayan bir insanın ahireti hatırlayıp oradaki nasibi için çalışması oldukça güçtür. O hâlde işin kolayını tutup rotamızı Kur’an ve sünnetin yoluna çevirelim ki dengemiz bozulmasın.

Emek verip de biçtiğiniz her şey değerli, şu dünya konağından göçüp de gideceğiniz yer, buradan daha hayırlı olsun.

1 Hadislerle İslam III Dünya Ve Ahiret / Bize Dünyada İyilik Ver, Ahirette De İyilik Ver! s. 626

Eskisi Olmayanın Yenisi Olmaz

“Yeni bir şey edinildiğinde eskisinin hemen elden çıkarılmasının” doğru olmadığını anlatmak için, “eskisi olmayanın yenisi olmaz” deriz. Bu atasözünü genellikle eskiyen eşyaları atmak yerine onları tekrar kullanmanın önemini vurgulamak veya eski de olsa bir eşyanın değerli olduğunu hatırlatmak için kullanırız.

Belli ki bu söz, her şeyin el emeği göz nuru verilerek hazırlandığı zamanlarda söylenmiş olmalı. Günümüzde çoğu eşya fabrikasyon olduğundan ve çok miktarlarda üretildiğinden bozulan, yıpranan, kırılan veya eskiyen eşyalar çabucak gözden çıkarılmaktadır. Ayrıca modanın cazibesine kapılıp da her sene eşyasını değiştiren ve kılık kıyafetini yenileyen insan sayısı da az değildir. Öyle ya da böyle eşyanın veya elbisenin yok pahasına elden çıkarılması ya da çöpe atılması israftır.

Peki, israfın önüne geçmek için ne yapmak lazımdır?

Elbette ihtiyacı olan birine vermek suretiyle eski de olsa bir eşyayı değerlendirmek lazımdır. Unutmayalım ki bize eski gibi görünen bir eşya başkasının yenisidir ve şu hayatta herkes bizim elimizdeki imkânlara sahip değildir. O sebeple eski ya da yeni olsun, her nimetin kıymetini bilip hakkını vermeye çalışalım.

Kıymet bilen kendi değerini yükseltmiş olur.

Aslına bakarsanız “bize değer kazandıran şeyler, yaptığımız işlerdir” güzel düşüncelerdir. Güzel düşünceli bir insan kâinatta her şeyin bir duruşu ve ruhu olduğunu bilir. Mesela babaannemizden veya dedemizden bize miras kalan eski bir sandalye, çeyiz sandığı ya da baston sadece bir eşya değildir, kıymetli bir hatıradır, hazinedir. Tüm bu eski eşyalar bizim hafızamız olur. Yeni neslin de bunları görmesi ve bir zamanlar ne işe yaradığını bilmesi gerekir. Hız ve tüketim çağında yaşayan gençlerimize bir zamanlar bu yollarda kağnı arabalarının gezdiğini, evleri aydınlatmak için lüks lambaların kullanıldığını da hatırlatalım. Nereden geldiklerini ve nereye gideceklerini unutmasınlar. Hem böylelikle bizi biz yapan değerlere ve kültürel mirasa da sahip çıksınlar.

Binlerce yıllık bir tarihin mensupları olan bizler, tıpkı ulu bir çınar gibi ayakta duran yapıları ve bunları meydana getiren medeniyeti “eski” ya da “köhnemiş” diye bir kenara atacak değiliz ya! Eğer bizim çabamız güzel olan şeyleri muhafaza etmek olursa şu aziz vatanda bir kibrit çöpü dahi ziyan edilmez.

Çabanız ve düşünceniz güzel, vefanız kalıcı bir eser gibi sağlam olsun.

Ölenle Birlikte Ölünmez

“Ölen bir kimsenin ardından” sürekli “ağlayıp sızlamanın onu geri getirmeyeceğini ve üzüntülüyken de ölçülü davranmak gerektiğini” anlatmak için “ölenle birlikte ölünmez deriz. Bu atasözünü, ölen bir yakını için ağıtlar yakan ve ölümün hayat kadar doğal bir şey olduğunu unutan kimseleri kendilerine getirmek için kullanırız.

Evet, ölüm de hayat kadar doğaldır.

Öyle ki Hz. Âdem babamız ile Havva annemizden bu yana şu yeryüzüne sayısız insan topluluğu gelip gitmiştir. Kiminin işi imar etmek olmuştur kimi de ömrünü yakıp yıkmakla geçirmiştir lakin hiçbiri burada kalıcı olamamıştır. Bizim de son lokmamızı yiyip, son nefesimizi verdikten sonra bu dünyadan nasibimiz kesilecektir ve amel defterimiz de kapanacaktır. Ancak ardında kesintisiz bir hayır bırakanlar için mahrumiyet söz konusu değildir. En bilindik anlamıyla kesintisiz hayır, sadaka-i cariye demektir.

Örneğin “İçerisinde Allah’a ibadet edilen mescitler ve ilim tahsil edilen okullar başta olmak üzere, insanlara hatta can taşıyan her bir varlığa yarar sağlayan müesseseler kurmak da bir sadaka-i cariyedir.”²

Aynı şekilde faydalı ilim öğrenip kıymetli bir eser bırakmak ve ardından dua edecek hayırlı bir evlat yetiştirmek de böyledir. Yani bir yakınımız ölüp gitmiş olsa bile geride kalan bizlerin yapacak daha çok şeyi vardır. Eğer her ölenle biz de ölmüş olsaydık, henüz toprağa girmeden işleyeceğimiz kesintisiz hayırları da defnetmiş olurduk.

Eh… Her ne kadar bu sözümüz acısı henüz taze olan birinin yüreğine işlemese de hiç değilse onu teselli etmiş oluruz. O hâlde biz esas derdimize dönelim ve asıl üstünde durmamız gereken o şeyi düşünelim.

Sahi, üzerinde durmamız gereken o şey de nedir?

Tabii ki son nefeste imansız gitmemektir.

Gerçek kurtuluş, “Allah’a, meleklerine, kitabına, O’na kavuşmaya ve Peygamberine iman etmektir. (Aynı şekilde) son dirilişe iman etmektir.”³ Bu kurtuluşa ermek için iman esaslarını dilimizle söyleyip kalbimizle de tasdik etmek, yani onaylamak lazımdır. Mademki onaylıyoruz, öyleyse salih ameller işleyerek nurumuzu artırmaya bakalım çünkü bir müminin nuru dünyada işlemiş olduğu salih amellerdir. Bu amellerle Allah’ın huzuruna varanlardan oluruz İnşallah.

O “Allah (ki) iman edenlerin velisidir; onları karanlıklardan aydınlığa çıkarır. İnkâr edenlerin velileri ise sahte tanrılarıdır; onları aydınlıktan çıkarıp karanlıklara sokarlar.”⁴ O’na kavuşmayı arzulayan gönüller için ölüm, bir bayram günüdür.

Ölüm güzel bir şey olmasaydı, ölür müydü Peygamberimiz?

Gerçekten de bu yönüyle baktığımızda ölüm, güzel bir şeydir; Allah’a kavuşmayı istemek güzel bir şeydir, karanlıklardan aydınlığa çıkmak güzel bir şeydir.

Hayatınızdaki güzellikler çok, içinizdeki karanlıklar ise yok olsun.

2 Hadislerle İslam VII Vakıflar / Kesintisiz Hayır s. 409

3 Hadislerle İslam I Meleklere İman / Rahmetle Kuşatılmak s. 535

4 Bakara Suresi 257. Ayet Tefsiri

Terzi Kendi Söküğünü Dikemez

İnsanların başkalarına yaptıkları hizmetleri kendilerine yapmadıklarını anlatmak için “Terzi kendi söküğünü dikemez.” deriz. Esasında kendi söküğünü dikemeyen terzi yoktur fakat bir ücret karşılığında yaptığı işe daha çok önem verip de kendi işini aksatan terziler vardır. İşte biz bu atasözünü kendi işimizin de önemli olduğunu hatırlatmak için kullanırız.

Sözgelişi başkalarına ev yaptığı hâlde kendisinin bir evi bile olmayan müteahhitler, yüzlerce kitabın çıkmasını sağlayıp da bir türlü kendi dosyasını yayına hazırlayamayan editörler, yine başkalarının çocuklarını yetiştirdiği hâlde kendi çocuğuna yeterince zaman ayıramayan eğitimcilerimiz vardır.

Tamam, hayatın devamını sağlamak adına para kazanmak ve başkalarının işini sorunsuz bir şekilde halletmek iyidir ama insanın kendi evindeki veya iş yerindeki sorunları çözmek için de biraz gayret göstermesi lazımdır. Çünkü çözüm bekleyen sorunların ve ihmal edilen işlerin sonu çok acı veren pişmanlıklarla bitebilir. Şöyle ki eğer bir elektrik ustası başkasının evinde çıkabilecek her türlü sorunu vaktinde giderirken, kendi evindeki elektrik kaçağını “yarın yaparım” diye ertelerse bir felakete kapı aralamış olur. İşte bu ustalık değildir. Asıl marifet, insanın kendi söküğünü de zamanında dikecek bir beceriye sahip olmasıdır.

Çok şükür ki kendi elleriyle evini yapan taşeron ustalar, kendi bahçesini çiçeklerle donatan bahçıvanlar, ailesinin eğitimiyle yakından ilgilenen eğitimciler ve en az başkalarının sağlığını önemsediği kadar kendi ailesinin sağlığıyla da ilgilenen doktorlarımız vardır, bundan sonra da olmaya devam edecektir. Ancak bu şekilde düşünen insan sayısı arttıkça yaygın olan kanaat, yani “Terzi kendi söküğünü dikemez.” sözü değişecektir ve belki de bunun yerine, “Terzi önce kendi söküğünü diker.” sözü hafızalardaki yerini alacaktır.

Tabii ki bu sözümüz bir temenniden ibarettir.

Tıpkı bu atasözünde olduğu gibi değişmesini istediğimiz her şey için değişimin kendimizden başlaması şarttır. Mesela çevre kirliliğinden bahseden bir kimse eğer yerlere çöp atmaya devam ediyorsa onun sözleri slogandan öteye geçemez. O sebeple gerçek hayatta karşılığı olmayan sözler ruhsuz bir cesede benzer. Nasıl ki her yeni gün gecenin örtüsünden sıyrılıp bizi öyle selamlıyorsa biz de gereksiz sözler örtüsünden sıyrılıp hayatı ve insanları aynı şekilde kucaklayabilmeliyiz.

Sahi, gerçekten de bunu yapabilir miyiz?

Kendi söküğümüzü dikmeye niyet ettikten sonra her şeyin üstesinden geliriz evvel Allah. Yeter ki biz buna yürekten inanalım, kendimizin ve yakınlarımızın işlerinin de önemli olduğunu aklımızdan çıkarmayalım.

Acele İşe Şeytan Karışır

“Düşünüp taşınmadan ivedi olarak yapılan işten iyi sonuç alınmayacağını” belirtmek için “acele işe şeytan karışır” deriz. Genellikle bu atasözünü plansız programsız iş yapan ya da öfkeli anında ani kararlar vermeye yatkın olan kimselerin hata yapmasını önlemek için kullanırız. Gerçekten de öfke vb. durumlarda aldığımız her karar, bizim veya sevdiklerimizin daha fazla üzülmesine sebep olabilir.

Örneğin, herhangi bir sebepten dolayı evlatlarına kızgın olan bir baba, almış olduğu ani bir kararla bütün malını mülkünü satışa çıkartabilir. Hatta aynı baba evlatlarına dönüp şöyle de diyebilir:

“Size bir kuruş bile bırakmayacağım!

Oldu mu şimdi?

Tabii ki olmadı. Aceleyle verilmiş her karar gibi bunda da hata payı oldukça yüksektir. Oysa acelecilikten sakınan yumuşak huylu ve sebatkâr kimseler hata payını en minimum seviyeye indirmesini bilir. İşte, şeytan bizi tam da bu noktadan avlamaktadır, yani aceleci davranışlarımız ve sebatsızlığımız onun işine gelmektedir.

Hâlbuki bu şekilde davranan birinin hedefine varmadan nefesi tükenir.

“Teenniyle, yani ilerisini düşünerek hareket eden bir (kimse ise) hedefine erken(den) varır. Aceleci kimse bilmeden konuşur, anlamadan cevap verir; birini denemeden över, ardından övdüğünü yermek zorunda kalır; düşünmeden karar verdiği için de pişman olur.”⁵

Ne yazık ki biz de zaman zaman düşünmeden hareket ettiğimiz için bu benzer hatalar işleyebiliyoruz. Nihayetinde insanız ve ani çıkışlar yaparak birilerinin kalbini de kırabiliyoruz. Aynı şekilde başkaları da kalbimizdeki fay hattını harekete geçirip bizi derinden sarsabiliyor. Allah’tan tevbe kapısı açık da yeniden insani ayarlarımıza dönebiliyoruz. Hazır bu kapıdan girmişken, salih amel işleme noktasında acele etmeye ne dersiniz?

Evet evet illaki bir şeyde acele etmemiz gerekiyorsa bu alternatifi iyi değerlendirelim. Çünkü bizi dermansız veya nefessiz bırakacak olan bir hastalığın ya da ölümün kapımızı ne zaman çalacağı belli değildir.

Sahi, salih amel nasıl bir alternatiftir?

“Kur’an’da salih amelin, kötülüklerin ve günahların karşısında bir alternatif olarak sunulduğu görülür.” Yani bizim için çok güzel bir alternatiftir. “Bu alternatif, kulun hem kendisine yaptığı kötülükler hem de başkalarının kendine yaptığı kötülükler için geçerlidir…”⁶

Bir iş yapmaya niyet ederken teenniyle, yani acele etmeden karar verelim ki işimize şeytan karışmasın. Hem böylelikle hedefimize selametle varmış oluruz.

Alacağınız her karar ve ulaştığınız her sonuç, hakkınızda hayırlara vesile olsun.

5 TDV İslam Ansiklopedisi – Teenni

6 Hadislerle İslam III Salih Amel / İyi İş, Doğru Davranış s. 39

Gemisini Kurtaran Kaptandır

“Güç bir duruma düşüldüğünde ne yapıp edip kendisini veya yakın çevresindekileri kurtaran” çözüm odaklı insanlar için “Gemisini Kurtaran Kaptandır.” deriz. Bu atasözünü çoğunlukla kriz üreten değil, krizleri çözme hususunda maharetli olan kimselerden bahsederken kullanırız. Çünkü böyle kimseler ani bir durumla karşılaştıklarında hemen paniğe kapılmazlar.

Peki, ya ne yaparlar?

Akıllıca hareket edip düşünürler ve sıra dışı fikirler bulup aleyhlerine olan bir durumu lehlerine çevirirler. Bu tür kimseler devletin en üst kademesinden biri olup gemileri karadan da yürütebilir veya sıradan bir çoban olup da koyunların başlarına fener bağlatıp sayılarını çok gösterir ve böylelikle düşmanın gözünü korkutup geri çekilmelerini sağlar.

Her toplumda şahsiyetiyle, pratik zekâsıyla ve cesaretiyle ön plana çıkıp da ailesinin, komşusunun veya milletinin derdini omuzlayan çözüm odaklı insanlar vardır. İster çoban olsun, isterse hükümdar olsun, bir kişinin gerçekten de çözüm odaklı bir insan olup olmadığını nasıl anlarız?

Kesinlikle zor bir durumla karşılaştığımız zaman anlarız.

Savaş ya da doğal afet gibi imtihanlarla sınandığımızda, âdeta onların varlığından güç alıp geleceğe daha bir umutla bakarız. Kendilerinden güç aldığımız bu insanlar, belki de dünyanın en yalnız ya da en anlaşılmaz kimseleridir çünkü yaşadıkları toplumda hak ettikleri değeri göremezler. Öyle de olsa onların eline de çok kıymetli bir hazine geçer. O hazineye “tecrübe” deriz.

“Tecrübesiz akıl bir iş beceremez.” derler.

Yeterince tecrübeli bir kaptan, gemisi su aldığında gemiyi ilk terk edecek olan kişilerin fareler olduğunu bilir ve tedbirini ona göre alır. Tedbirden sonrası artık tevekküle kalmıştır. Bir kişi ne kadar akıllı, becerikli veya tecrübeli olursa olsun, takdiri bozamaz.

O sebeple bize düşen gemiyi sağlama almak için elimizden gelenin en iyisini yapmaktır. Gerisi takdiri ilahidir. Gelelim kimlerin kaptan olduğuna…

Aslına bakarsanız hepimiz bir geminin kaptanıyız. Yani herkesin sorumlu olduğu bir alan veya yerine getirmesi gereken bir ya da birkaç görevi vardır. Her kim sorumlu olduğu alandaki krizleri iyi yönetirse ve görevini aksatmadan yaparsa, o kişi gemisini kurtarmış sayılır. Günümüzde kurtarılmayı bekleyen o kadar çok gemi vardır ki sözgelişi dağılan nice yuvalar batmakta olan gemileri andırır.

“Aile (ise) toplumun bel kemiğidir.”

Nasıl ki bir insan bel kemiğinden zarar gördüğünde felç olma tehlikesiyle karşılaşıyorsa aynı şekilde dağılan her yuva da toplumun huzuruna ciddi zararlar verebilir. Bu zararları bertaraf etmenin en etkili yollarından biri de aile içinde sağlıklı bir iletişim kurmaktan geçer.

Eğer bir kaptan gemisini kurtarmak istiyorsa bu dili mutlaka öğrenmelidir, muhakkak kullanmalıdır.

.

Evdeki Pazar (veya Hesap) Çarşıya Uymaz

“Önceden tasarlanan bir işin umulduğu gibi sonuçlanmayacağını ve düşünüldüğü gibi olmayacağını” anlatmak için “evdeki pazar veya hesap çarşıya uymaz” deriz. Bu atasözünü, planlarını kendi bilgi birikimine göre yapan ama uygulamada her şeyin düşündüğü gibi çıkmayacağını hesap edemeyen kişileri uyarmak ve onları doğru düşünmeye yönlendirmek için kullanırız.

