T.C. CUMHURBAŞKANLIĞI
DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI

Genel Yayın No: 2321
Halk Kitapları: 656

ALLAH’IN SON ELÇİSİ HZ. MUHAMMED
Dr. Elif ERDEM

Yayın Yönetmeni :
Doç. Dr. Fatih KURT

Yayın Koordinatörü
Suat OKUYAN

Editörler
Dr. Elif ERDEM
Hale ŞAHİN
Dr. Rukiye AYDOĞDU DEMİR

Tashih
Esma ÇETİN

Grafik Tasarım
Uğur ALTUNTOP

Baskı
İhlas Gazetecilik A.Ş.
Tel.: +90 212 454 30 00

2. Baskı, İSTANBUL – 2023

Eser Yayın Kurulu Kararı: 15.09.2022/75

ISBN: 978-625-777-942-5
2023-34-Y-0003-2321
Sertifika No: 12930

© T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı

İletişim
Dini Yayınlar Genel Müdürlüğü
Basılı Yayınlar Daire Başkanlığı
Üniversiteler Mah. Dumlupınar Bulvarı
No:147/A 06800 Çankaya/ANKARA
Tel: 0 312 295 72 93 - 94
Faks: 0 312 284 72 88
e-posta: diniyayinlar@diyanet.gov.tr
www.diyanet.gov.tr

Dağıtım ve Satış
Döner Sermaye Daire Başkanlığı
Tel: 0312 295 71 53 - 295 71 56 Faks: 0312 285 18 54
e-posta: dosim@diyanet.gov.tr

ALLAH’IN SON ELÇİSİ
HZ. MUHAMMED

DR. ELİF ERDEM

HZ. MUHAMMED

İslam peygamberi “Hz. Muhammed”in ismini duymayan yoktur. İnsanlık tarihinde ondan daha fazla şöhret bulan, hakkında konuşulan başka bir insan olmasa gerektir.

Peygamber olarak görevlendirilmesinden bu yana herkes ona dair bir şeyler duymuş, hissetmiştir. Ona inanan, onu can-ı gönülden seven, hayatının merkezine alanlar olduğu gibi ona karşı çıkan, peygamberliğini yalanlayan ve onu kötüleyenler de hep var olmuştur. İslam dinine karşı çıkanlar düşmanlıklarını onun üzerinden sürdürmüş, kendisine çirkin iftiralarda bulunup hakaretlerle saldırmışlardır. Bazılarıysa onun bir peygamber olarak ortaya çıktığı haberini duymuş, fakat bununla pek de alakadar olmamıştır. Neticede inananların göz bebeği olan Hz. Muhammed (s.a.s.), onlar tarafından “Âlemlerin Efendisi, İki Cihan Güneşi, Fahr-i Kâinat (Kâinatın Övünç Kaynağı)” gibi sevgi ve muhabbet dolu sözlerle ve ardından mutlaka salavat dediğimiz dua sözcükleriyle anılmıştır. Ona karşı kin besleyenlerse ilk dönemlerde şair, kâhin, mecnun gibi sıfatlarla daha sonraları da başka insafsız yakıştırmalarla kendisine iftiralarda bulunmuştur. Onun bir din kurucusu olduğunu iddia edenler, hatta hiç yaşamadığını söyleyenler de olmuştur. Bazıları da onu peygamberlik sıfatından bağımsız olarak, kalabalık insan gruplarını etkileyen büyük bir lider, yaşadığı dönemde geniş bir coğrafyaya hükmeden güçlü bir devlet başkanı olarak tanımlamıştır.

Her döneme damgasını vuran, kıymeti hiçbir zaman gözden düşmeyen, inanan ve inanmayan herkesin odak noktası olan bir isimdir Hz. Muhammed (s.a.s.). Onu tüm ön yargılardan uzak gerçekçi bir şekilde tanımak ancak onun hayatına yakından bakmakla, sözlerini ve yaşantısını doğru kaynaklardan öğrenmekle mümkündür. Onu doğru tanımak insanlık için önemlidir. Çünkü o, Yüce Allah’ın peygamber olarak görevlendirdiği son elçidir ve bütün insanlara rehber olarak gönderilmiştir. İslam dinini benimseyen bir Müslüman içinse onu doğru tanımak, inandığı dini doğru anlaması ve gereği gibi yaşaması için zorunlu bir ihtiyaçtır.