Gerçekten de şu hayat, her şeyin tıkır tıkır işlediği bir saat gibi değildir, her karış toprağında tatlı ve acı sürprizler olan çetin bir yol gibi engebelerle doludur. O yüzden hayatın bu değişken yapısı göz önüne alınarak ciddi bir hazırlık yapılmalıdır. En azından insanın yola çıkmadan önce bir (B) planı olmalıdır ve beklenmedik bir durumla karşılaştığında hangi adımı atması gerektiğini öngörebilmelidir. Bu öngörüden yoksun olan, yani bir işin ilerisini kestiremeyen kişi başarının kokusunu dahi alamaz.

Özellikle düğün yapma hazırlığında olan çiftler iyi bir piyasa araştırması yapmalıdır. Tamam, Allah, evlenen kimselerin yardımcısıdır. “Sevgili Peygamberimizin ifadesine göre, Yüce Allah’ın, iffetini korumak için evlenene yardım etmesi haktır…”⁷ Bize düşen görev, maddi ve manevi olarak buna hazırlıklı olmaktır ve kurduğumuz yuvanın düzenini sağlayıp eşimizle iyi geçinmektir. Gerek evlilik hayatında gerekse iş sahasında olsun herkes payına düşeni yaparsa evdeki hesabı da çarşıya uydurmuş olur. Aksi hâlde mutluluğun Kaf dağında olduğu düşüncesine kapılıp kendi yuvamızda mutsuz bir hayat sürebiliriz.

Oysa mutluluk bizim içimizdedir.

Hesapsız kitapsız yaptığımız her iş de bu mutluluğu baltalayan olumsuz bir etkendir. Hesap kitap derken, sadece bu dünyadaki kârımızı veya zararımızı düşünmeyelim lütfen! Çünkü esas kâr da zarar da öbür âlemde karşımıza çıkacaktır.

İyi de bu nasıl olmaktadır?

Aslında her şey canımız ölümün eline geçtikten sonra başlayacaktır.

Nihayetinde ölümün eline geçmedik can kalmayacaktır. Ölümden sonraki hayatta cennete girmeyi arzulayan bir kimsenin de hesaba katması gereken şey, Allah’ın rızasını elde etmek olmalıdır. Bunda gevşeklik gösteren kimse, kendini kandırmış ve Allah’ın korumasından da uzaklaşmış olur.

Peki, bir Müslüman Allah’ın korumasına girmek için ne yapmalıdır?

Kesinlikle Allah’ın dini için çalışmalı ve O’nun kullarına iyi muamelede bulunmalıdır. Dünyadayken bu hesabı yapmayan kişinin ahiret pazarındaki şaşkınlığı ve pişmanlığı çok büyük olacaktır. Kaldı ki orası pişmanlık yeri değildir, pişman olup hesabımızı düzgün yapmamız gereken yer burasıdır.

Burası, ahiretin tarlasıdır.

Bu tarladan ahirete götüreceğiniz hayır hasenatınız bol olsun.

7 Hadislerle İslam IV Evlenmek / Hayatı Paylaşmak s. 37

Alçak Yerde Tepecik Kendini Dağ Sanır

“Bilgili kimselerin bulunmadığı (bir) yerde cahil kişilerin bilgiçlik taslayacağını” belirtmek için “Alçak yerde tepecik kendini dağ sanır.” deriz. Gerçekten de yetenekli kişilerin olmadığı ya da pek az bulunduğu bir yerde, az becerikli olan bazı insanlar kendilerini üstün yetenekliymiş gibi göstermeye çalışırlar ve üstelik bunu bir övünç meselesi hâline getirirler. İşte bu atasözünü onların böbürlenmesinin yersiz olduğunu dile getirirken kullanırız.

Gerçekten de böbürlenmek yersiz bir şeydir. Önemli olan tevazu sahibi olabilmektir. Şunu da aklımızdan çıkarmayalım ki bugün “eşeğe binip hava atanlar” yarın “ata binince aklını kaybedebilir.”

Sizin anlayacağınız, kibre kapılmak akıllı bir kimsenin yapacağı iş değildir. Hem kibirlenmek şeytana ve onun gibi düşünenlere ait bir yol olup, Peygamberlerin ve onları takip eden iyi huylu insanların izlediği yol, güzel ahlaktır. Bu iki yol arasında ince bir çizgi vardır ki bu çizginin adına “haddini bilmek” deriz. Her kim haddini bilmezse veya haddini aşarsa çizginin öbür tarafına geçmiş olur. Çizginin öbür tarafı kendini dağ gibi gören tepecikler ile doludur. En iyisi mi biz çizginin diğer tarafındaki yerimizi muhafaza etmeye bakalım. Bunun için de güzel ahlakın merkezine inmeye çalışalım. Sahi, güzel ahlakın merkezinde ne vardır?

Tabii ki “Allah’ın rızası” vardır.

O’nun rızasını elde eden kimseye Yüce Allah’ın dostluğu ikram edilir.

“Bilesiniz ki Allah dostlarına asla korku yoktur; onlar üzüntü de çekmeyecekler. Onlar ki iman etmişler ve takvaya ermişlerdir, işte onlara hem bu dünya hayatında hem de âhirette müjdeler olsun! Allah’ın sözlerinde değişme olmaz; (öyleyse) en büyük kazanç budur.”⁸

O hâlde bütün yeteneğimizi bu kazancı elde etmek için kullanmaya ne dersiniz? Nihayetinde hepimiz şu dünya konağından uçup gideceğiz. Henüz elli iki yaşındayken bu konaktan giden ve kanser hastasıyken duygularını dile getiren bir şairin de dediği gibi:

“Hala yaşım genç ama vücudum ölgün gibi,

Bütün acı günlerim aklımda, bugün gibi.

İçim hayata küskün, dış yüzüm düğün gibi,

Elli iki yıl geçti; elli iki gün gibi…”⁹

Bizim de sayılı günlerimiz geçmekte olup, açık bir yerde tepecik kurmaya veya çizginin diğer tarafında bilgiçlik taslamaya ayıracak vaktimiz yoktur.

Dünya ve ahiret hayatında alacağımız müjdeler kesintisiz olsun.

8 Yûnus Suresi 62-64. Ayet Tefsiri

9 Sahir Erozan, Celal, “Sevgisiz Sevgiliye”, Siyah Kitap/Muhtar Halit Kütaphahenesi Külliyatı: 1912 Orijinal kaynağı: California Üniversitesi Dijital ortama aktarılmış, 2012, s.155

Gülme Komşuna Gelir Başına

“Birinin başına gelen kötü bir durum senin de başına gelebilir” anlamında kullandığımız atasözüne “gülme komşuna gelir başına” deriz. Çoğunlukla bu atasözünü bir başkasının başına gelen üzücü olaylara gülen, kınayan veya alay eden kimseleri uyarmak için kullanırız. Alay ettiğimiz şeyin ölmeden önce bizim de başımıza gelme olasılığını düşünseydik, yine de başkasının başına gelen üzücü olaylara sevinir miydik acaba?

Bunu bir kez daha düşünelim…

İçimizde hâlâ “Olsun, ben yine de gülerdim!” diyenlerimiz varsa bakış açınızda bir problem var demektir. Hatta bu açıdan bakınca çok çirkin göründüğünüz bile söylenebilir. Eğer kimsenin gönül aynasında böylesine çirkin görünmek istemiyorsak, tercihimizi güzel olandan yana yapalım. Böylelikle biz de güzelleşmiş olalım. Güzellik dediysek, sakın dış güzellik anlaşılmasın. Dışımızla beraber içimizin güzelliği de çok önemlidir.

Edebe bürünen kimsenin gözünden her yeni gün güzeldir, her batan güneş güzeldir, her atan kalp güzeldir ve şu memleketimizin taşı toprağı, dağı taşı, börtü böceği bile çok güzeldir. Asıl çirkin olan şey ise kötü düşüncelerimizdir.

Bir kere insanın bakış açısı kirlenmeye görsün her şeyde kusur aramaya veya başkasının başına gelen kötü durumlar ile alay etmeye başlar. O sebeple “açı” önemlidir diyoruz. Dünyaya bakış açısını düzeltebilmek için de insanın iç âlemine dönüp bir muhasebe yapması gerekir.

Ama nasıl bir muhasebe yapması gerekir?

Elbette adam akıllı bir muhasebe yapıp nereden geldiğini ve nereye gideceğini iyi hesap etmesi gerekir. En azından başımızı yastığa koyduğumuzda şunu diyebilmeliyiz:

“Ben bugün hangi kötü alışkanlığımdan vazgeçtim? Hangi komşumun veya arkadaşımın başına gelen kötü bir durumu düzeltmek için gayret ettim ya da bunun için zaman ayırdım?”

İşte bu şekilde düşünmeye başladığımız an, dünyaya bakan penceremizdeki kirlerden de kurtulmuş oluruz. Ayrıca etrafımızdaki güzelliklerin farkına varırız. Güzelliklerin farkına vardıkça da şükreden bir kul oluruz. Şükür ise bizi Allah’a severek ve isteyerek ibadet etmeye yönlendirir.

Bakınız, bir “açı” bizi nereden nereye getirdi. Buna rağmen hâlâ bir başkasının düştüğü kötü durumlara bakıp da “Olsun, ben yine de gülerim!” diyebilir misiniz?

Diyemezsiniz ya!

Çünkü bunca güzellik ve iyilik dururken kötülüğe meyil edemezsiniz. Bu şekilde yaparsanız gizli ve aşikâr düşmanlarınız tarafından gafil avlanmış olursunuz. “Her fırsatta anne babaya, komşulara, bütün insanlara, hatta hayvanlara ve bitkilere kısacası bütün mahlûkata iyi davranmayı tavsiye eden Peygamber Efendimiz, Yüce Allah’ın müminlere her işte iyiliği emrettiğini bildirmiştir.”¹⁰

O hâlde en büyük iyiliği kendimize yapıp, dünyaya bakan penceremizi temiz tutalım.

10 Hadislerle İslam IV Emr-i Bi’l-Ma’ruf Nehy-i Ani’l Münker / İyiliği Teşvik Kötülükten Sakındırma s. 465

İyilik Eden İyilik Bulur

“İyilik eden kimseye zamanı geldiğinde başkalarının da iyilik…” edeceğini anlatmak için “İyilik eden iyilik bulur.” deriz. Ayrıca bu atasözünü genellikle insanların ihtiyacını gidermek için koşturan ve iyilik yapmaktan geri durmayan insanlardan bahsederken bir saygı ifadesi olarak da kullanırız.

Özellikle yaptığı iyiliği başa kakmayanların ve sırf Allah’ın hoşnutluğunu gözeterek iyilik yapanların ahirette görecekleri hürmet ve ikram daha büyük olacaktır. Nihayetinde “Kim zerre miktarı hayır yapmışsa onun (karşılığını) görür.”¹¹

Bu ilahi bir hüküm olup yapacağımız hayırlı, yani iyi işlerin sayısını artırmaya bakalım. Gerçi insanı, insandan uzaklaştıran ve iyilik yapmaktan soğutan bazı etkenler de yok değildir. Sözgelişi kıskançlık, haset, yalan, dedikodu veya iftira gibi asılsız sözler, iyilik edenlerin önündeki en büyük engellerden birkaçıdır. Biz yine de iyilik yapmak için fırsat kollayalım. İyi niyet ve samimiyetle yapılan her işin sadaka ve ibadet hükmünde olduğunu unutmayalım lütfen.

“Bu minvalde kişinin anne babasına iyilik etmesi, bir garibanın gözünün yaşını silmesi, bir öksüzün ya da yetimin başını okşaması, bir öğrencinin masraflarını karşılaması, bir ihtiyara saygı gösterilmesi, bir hamileye otobüste yer verilmesi de ibadettir.”¹² Yeter ki biz niyetlerimizi güzel kuralım, alıp verdiğimiz her nefes bile ibadete dönüşecektir.

Tıpkı iyilik edenlerin iyilik bulması gibi kötülük edenlerin de yapmış oldukları kötülüklerin karşılığını görecekleri gün gelecektir. Kaba kuvvetini veya bulunduğu mevki-makamı kötü niyetle kullanan kişi bilmelidir ki her “Kim… zerre miktarı şer işlemişse onu (karşılığını)…” görecektir.¹³ Bundan hiç kimsenin şüphesi olmasın.

Şu yeryüzünden öyle itibarlı, varlıklı, güçlü kuvvetli kimseler gelip geçmiştir ki artık onların esamesi bile okunmaz olmuştur. Bizim de geleceğimiz nokta işte burasıdır; toprak olup gitmektir ama bu bir yok oluş değildir.

Peki ya, nedir?

Elbette yeniden bir diriliştir.

Kur’an-ı bir ifadeyle söylemek gerekirse: “(O gün) Sûra üflenecek, ardından –Allah’ın diledikleri dışında- göklerde ve yerde bulunanların hepsi düşüp ölecek; sonra sûra yeniden üflenecek ve onlar birden ayağa kalkmış, etrafa bakıyor olacaklar.”¹⁴

Şimdi gelelim en can alıcı soruya; herkesin Allah’ın huzuruna toplanacağı o dehşetli günde, O’nun huzuruna neyle veya nasıl bir şekilde varmak isterdiniz?

Herhâlde kimse O’nun huzuruna dünyadayken işlemiş olduğu kötülükler ile çıkmak istemezdi. O hâlde zerre miktarı kadar da olsa iyilik yapmaktan geri durmayalım. Bakarsınız size önemsiz gibi görünen bu küçücük iyilikler sayesinde “O, sizin günahlarınızı bağışlar, sizi altından ırmaklar akan cennetlere, adn cennetleri içindeki güzel köşklere koyar. İşte büyük kurtuluş budur.”¹⁵

İyilikleriniz kabul, ibadetleriniz makbul olsun.

11 Zilzal Suresi 7. Ayet Tefsiri

12 Hadislerle İslam II İbadet / Kulluğun Gereği s. 32

13 Zilzal Suresi 8. Ayet Tefsiri

14 Zümer Suresi 68. Ayet Tefsiri

15 Saf Suresi 12. Ayet Tefsiri

Arkadaşını Söyle Kim Olduğunu Söyleyeyim

Bir kimsenin kendisine uygun kişilerle arkadaşlık kurması gerektiğini ve “arkadaşını tanıdığımızda o kişinin de kimliğini” öğreneceğimizi belirtmek için “Arkadaşını söyle kim olduğunu söyleyeyim.” deriz. Bu atasözünü, arkadaş seçiminde dikkatli davranmamız gerektiğini, bu seçimin bizim karakterimizi de yansıttığını, dolayısıyla hayatımızı olumlu ya da olumsuz yönde etkilediğini anlatmak için kullanırız.

Biraz uzunca bir tanım oldu ama ancak bu kadar özetleyebildik. Zaten arkadaşlarımız da bizim birer özetimiz değil midir?

Çocukluk yıllarından itibaren pek çok arkadaş ediniriz. Hayat boyunca mahalleden, okuldan, iş yerinden, sanal âlemden, derken bir sürü arkadaşımız olur. Bu binlerce arkadaşın içinde çok azıyla yüz yüze görüşürüz. Yine azdan azıyla da dertlerimizi paylaşırız. Çünkü “gerçek dostlar” yani arkadaşlar “yıldızlar gibidir, karanlık çökünce ortaya çıkarlar.” Karanlıktan kastımız “zor” zamanlardır. Maalesef herkes zor zamanların adamı değildir.

Peki, kimler zor zamanların adamıdır?

Kesinlikle vefalı kimseler zor zamanların adamıdır.

Hani “adamlık” dediysek “insan” olan herkesi kast ediyoruz. O sebeple kadın erkek diye bir ayırım yapmıyoruz. Eğer bir kimse vefa duygusundan yoksun ise onun insani yönü de eksik kalır. Böyle birini kırk yıl sırtınızda taşısanız bile yaranamazsınız. O yüzden kimseye olduğundan fazla değer verip de kendi değerimizi düşürmeyelim. Hele kötü ahlaklı kimseler ile arkadaşlık etmeyelim. Tıpkı iyilik gibi kötülüğün de insandan insana geçme ihtimali vardır. Kötü biriyle arkadaşlık eden kimse, zamanla arkadaşlık ettiği kişinin kötü huylarını da benimsemeye başlar ki bu çok tehlikeli bir durumdur. Üstelik bundan daha fenası da vardır.

Sahi, bundan daha fenası nedir?

Bundan daha fenası, bizi Allah’ın yolundan alıkoyan kimselerin başımıza ördüğü çoraplardır. Yarın “Kıyamet gününde gerçeklerle yüzleştiğinde, sıkıntıdan ellerini ısıran kâfir, ‘Yazıklar olsun bana! Keşke falanı dost edinmeseydim! Andolsun, Kur’an bana geldikten sonra beni ondan o saptırdı.’ Sözleriyle pişmanlığını ortaya koyacaktır.” Ne mutlu onlara ki “…Dünyada dostluklarını Yüce Rabb’in rızasına bağlayanlar, beraberliklerini ebedi âlemde de sürdüreceklerdir.”¹⁶

Bu birlikteliği sürdürmenin en güvenli yolu, uyanık kalmaktır. Çünkü gaflet uykusuna dalanların kalpleri çürümektedir.

Öyleyse kalplerimizi iyi arkadaşların sözleriyle cilalayalım ki yarın, “Keşke şu kimseyle arkadaşlık etmeseydim.” demek zorunda kalmayalım. “Arkadaşını söyle kim olduğunu söyleyeyim.” atasözü, bize bu gerçeği haykırmaktadır. Başka bir deyişle, “Adam ahbabından belli olmaktadır.”

Ahbaplarınız iyi, can gözünüz açık olsun.

16 Hadislerle İslam IV Dostluk / Kişi Dostunun Ahlakı Üzeredir s. 349

Gülü Seven Dikenine Katlanır

Bir “insanın sevdiği kimse veya sevdiği iş yüzünden gelecek sıkıntılara…” katlanması gerektiğini anlatmak için “Gülü seven dikenine katlanır.” deriz. Bu atasözünü genellikle etrafında kusursuz insan arayanlara ya da işlerinin sürekli tıkırında gitmesini isteyenlere böyle bir şeyin mümkün olmadığını anlatmak için kullanırız. Zaten dünya, aldığımız her nefesle ve attığımız her adımla sınandığımız bir yerdir. O sebeple şikâyet etmek yerine, idare etmenin ve birbirimizi anlamanın yollarını aramak lazımdır.

Sözgelişi toprakla uğraşan bir kişi sırf “ellerim nasır oluyor” diye ekip biçme işinden vazgeçerse kendine başka bir meslek aramak zorunda kalabilir. Böyle birinin spora yatkın olduğunu varsayalım ve bir spor dalına geçiş yaptığını düşünelim. Bu işin de terlemek veya sakatlanmak gibi kendine göre birtakım zorlukları vardır. Yani zorluklarına katlanmadığımız sürece hangi iş kolunda çalışırsak çalışalım o işten verim alamayız. Üstelik insani ilişkilerimizi geliştirmek için de aynı yolu izlemek zorundayız.

İyi de bunu niçin yapalım?

Tabii ki gönül dünyamızı ve yaşadığımız çevreyi daha yaşanılır ve daha güzel bir yer hâline getirmek için yapalım. Şunu da unutmayalım ki sevdiğimiz kimselerin ve dostlarımızın sıkıntılarına katlanmadığımız sürece onlarla ilgili olumsuz düşüncelere kapılırız. Bu düşünceler gönlümüzde öylesine devasa bir yer kaplar ki sonunda gönül dünyasında kendimize ait bir yaşam alanı bulamayız. Esasında insanın bu zorluğu aşmasının bir yolu vardır.

Sahi, o yol da nedir?

Kesinlikle affedici olmaktır.

“Ne kadar manidardır ki ‘bağışlamak’ kelimesi dilimizde ‘affetmek’ anlamına geldiği gibi, ‘karşılık gözetmeden vermek’ anlamına da gelir. ‘Bağışlamak’, bir bakıma ‘bağışta bulunmaktır.’ Affetmek suretiyle insan aslında gönül dünyasını kin, nefret ve düşmanlık duygularından arındırdığı için kendisine, cezalandırmaktan vazgeçtiği için suçluya ve nihayet intikam peşinde koşmayıp huzursuzluğa sebebiyet vermediği için de topluma adeta ‘bağışta bulunmuş’ gibidir.”¹⁷

Bu ahlak üzere yaşayan kimse, hiç tanımadığı kimseleri bile idare etmesini bilir. Şimdi bununla ilgili kısa bir hikâye dinlemeye ne dersiniz?

O hâlde başlayalım: Vaktiyle herkesin hürmet ettiği bir bilgeye, halktan birisi gelerek derdini anlatmaya başlar. Derdini anlatan kişi istemeden uygunsuz bir ses çıkarır ve çok mahcup olur. Durumun farkına varan bilge de sesini biraz yükseltip: “Evladım, ne dediğini anlamıyorum. İyice yaşlandığım için seni güçlükle duyabiliyorum zaten. Buraya niçin geldim, demiştin?” der.

Bilgenin kulaklarının ağır işittiğini sanan kişi de rahat bir nefes alır ve derdini yüksek sesle anlatıp gider. İşin hikmet tarafı bundan sonra başlıyor; bilge, yanına gelen o kişinin iyi işittiğini öğrenip de tekrar utanç duymaması için, onun vefatına kadar sanki kulakları az duyuyormuş gibi yaşamaya devam eder.

Bu ne güzel bir ahlaktır böyle!

Şimdi bu misalden yola çıkarak herkes kendi gönül dünyasına bir ayna tutsun. Bakalım ortaya nasıl bir manzara çıkacak.

17 Hadislerle İslam III Affetmek / Âl-i Cenablık s. 325

Hamama Giren Terler

“Bir işe girişenin, o işin güçlüklerini veya masraflarını göze” almasının lüzumlu olduğunu belirtmek için “Hamama giren terler” deriz. Bu atasözünü, hiçbir bedel ödemeden ya da emek vermeden işlerini yürütmek isteyen kimselerin yanıldığını, bunun için fedakârlık yapmaları gerektiğini anlatmak için kullanırız.

Peki, bir insanın ne gibi fedakârlık yapması gerekir?

Sözgelişi yeşil bir çevrede yaşamak isteyen kimse bir fidan da kendisi dikmelidir. Herhangi bir sanat dalıyla uğraşan kişi de uykusundan feragat edip çok çalışmalıdır. Velhasıl kelam, yaptığımız işin en iyisi olmak istiyorsak işlerimizi bir disiplin içinde yürütmeliyiz. Unutmayalım ki disiplinli çalışmak insana yeni zaferler kazandırır. Sözün burasında durup, kendi hayatımıza bir bakalım. Evet, şimdi ne görüyorsunuz? Durun, bir tahminde bulunalım; galiba üst üste yığılan işler görüyorsunuz değil mi? İlla ki herkesin dünyası bu şekilde karışık değildir ama disiplinden yoksun olan kimsenin varacağı yer tam da burasıdır. Gelinen bu noktanın adı, hayal kırıklığıdır. Hayal kırıklığını bir adaya benzetirsek; bu adanın sakinlerinin yanına yeterince erzak almayan ve hırçın dalgalara karşı da tedbirsiz davranan kimseler olduğunu söyleyebiliriz. Açık denizlere çıkmak ciddi bir hazırlık gerektirir. Herkesin açık denizi kendi hayatı olduğuna göre sizce bu hayatı nasıl yaşamalıyız?

Elbette bu soruyu “hızlı yaşa, genç öl; cesedin yakışıklı veya güzel olsun” şeklinde geçiştiremeyiz. Hiçbirimizin hayatı bu kadar basit değildir. Daha doğrusu olmamalıdır. Bu hayat bize, Yüce Allah tarafından bahşedilmiştir. O sebeple meşru yoldan elde edeceğimiz şeyler için biraz ter dökelim ki kazancımız bereketli olsun.

“İyi de kardeşim, ‘hamama giren terler’ diyorsunuz da ben zaten terliyorum, yani yeterince fedakârlık yaptığımı düşünüyorum ama onca emeğime rağmen beklediğim sonuca bir türlü ulaşamıyorum.” diyenler de çıkabilir.

Bakınız, bu da güzel bir şeydir. Demek ki yelkenleri açmışsınız lakin yeterince rüzgâr alamadığınızdan çok yavaş ilerliyorsunuz. Siz, siz olun, o yelkenleri açık tutmaya devam edin. Beklediğiniz o rüzgâr mutlaka bir gün esecektir ve size ilk zaferinizi kazandıracaktır. İnsan bir kez kazanmaya görsün, artık onu en hırçın dalgalar bile yolundan döndüremez.

Şu dünyada öyle kimseler de vardır ki ilahi sınırları aştıkları için kazanırken bile zarar ederler. İşte bu şekilde terlemek, fedakârlık değildir. Bunun adı, yoldan çıkmaktır. Yoldan çıkan kimse, başkalarının hakkını yiyor veya taşıyamayacağı bir günahı yükleniyor demektir. Başkasının günahını yüklenerek mahşer meydanına gelen bazı kimselerin, “…iyiliklerinin sevabı şuna buna verilir…” Eğer o kimsenin “…üzerindeki kul hakkı bitmeden sevapları biterse hak sahiplerinin günahları kendisine yüklenir. Sonra da cehenneme atılır.”¹⁸

En iyisi mi biz, helal olanı seçelim ki hamamda terlediğimize değsin.

Emeğiniz boşuna, kazancınız başkasının borcuna gitmesin.

18 H. İslam V İflas / Gerçek Muflis Ahiret Sermayesini Kaybedendir S: 241

Yolcu Yolunda Gerek

“Vakit geçirmeden yola devam edilmesinin” önemli olduğunu anlatmak için “yolcu yolunda gerek” deriz. Bu atasözünü çoğunlukla bir yere gitme hazırlığında olan fakat çeşitli sebeplerle oyalanan kimselerin zamanlarını boşuna geçirmelerini önlemek ya da hedefinden uzaklaşan kişilere amaçlarını hatırlatmak için kullanırız.

Gerçekten de şu hayatta hepimizin takip ettiği bir yol ve varmak istediği bir yer vardır. Şairin de dediği gibi:

“Yollar ki gider kimsesiz, sonsuz yollar.

Hep birer sessizlik çizgisi oldu, akşamın göğsünde.”¹⁹

İşte bu çizgiyi takip eden gün ve gecelerde bazı kimseler sonu karanlığa çıkan yanlış yolların tozunu yutarken, bazıları da tercihini en doğru olandan yana yapar. Birinci yolun müdavimleri ektiğini sadece bu dünyadayken biçer, yani onların eline öbür dünyada kayda değer bir şey geçmez ve bütün beklentileri de suya düşer.

Kur’an-ı bir ifadeyle söylemek gerekirse:

“Kim ahiret kazancını isterse onun bu kazancını artırırız; kim dünya kazancını tercih ederse ona da bundan veririz; ama onun ahirette hiçbir nasibi olmaz.”²⁰

Hangimiz ahirette böyle bir mahrumiyet yaşamak isteriz ki?

Doğrusu biz istemeyiz!

O sebeple ikinci yoldan gitmeyi tercih ediyoruz. Salih kimselerin gittiği hakikatli yoldan… Çünkü bu yolun yolcuları sonsuz mutluluk yurduna selametle varırlar. Oraya vardıklarında ise artık üzerlerinde yol yorgunluğu kalmaz ve yol boyunca karşılaştıkları sıkıntıların bütün izlerinden de kurtulmuş olurlar. Şimdi de gözlerimizin önüne bir cennet sahnesi getirelim:

“(Cennetlikler) birbirlerine dönüp sorarlar:

‘Doğrusu biz’ derler, ‘Daha önce yakınlarımız arasındayken için için bir korku taşımaktaydık (değil mi?) Şimdi ise Allah bize lütfuyla muamele etti de bizi kavurucu azaptan korudu. Elbette biz bundan önce yalnız O’na yalvarıyorduk. Şüphesiz ihsanı bol ve çok merhametli olan da yalnız O’dur.”²¹

Nasıl, böyle bir sahnenin içinde yer almak istemez miydiniz?

Belki de içinizden şöyle diyebilirsiniz, “Öyleyse sadece ahiretteki kazancımızı artırmaya bakalım, dünyalık da neymiş, bunun için uğraşmayalım.”

Bunu da yapmayalım işte! “…Dünya ve ahiret, birbirinin devamı olan ve birlikte kazanılan hayatlardır. İnsanlardan beklenen, hayata gözlerini açtıkları dünya ile hayata gözlerini yumduktan sonraki ahiret arasında bir denge kurmalarıdır.”²² Zaten bunun ölçüsü Kur’an ve sünnette verilmiştir. Bu ölçüye uyan kimseler her iki tarafta da kazançlı çıkar, rahat eder.

O hâlde, bizi sonsuz mutluluk yurduna götürecek olan bu ikinci yoldan çıkmayayım ve bir yolcu olduğumuzu unutup da gereksiz şeylerle oyalanmayalım. Nihayetinde bu hakikatli yolun üstünde tıpkı mayınlar gibi döşenmiş olan sinsi tuzaklar vardır, tuzak kurucular vardır.

Yüce Allah cümlemizi bu tuzaklardan ve tuzak kurucuların şerrinden korusun.

Her iki dünyada yolunuz açık olsun.

19 Musavver Muhit (dergi) sayı: , 31 – 32 / Ahmet Haşim

20 Şûra Suresi 20. Ayet Tefsiri

21 Tûr Suresi 25, 26, 27 ve 28. Ayet Tefsiri

22 Hadislerle İslam III Dünya ve Ahiret / Bize Dünyada İyilik Ver, Ahirette de İyilik Ver s. 625

Görünen Köy Kılavuz İstemez

“Ne kadar gizlense de gerçeklerin ortada” olduğunu söylemek için “görünen köy kılavuz istemez” deriz. Genellikle bu atasözünü ileriyi görme yeteneği olan insanların bazı olayların gidişatını herkesten önce anladığını ve sonucu kendi lehlerine çevirecek kadar akıllı olduklarını anlatmak için kullanırız. Tabii ki görünen köyün farkına varmak için bir işin ilerisini kestirmek gerekir.

Peki, böyle bir öngörüye sahip olabilmek için ne yapmalıyız?

Öncelikle hangi konuda öngörülü olmak istediğimize karar verelim.

Mesela fitne zamanında bazı şeyleri önceden kestirmek istiyorsak, dünya tarihine bakıp geçmişte yaşanmış olayların çıkış ve yok oluş sebeplerini araştırabiliriz. Buradan elde edeceğimiz ipucuyla hem tedbir alırız hem de bir işte başarılı olup olmayacağımızın yolunu öğrenmiş oluruz.

Aslında her şey gün gibi ortadadır. Başarısız olacağınızı öngördüğünüz bir işte inanılmaz başarılar da elde edebilirsiniz. Eğer duanın gücüne inanıyorsanız, başkalarına imkânsız gibi görünen şeyler sizin için sıradan bir hâl alır. Yoksa hayat, birilerinin zannettiği gibi “her hamlesinin oyuncunun belirlediği, öngörü ve ustalık sayesinde kazanacağı bir tür santraç” oyununa benzerdi ki bu oyunun üstesinden de herkes gelemezdi. Dua demişken, aklımıza bayrak şairinin bir yakarışı geldi:

“Bizi sen sevgisiz, susuz, havasız;

Ve vatansız bırakma Allah’ım!

Müslümanlıkla yoğrulan şu yurdu,

Müslümansız bırakma Allah’ım”²³

Bir işin ilerisini kestirebilmek için geçmişin bilgisinden faydalanıp dilimizi de duaya alıştıralım ama diğer yandan da bilgi ve becerilerimizi artırma yönünde somut adımlar atmayı ihmal etmeyelim. Kısacası, Allah’ın verdiği aklı yerinde kullanalım ki ancak bilgi sahibi kimselerin görebileceği (fitne) gibi olayları biz de vaktinde görüp sonucu kendi lehimize çevirebilelim. Maalesef günümüzde en büyük fitne ateşi sanal âlemde yakılmaktadır. Hatta bazı kimselerin bu âlemde, sosyal hayattan daha fazla vakit geçirdiği de görülmektedir.

İşte burası, görünen köydür.

Bunu gördükten sonra bu âlemdeki haber ve bilgileri sorgulamadan alan, üstelik bunu diğer insanların da görmesi için paylaşan kişi ya akılsızca bir iş yapıyordur ya da şerli odakların ekmeğine yağ sürüyordur. Dünyaya bu seviyeden bakan bir nesil burnunun ucunu dahi göremez!

Bunun için bize düşen vazife, ufukların ötesini görebilen ve kendini sürekli yenileyip geliştiren nesiller yetiştirmektir. Böyle bir neslin bizden beklentisi de her hâlimizle onlara güzel örnek olmaktır.

23 Arif Nihat Asya - Dua, https://www.antoloji.com/dua-7-siiri/

Ardında Yüz Köpek Havlamayan Kurt, Kurt Sayılmaz

“Önemli kimseleri çekemeyip onlara dil uzatan” kişilerin çok olacağını belirtmek için “Ardında yüz köpek havlamayan kurt, kurt değildir.” deriz. Bu atasözünü çoğunlukla toplumda bir yeri ve değeri olan kimselerin hakkında ileri geri konuşanların sözlerine tepki vermek veya bu tür sözlere aldırış etmenin doğru bir yaklaşım olmadığını belirtmek için kullanırız. Bazen bu sözler öylesine gönül kırıcı olur ki hiç kabahati olmayan çalışkan ve üretken insanları canından bezdirir ya da onların hayata küsmesine neden olur.

Şimdi bir düşünelim; her yazar, çizer, kalemine, öğretmen okuluna, çiftçi de toprağına küstürülmüş olsaydı ne olurdu? Tabii ki ortada üretim veya hizmet adına elle tutulur, gözle görülür bir şey kalmazdı, değil mi? Hepimizin topluma değer katan bu insanlara ihtiyacı vardır. Kim ne derse desin:

“Âyinesi iştir kişinin lafa bakılmaz,

Şahsın görünür rütbe-i aklı eserinde.”²⁴

Yani, bir kimsenin yaptığı iş onun aynasıdır ve bir nevi aklının derecesini gösterir. Ayrıca her kınayanın kınamasından korkarsak “El ne der?” sözünün esiri oluruz. Bu sözün kapsama alanı çok geniştir.

Peki, bu alandan çıkmak için ne yapalım?

İlmimizi, edebimizi artırıp işimizi daha da güzelleştirmenin yollarını arayalım. Böylelikle başarıdan başarıya koşmuş oluruz. Kaldı ki bu durum ülkeler arasında da aynıdır. Günümüzde vatan toprağını korumak ve Türk milletinin özgürlüğünü devam ettirmek için kahraman askerimiz ülkenin sınırında canını ortaya koymaktadır.

Sırf birileri bizi kınıyor veya karalamaya çalışıyor diye haklı davamızdan vaz geçemezdik. Ülke ve millet olarak bu kararlılığı devam ettirdiğimiz sürece bize dil uzatanların seslerini, duymaya devam edeceğiz. Eğer onların seslerini bastırmak istiyorsak safları biraz daha sıklaştıralım lütfen. Çünkü bugün birlik ve beraberlik günüdür; çünkü bugün, dargınlıkların unutulması gereken bir gündür; çünkü bugün, bizim yeniden şahlanışımızı dört gözle bekleyen mazlum milletlerin asırlardır boğazlarına takılan düğümün çözüldüğü gündür.

Çünkü bugün de yarın da günlerden Türkiye’dir.

Birlik beraberlik ruhuyla hareket etmemiz gereken gün, işte bu gündür!

Gününüz ve gözünüz aydın olsun.

24 Ziya Paşa, https://dergi.diyanet.gov.tr/makaledetay.php?ID=8817

Ağaç Kökünden Yıkılır

“Bir düzenin, ayrıntıların değişmesiyle değil de temelinin bozulmasıyla” yıkılacağını belirtmek için “Ağaç kökünden yıkılır” deriz. Bu atasözünü genellikle sağlam temeller üzerine kurulu olan bir işin, arkadaşlığın veya evliliğin dış etkenlerden kaynaklanan nedenlerle bozulmayacağını ancak ilkelerinden taviz veren hiçbir yapının uzun süre ayakta kalamayacağını anlatmak için kullanırız.

Örneğin, karıkoca bir ailenin köklerini oluşturur. Bu örnekten yola çıkarak çocukları da bu aile ağacının dallarına veya meyvesine benzetebiliriz. Dalların kırılması, budanması ya da meyvelerin biraz geç olgunlaşması ağaca bir zarar vermez fakat köklerinin kuruması onu rüzgâr gibi dış etkenlere karşı dayanıksız bir hâle getirir. Bu hâl devam ederse o ağaç dayanamaz ve yıkılır.