Hz. Muhammed’i Nasıl Tanıyabiliriz?

Hz. Muhammed’i (s.a.s.) doğru tanımanın önündeki en büyük engel, bugün yaşanan birçok farklı sorunun da temelinde yatan bilgi kirliliğidir. Kimi zaman iyi niyetli fakat bilinçsizce sunulan sağlıksız bilgiler; kimi zaman din karşıtlarının kimi zaman da doğrudan İslam karşıtlarının bilinçli girişimleriyle yayılan yanlış ve yanlı bilgiler bizi yanıltmaktadır. Sonuçta doğruyla yanlış ayırt edilemez hâle gelmekte ve gerçeği yansıtmayan peygamber algıları zihinleri işgal edebilmektedir. Dolayısıyla Hz. Muhammed’i (s.a.s.) tanımak için öncelikle doğru kaynaklara başvurmak gerekir. Bu kaynaklar evrensel ve değişmez özellikte olan Kur’an-ı Kerim, Hz. Muhammed’in hayatını anlatan siyer ve megazi dediğimiz İslam tarihine dair kaynaklar ve elbette ki onun her türlü hâlini, düşünce ve eylemlerini aktaran sahih hadislerdir. Güvenilir kaynaklara ulaştıktan sonra ikinci önemli adım bunları doğru değerlendirmektir. Bunun anlamı her bilgiyi -özellikle Hz. Muhammed’in (s.a.s.) her sözünü- kaynaklardaki diğer bilgilerle birlikte düşünmek, elde ettiğimiz bilgileri parçacı değil bütüncül bir şekilde yorumlayabilmektir. Sonuçta oluşan resmi de ait olduğu tarihî süreç içerisinde görmek gerekir. Bugünün şartları ve tartışmalarıyla geçmişe bakmak, yargıda bulunmak her zaman yanıltıcıdır. Hz. Muhammed’in hayatına dair doğru bilgileri kendi iç bütünlüğü içerisinde anladığımızda hakikat kendini gösterecek, bugün ortaya atılan birçok suni tartışmanın yersizliği de anlaşılmış olacaktır. Bu kitabın hedefi bahsi geçen güvenilir kaynaklar ışığında Hz. Muhammed’i (s.a.s.) özlü bir şekilde tanıtmaktır.

Sahih Hadis
Doğruluğu ve gerçekliği kabul edilmiş hadis.

İslam Peygamberi Hz. Muhammed (s.a.s.)

Hz. Muhammed’i (s.a.s.) tüm zamanlarda ve her coğrafyada tanınır kılan özelliği onun İslam peygamberi oluşudur. İslam dininde Hz. Muhammed’in merkezî bir yeri vardır. İslam dininin özü tevhiddir. Bu dine giren kişi tevhidi yani Allah’ın bir olduğunu kabul etmiştir. Bunun hemen ardından Hz. Muhammed’in peygamberliğine inanmak gelir. Çünkü dinimizde en temel inanç Allah ve peygamber inancıdır. Bu iki asıl, diğer iman esaslarının da özünü oluşturduğu için peygamberin dindeki konumunu doğru anlamak ve ona gereği gibi inanmak oldukça önemlidir.

İslam dinine girerken kişi öncelikle nasıl bir Allah’a ve nasıl bir peygambere inandığını dile getirerek nasıl bir inancı benimsediğini ilan eder. Kişinin İslam’ı kabul ettiğinin ve artık Müslüman olduğunun göstergesi olarak söylediği kelime-i şehâdet sözü, bunu ifade eder. “Eşhedü en lâ ilâhe illallah ve eşhedü enne Muhammeden abdühû ve resûlüh” cümlelerinden oluşan kelime-i şehâdet, “Allah’tan başka ilahın olmadığına ve Hz. Muhammed’in O’nun kulu ve Resûlü olduğuna gönülden inanır, bunu sözle de ifade ederim.” demektir. İslam’a girişin anahtarı olan bu söz, aynı zamanda Hz. Muhammed’i tanımaya nereden başlayacağımıza işaret eder. O hâlde onu tanımaya kelime-i şehâdette tanıklık ettiğimiz gerçeklik üzerinden başlayalım: Muhammed (s.a.s.) Allah’ın kulu ve Resûlü’dür.