Biliyoruz, biraz dramatik oldu ama dünyada bu sancılı süreci yaşayan milyonlarca aile vardır. Bu ailelerin kimisi savaş, göç gibi durumlar sebebiyle yıkılırken kimisi de köklerine yeterince su verilmediğinden dolayı yıkılmaktadır.

Peki, bir Müslüman ailesi nasıl olmalıdır?

Sevgili Peygamberimiz, “…bir Müslüman ailesinin nasıl olması gerektiğini ümmetine göstermiştir. ‘Küçüğümüze merhamet etmeyen, büyüğümüze de saygı göstermeyen bizden değildir.’ buyururken, aileden başlayıp toplumla devam eden bir sevgi ve saygı medeniyetini inşa etmek istemiştir.”²⁵

Demek oluyor ki aile ağacının köklerini besleyen şey sevgi ve saygıdır. Aynı şey bütün işlerimiz ve arkadaşlık ilişkilerimiz için de geçerlidir. Size veya yaptığınız işe saygı duyulmayan bir ortamda ne kadar verimli çalışabilirsiniz? Peki ya, içinde sevgi, saygı ve anlayışın olmadığı bir arkadaşlığı nereye kadar yürütebilirsiniz?

Elbette gittiği yere kadar yürütebilirsiniz.

Severek çalışmadığımız işin de isteksizce yürüttüğümüz arkadaşlığın da gideceği yer, sabrımızın sınırları kadardır. Zaten iş o sınıra dayanmışsa işimiz veya arkadaşlık bağımız tıpkı bir ağaç gibi yıkılmak üzeredir. Dikkat edelim de o ağacın altında kalmayalım olur mu?

Peki, ağacın altında kalmak nasıl olur?

Kesinlikle ardımızda açık bir kapı bırakmamak ile olur.

Biraz daha açık konuşmak gerekirse memnun olmadığımız bir iş yerinden kavga ederek ya da birilerinin gönlünü kırarak ayrılırsak o kapıyı kırmış, daha doğrusu o ağacın altında kalmış oluruz. Yine son sınıra dayanan bir arkadaşlığı bitirtirken de en az hasarla ayrılmaya özen göstermeliyiz. Buna rağmen bazı kimseler olayı abartır ve artık görüşmediği eski arkadaşından bahsederken, “O benim için öldü.” der. Hatta bu sözünü eski arkadaşına duyurmak için elinden geleni yapar. Mademki o arkadaşınız sizin için öldü, o hâlde ölülülerin arkasından daha fazla konuşmayın lütfen!

Eğer ailemizde, iş yerinde ve arkadaşlık ilişkilerinde daha kalıcı bir düzen kurmak ve bu düzeni sağlama almak istiyorsak, toplumda devam etmesi gereken “sevgi ve saygı medeniyetinin” inşasına bir tuğla da biz koyalım, bir harç da biz taşıyalım ki ağaçlar köklerinden yıkılmasın.

Bu uğurda koyduğunuz her tuğla ve taşıdığınız her harç yürekten olsun.

25 Hadislerle İslam IV Aile Huzuru / Şiddet Değil Şefkat s. 161

Dost, Kara Günde Belli Olur

“Gerçek dostun üzüntülü ve sıkıntılı günlerde insanı yalnız bırakmayan” kimseler olduğunu anlatmak için “Dost, kara günde belli olur.” deriz. Bu atasözünü genellikle iyi günde etrafımızda pek çok kimsenin bulunduğunu fakat gerçek dostların tıpkı yıldızlar gibi karanlık çöktüğünde, yani kötü günde ortaya çıktığını belirtmek için kullanırız.

İyi de kötü günümüzde etrafımızdaki bunca insan nereye gider?

Tabii ki herkes ait olduğu yere gider. Gerçi zora düştüğümüz bir günde çekip gidene de dost denmez ki! Olsa olsa bunlar, iyi gün dostlarıdır. İyi gün dostları, sağlığımızın ve maddi imkânlarımızın yerinde olduğu günlerde mutluluk ve sevincimizi paylaşırlar. Hepsi bu kadar!

Sahi, bunlar neden sadece iyi günde yanımızda olurlar?

Çünkü iyi günlerde hiç kimsenin bedel ödemesine veya fedakârlık yapmasına gerek yoktur. Oysa kara günler böyle midir? Zor zamanlarda insanın karşısındakini dinlemesi, derdine ortak olması ve gerektiğinde elini cebine atması gerekir. Gerçek dostluk bunu yapmayı gerektirir. Zor günümüzde bizi yalnız bırakan vefasızları gördükçe, Âşık Veysel gibi sazı elimize alıp şöyle diyesimiz gelir:

“Dost dost diye nicesine sarıldım,

Beyhude dolandım, boşuna yoruldum,

Benim sadık yârim kara topraktır.”

Toprak demişken, sakın etrafımızdaki kuru kalabalıklar bizi aldatmasın. Nihayetinde “Yalnız öleceğiz, kabre yalnız gireceğiz, o kabirden yalnız başına kalkacağız ve hesabı da kendimiz vereceğiz.”

İşte bize bu zor zamanlarda gerçek bir dost gerektir.

Gerçekten de böyle bir dost var mıdır?

Elbette vardır. Gerçek dost tek olan Allah’tır. Her şey O’na muhtaçken O, hiçbir şeye muhtaç değildir. Bu yüzden derler ki, “Dost isteyene Allah yeter!”

Peki, Allah’ın dostluğunu kazanmak için ne yapmak lazımdır?

“Allah’ın rahmetini, bağışlamasını, rızasını ve muhabbetini kazanmak istiyorsak eğer, bir kul için zikir hayatının bir parçası olmalıdır.” Sözgelişi namaz bir zikirdir. Öyleyse cennet bahçelerinde Yüce Allah’ı zikredelim, yani o “…bahçelere uğradığımız zaman (oranın) nimetlerinden yararlanalım.”²⁶ Bu bahçelerin neresi olduğunu merak edenler için hemen söyleyelim; dünyadaki cennet bahçeleri mescit ve camilerdir. İstersek evimizin bir köşesini de tek başına ibadet edebileceğimiz, Kur’an okuyacağımız (bize özel) bir cennet bahçesine çevirebiliriz.

Ayrıca zikir denince aklımıza başka şeyler de gelmektedir. Mesela “Her organın bir kulluk şekli vardır; zikir kalp ve dilin kulluğudur. Zikretmeyen dil; görmeyen göz, işitmeyen kulak, tutmayan el gibidir. Nitekim bir hadiste, ‘Zikreden kimse ile zikretmeyen kimse diri ile ölü gibidir.’ denilmiştir.”²⁷

Nefes alıp verdiğiniz sürece bütün uzuvlarınız diri, Allah ile dostluğunuz samimi olsun.

26 Hadislerle İslam II Zikir / Allah’ı Anmak, s. 89 - 79

27 TDV İslam Ansiklopedisi (Müellif: Reşat Öngören)

Darı Unundan Baklava, İncir Ağacından Oklava Olmaz

“Kötü gereçlerle iyi iş görülemeyeceğini anlatmak için “darı unundan baklava, incir ağacından oklava olmaz.” deriz. Bu atasözünü çoğunlukla iyi iş çıkarmak için iyi aletler kullanılması gerektiğini, aynı şekilde yeteneksiz veya ehil olmayan kişilerden de kaliteli iş çıkmayacağını vurgulamak için kullanırız.

Aslında darı unu lüzumsuz bir gıda maddesi değildir. Bu unu kullanarak ekmek ve kek gibi şeyler yapabilirsiniz fakat darı unu çabuk ufalanıp dağıldığından baklavalık yufka açamazsınız. Aynen bunun gibi incir ağacından da oklava yapılmaz çünkü her ağacın yapısı buna müsait değildir. Hatta kimi ağaçların kerestesi bile olmaz. Bir un çeşidinde veya ağaç türünde durum böyleyken, her işin de kendine göre uygun bir malzemesi, gereci veya elemanı vardır ve bu gayet doğaldır. Asıl maharet bunları yerinde ve yeterince kullanmasını bilmektir.

Peki, ölçüyü tutturamazsak ne olur?

O vakit de harcadığımız enerjiye, zamana, hayale ve her kuruşa yazık olur. Nasıl ki dünyalık işlerimizi yoluna koymak için en iyi aletleri kullanmak veya alanında uzman kişilerle çalışmak zorundaysak, salih ameller işlemek için de kalbimizle temiz bir niyet kurmalıyız ve davranışlarımıza da dikkat etmeliyiz.

Sevgili Peygamberimizin de buyurduğu gibi: “Allah sizin dış görünüşünüze ve mallarınıza bakmaz, bilakis kalplerinize ve amellerinize bakar.”²⁸ Ne mutlu bize ki: “…Allah’ın kulun kalbini ölçü alması kişiyi gösterişten kurtaracağı gibi onu samimi davranışlara (da) yönlendirecektir…”²⁹

28 Hadislerle İslam Cilt-3, s. 23

29 Hadislerle İslam III Kalp / Beden Ülkesinin Sultanı, s. 62

Baba Malı Tez Tükenir, Evlat Gerek Kazana

“Kendini bilen, yaşama sorumluluğu duyan akıllı (bir) evladın gerçek malının, kendisinin kazandığı mal” olduğunu anlatmak için “baba malı tez tükenir, evlat gerek kazana” deriz. Bu atasözünü genellikle babasının malına mülküne güvenip de çalışmayan ve hazır yemeye alışkın olan kimseleri uyarmak için kullanırız. Bu uyarıyı dikkate almayan birinin elindeki mal dağ kadar büyük olsa bile hayrını göremez.

“Hiç kimse elinin emeğiyle kazandığından daha hayırlı bir rızık yememiştir.³⁰” Üstelik insan, kendi el emeğiyle kazandığı bir şeyin değerini daha iyi bilir ve parasını saçıp savurmaz.

Şimdi de bununla ilgili anlatılan bir hikâyeye kulak verelim.

Eskiden evinin yakıt ihtiyacını dağdan getirdiği odunlarla karşılayan bir adam ve bu adamın kıymet bilmez bir hanımı varmış. Hikâye bu ya, kadın adamın getirdiği odunları konu komşuya dağıttığından, adamcağız odun getirmek için dağa daha çok gitmek zorunda kalırmış. Günlerden bir gün bu adam hastalanmış ve artık dağa çıkamaz olmuş. Odunlukta da ancak birkaç gün yetecek kadar odun kalmış. Bu kez odun getirme sırası kadına gelmiş.

Kadın, baltayı kaptığı gibi dağa gitmiş ve kesip hazırladığı odunları sırtına yükleyip bitkin bir hâlde evine dönmüş. Henüz teri soğumadan kapısı çalmış; gelen çok sevdiği bir komşusu imiş ve kendisine ödünç odun vermesini istemiş. Kadın, onunla odunluğa kadar girmiş. Ortada iki küçük odun yığını varmış. Kadın, komşusunun kendi taşıdığı odunlara yöneldiğini görünce hiddetlenmiş ve:

“Ne yaptığını sanıyorsun sen? Ben, o odunları binbir zahmetle getirdim. Ne kadar alacaksan, kocamın getirdiği şu odun yığınından al.” demiş.

İşte böyle… Tıpkı bu hikâyede olduğu gibi insan, emek verdiği şeyin kıymetini daha iyi anlıyor. Bir de madalyonun diğer yüzünü çevirip eşimizin rahatsızlandığını ve evin bütün işlerini bizim yapmamız gerektiğini düşünelim. Bu durumda çamaşır, bulaşık, ütü, evin günlük temizliği, çocukların yedirilip giydirilmesi bize kalıyor demektir. Sizce, bu duruma kaç gün dayanabilirsiniz?

Ses çıkmadığına göre hâlâ düşünüyorsunuz demektir…

Demek ki kıymet bilmek için biraz da kendimizi karşımızdakinin yerine koymak gerekiyor. Galiba buna “empati” deniyordu. Neyse, bir örnek daha verip konuyu toparlayalım. Dişiyle tırnağıyla bir yere gelen insanlar ile aynı yere hiç sıkıntı çekmeden gelen kimselerin mutluluk derecesi aynı değildir. Her türlü zorluğu aşıp da gelenler az bir şeyle yetinirken ve hâllerine şükrederken, hiçbir güçlük çekmeden gelenlerin gözünde nice çoklar az görünür, mutluluk ve sevinçleri de çabuk tükenir.

İşte, gelmek istediğimiz nokta tam da burasıydı. Özellikle sorumsuz evlatların esas tükettikleri şey, bu mutluluk ve sevinçtir.

Mutluluğunuz ve seviciniz sürekli, kazancınız helal ve hayırlı olsun.

30 Hadislerle İslam V Kumar / Ömrü Zayi Etmek, s. 226

HANGİ DAĞDA KURT ÖLDÜ

Hangi Dağda Kurt Öldü?

“Birisinden beklenmedik bir davranış görüldüğünde şaşma ve sitem bildirmek için kullanılan söze”, hangi dağda kurt öldü, deriz. Bu atasözünü beklemediğimiz kişiden olumlu bir yaklaşım gördüğümüzde hayretimizi dile getirirken kullanırız. Benzer bir durumu uzun zamandır sesi soluğu çıkmayan birinin bizi telefonla arayıp “Nasılsın?” demesiyle veya hiç selam vermeyen bir kimsenin hatırımızı sormasıyla da yaşarız. Bu tür kişilere temkinli yaklaşırız çünkü artık insanlar işi düşmedikçe birbirini aramaz oldu.

Şimdi bir özeleştiri yapalım, acaba biz yakınlarımızı hangi sıklıkla arıyoruz veya işimiz düşmeden de insanlarla bir araya gelmeye gayret gösteriyor muyuz?

Bunu biraz düşünelim…

Nasıl ki birlikte yenen bir yemek bile tek başına yenilen yemekten daha bereketli oluyorsa birlikte geçirilen anlar da bizim için diğer zamanlardan daha bereketlidir ve daha anlamlıdır. Bu anlamın içinde biriken hatıraların da hayatımıza ayrı bir güzellik kattığını söyleyebiliriz. İşin doğrusu budur fakat bir araya geldiğimiz her vakit böylesine kıymetli değildir. Arkadaşlık ya da akrabalık bağlarının bir sorun yumağına dönüştüğü zaman dilimleri de vardır. Bunun için sorunların kaynağına inilmesi gerekir. Sorunun kaynağında ise ortak yönlerimiz ve değerlerimiz etrafında buluşamamak vardır.

Gerçekten de bu büyük bir meseledir.

Öyle ki bazı insanlar ile bir araya geldiğimizde ya da kimi ev ziyaretlerinde çok geçmeden kendimizi bir tartışmanın içinde bulabiliriz. Dünya görüşü birbirine zıt olan kimseler, “karşı” taraf olarak gördüğü kişi veya kişileri acımasızca eleştirmeye başlar. Yakınları tarafından dışlanan biri de bu ortamdan ve kendi düşüncesinden başkasına yaşam hakkı tanımayan kimselerden uzak durmayı tercih eder. Sonuç olarak, kalbiyle arasına mesafe koyduğu kimseleri ancak işi düştüğünde arayan bu tür kişiler, muhataplarının şaşırmasına veya sitemde bulunmasına neden olur.

Elbette bu sorunun, daha doğrusu “Hangi dağda kurt öldü?” sözünün kaynağında başka sebepler de olabilir ama hiç değilse bir tanesine dikkatinizi çekmek istedik. Eğer ortak yönlerimizin ve değerlerimizin etrafında birleşmezsek bu ve benzeri meseleleri çözüme kavuşturamayız.

Sahi, bizim ortak yönlerimiz ve değerlerimiz nelerdir?

Aynı vatan,

Aynı bayrak,

Aynı ezan,

Aynı devlet çatısı altında yaşamaktır ve yine aynı tarihe, aynı kültür ve coğrafyaya sahip olmaktır.

Bunca değeri görmezden gelirsek, nankörlük etmiş olmaz mıyız?

Bakınız, son yıllarda aramıza kötülük tohumları ekmek isteyenlerin bir amacı da içimizde yükselen bu değerleri aşağı çekmektir ya da çamur atmaktır. Zaten onların en iyi yaptığı şey de bu değil midir? Bizim yapacağımız şey ise hiç kimseyi ötekileştirmeden sorunları kaynağında çözmek olmalıdır. Bize bir adım gelene, birkaç adım gitmek olmalıdır. Dahası, birbirimizi dualarda bile hatırlayıp sevmek olmalıdır.

Dualarınız içten, sevginiz yürekten olsun.

İyi İnsan Sözünün Üstüne Gelir

“Yokluğunda kendisinden söz edilen kimse, konuşmanın üzerine gelirse o iyi insandır, denilir” anlamında kullanılan söze “iyi insan sözünün üstüne gelir” deriz. Genellikle bu atasözünü sevdiğimiz biri hakkında konuşurken, o kişinin aniden çıkıp gelmesi durumunda kullanırız. Aslında bu sözümüzle gelen kişinin karakterinin iyi olduğunu ifade etmiş oluruz.

Peki, iyi karakterli bir kimsenin özellikleri nelerdir?

Öncelikle sorumluluk sahibidir. Aynı zamanda iyi bir dinleyicidir fakat iyi karakterli kimsenin en belirgin özelliği “iyilik yaptıklarında insanlara iyilikle karşılık vermeyi, kötülük yaptıklarında ise onlara zulmetmemeyi alışkanlık hâline…”¹ getirmesidir. Zayıf karakterli kimse ise bunun tam zıddını yapar. Üstelik güzel ve iyi huylu biri de değildir.

İyi bir kimse olarak anılıp hatırlanmak için insanların gönlüne girecek işler yapmalıyız, tabii bundan önce güzel bir niyet kurmalıyız. Unutmayalım ki kurduğumuz her niyet davranışlarımıza yön veren dümen vazifesi görür. Niyeti kötü olanın söz ve davranışları kötülük kokarken, güzel bir niyetle yola çıkanın etrafı da gül bahçesine döner. Yani “Bir çiçeğin kokusu ne ise bir insanın şahsiyeti de odur.”

Anadolu’da bu durumun önemini kavrayan ve evladına da “şahsiyet” bilinci aşılamak isteyen bazı anneler, çocuklarını bir yere uğurlarken onlara şu şekilde tembihte bulunurlar: “Beni iyi dinle yavrum, insan içine çıktığın zaman hareketlerine dikkat etmelisin. Unutma ki iyi evlat anne babasına iyi dedirtir. Kötü evlat da anne babasına kötü dedirtir. Sen ne yaparsan, o gelir bizi bulur.”

İşte, buna “Anadolu irfanı” denir.

Başta da ifade ettiğimiz gibi, “iyi karakterli bir kimse sorumluluk sahibidir.” İnsanların her gördüğünde içinin açıldığı, görmediğinde ise hakkında iyi şeyler söylediği ve kendisinden bahsederken “sözünün üstüne geldi” dediği kişiler, annelerin tembihini tutmuştur. Bu güzel düşünceli insanlara her zamankinden daha çok ihtiyacımız vardır. Çünkü kişisel menfaatlerin ön plana çıkarıldığı bir çağda yaşıyoruz. Hâliyle etrafımızda “iyi ki varsınız” diyebileceğimiz insanları görmek istiyoruz.

Niçin, o iyi niyetli kimselerden biri de biz olmayalım?

O hâlde dümeni iyilikten yana çevirelim ki kin ve nefret yoldaşımız olmasın.

Bir çiçek gibi açan şahsiyetimiz, kötü niyet ile solmasın.

1 Hadislerle İslam Cilt 3, s. 149

Tarlayı Koçan (ya da Tapu) Zapt Etmez, Saban Zapt Eder

Bir kimsenin “elinde tarlasının tapusu olması o tarlaya sahip olduğunu göstermez.” Bunun asıl göstergesinin o tarlayı ekip biçmek olduğunu anlatmak için “Tarlayı koçan (ya da tapu) zapt etmez, saban zapt eder.” deriz. Bu atasözünü, bir kimsenin elindeki malın veya sahip olduğu yeteneğin gereği gibi kullanması gerektiğini, aksi hâlde bir fayda göremeyeceğini belirtmek için kullanırız.

Sözgelişi çarşının orta yerinde bir veya birkaç dükkânı olan kimse bunları ticaret yapmak için kullanmıyorsa ya da bir başkasına kiraya vermiyorsa hem kendi kazancına hem de başkalarının ticaret yapmasına engel oluyor demektir. Çünkü tapu kaydı sadece dükkânın kime ait olduğunu gösteren bir belgedir. Bundan fayda sağlamak için ise elindekini en verimli şekilde değerlendirmek gerekir.

Tıpkı bu örnekte olduğu gibi Allah’ın da insanlara bahşettiği türlü türlü yetenekler vardır. Kimi elini kullanmakta mahirken kimi de düşüncesiyle ya da bulmuş olduğu parlak fikirleri ile kültür, sanat, bilim ve teknolojide hüner sahibidir. Bu yetenekleri kullanmayan, hatta zamanla körelten kişiler, elinde tapulu tarlası olan ama ekip biçmeyen veya dükkânını değerlendirmeyen insanlar gibidir. Bize asıl lazım olan şey gayret göstermektir. Bunun için de insanın harekete geçmesi lazımdır.

Bize sorarsanız işin en zor tarafı da budur çünkü harekete geçmeyen beden ve zihinler paslanmaya müsaittir. Peki, harekete geçmenin bir yöntemi var mıdır?

Elbette vardır. Bunun en güzel yöntemi “Bismillah” deyip işe başlamaktır.

“Bismillah her hayrın başıdır.” Hem böylesi güzel bir başlangıç sayesinde bir şeyleri erteleme hastalığından veya tembellik etmekten de kurtulmuş oluruz. Tabii ki tembelliği sabırla karıştırmamak lazımdır.

Sabır başka şeydir, tembellik bambaşka bir şeydir.

Tembelliği kısaca şu şekilde izah edebiliriz;

Bir insanın “faaliyet yeteneğine sahip olduğu hâlde vücudunu ve zihnini hareket ettirmede isteksiz davranmasına” tembellik deriz. Sabır ise çalışıp çabaladıktan sonra gelecek olan neticeyi sükûnetle beklemektir. Hiç telaş göstermemektir.

Velhasılıkelam işlerimizi ertelemediğimizde ve tembellik etmediğimizde hayat yolunda azim ve sebatla yürümeye başlarız. İnanın bu yürüyüş sayesinde maddi manevi yönden kendimizi geliştiririz ve karşılaştığımız pek çok engeli de kolaylıkla aşmış oluruz. Ayrıca azim ve sebatı, Allah’ın bize lütfettiği birer kanat olarak da düşünebiliriz. Siz hiç bu kanatları taktığı hâlde “elimdeki malı değerlendiremiyorum” veya “yeteneğimi geliştiremiyorum” diye yakınan birini duydunuz mu?

Şahsen, biz böyle bir şey işitmedik.

Ayrıca “…Azim, dışarıdan gelen olumsuz şartlara karşı dirençli olma ve şartların değişmesi hâlinde dahi aynı azim ve sebatı gösterebilmektir. Azim ve sebatın kaynağı (ise) inançlı olmaktır.”²

Başarıya olan inancınız hiç sarsılmasın.

Yüce Allah, bütün hayırlı işlerinizi tamamına erdirsin.

2 Hadislerle İslam Cilt 3, s. 198

Allah’tan Ümit Kesilmez

“Genellikle ağır hastalar için söylenilen ‘iyileşebilir’ anlamında kullanılan söze”, Allah’tan ümit kesilmez, deriz. Bu atasözünü, Yüce Allah’ın “kendisine inanan” kullarını zor durumda bırakmayacağını belirtmek için kullanırız.

Dünyada dertsiz kul yoktur. Kimi zenginliği ile imtihan olurken kiminin imtihanı da fakirlikten, borçtan, evlattan veya hastalıktan yanadır. Hele bu dünyanın bir ötesi olduğunu bilmeyen veya ahireti inkâr eden kimseler için amansız bir hastalığa yakalanmak ya da ölümü hatırlamak en büyük yıkım sebebidir. Ölüm demişken, bununla ilgili tanık olduğumuz bir olayı paylaşmanın tam sırasıdır diye düşünüyoruz.

Şöyle ki yaşını başını almış ve iyi de nam salmış bir kişi, katıldığı bir televizyon programında keyifle konuşuyordu. Hatta akranlarının bastonsuz yürüyemediğinden dem vurarak, kendince genç kalmanın sırlarını veriyordu. Derken sunucu ölüm bahsini açıp konuğuna “Bunun hakkında ne düşünüyorsunuz?” diye sordu. “Ölüm” kelimesini duyunca irkilen o kişi, yüzünü ekşiterek şöyle dedi:

“Bana ölümden bahsetmeyin, yok olmayı kabullenemiyorum. Kapatalım bu konuyu, hemen kapatalım!”

Hayır, efendim kapatmayalım.

“Nerede olursanız olun ölüm sizi yakalar; sarp ve sağlam kalelerde olsanız bile…”³ Çok şükür ki biz bu hakikati dilimizle söylüyoruz ve kalbimizle de tasdik ediyoruz. Evet, ölüm son değildir, aksine yeni bir dirilişin habercisidir. Tıpkı bunun gibi hastalık hâlleri de böyledir. Bir Müslüman hastalandığında attığı her adımın, içtiği her suyun ve alıp verdiği her nefesin kıymetini daha iyi bilir. Bu da bir nevi diriliş sayılır. Böyle bir dirilişle hayata dokunan kimse ümitsizliğe kapılmaz. Kırılıp da dağılmaz yani. Sevgili Peygamberimizin (s.a.v.) naif ifadesiyle söylemek gerekirse:

“Mümin, taze bir ekin gibidir. Olgunlaşıncaya kadar rüzgâr onu eğip büker; bazen yere yatırır, bazen de doğrultur (ama o kırılmaz)…”⁴

Unutmayalım ki bizi kırılmaktan koruyan şeylerden biri de duamızdır.

İçtenlikle Allah’a dua eden bir kimse, güneşin karanlığın en koyu noktasından doğduğunu bilir ve hastalıkların da geçici olduğunu görür. Gerçekten de biraz bekleyip görmek lazımdır.

Elbette inançlı bir gönülde “darlık” kendine yer bulamaz. Ne zaman ki insan bu ruh hâlinden uzaklaşırsa işte o vakit gönül dünyası bol iken dar olur, umudu eksilmeye ya da kesilmeye başlar.

Oysa “…İnkâr edenlerden başkası Allah’ın rahmetinden ümit kesmez!”⁵

Ümidiniz taze, hastalığınız dirilişinize vesile olsun.

3 Nisâ Suresi 78. Ayet Tefsiri

4 Hadislerle İslam Cilt 3, s. 200

5 Yûsuf Suresi 87. Ayet Tefsiri

El Elden Üstündür (ta Arşa Kadar)

“Bir kimse, kendisinden üstün bir başkasının da olabileceğini bilmelidir.” Anlamında kullandığımız söze, el elden üstündür (ta arşa kadar) deriz. Bu atasözünü herkesin farklı özelliklerde yaratıldığını, bir kimsenin üstesinden gelemediği şeyleri bir başkasının hiç zorlanmadan yapabileceğini belirtmek için kullanırız. Gerçekten de bu şaşılacak bir durum değildir. Asıl hayret edilmesi gereken şey, bir kimsenin sahip olduğu yetenekler ile kendini başkalarından üstün görmesidir.

“Üstünlük ancak takva iledir.”⁶

Ayrıca kendini başkalarından üstün görmek kibirden sayılmıştır. Kibir ise insanı yoldan çıkarır. Ne kadar yetenekli olursak olalım, hayatımızı devam ettirebilmek için başkalarının yeteneğine de ihtiyaç duyarız. Mesela sayısal zekâsı yüksek biri pek çok kimsenin gıpta ettiği bir işte çalışabilir ama aynı kişi yiyeceği ekmeği üretemez veya patatesi, soğanı yetiştiremez. Bu tür ihtiyaçlarını karşılamak için başkasının el becerisine ve el emeğine gereksinim duyar. O hâlde bizim kibre değil, şükre sarılmamız daha uygun olur. Üstünlüğün bir de tecrübe boyutu vardır. Öyle ki aynı meslek grubunda çalışan kişilerin bilgileri bile birbirinden farklıdır. Kiminin bilgisi teoriden ibarettir ve bu bilginin pratikte bir karşılığı yoktur. Kiminin bilgisi de teorik açıdan, yani kitabi bilgi bakımından zayıftır fakat alaylı olarak da tabir edilen bu kesim sahanın aranan elemanlarıdır.

Sözgelişi tiyatro ve sinemaya emek veren üstatların pek çoğu alaylıdır.

Hani dememiz o ki insan ister alaylı olsun isterse mektepli olsun, sahaya çıkıp yaptığı işi tecrübe etmelidir. Tecrübe sahibi olmak için de “deneme” yapmak lazımdır. Nihayetinde “Tecrübesiz akıl, bir iş beceremez.”

İşimizin en iyisi olmak için sahaya çıktık ve gerçekten de aranan kimse olduk diyelim. E, şimdi “Benim elime kimse su dökemez!” diyebilir miyiz?

Tabii ki böyle bir şeyi telaffuz bile edemeyiz.

İlla ki bizden daha üstün bir el çıkacaktır. Eğer bu iddianızdan vazgeçmezseniz, bükemediğiniz eli öpmek zorunda kalabilirsiniz. Önemli olan hepsinden iyice bir gönle girmektir. Doğrusu, bir gönle girip de faydalı insan olabilmek ne güzel şeydir.

Eğer sahip olduğumuz onca bilgi, beceri ve deneyime rağmen bir gönle giremiyorsak, boşa kürek çekiyoruz demektir. Hâlbuki hiçbirimiz şu dünyaya boşa kürek çekmek için gönderilmedik.

Öyleyse ne yapalım?

Kendi meziyetlerimizi başkalarından üstün tutmak için yarışmayalım. Ayrıca bazı kazanımlarımızı bir övünç meselesi hâline getirip de şımaranlardan olmayalım. İlle de bir şey olacaksak, Yüce Allah’a güzel bir kul, Habibi’ne güzel bir ümmet, devletimize ve milletimize de hayırlı birer evlat olmak için çalışalım. Bunun için çok gayret gösterelim.

Elleriniz “arşa” değecek kadar üstün olsa bile gözleriniz, hep tevazu ile yerde olsun.

6 Hadislerle İslam Cilt 4, s. 47

Laf Lafı Açar

“Bir konu üzerinde konuşulurken ilgisi dolayısıyla söz başka bir konuşmaya geçer, sohbet uzar, gider.” Anlamında kullandığımız söze, laf lafı açar, deriz. Çoğunlukla bu atasözünü sohbet meclisinde veya katıldığımız bir söyleşi programında karşılıklı konuşmalar uzadığında ve başka konulara geçildiğinde kullanırız. Oysa en ideal söz, yerinde ve kararında söylenilen sözdür. Karşısındaki insana “Acaba konu neydi?” soru cümlesini söyleten kimse, iyi bir konuşmacı değildir ya da ne konuştuğunu bilmiyordur.

Peki, güzel konuşmanın püf noktası var mıdır?

Elbette vardır!

Ne söyleyeceğimizi önceden kafamızda tasarlayıp duygu ve düşüncelerimizi en kısa yoldan anlatırsak, konuşmanın da en can alıcı yerini yakalamış oluruz. Nihayetinde “İnsanı insan yapan ağzından çıkan sözdür.” Bu sözün en güzel karşılığını bayram günlerinde görürsünüz. Hadi, biraz da çocukluğumuza gidip o yıllardaki tatlı bayramları hatırlamaya çalışalım. Sahi, o yıllarda ev halkı ile bayramlaştıktan sonra mahallede ilk kimin kapısını çalardınız?

Tabii ki en güler yüzlü, en tatlı dilli, en yumuşak huylu kimse ve en çok bayram harçlığını bize kim veriyorsa onun kapısını çalardık değil mi?

İşte bayramlarda bile çocukların ilk görmek istediği bu kimseler, kalplere nüfus etmeyi başarmış dâhilerdir. Belki de yeryüzünün en zeki insanları bunlardır. Gerçi “dâhi” denince pek çoğumuzun aklına “olağanüstü yeteneği olan” kimseler gelir ama çocukların bile bayramlarda ilk görmek istediği bu kişiler de oldukça yetenekli ve terbiyelidir. Ayrıca insani yönleri de çok gelişmiştir.

Bu yetenek ve terbiyeden yoksun olan, ağzından hoşa gitmeyen çirkin sözler çıkan kimselerin insani yönünde ise bir daralma veya kırılma söz konusudur. Bu durumdaki birinin insanlarla sağlıklı iletişim kurması mümkün değildir. Bırakın insanları, bir hayvana bile güzel olmayan kötü sözler ile yaklaşırsanız o hayvanı kendinizden soğutmuş olursunuz. Hatta ağzınızdan çıkan kötü bir söz ile masum bir çiçeği bile soldurabilirsiniz. Çünkü “Sözlerin de bir ruhu vardır.”

O sebeple karşılıklı konuşurken güzel bir üslup kullanmaya dikkat edelim lütfen. Eğer sözlerin en güzelini duymak istiyorsanız Allah’ın kitabına da kulak vermelisiniz. “Sözün en güzeli Allah’ın (cc) kitabı’dır. Rehberliğin en güzeli ise…” Âlemlere rahmet olarak gönderilen Peygamber Efendimizin “…rehberliğidir.”⁷ O Allah ki bu kutlu rehbere, “…Eğer kaba, katı kalpli olsaydın, hiç şüphesiz etrafından dağılıp giderlerdi…”⁸ diye buyurmaktadır.

O hâlde biz de kaba, katı kalpli biri olmayalım; ne ağzımızdan çıkan sözler ile birilerini kırıp insanları etrafımızdan uzaklaştıralım ne de konuşurken “Nasıl olsa laf lafı açıyor.” diyerek insanların sabrını zorlamayalım.

7 Hadislerle İslam Cilt 1 s. 416

8 Âl-i İmran Suresi – 159. Ayet Tefsiri

Kaçan Balık Büyük Olur

Elden kaçırılan fırsatın gözde büyütüldüğünü anlatmak için “kaçan balık büyük olur” deriz. Çoğunlukla bu atasözünü kaçırdığımız fırsatlar aklımıza geldikçe kullanırız. Gerçekten de uygun koşulların oluşmadığı her fırsat kaçmaya meyillidir.

Örneğin, hayalindeki işin sınavına yeterince çalışmadan giren kimse, bu sınavı birkaç puanla kaybettiğinde kendini çok kötü hisseder. Yeniden çalışmak yerine kaçırdığı iş fırsatını gözünde büyütürse bir arpa boyu yol bile gidemez. Hatta bu şekilde davranmakla üzüntüsünü daha da artırmış olur.

Peki, bu durumdaki bir insan ne yapmalıdır?

Kesinlikle kendine bir hedef belirleyip düzenli bir şekilde çalışmalıdır.

Ne kadar çalışmamız gerektiğine gelince; eğer içimizde “devler gibi eserler bırakmak” isteyenler varsa “karıncalar gibi çalışmak” zorundadır. Asırlardır ayakta duran yapıların veya dünya klasikleri arasına girmiş olan eserlerin hiçbiri yatmakla kazanılmamıştır. “Ben çıtayı çok yükseğe koyamam” diyorsanız, karıncalar kadar olmasa bile yine de çalışmak gerekir.

Çalışmanın pek çok faydası vardır. Her şeyden önce çalışan kimse gereksiz şeyler ile oyalanmaz, kendisini ve ailesini de muhtaç bir duruma düşürmez. Allah, bizi çalışmaktan geri koymasın. Çünkü çalışmaktan geri kalırsak ilimden, fenden, teknolojiden, tarımdan, kültür ve sanattan da geri kalmış oluruz. Eğer dünyanın şu an geldiği noktayı elli, altmış veya yüz yıl gerisinden takip etmiş olsaydık, şimdiye kadar önden gidenlerin tozunda boğulmuş olurduk. O sebeple yaşadığımız her an bizim için kıymetlidir. Devlet ve millet olarak “vakti zayi etmek” gibi bir lüksümüz yoktur.

“Nasıl oluyor da bir atasözünü devlet millet meselesi hâline getirebiliyorsunuz?” diye hayrete düşmüş olabilirsiniz.