Hz. Muhammed Allah’ın Kuludur

İnsanlığa gönderilen bütün peygamberler gibi Hz. Muhammed (s.a.s.) de Yüce Allah’ın kulu olan bir insandır. İleride yaşam öyküsüne yakından bakacağımız üzere Hz. Muhammed herkes gibi doğmuş, toplumda çeşitli roller üstlenmiş ve vakti geldiğinde hayata veda etmiştir. Hiçbir tanrısal özelliği yoktur. Bu nedenle Allah’ın (c.c.) bildirmediği hiçbir şeyi bilemez. O’nun yaratması olmadan mucize gösteremez ve O’nun izni olmadan kimseye bir faydası veya zararı dokunamaz. Kul olmanın bir gereği olarak küçük hatalar işlemesi mümkündür, fakat peygamber olarak seçildiği için büyük günahları işlemekten korunmuştur. Dolayısıyla İslam dininde insanlar arasından seçilerek peygamberlikle görevlendirilen Hz. Muhammed’in konumu, Hristiyanlıkta tanrısal niteliklere sahip olduğuna inanılan İsa’nın (a.s.) konumundan farklıdır.

Vahiy
Allah’ın insanlar arasından seçtiği peygamberlere, Cebrail (a.s.) vasıtası ile emir ve yasaklarını iletmesi.

Peygamber Efendimizin bir insan olması, kendi döneminde İslam vahyini kabul etmeyenlerin itiraz noktalarından birini oluşturmuştur. Daha önceki toplumların kendi peygamberlerinden bekledikleri gibi kendi toplumu da Hz. Muhammed’e inanmak için ondan birçok mucize göstermesini istemişti. Çünkü inkârcılar vahiyle gelen gerçeklerin yanı sıra onu getiren peygamberin kimliğinden de hoşnut olmamışlardı. Onlara göre seçilmiş kişinin normal insanlardan farklı özellikleri, olağanüstü güçleri olmalı ve sürekli mucizeler göstermeliydi: “Yerden bize bir pınar fışkırtmadıkça yahut senin hurmalardan, üzümlerden oluşan bir bahçen olup aralarından şarıl şarıl ırmaklar akıtmadıkça yahut iddia ettiğin gibi gökyüzünü üzerimize parça parça düşürmedikçe yahut Allah’ı ve melekleri karşımıza getirmedikçe yahut altından bir evin olmadıkça ya da göğe çıkmadıkça sana asla inanmayacağız. Bize gökten okuyacağımız bir kitap indirmedikçe göğe çıktığına da inanacak değiliz.” (İsrâ, 17/90-93) Bu tür beklentilerinin sonu gelmiyor, peygamberin kendileri gibi bir insan olmasını kabullenemiyorlardı. “Bu nasıl peygamber! Yemek yiyor, çarşılarda dolaşıyor. Ona bir melek indirilmeli ve kendisiyle birlikte o melek de uyarıcılık görevi yapmalı değil miydi?” (Furkân, 25/7) ayetinde belirtildiği üzere peygamber olacak kişinin gözle görünür bir ayrıcalığı olması gerektiğini düşünüyorlardı. Tüm bu eleştirilerin özünü ifade eden “Allah, peygamber olarak bir beşeri mi gönderdi?” sorusuna Rabbimiz şöyle cevap verdi: “Yeryüzünde yerleşip dolaşan melekler olsaydı elbette onlara da peygamber olarak gökten bir melek gönderirdik.” (İsrâ, 17/95) Bu cevap karşıt görüşlerin ve beklentilerin aksine peygamberin bir insan olması gerektiğini bildiriyordu. İnsanların, rehberliğini anlayabilmeleri, bir insanın hayatını vahyin ışığında nasıl şekillendirmesi gerektiğini görebilmeleri ve kendisini örnek alabilmeleri için peygamberin de kendileri gibi bir insan olması gayet doğal ve anlamlıydı. Allah Teâlâ, bu gerçeği peygamberinin de vurgulamasını istemiş ve ona şöyle demesini emretmişti: “Rabbimi tenzih ederim. Ben ancak resûl olarak gönderilen bir beşerim.” (İsrâ, 17/93)

Tenzih
Allah’ın bütün kusurlardan uzak olduğuna inanıp bunu ifade etme.