Doğrusu bu sözler, yani darbımeseller milletimizin bağrından çıkan birer cevherdir. Biz bu cevherin zihinlerde millî bir iz düşümü olsun istiyoruz. Kısacası meseleyi devlet millet ekseninde anlattığımız zaman faydayı daha da çoğaltmış oluyoruz. Şimdi bu satırları okuyanların içinden birileri çıkıp da “Ben artık kaçan fırsatları düşünmek ile vaktimi heba etmeyeceğim. Önümdeki fırsatlara bakıp hazırlıklı olacağım.” dese, bu durum hepimizin yararına olmaz mı?

Şu vatanın aziz evlatları her gün bir çakıl taşı büyüklüğünde yatırım yapsa veya üretime katkı sağlasa ileride önümüze çıkacak fırsatlara karşı daha uygun bir ortam hazırlamış oluruz. Ancak böyle bir ortamda devler gibi eserler bırakabiliriz.

Kaçırdığınız balık ne kadar büyük olursa olsun, çalışma azminiz ve ülkemize hizmet etme hevesiniz çok daha büyük olsun.

Sabreden Derviş Muradına Ermiş

Beklemesini bilen bir kimsenin sonunda amacına ulaşacağını belirtmek için “Sabreden derviş muradına ermiş.” deriz. Bu atasözünü, kendimiz veya bir başkası güç bir duruma düştüğünde ya da sabırsızlık emaresi gördüğümüzde kullanırız.

Her ne kadar sabır güzelliklere açılan kapı olsa da sebat etmeyi zamanla öğreniriz. Sebat ettikçe de sabrın meyvesinin muradımıza ermek, yani amacımıza ulaşmak olduğunu anlarız. Ayrıca isyan bataklığına saplanıp kalmayız ve başarıya olan inancımızı da kaybetmemiş oluruz.

“En çok kim sabırlıdır?” diye sorarsanız, hiç düşünmeden “Allah!” deriz.

“Karşılaştığı veya işittiği bir eziyete karşı Allah kadar sabır gösteren bir başkası yoktur. Çünkü O, kendisinin oğlu olduğunu iddia edenlere bile afiyet verip onları rızıklandırır.”⁹ Yine o Allah ki kendi tayin ettiği bir vakitte de haddini aşan kullarının cezasını verir.

Biz, haddini bilen, sabırlı kullardan olalım inşallah.

Sebat etmeyi başkalarına boyun eğmek olarak düşünmeyelim. “Asıl hüner, afiyet ve bollukta sabretmesini bilmektir.” Sabrın bu hikmetli yönünü en çok da Ramazan ayında teneffüs ederiz. Bu ayda sahura kalkarız, sonra iftar saatini bekleriz ve olabildiğince günah işlemekten uzak dururuz. Her ne kadar Ramazan ayı senede bir kez gelmiş olsa da Ramazan ahlakı bir ömür boyu sürmektedir. Bu güzel ahlakı yaşayan sabırlı bir Müslümanın, atasözünde geçen o derviş gibi muradına ermesi umut edilir.

Sabırsızlığı mesken edinen ve Ramazan ahlakını yaşamayan kişinin durumu bu kadar iç açıcı değildir. Öncelikle sabırsız biri kaybetmeye yatkın olur. Çünkü sabırsızlık, insanı kararsızlığa, karamsarlığa ve isyana sürükler. O isyan ki “Söz dinlemeyen kimselerin dilidir.” Oysa sabredenlerin ve her şeyde bir hayır arayanların kullandığı dil bu değildir. Onlar, hamd ve şükür dilini kullanır.

Sabırlı kimse, sıkıntılı bir durumla karşılaştığında Allah’a hamd eder, o sıkıntılı hâl geçtiğinde ise şükür eder. O, “çok şükür” dedikçe, sizin de şükür edesiniz gelir. Şükür ise bize nimetlerin kadrini bildirir.

Velhasılıkelam, hayatın her safhasında bize sabırlı olmak düşer.

İbadetlere devamlılık noktasında sabırlı olmak lazımdır, günahlardan sakınmak için sabırlı olmak lazımdır, kalp kırmamak için sabırlı olmak lazımdır ve yine elimizdeki nimetler ile yetinmek için de sabırlı olmak lazımdır.

Sağlık, mutluluk hazineniz şükür ile dolsun ve özünü kaybedenler, sizde kendini bulsun.

9 Hadislerle İslam Cilt-1. s. 224

Mayasız Yoğurt Tutmaz

“Çok para kazanmak için az da olsa elde bir sermaye olması…” gerektiğini anlatmak için “mayasız yoğurt tutmaz” deriz. Bu atasözünü, bir işe girişirken sermayenin şart olduğunu, aksi hâlde beklentilerin suya düşeceğini belirtmek için kullanırız. Bir işten en büyük beklentimiz ise düzenli kazanç sağlamaktır. Nasıl ki sütü mayalamak için bir miktar yoğurda ihtiyacımız varsa en küçük bir işletmeyi açmak veya yürütmek için de mayaya, daha doğrusu sermayeye gereksinim duyarız.

“Sermaye” deyip de geçmeyelim lütfen!

Eğer temiz bir başlangıç yapmak istiyorsak, kazancımıza haram bulaştırmayalım. Siz de takdir edersiniz ki haramla başlanan işlerin içinde bet bereket olmaz. Hâlbuki helal ama az olan bir sermayenin bereketi içinde olur ve o bereket size mutluluk getirir. Önemli olan bu mutluluğu bir ömür boyu devam ettirebilmektir.

Peki, bunun için ne yapmak gerekir?

Kesinlikle dürüst olmak gerekir.

Dürüstlük de bir sermaye olup onu yalanla dolanla kirletmeyelim lütfen. Yoksa itimadımız zedelenir. “İtimat” dediğimiz şey bir kez zedelenmeye görsün, binbir emekle ve hevesle yapılan nice güzel başlangıçlar sıfırın altına iner ve ne yazık ki bu durumda en hatırlı insanlar bile acınacak hâle düşebilir.

Daha başka sermaye çeşitleri de vardır.

Sözgelişi, zanaatkârın en büyük sermayesi sabrıdır. Bir mucidin en büyük sermayesi, sınır çizemediği hayalleri ile azmidir. Bir çocuğun en büyük sermayesi, aldığı güzel terbiyedir. Bir gencin en büyük sermayesi, gücünü doğru biçimde kullanmasıdır. Hatta kozanın içinde kelebek olmayı bekleyen bir tırtılın bile sermayesi vardır, dersek abartmış olmayız.

Kim bilir, tırtılın en büyük sermayesi de rüyasıdır.

Esasında bu dünya bizim kozamızdır, şu yaşadıklarımız da birer rüyadan ibarettir. Bizim gerçek ve en büyük sermayemiz ise iman ve salih amellerimizdir. Zaten bir “Müminin, ahirete dair kaygılarını azaltacak ve ebedi kurtuluş için bir umut kaynağı olacak iman ve salih amelden başka sermayesi de yoktur.”¹⁰ Öbür tarafa sermayesiz gittiğinizi veya iyi bir sermayeniz olduğu hâlde üzerinizdeki kul haklarından dolayı salih amellerinizin alacaklılara verildiğini ve sırf bu yüzden iflas ettiğinizi düşünsenize!

Ne ürpertici bir son değil mi?

İşte bu hâl, dünyada hatırlı bir insan iken acınacak hale düşmekten daha da beter bir durumdur. Dünyada kaybettiğiniz şeyleri bir şekilde telafi edebilirsiniz lakin ahirette bunun için zaman bulamazsınız.

O hâlde zaman sermayesini de bir ganimet ve fırsat bilip umut kaynağımız olan iman ve salih amelleri artırmanın yoluna bakalım. Ayrıca kul hakkı yemekten de sakınalım ki elimizdeki sermayeden olmayalım.

Bu hususta alacağınız her önlem yerinde, gerçek ve en büyük sermayeniz ise güvende olsun.

10 Hadislerle İslam Cilt-3, s. 40

Deli Deliyi Görünce Çomağını Saklar

Saldırgan kimsenin, kendisi gibi birine saldırmaktan çekindiğini anlatmak için “Deli deliyi görünce çomağını (veya değneğini) saklar” deriz. Bu atasözünü, aynı özellikte olan kimselerin olaylara benzer tepkiler verdiğini belirtmek için kullanırız.

Neredeyse her beldenin bir veya birkaç tane delisi vardır ama hepsinin de yeri, sınırı bellidir. Mesela bazı deliler kendi mahallesinden dışarı çıkmazken bazısı da sabah akşam aynı çarşı pazarda dolaşır. Onlar, hayatın her sahasında karşımıza çıkar. Cami önlerinde bile…

Özellikle namaz çıkışı caminin ön kapısında durup insanlardan yardım isteyen deliler vardır. Hiçbiri de diğerinin yerini işgal etmez, herkes nerede duracağını bilir. Deli, deliyken bile nerede duracağını biliyorsa aklı başında olan bir insanın da onlarla uğraşması uygun olmaz.

Maalesef kimileri delileri kızdırmaktan haz alır ve onlarla uğraşmayı adeta meslek hâline getirir. Deli de olsa kimsenin ahını almamak lazımdır. Allah muhafaza, deli olarak gördüğünüz kimsenin bir ahı ile tepetaklak olabilirsiniz. “Her geleni Hızır, her geceyi kadir…” bilmekte yarar vardır. O sebeple delileri, Allah’ın bir emaneti olarak görüp akıl ve ruh sağlığı yerinde olmayan böyle kimseleri gözetip kollayalım. Ola ki deli de olsa böyle birinden alacağımız bir hayır dua kurtuluş reçetemiz olabilir.

Peki, sadece akıl ve ruh sağlığı yerinde olmayan kimseler mi deli sınıfına girmektedir?

Tabii ki “delilik” bu tanımla sınırlı değildir. Ne oldum delisi, neme lazım delisi, havadis delisi, nasihat delisi, kuruntu delisi gibi çeşitli delilikler de vardır ama “Deli” denilince aklımıza deli dolu insanlar da gelmektedir. Genellikle gençlik çağının zirvesinde olan bu kişiler, ağızlarından çıkan bazı söz ve davranışlara dikkat etmezler. Onların sonunu düşünmeden yapmış oldukları hareketleri hoş görürüz çünkü içlerinde kötülük olmadığını biliriz.

“Gençlerin yoğun bir duygu değişimi yaşadıklarını bilen Sevgili Peygamberimiz de onlarla ilişkilerinde bu durumu dikkate alır; onlara karşı son derece makul ve mutedil davranırdı.”¹¹

Peki, gençlik çağı geçtiği hâlde deli dolu konuşan ve hâlâ davranışlarına dikkat etmeyen kimseler ile nasıl geçiniriz?

Öncelikle onlarla aramıza iyi bir mesafe koymalıyız. Bundan sonra yapacağımız en akıllıca şey, o kimseler ile konuşurken damarlarına basmamak olmalıdır. Eee… Deli deliyi görünce bile çomağını sakladığı bir dünyada, biz de delilik çağı geçtiği hâlde önünü sonunu düşünmeden konuşan birinin yanında, onun hassas olduğu şeyleri dile getirmeyelim. Hem böylelikle o kimsenin edebini muhafaza etmesine de yardım etmiş oluruz. İnanın, bunu düşünüp yapmak da edeptendir.

“En güzel edep ise güzel ahlaktır.”

11 Hadislerle İslam= Cilt-6, s.395

Nikâhta Keramet Vardır

Nikâhın, evlenenleri sevgi bağıyla bağladığını ifade etmek için “Nikâhta keramet vardır.” deriz. Bu atasözünü, evlilik şartlarını üzerinde taşıyan kimselerin bekâr durmaktansa evlenmelerinin daha uygun olacağını belirtmek için kullanırız.

Gerçekten de birbirini yeterince tanımayan kimselerin, nişanlılık süresini tamamlayıp evlendikten sonra aralarında bir sevgi ve muhabbet bağı oluştuğu görülmüştür. Tabii bunun için evlilik şartlarını yerine getirmek lazımdır.

Evliliğin olmazsa olmaz şartlarından biri de sorumluluk sahibi olmaktır. Sorumluluk, “kişinin kendi davranışlarını veya yetki alanına giren herhangi bir olayın sonuçlarını üstlenmesi” demektir.

Böyle bir mesuliyet bilincinden yoksun olan kişi evlendiğinde çoluk çocuğunun hayatını zindana çevirebilir. Bu gerçeği göz önünde bulundurduğumuz sürece insanların evlenmesine vesile olmamızda bir sakınca yoktur. Hele evlenmeye istekli olan ve birbirini seven nitelikli gençlerin işini kolaylaştırmak elzemdir. Yani bu hususta onların önünü açmak lazımdır. Nitekim “ ‘En hayırlı nikâh en kolay olanıdır.’ Hadisi hem evlenecek çiftlere hem de ailelerine rehber olmalıdır. Aksi takdirde evlilik yolu tıkanır, toplumda bozulma ve ahlaki çöküntü başlar.”¹²

Bundan sonraki sözlerimiz, yeni evlenen çiftler ve yıllardır evli olup da aralarındaki sevgi bağını kuvvetlendirmek isteyen eşler için olacaktır.

“İffetli bir toplum oluşturmanın” ve mutlu bir evliliği devam ettirmenin önündeki en büyük engellerden biri de bencillik duygusudur. Pek çok yuvanın yıkılmasına sebep olan asıl şey, “Hep benim dediğim olsun.” çılgınlığıdır. Evet, bunun adı düpedüz çılgınlıktır, yani aşırı ve ölçüsüz davranmaktır. Oysa anlaşmazlıkları giderip sevgi bağını kuvvetlendirmek isteyen kişi “Biz” dilini kullanmaya özen göstermelidir. İşte bu güzel bir tercihtir.

Tercihi güzel olanın aile geçimi de güzel olur.

Doğrusu bu tür güzelliklerin yaygınlaşmasına çok ihtiyacımız vardır. Unutmayalım ki “Ben” dilini kullanan kimseler zamanla nefret diline geçer. Bu dili benimseyenler de her istediğini kaba kuvvetle elde etmeye çalışır. Son yıllarda yaşanan aile içi şiddet olayları bütün toplumu germektedir ve iyi dilekler ile başlayan ancak birkaç yıl içinde dağılan yuvalar bizi derinden sarsmaktadır. Ortada ters giden bir şeyler vardır. Bunu hepimiz hissediyoruz değil mi?

Biz, bunun adına “bencillik” demiştik. Bir başkası “şükürsüzlük” ya da “kanaatsizlik” de diyebilir. Şıkları dilediğiniz kadar çoğaltabilirsiniz lakin bu bizi istediğimiz sonuca ulaştırmaz.

Sahi, bizim istediğimiz sonuç nedir?

Kesinlikle eşlerin bir yastıkta kocamasıdır, çocukların anne ve babadan ayrı düşmeden büyümesidir. Ayrıca toplumun çekirdeğini oluşturan aile yapısının gençlere güzel örnek olmasıdır. Bunun için hepimize görev düşmektedir. Görevimiz; üzerimize düşen sorumlulukları yerine getirip iyi bir eş, iyi bir anne veya baba olmaktır. Kısacası, “Nikâhta keramet vardır” sözünü özümseyip, öncelikle kendi yuvamızı bir cennet bahçesine çevirmektir.

Ailenizden huzur, dilinizden şükür eksik olmasın.

12 Hadislerle İslam Cilt-4, s. 39

Pek Yaş Olma Sıkılırsın; Pek de Kuru Olma Kırılırsın

“Kişinin girdiği ortamlarda yumuşak ve uysal olursa ezileceğini, sert ve dik kafalı olursa da” herkesi karşısına alacağını anlatmak için “Pek yaş olma sıkılırsın; pek de kuru olma kırılırsın.” deriz. Çoğunlukla bu atasözünü, söz ve davranışların yerine göre yumuşak, yerine göre de sert olması gerektiğini belirtmek için kullanırız. “Yerine göre” davranmak ise nerede, nasıl hareket edeceğini ve ne diyeceğini bilmekten geçer. O sebeple denir ki:

“Ne söyleyeceğini bilen, özür dilemek zorunda kalmaz.”

Yine bir mecliste nasıl konuşacağını bilen kimsenin de ağzından çıkan sözler insanların gönlüne değer. Örneğin, çok bilgili olmasına rağmen insanların bilgi ve anlayış seviyesine göre konuşmayan bir hatip, maksadına ulaşamaz. Onun kadar bilgili olmadığı hâlde insanların bilgi ve anlayış seviyesine göre konuşan başka bir hatip ise kalplere inmeyi başarabilir. Böylelikle maksadına da ulaşmış olur.

Unutmayalım ki insanlar kısım kısımdır. Bazıları fıtri olarak yumuşak huyludur, bazılarının anlayışı kıttır, bazıları çokbilmiştir, bazıları da alabildiğine sert mizaçlıdır. En iyisi orta yolu tutturmaktır. Bunun için de insanın zayıf yönlerini güçlendirmesi gerekir. İyi de zayıf yönlerimizi güçlendirmek nasıl olur? Biraz da bunun hakkında konuşalım…

Herkes şu hayatta nereden yara alacağını gayet iyi bilir. Özellikle yumuşak huylu insanların genel derdi, iyi niyetlerinin başkaları tarafından sömürülmesidir. Belki de onların önündeki en büyük bariyer budur. Bu arada sert mizaçlılar da dostlarının sayısını azaltmakla meşguldür. Sizin anlayacağınız, zayıf yönlerimizi güçlendirip orta yolu tutturmak için iyi bir eğitim almalıyız.

Peki, bu eğitimin bir merkezi var mıdır?

Elbette vardır. Hatta o merkezin adı, yaşadığımız hayattır. Nasıl ki düşe kalka yürümeyi şu hayatın içindeyken öğrendiysek, zayıf yönlerimizi güçlendirmeyi de orta yolu tutturmanın usulünü de aynı merkezin kalbinden öğreneceğiz.

Bu merkezin kalbinde ise tecrübe vardır. “Tecrübenin” de “en büyük gayesi, bize vazifelerimizi öğretmektir.”

Peki, bizim en temel vazifemiz neydi?