Hz. Peygamber’i (s.a.s.) örnek alabilmemiz için onun bizim gibi bir insan olduğunu unutmamamız gerekir. Elbette ki seçilmiş bir peygamber olan ve bir insanın kâmil olma yolunda ulaşabileceği son noktayı temsil eden Hz. Muhammed (s.a.s.) bizden çok üstündür. Fakat o da bizim gibi duyguları olan, dünya hayatında türlü imtihanlarla karşılaşan, bizimle aynı görev ve sorumlulukların yanı sıra peygamberliğin gereği olan birtakım yükümlülüklere de sahip bir beşerdir. Bu yüzden her hâliyle bizlere örnek ve yol göstericidir. Bir insan olduğu gerçeğini göz ardı ettiğimizde onu kendimizden uzaklaştırmış olur ve örnek alamayız. Yine bu gerçeği görmediğimizde ona duyduğumuz derin hayranlık, sevgi ve hürmet hislerinin bizleri doğru yoldan saptırması mümkündür. Yürekten sevdiğimiz, can-ı gönülden inandığımız peygamberimizi yüceltmede makul sınırları aşarsak önceki ümmetlerin düştüğü hataya düşebilir, onu olduğundan farklı bir konuma yerleştirme tehlikesiyle karşı karşıya kalırız. Söz gelimi onu bir melek veya “tanrının oğlu” gibi tanrıyla organik bağı bulunan bir varlık olarak değerlendirebiliriz ki bu anlayışlar tevhid inancına aykırıdır. Bu konuda oldukça hassas davranan Hz. Peygamber (s.a.s.), henüz hayattayken kendisini övmede, yüceltmede aşırıya gidenleri şöyle uyarmıştır: “Hristiyanların Meryem oğlunu (İsa’yı) övmekte aşırı gittikleri gibi siz de beni övmede aşırılık göstermeyin. Şüphesiz ki ben Allah’ın kuluyum. Onun için bana ‘Allah’ın kulu ve resûlü’ deyin.” (Buhârî, Enbiyâ, 48)

“Hristiyanların Meryem oğlunu (İsa’yı)
övmekte aşırı gittikleri gibi siz de
beni övmede aşırılık göstermeyin.
Şüphesiz ki ben Allah’ın kuluyum…”

Hz. Muhammed Allah’ın Resûlüdür

Peygamber Efendimizi aşırı yücelterek insanüstü bir varlık seviyesinde görmek ne kadar yanlışsa onu sıradan bir insan gibi görüp kıymetsizleştirmek de o kadar yanlıştır. Aşırı uçları temsil eden bu tür tutumlar dinin özünü bozan sapkın eğilimlerdir. Bir insan olarak yaratılmış olsa da Hz. Muhammed (s.a.s.), sıradan bir birey değil, “Allah tarafından seçilmiş bir elçi”dir. “De ki: Ben de ancak sizin gibi bir insanım. Fakat bana ilahınızın yalnızca bir tek ilah olduğu vahyediliyor…” (Fussilet, 41/6) ayetinde vurgulandığı üzere onu diğer insanlardan ayıran en önemli özellik, Yüce Allah’tan vahiy alan bir peygamber olmasıdır.

Rabbimizin görevlendirdiği diğer peygamberler gibi Peygamber Efendimiz de doğru, dürüst, güvenilir, akıllı, zeki, anlayışlı ve günah işlemekten korunmuştur. Daha peygamber olmadan önce halk arasında “Muhammedü’l-Emîn” yani “Güvenilir Muhammed” diye tanınmış, hayatı boyunca da üstün ahlaki sıfatlarıyla dikkat çekmiştir. Şaka yollu konuştuğunda bile doğru olmayan bir sözü asla söylememiş, günahlardan uzak durmuştur. İnsan olmaktan kaynaklanan küçük hataları olmuşsa da bunlar Yüce Allah’ın müdahalesiyle hemen düzeltilmiştir. Allah Teâlâ’dan aldığı vahyi eksiksiz olarak insanlara aktarmış ve getirdiği ilahi emirleri ilk önce ve en güzel şekilde hayata geçiren kişi olmuştur.