Kesinlikle haram ve şüpheli şeylerden kaçınıp ölüme hazırlanmaktı. “Konu, hangi ara ölüme geldi?” diye şaşırmış olabilirsiz. Sahi, ölümün açmadığı kapı var mı ki, girmediği konu olsun! Nihayetinde her canlı ölümü tadacak (tır).”¹³

İşte bizi asıl vazifemizi yapmaktan alıkoyan her yumuşak ve uysallık ya da sert ve dik başlılık, orta yoldan uzaklaşmamıza sebep olmaktadır. Bundan kurtulmanın yolu da gerektiğinde “hayır” veya “evet!” demesini bilmekten geçer. Dikkat ettiyseniz “gerektiğinde” diyoruz, yoksa aklımız estiğinde bir şeyi onaylayıp “evet” ya da “hayır” demek, görgü kurallarına da ters düşen bir durumdur.

Her durumda orta yolu tutanlardan olasınız.

Yolun sonuna geldiğinizde, asla pişmanlık duymayasınız…

13 Ankebut Suresi 57. Ayet Tefsiri

Irmak Kenarına Çeşme Yapılmaz

“Zaten var olan ve herkesin işine yarayıp artan şeyin yanına aynı işi görmek üzere bir de daha zayıfını…” eklemenin boşuna yorulmak olduğunu anlatmak için “ırmak kenarına çeşme yapılmaz” deriz. Genellikle bu atasözünü, ihtiyaçlarımızı karşılarken önem sırasına göre hareket etmenin gerekliliğini vurgulamak için kullanırız.

Nasıl ki kendi ihtiyaçlarımızı belirlerken öncelik sırasına riayet etmemiz gerekiyorsa bir iş yaparken de başkalarının önceliğine dikkat etmek zorundayız. Mesela bakkal dükkânı işletmek istiyoruz, gidip de bunu şehrin en işlek marketinin yanına açarsak ne olur?

Tabii ki düşüncesizce hareket etmiş oluruz. Eğer yaptığımız işten tat almak, üstelik iyi de bir kazanç elde etmek istiyorsak, insanlara iyi tercihler sunabilmeliyiz. Aynı durum kalem erbabı için de geçerlidir. Özellikle çocuklar veya gençler için yazan bir kimse, şu elektronik çağda kendine şunu sorabilmelidir: “Çocuklar, ellerindeki tablet ve akıllı telefonları bırakıp da neden bu kitabı okusunlar?”

Öyle ya, kim önünde bir şelale gibi akıp giden elektronik bir ekran varken sayfalar arasında gezinmek ister ki? Bunu yapsa yapsa ancak kitap kurtları yapabilir. Herkes kitap kurdu olmadığına göre, çocukları ve gençleri kitaba çekecek nitelikte özgün ve sürükleyici eserler kaleme alınmalıdır. Yani, raflarda yerini alan her çocuk ya da gençlik kitabı iyi bir alternatif sunabilmelidir. Elbette kitaplar, ırmak kenarındaki bir çeşme gibi değildir, hatta ırmağın ta kendisidir. Ayrıca onları “beynin çocukları” olarak da düşünebilirsiniz.

İşte biz, bu beynin çocukları ile bizim çocukları buluşturmak için okumalıyız. Kitap okumayı öncelikle kendimiz tercih etmeliyiz ki çocuklara da “Oku!” diyecek yüzümüz veya sözümüz olsun.

Konuyu toparlamak gerekirse insanların ihtiyaç ve beklentisine önem vermeyen her kişi ya da kurum gelişimden ve yenilikten uzaklaşmış sayılır. Gelişimden uzaklaşan biri de yaşadığı çağın hızına yetişemez. Hani gelişim dediysek, değerlerimizden ödün vermeden yapacağımız bir gelişim ve yenilikten bahsediyoruz. Gerçekten de bunu değerlerimizden ödün vermeden yapılabilir miyiz?

Elbette yapabiliriz!

Sadece başkalarının teknolojisini, bilgi ve deneyimini alırsak bunu başarmış oluruz. Bunları yapmayıp da onların yaşantı biçimini kendimize örnek alırsak, başkalarını taklitten öteye geçemeyiz. Bu durumda ırmak gibi çağıldayan değerlerimizin yanına gereksiz çeşmeler yapmış oluruz ki yorulduğumuza değmez.

Yorgunluğunuza değecek işler yapmak önceliğiniz olsun ve tercihiniz, bu yönde hayat bulsun.

Hangi Gün Vardır Akşam Olmadık

“Sona ermeyecek hiçbir iyi durum, yıldızı sönmeyecek hiçbir ünlü yoktur.” Anlamında kullandığımız söze, “hangi gün vardır akşam olmadık” deriz. Bu atasözünü, dünyadaki hayatın ve iyi günlerin bir gün son bulacağını, şöhretli kimselerin de her zaman hatırda kalmayıp unutulup gideceğini belirtmek için kullanırız. Her şeyin geçici olduğu şu dünyada,

“Hangi güzel yüz ki toprak olmadı,

Hangi ceylan göz ki yere akmadı?”

Neyse ki her şeyin bu dünyadan ibaret olmadığını biliyoruz. Eğer öyle olsaydı, geçen iyi günleri hatırladıkça adeta kahrolurduk. Nihayetinde bu dünyanın ve yeryüzündeki yaşamın da bir sonu vardır.

Peki, yaşadığımız şu hayatın ötesinde ne vardır?

Kesinlikle hesap günü vardır, cennet vardır, cehennem vardır. Hepsinin de üstünde Allah’ın rızasına ermek veya O’nun gazabıyla karşılaşmak vardır. Biraz olsun o sahneyi, yani hesap gününü gözümüzün önüne getirmeye çalışalım… İşte o gün, Yüce Allah’ın şu şekilde seslendiği özel kulları olacaktır:

“Ey imanın huzuruna kavuşmuş insan! Sen O’ndan razı, O da senden hoşnut olarak Rabbi’ne dön. Böylece has kullarımın arasına katıl. Cennetime gir.”¹⁴

Bu ne güzel saadettir böyle. Mevla, bize, üzerinden iyi günlerin eksik olmadığı, sevinç ve mutlulukların hiç son bulmadığı cennet yurduna girmeyi nasip etsin. Ve hiçbirimizin yolunu, Allah’ın rahmetinden mahrum olanların kalacağı ve kötü günlerin ebedi olacağı “Cehennem” çukuruna düşürmesin. İnşallah, “Karşılıklı olarak mücevherlerle işlenmiş tahtlar üstüne oturup…” kurulmuş olan kimselerin yanında yerimizi alırız.¹⁵

Bu sahneden sonra şimdi de dünyadaki hayatımıza dönelim ve burada çok varlıklı bir kimse olarak yaşadığımızı varsayalım. Öyle ki yaşantımız dillere destan olsun ve şöhretimizi duymayan kalmasın ama kalbimiz de ilahi hakikatlerden habersiz olsun. Sizce ölümle son bulan bu saltanat mı daha değerlidir, yoksa Allah’ın kitabının ve O’nun rahmet elçisinin haber verdiklerine uyup Müslümanca yaşamak ve Müslümanca ölmek mi daha kıymetlidir?

Kesinlikle Müslümanca yaşayıp, Müslümanca ölmek daha kıymetlidir değil mi?

Hatta bu öylesine büyük bir kıymet ve nimettir ki sadece bunun için bütün ömrümüzü Allah’a secde ederek geçirmiş olsak bile yine de bu nimetin şükrünü eda edemeyiz. “Muhakkak ki Allah (bize) adaleti, ihsanı, akrabaya karşı cömert olmayı…” emrediyor; “…Hayâsızlığı, kötülüğü ve zorbalığı…” da yasaklıyor. 16

Mevla, cümlemize emrine uyup yasaklarından sakınmayı nasip eylesin.

14 Fecr Suresi 27-30. Ayet Tefsiri

15 Vakıa Suresi 15-16. Ayet Tefsiri

16 Nahl Suresi 90. Ayet Tefsiri

Otuz İki Dişten Çıkan, Otuz İki Mahalleye Yayılır

“Ağızdan çıkan sözün çabucak duyulacağını ve başkalarının da diline düşeceğini” anlatmak için, otuz iki dişten çıkan, otuz iki mahalleye yayılır, deriz. Bu atasözünü, lafın insanlar arasında çok hızlı yayıldığını, bu yüzden ağzımızdan çıkan sözlere dikkat edilmesi gerektiğini belirtmek için kullanırız.

Peki, ağzımızdan çıkan sözler nasıl olmalıdır?

Tabii ki doğru olmalıdır. “Fert ve toplumun sağlıklı bir hayata sahip olması için insan ilişkilerinde yalandan uzak durularak dürüstlüğün esas alınması gerekmektedir.” Gerçekten de bu bizim için bir zorunluktur. “Zira bir toplumda yalan, dedikoduya, dedikodu da insanların birbirine karşı nefret beslemesine ve nihayetinde düşmanlığa yol açar. İnsanların kamplara ayrıldığı ve düşmanlığın hüküm sürdüğü bir ortamda ise emniyet içinde yaşamak imkânsız hale gelir.”¹⁷

Sizin anlayacağınız, yalan konuşan ve dedikodu yapan kişi sadece kendinin değil, başkalarının hayatını da olumsuz yönde etkiler. Ayrıca “dedikodu yapan birinin yarın bizim de dedikodumuzu yapacağını” aklımızdan çıkarmayalım. O sebeple yalan ve gıybet gibi günahlardan sakınan kimse, yalana ve dedikoduya da kulak asmaz. Bunun yerine daha yararlı şeylere kulak verir.

Sahi, hepimizin kulak vermesi gereken o şeyler de nelerdir?

Mesela, günde beş vakit okunan ezanlardır. Sonra, Doğu Türkistan’dan ve bütün mazlum coğrafyalardan yükselen yardım çığlıklarıdır. Şimdilik onlar için kayda değer bir şey yapamasak da kardeşlerimizi duamızda unutmayalım. Bunu yapmak da boynumuzun borcu olsun.

Kulak vermemiz gereken o kadar çok şey vardır ki hepsini saymaya ne kelimeler yeter ne de mürekkebimiz kâfi gelir. Hiç değilse bir tanesinden daha bahsedip konuyu bağlayalım.

Kulak vermemiz gereken o şeylerden biri de tabiattaki güzelliklerdir. Kardan bir örtüye bürünen şu tabiatı iyice anlamak için kuşların veya yapraksız kalan dalların sesini de dinlemek lazımdır. Bunu yaptığınızda çok şey öğrenirsiniz. Öğrendiğiniz şeyler sayesinde şu dünyaya boş yere gönderilmediğinizi anlarsınız ve bu arada “insan” olarak kalmanın sancısını da çekmiş olursunuz.

Ne demek istediğimizi küçük bir misalle vermeye çalışalım: Çölde yaşayan hasatçı karıncalar, topladıkları bitki tohumlarının yağını suya dönüştürmek suretiyle susuz kalmaktan kurtulurlar. Hatta bu yöntem ile su depolamayı dahi başardıkları söylenir. Bir karınca türüne bu yeteneği bahşeden Yüce Allah, acaba biz insanoğluna ne gibi yetenekler vermiştir? Bunu anlamak için insanın yeterince düşünüp tefekkür etmesi gerekir. Bu ise gönül dünyamızdan uzak bir şey değildir. Görüp duyduğunuz şeyler, sizi doğruluktan ayırmasın.

Adınız, hiçbir zaman kötülük ile anılmasın.

17 Hadislerle İslam Cilt-3, s. 398

Kanı Kanla Yumazlar, Kanı Suyla Yurlar

“Kötülük, kötülük yapılarak düzelmez ancak iyilik yapılarak ortadan kaldırılır.” Anlamında kullandığımız söze, “kanı kanla yumazlar, kanı suyla yurlar.” deriz. Bu atasözünü, kötülüğe karşı iyilikte bulunmanın ya da yapılan bir kötülüğü bağışlamanın iyilik getireceğini, kötülüğe kötülükle karşılık verildiğinde ise bunun kötü sonuçlar doğuracağını anlatmak için kullanırız.

Bu sözün en çarpıcı örneğini süregelen kan davalarında görürüz. Kanı kanla temizlemek isteyen bazı kimseler, nesiller boyu sürecek olan intikam ateşini körükleyip dururlar. Bu öylesine sinsi bir ateştir ki insanların yaşamında kurulu düzen diye bir şey bırakmaz; nicesinin hayatını karartır ve henüz hayatta olanların da ömürlerini korkuyla geçirmesine neden olur. Oysa iyiliğe iyilik ile karşılık verenlerin durumu böyle değildir. Kur’an-ı bir ifadeyle söylemek gerekirse:

“İyilikle kötülük bir olmaz. Sen (kötülüğü) en güzel olan davranışla sav. O zaman bir de göreceksin ki seninle aranızda düşmanlık bulunan kimse kesinlikle sıcak bir dost oluvermiş! Bu sonuca ancak sabırlı olanlar ulaşabilir, yine buna ancak (erdemlerde) büyük pay sahibi olanlar ulaşabilir.”¹⁸

Demek oluyor ki bir insanın erdemi, yani faziletli kimse olma yolundaki payı ne kadar büyük olursa affetme kapasitesi de o kadar geniş oluyor. Şimdi kısa bir test yapalım ve böylelikle sabrımızın sınırlarını da kontrol etmiş olalım.

Hazırsanız, testimize başlıyoruz.

Ayağınıza yanlışlıkla basan biri sizden özür dilediğinde ne yaparsınız?

Eşiniz yemeğin tuzunu biraz fazla kaçırdığında ona nasıl tepki verirsiniz?

Son olarak, geçmişte kalbinizi kıran biriyle karşılaştığınızda o kimse de size yakınlık gösterdiğinde nasıl karşılık verirsiniz?

Eğer özür dileyenin özrünü kabul ederim, yemeğin tuzu biraz fazla olmuş diye sofrada tatsızlık çıkarmam ve daha önce kalbimi kıran bir kimsenin bana uzattığı eli de havada bırakmam diyorsanız, gönlünüzde “iyilik” adlı bir dünya kurmuşsunuz demektir. Bu dünyayı daha da güzelleştirmek sizin elinizdedir. O tertemiz dünyayı kin ve nefret duygularıyla kirletmeyiniz olur mu?

Şayet bu üç soruda bile tıkanıp kalıyorsanız, faziletli kimse olma yolunda daha azimli olmalısınız. Bunun için de iyi kimseler ile oturup kalkmaya devam etmelisiniz. Çünkü iyi kimselerle beraber oldukça iyilik yapma ve affedici bir insan olma kapasitesini de artırmış olursunuz: Doğrusu iyilerin yanında olan kimselere iyilik, kötülerin yanında bulunan kimselere de kötülük bulaşır.

Peki, bunu nasıl anlarız?

Elbette kişinin kendisi dışındaki varlıklara olan davranışlarına bakarak anlarız. Örneğin, iyi bir insan kadınlara iyi muamele ederken, içinde kötülüğe meyli olanlar da şiddete başvurur. Bu ne kötü bir seçimdir böyle! Hâlbuki bizim bütün çabamız gönlümüzdeki “iyilik” adlı o dünyayı yaşatmak ve bunu güzel bir biçimde yansıtmak olmalıdır.

Sizden yansıyan her ses veya her durum faziletinizi artırsın ve kötülüğe iyilik ile karşılık veren kimseler yoldaşınız olsun.

18 Fussilet Suresi 34-35. Ayet Tefsiri

Sakınılan Göze Çöp Batar

Üzerine çok düşülen şeylerin genellikle kazaya veya zarara uğrayacağını belirtmek için “Sakınılan göze çöp batar.” deriz. Çoğunlukla bu atasözünü, önem verdiğimiz ve aşırı tedbir aldığımız şeylerin başına olmadık işlerin gelebileceğini, bu yüzden bazı şeyleri oluruna bırakmanın veya dua etmenin daha iyi netice vereceğini anlatmak için kullanırız.

“Hakkınızda hayırlı olduğu hâlde bir şeyden hoşlanmamış olabilirsiniz. Sizin için kötü olduğu hâlde bir şeyden hoşlanmış da olabilirsiniz. Yalnız Allah bilir, siz ise bilemezsiniz.”¹⁹

Kabul edelim ki herkesin bu dünyada bir kıymetlisi vardır. Kimi yeni aldığı arabasının üzerine düşer kimi çocuğunu sevmekte ve korumakta çok ileri gider kimi arkadaşına toz kondurmaz kimi de kendi isteklerini her şeyin önüne koyup çevresinden aşırı ilgi bekler. Hâl böyle olunca da insanda stres, panik atak gibi bazı hastalıklar baş gösterir. Bu durumdaki bir kimse sinirli ve tartışmaya açık olur.

Biraz da işi oluruna bırakıp dua edenlerin durumu hakkında konuşalım.

Öncelikle bazı şeyleri oluruna bırakan kimselerin aşırı davranışlardan uzak durduğunu, böylelikle daha sakin bir hayat geçirdiklerini söyleyebiliriz. Yani onlar olağan sınırı geçip de çok ileri gitmediklerinden kısa fakat emin adımlar ile yürürler. En ideal ve olağan sınır ise helal dairesidir. Bu daireyi, dinimizin meşru kabul ettiği bir alan olarak da düşünebilirsiniz. İşte bu alanın sakinleri “aşırılıklar çağı” diye de isimlendirilen şu zamanda, Allah’a sığınmakla ve O’na yönelmek ile akıllıca hareket etmiş olurlar. Gerçi her çağda Allah’a yönelmek önemlidir ve akıllıca bir iştir.

Eğer aklımızı gereği gibi kullanamıyorsak, bizi sağlıklı düşünmekten alıkoyan bir şeyler var demektir. Hiç şüphesiz o sebeplerden biri de aceleci davranmaktır. İllaki bazı işlerde acele edilmesi tavsiye edilmiştir. Mesela tevbe etmek, yoksullara yardımda bulunmak, cenazeyi çok gecikmeden kaldırmak, imkânlar elverdiğinde haccetmek ve Ramazan’da iftarı acele yapmak bunlardan birkaçıdır.

Ama tutup da önem verdiğiniz her şeyi kendiniz koruyup kollamaya kalkışırsanız ve bunda acele ederseniz, sakındığınız o şeyin gözüne çöp batabilir. Ayrıca gereksiz korkulara kapılıp ümitsizliğe düşme ihtimaliniz de vardır. En iyisi tedbiri aldıktan sonra takdiri Allah’a bırakmaktır. “Peygamber Efendimizin ifadesiyle”: “…Bütün varlık âlemi bir kimseye kötülük yapmak için elbirliği etse, Allah takdir etmedikçe bunu gerçekleştirmeleri mümkün değildir.”²⁰

Buna yürekten inanan bir kimse ümitsizliğe düşer mi?