İnsanlar arasında seçkin vasıflara sahip olduğu gibi peygamberler arasında da Hz. Muhammed (s.a.s.) ayrıcalıklı bir konumdadır. “Ulü’l-azm” denilen yüksek dereceli peygamberlerden biri olan Resûlullah’a maddi ve manevi birçok nimet verilmiştir. O, kendisinden önceki peygamberlerin örnekliğini görmüş ve son gönderilen elçi olarak peygamberliğin zirvesini temsil etmiştir. Onun getirdiği din ve bu dinin kitabı olan Kur’an-ı Kerim bütün insanlığa gönderilmiştir ve kıyamete kadar geçerliliğini koruyacaktır. Bu durumun bir sonucu olarak da o, çok geniş bir muhatap kitlesine ve her milletten inananı olma ayrıcalığına sahiptir. Bütün bu özelliklerinden dolayı Hz. Muhammed, peygamberlerin en üstünüdür. Bunun da ötesinde yaratılmışların en üstünü ve en şereflisi olduğu hâlde kendisini övmekten kaçınmış, ümmetini de peygamberler arasında üstünlük tartışmasına girmekten menetmiştir. (Buhârî, Enbiyâ, 24, 35; Müslim, Fezâil, 160-163)

Ulü’l-azm
Kur’an-ı Kerim’de geçen, azim ve sebat sahibi bazı peygamberler
(Hz. Muhammed, Nuh, İbrahim, Musa ve İsa) için kullanılan bir tabir.

Salât
Hz. Peygamber için okunan ve Allah’ın rahmet ve selamının onun üzerine olması dileğini ifade eden bir tabir.

“Şüphesiz Allah ve melekleri Peygamber’e salât ediyorlar. Ey iman edenler! Siz de ona salât edin, selâm edin.” (Ahzâb, 33/56) sözleriyle Yüce Allah (c.c.), Peygamberimizin (s.a.s.) kendi katındaki değerini ifade etmiştir. “Âlemlere rahmet” olarak (Enbiyâ, 21/107) gönderdiği bu kıymetli elçiye iman edeceklerine dair diğer peygamberlerden de söz aldığını bildirmiştir. (Âl-i İmrân, 3/81) Kur’an-ı Kerim’in pek çok ayetinde görüleceği üzere peygamberlik görevini yerine getirirken karşılaştığı zorluklarda desteğini eksik etmemiş, üzüldüğü zamanlarda onu teselli etmiş ve kendisine her daim güven vermiştir. (Ahzâb, 33/9-11; Yâsin, 36/76 vd.) Yüce Allah’ın Peygamber Efendimize lütfettiği başka ayrıcalıklar da vardır. Önceki toplumlar, çoğunlukla iman etmedikleri için helak edildiği hâlde Hz. Muhammed’e, kendisi aralarında bulunduğu sürece toplumunun azaba uğratılmayacağı bildirilmiştir. (Enfâl, 8/33) Kendisini yüceltici ifadeler kullanılmış, İsra ve Mi’rac mucizesinin yanında ona birçok iyilik ve güzelliğin verildiği zikredilmiştir. (İsrâ, 17/1; Necm, 53/3-18; Kevser, 108/1) Maddi ve manevi nimetlerle donatılan bu kıymetli peygamber, kıyamet gününde de “makâm-ı mahmûd” adı verilen yüksek bir manevi konumda olacaktır. (İsrâ, 17/78-79) Allah Teâlâ’nın kendisine özel olarak sunduğu bütün bu güzellikler, O’nun katındaki kıymetine işaret eder ki bu sebeple Resûlullah, “Habîbullah” yani Allah’ın sevgilisi, O’nun en sevgili kulu olarak anılır.

Hz. Muhammed’in (s.a.s.) Yüce Allah tarafından seçilen, üstün sıfatlara sahip bir peygamber olduğunu iyi anlamadığımız takdirde onu sıradan bir insan gibi görme yanlışına düşeriz. Bu durum zaman içerisinde onu değersizleştirmeye ve nihayetinde de getirdiği vahye karşı duyarsızlaşmaya neden olur. Önceki toplumların, özellikle de Yahudilerin peygamberlerine ahlaksız sıfatları, uygunsuz davranışları ve büyük günahları yakıştırmaları, onlara saygısızlık yapmaları ve hatta onları öldürmeleri bu tür bir anlayışın sonucudur. Yahudilerin peygamberleri yok sayması neticesinde dinî inanç ve hükümler de önemini kaybetmiş, kutsal metinler istenildiği zaman değiştirilip yeniden düzenlenebilecek sıradan metinlere dönüşmüş ve böylece ilahi din tahrif edilmiştir.

Peygamber Efendimizi aşırı yücelterek
insanüstü bir varlık seviyesinde görmek ne kadar yanlışsa
onu sıradan bir insan olarak görüp
kıymetsizleştirmek de o kadar yanlıştır.