Kesinlikle düşmez!

Peki, strese girip de panik atak geçirir mi?

Tabii ki geçirmez!

Çünkü en ideal ve olağan sınırda kalanlar, akıllıca hareket etmiş olurlar. Sizin de sınırlarınız bu şekilde olsun. Mevla, sakındığınız şeyleri her türlü kötülükten korusun.

19 Bakara Suresi 216. Ayet Tefsiri

20 Hadislerle İslam Cilt 1, s. 264

İçi Beni Yakar, Dışı Eli (veya Seni) Yakar

“Dış görünüşü ile başkalarının hoşuna giden bir şeyin veya bir durumun gerçekte kötü yönlerinin…” de olabileceğini anlatmak için “içi beni yakar, dışı eli (veya seni) yakar” deriz. Bu atasözünü, her şeyin dıştan göründüğü gibi sorunsuz veya güzel olmadığını, dış görünüşe aldanan kimselerin yanlış kanıya vardığını belirtmek için kullanırız.

Elbette dışarıdan iyi görünmenin bazı faydaları da vardır. En azından düşmanlarınıza karşı güçlü görünürsünüz ve derdinizi sayılı dostlarınıza anlatırsınız. Sayılı diyoruz, gerçekten de insanın sayılı dostları vardır. Ailemiz ve dostlarımız haricindeki kişileri tanımak için de onlara biraz daha zaman ayırmak gerekir. Ancak bu şekilde insanların saklı yönlerini keşfedebilirsiniz.

Peki, bu keşif nasıl yapılır?

Daha yakından tanımak istediğiniz kişi ile yolculuğa çıktığınızda veya onunla aynı mekânı paylaştığınızda ya da birlikte ticaret yaptığınızda bir nevi keşfe çıkmış olursunuz. Bazen yaptığınız bu keşifler canınızı acıtabilir, bazen de şükrünüzün artmasına vesile olur. Örneğin, vaktiyle sayılı zenginler arasında yer alan sempatik bir iş adamı vardı. O, bir insanın dünyada elde etmek istediği her şeye fazlasıyla sahipti ama onun da içini yakan bir derdi vardı. Bir gün kendisiyle yapılan röportajda derdini şu şekilde dile getirmiştir:

“Otomobil üretiyorum ama oğlum binemiyor.”

Çünkü oğlu engelliydi ve bu durum onun imtihanıydı.

Keşfinizi devam ettirdiğinizde bazı kişilerin, sizin dert zannettiğiniz şeyleri “nimet” olarak gördüğüne de şahit olabilirsiniz. Aynı zamanda doğru bir okuma yaparak ve doğru haber kaynaklarını takip ederek de çeşitli keşiflerde bulunmak mümkündür. Nihayetinde hangi keşfi yaparsanız yapın bir şeye çok önem vermelisiniz. Sahi, önem vermemiz gereken o şey de nedir?

Tabii ki insanı anlamaktır.

İnsanı doğru biçimde anlayan kimsenin kâinatı anlaması da o derece kolay olur. Kâinatı anlayan kimse de yıldızların gökyüzünde süs için durmadığını, yeryüzüne inen her bir damlanın toprakla buluşmak için boşuna çaba harcamadığını görür. Bu anlayışın bizi, birbirimize daha da yakınlaştıracağını ve aramızdaki mesafeleri de kısaltacağını ümit ediyoruz. Ne var ki son yıllarda bu mesafe iyice açıldı. Özellikle teknoloji bağımlısı olan bir nesil türedi ve bu yeni nesil et, süt gibi şeylerin ağaçta yetiştiğini düşünmeye başladı.

Şimdi böyle bir nesle insanı anlatabilir misiniz?

Anlatamazsınız ya…

Elbette bunları karamsar bir tablo çizmek için söylemiyoruz, aksine “Toparlanıp kendimize gelelim!” demek istiyoruz. O hâlde sanal âlemden gerçek âleme geçelim ve teknolojiyi kararında kullanalım. Hem bu olumlu davranışımız ile gençlere de güzel örnek oluruz.

Bir de şunu unutmayalım ki sanal dünyanın dışına çıktığımızda, iyi ve sorunsuz gördüğümüz kimselerin asılları ile karşılaşacağız. İlk şaşkınlık anı geçtikten sonra birbirimizi tanımak için çok vaktimiz olacaktır. Bu kıymetli vakitlerde keşfiniz açık, sözleriniz anlaşılır olsun.

Akılsız Başın Cezasını (veya Zahmetini) Ayaklar Çeker

“Bir işte düşüncesizce davranan kişi her türlü olumsuz sonuca katlanır.” Anlamında kullandığımız söze, “Akılsız başın cezasını (veya zahmetini) ayaklar çeker.” deriz. Genellikle bu atasözünü, sonucunu düşünmeden verdiğimiz her kararın bedelini ayaklarımızın ödeyeceğini ifade etmek için kullanırız.

Esasında yanlış verilen bir kararın zahmetini bütün vücut çekmektedir çünkü azalar birbiriyle irtibat hâlindedir. Mesela bir şeye üzüldüğünüzde başınız ya da mideniz ağrımaya başlar. Hatta kiminin ağrısı gözlerine bile vurur.

Tıpkı bu misalde olduğu gibi şirket ve kurumlarda çalışan kimseler de birbirleriyle irtibatlıdır. Bu gibi yerlerde düşüncesizce alınan bir kararın ya da hareketin bedeli çok daha ağır olabilir. Haksız yere birinin işten çıkarılması veya bir kimsenin iş arkadaşlarının içinde küçük düşürülmesi, düşüncesizce alınmış bir karar ve harekettir. Özellikle karar yetkisine sahip olan kimseler altındakileri yok saymadan ve düşüncelerini zorla kabul ettirmeden yönetmesini bilmelidir. Ayrıca istişarenin önemine de inanmalıdır. Başkalarının fikrine saygı duyan böylesi güzel düşünceli bir yönetici ile çalışmak, insanın gönlüne huzur verir. Huzurla çalışılan bir yerden ise güven ve bereket eksik olmaz. Hiç şüphesiz bu huzur kişinin evine, alışveriş yaptığı esnafa, yürüdüğü kaldırıma, hatta yanından geçtiği sokak köpeğine bile yansır.

Şimdi de bunun zıddını düşünelim…

Akılsızca hareket eden kimse de az önce söylediklerimizin tam tersini yapar ve birlikte çalıştığı insanların huzurunu kaçırırsa başkalarını tedirgin ederse, insanların kendisinden nefret etmesine sebep olur. Nefret ise gönle ağır gelen büyük bir yüktür. Oysa bizden istenen ve beklenen şey bu değildir. Peki, ya nedir?

Allah’ın kullarına kolaylık sağlamaktır. Siz, siz olun, “Kolaylaştırın, zorlaştırmayın; müjdeleyin, nefret ettirmeyin ve hüküm verirken birbirinizle uyum içinde olun.”²¹

Peki, bu şekilde hareket etmek yalnızca yöneticilere has bir durum mudur?

Elbette değildir!

Bu durum aklı başında olan herkes için geçerlidir. Sözgelişi sürüsünü otlatan çoban tedbirli olmak zorundadır, ailesinin geçiminden sorumlu olan kimse kişisel harcamalarına dikkat etmelidir, sokakları süpüren temizlik görevlisi işine özen göstermelidir ve hedefini belirleyen bir öğrenci de çok çalışmalıdır. Sözü uzatmadan söylemek gerekirse herkes verilen görevi layıkıyla yerine getirmelidir. Yerine getirilmiş her görev, bizi ve içinde yaşadığımız toplumu daha güçlü kılar. Üstelik bu güce sadece bizim değil, bütün mazlum coğrafyaların da ihtiyacı vardır.

O sebeple aklınız başınızda, gücünüz, adaletin ve haklının yanında olsun.

21 Hadislerle İslam Cilt-1, s. 429

Ölmüş de Ağlayanı Yok

“Çok kötülüğe uğramış, desteği ve yardım edeni bulunmayan” kişinin içinde bulunduğu hazin durumu anlatmak için “ölmüş de ağlayanı yok” deriz. Genellikle bu atasözünü, ters giden işlerini bir türlü düzeltemeyen ve hayata tutunurken kimseden (yeterli) destek göremeyen kişilerden bahsederken kullanırız.

Gerçekten de insanoğlu varlıklıyken bir tas çorbaya bile muhtaç olabilir veya işinde iyi bir konumdayken iflas edebilir ya da yüksek mevkilerden alınıp kıdemce kendinden daha düşük bir kimsenin emrine de girebilir. Ayrıca sağlıklıyken amansız bir hastalığa yakalanma ihtimali de vardır. Asıl mesele, bu gibi durumlara düşmeden önce “insan” biriktirebilmektir. Hiç şüphesiz insana yatırım yapan kişi ve kurumlar her zaman için kazanlı çıkmıştır.

Peki, “insan” biriktirmek nasıl bir şeydir?

Kesinlikle çok iyi bir şeydir. Bu arada “insan” biriktirmekten kastımız, dost kazanmaktır, gönüllerde hatırı sayılır bir yer edinmektir, dahası Allah’ın kulları arasında ayırım yapmadan herkese iyilikle muamele edebilmektir.

Dostluk kavramının üzerinde durup konuyu biraz daha açmak istiyoruz. Gerçek arkadaş, kazanılmış bir dosttur. Gerçek dostu ya da dostluğu bir gölgeye de benzetebilirsiniz. Öyle ki gerçek dostlarınız, “Eğilseniz de doğrulsanız da düşseniz de asla peşinizi bırakmazlar.” Kısacası yüzünüze karşı veya arkanızdan “ölmüş de ağlayanı yok” dedirtmezler. Bir de “İnsan” biriktirmeyi asla düşünmeyen kimseler vardır. Onlar ki hayatlarında para, malmülk gibi geçici şeylere önem verdiklerinden kimseye yardım elini uzatmazlar. Sonunda gelecekleri yer yalnızlıktır.

Şayet iç dünyamızı çöle döndürüp de seraplar görmek istemiyorsak dost kazanmaya devam edelim. Eğer, insanın da ötesinde bir dost arıyorsak, o zaman Allah’a yönelmeliyiz. Çünkü hakiki dost Yüce Allah’tır.

“…Aklımızdan geçirmediğimiz yerde ve zamanda O bizimledir. Gerçekten görmek için bakarsak, her güzelin, her doğrunun, her kemalin yanında O’nun izlerini bulmamız; dosta karşı dostumuz, külfete karşı yardımcımız olduğunu fark etmemiz mümkündür.”²² Bunu anlayan ve bütün varlığıyla özümseyen Derviş Yunus’un şu niyazı boşuna değildir:

“Aşkın aldı benden beni, bana seni gerek seni.

Ben yanarım dünü günü, bana seni gerek seni.

Ne varlığa sevinirim, ne yokluğa yerinirim,

Aşkın ile avunurum, bana seni gerek seni…”

Tabii ki bu hâl, âşıkların hâlidir, bu gönül âşıkların gönlüdür, bu niyaz, âşıkların niyazıdır. Belli ki herkes gönlündeki sevdanın hâlini yaşıyor. O hâlde gönlümüze kimi aldığımıza, neye ve niçin değer verdiğimize dikkat edelim. Gönlümüze dünya sevgisini doldurup da sonunda ahu figan edenlerden olmayalım. Ayrıca “Dosta karşı dostumuz, külfete karşı yardımcımız” olan hakiki dostu da unutmayalım.

O yüce dosta giden yollarınız açık olsun.

İç âleminde serap görenler, O’nun sevgisi ile hayat bulsun.

22 Hadislerle İslam Cilt-1, s. 225-226

Sana Vereyim Bir Öğüt, Kendi Ununu Kendin Öğüt

“Kişi kendi işini kendi yapmalıdır.” Anlamında kullandığımız söze, “sana vereyim bir öğüt, kendi ununu kendin öğüt” deriz. Bu atasözünü, başkasına bıraktığımız ve başında durmadığımız işten istediğimiz verimi almanın mümkün olmadığını anlatmak için kullanırız. Zaten verimsiz işten de düzenli bir gelir elde edemeyiz. Bırakın düzenli gelir elde etmeyi, sonuçları kendimizi ilgilendiren önemli işleri başkasına havale ettiğimizde, ödemekte zorlanacağımız borç yükünün altına gireriz.

Nasreddin Hoca’nın diliyle söylemek gerekirse: “El elin eşeğini türkü çağırarak arar.” Yani bir başkası kendi işine verdiği önemi sizin işinize göstermeyebilir. Gereği gibi ilgi gösterilmeyen bir işin de tadı tuzu kalmaz. İşini severek yapan ve yaptığı iş ile mutlu olan kimseler bu duruma düşmekten sakınmalıdır. Ayrıca yeniden motive olmak için kendimizi dinlendirmek de lazımdır. Şayet bunu yapmazsak, işimizin ya da görevimizin başında istekli durmayız. Durduk diyelim, bu kez de verimli olamayız ve işleri bir başkasına yaptırmaya kalkarız ki bu da zamanla kötü bir alışkanlığa dönüşür. Hem içinde kendi el emeğimizin olmadığı bir kazancı nasıl harcayabiliriz ki?

“İnsanın yediği şeylerin en güzeli, elinin emeğidir.”²³

Emek verilerek yapılan her işin içinde alın teri ve bereket vardır. Kendi işini başkalarına yaptıran kimseler ise bu bereketten bihaberdir. Kaldı ki bu durumda mağdur olan yalnızca kişinin kendisi de değildir.

Peki, ya kimdir?

Elbette geçindirmekle yükümlü olduğu ailesidir. Çevrenize şöyle bir baktığınızda vaktiyle işine sahip çıkmadığı için yoksul duruma düşen ve sırf bu yüzden ailesini de perişan eden kimseleri görebilirsiniz. Bunların içinde hatasını anlayıp da bütün gücüyle işe başlayanlar olduğu gibi sağlık ve benzeri sorunlardan dolayı insan içine çıkamayanlar da vardır. Bizim inancımızda ve kültürümüzde düşene tekme vurmak ya da bu tür kimseleri kınamak yoktur. Bunun aksine elimizden gelenin en iyisini yapıp dua etmek vardır.

Ayrıca “…Hangi ırktan veya sosyal katmandan olursa olsun… İnsanları, iradeleri dışındaki özelliklerinden dolayı kınamak, ayıplamak, aşağılamak ya da tam tersi yüceltmek, hem insanlığa hem de Yüce Yaratıcı ’ya karşı saygısızlıktır.”²⁴

Her halükarda saygımızı muhafaza edelim. Sonra işimize dört elle sarılıp yaptığımız işin en iyisi olmak için arı gibi çalışalım. Hem bu sayede boş işler ile meşgul olmaktan da kurtulmuş oluruz.

Her anınız ve kazanç peteğiniz dolu olsun.

23 Hadislerle İslam Cilt-1, s. 618

24 Hadislerle İslam Cilt-5, s. 395

Ağılda Oğlak Doğarsa Ovada Otu Biter

Yüce Allah’ın yarattığı her canlının rızkını vereceğini belirtmek için “ağılda oğlak doğarsa ovada otu biter” deriz. Bu atasözünü, rızık endişesi taşıyan kimseye bu kaygısının yersiz olduğunu anlatmak için kullanırız. Bir şeyden kaygı duyacaksak, iki günümüz birbirine eşit olduğu zaman kaygı duymalıyız.

Peki, iki günün birbirine eşit olması ne demektir?

Bize göre bu eşitlik, elimizdekiler ile yetinip tembellik etmektir. Yani çalışmayı ve ilerlemeyi bıraktığımızda veya çok yavaşladığımızda yerimizde saymış oluruz. Yerinde saymak ise bizim yapacağımız şey değildir. Daha doğrusu olmamalıdır!

“Tamam, ben yerimde saymıyorum ve çok çalışıyorum fakat istediğim gibi bol bir kazanç da elde edemiyorum.” diye düşünebilirsiniz. Olaya bir de hikmet penceresinden bakmak lazımdır.

“Şayet Allah kullarına rızkı bol bol verseydi yeryüzünde taşkınlık ederlerdi; ama O dilediği ölçüye göre vermektedir. Çünkü O kullarının durumunu çok iyi bilmekte ve görmektedir. / Kul planında bu ölçüyü idrak mümkün değildir; ama kulun görevi, dünya ve ahiret mutluluğunu sağlayacak imkânları elde etmek için elinden gelen bütün çabayı harcamaktır.”²⁵

Bir de şöyle düşünelim; eğer herkesin zekâsı, becerisi ya da afiyeti birbirine denk olsaydı, acaba insan kendini geliştirebilir miydi? Ayrıca böyle bir dünyada yardımlaşmanın veya paylaşmanın adı geçer miydi?

Herhâlde mesele anlaşılmıştır.

Rızık endişesine kapılmadan hayatın içinde yer alalım ama “Zaten Allah benim rızkımı veriyor” diyen, sonra da yan gelip yatan ve gücü yettiği hâlde başkalarına el açan kimseler gibi de olmayalım. Bu hâl, tefekkür ve teslimiyetin bir göstergesi değildir, tembelliğe kılıf uydurmaktır.

Son olarak bir hususa daha dikkatinizi çekmek istiyoruz.

Allah’ın bizim için ayırdığı rızkın, temiz ve helal olmasına özen gösterelim. Doğrusu mümin “Bal arısı gibidir… Bal arısı nasıl ki ağaçların ve bitkilerin en güzel çiçeklerinden besleniyorsa mümin de Allah’ın kendisine verdiği rızıkların temiz ve helal olanlarından gıdalanır.”²⁶

Rızkı temiz ve helal olan kimsenin düşüncesi de güzel olur. Üstelik böyle biri hayırlı işler yapmaya, hikmetli sözler söylemeye veya dinlemeye de yatkın olur. Sükûtu da çevresine huzur verir.

Sizin de çevrenizden güzel düşünceli insanlar eksik olmasın.

“Dünya - ahiret mutluluğunu sağlayacak imkânları elde etmek…” göreviniz ve önceliğiniz olsun.

25 Şûrâ Suresi-27. Ayet Tefsiri

26 Hadislerle İslam Cilt-1, s. 617