Hz. Muhammed Peygamberlerin Sonuncusudur

Kur’an-ı Kerim’de Yüce Allah bize Hz. Muhammed’i (s.a.s.) şöyle tanıtır: “...(Muhammed) Allah’ın Resûlü ve peygamberlerin sonuncusudur…” (Ahzâb, 33/40) Hz. Muhammed, ilk insan ve aynı zamanda ilk peygamber olan Hz. Âdem’le başlayan peygamberler zincirinin son halkasıdır. Rabbimiz, dünya hayatında sınava tabi tuttuğu kullarına kendisini tanımaları, yaratılışlarına uygun olan dosdoğru ve huzurlu yolu bulabilmeleri için rehberlik etmiş, aralarından seçtiği peygamberlerle vahyini iletmiştir. Böylece inanç, ibadet, ahlak ve yaşantıya dair emir ve yasaklarını açıklamış, bu esaslara göre yaşayanların dünya ve ahirette huzura ereceğini, aksi yolda gidenlerinse kaybedenlerden olacağını bildirmiştir. İlahi vahyin zaman içerisinde insanlar tarafından unutulması veya değişikliğe uğraması sonucu özünü kaybettiği, aslından saptırıldığı durumlarda vahyini yenilemiş ve yeni bir peygamber göndermiştir. “Bugün sizin için dininizi tamama erdirdim, üzerinize nimetimi tamamladım ve sizin için din olarak İslam’ı seçtim.” (Mâide, 5/3) sözleriyle İslam’ın son din olduğunu belirtmiştir. Bu dinin peygamberi de son peygamber Hz. Muhammed’dir.

Tahrif
Kuran-ı Kerim’den önceki kutsal kitapların metninin ve anlamının bozulması.

Nimet
İnsanın sahip olduğu ve kendisine dünya ve ahirette yararı dokunan maddi ve manevi varlıklar, imkânlar, ihsanlar.

Pratikte farklı uygulamalar içerse de ilahi kaynaklı bütün dinler, özünde aynı inanç esaslarına bağlanmayı öngörmüştür. İlk insan Hz. Âdem’den itibaren birbiri ardınca gelen bütün peygamberler temelde aynı inancı yani tevhidi ve aynı evrensel ilkeleri açıklamışlardır. Bu bakımdan gelen her bir peygamber kendisinden öncekiler ve sonrakilerle uyum hâlindedir. Kendisinden önce gelen peygamberler Hz. Muhammed’in (s.a.s.) geleceğini müjdelemiş, Kur’an’dan önceki kutsal kitaplarda yani Tevrat ve İncil’de bu bilgiye yer verilmiştir. (A’râf, 7/157; Saff, 61/6) Hz. Muhammed de kendisinden önceki elçilerin mesajlarını doğrulamış, onların bozulmamış hâlleriyle hak ve gerçek olduğunu bildirmiştir. (Bakara, 2/97, 136) Onun getirdiği din, tahrif edilen inanç esaslarını aslına uygun, yeniden, güçlü bir vurguyla ortaya koyarken değişen şartlara paralel olarak insanların ihtiyaçlarını karşılayacak yeni hükümler de getirmiştir. Böylece vahiy süreci tamamlanmış, ilahi mesaj İslam dininde en mükemmel hâlini bulmuştur. Peygamber Efendimiz, kendisinin vahiy geleneğindeki rolünü bizlere şu örnekle anlatır: “Benim ve benden önceki peygamberlerin durumu, bir ev inşa eden kimseye benzer. O kimse evi güzelce yapıp mükemmel hâle getirmiş fakat bir köşede sadece bir tuğla yeri boş kalmıştır. İnsanlar bu evi dolaşırlar, ona hayran olurlar ve derler ki: ‘Keşke şu tuğla da yerine koyulmuş olsaydı.’ İşte ben o tuğlayım. Ben peygamberlerin sonuncusuyum.” (Buhârî, Menâkıb, 18; Müslim, Fezâil, 23)

Allah’ın son elçisi Hz. Muhammed (s.a.s.) bütün insanlığa gönderilmiştir. (Sebe, 34/28) Onun getirdiği İslam dini kıyamete kadar geçerli olan evrensel bir dindir, artık bundan başka bir din gönderilmeyecektir. (Âl-i İmrân, 3/19) Hz. Muhammed’e (s.a.s.) verilen Kur’an-ı Kerim de hükümleri kıyamete dek geçerli olan son ilahi kitaptır. Önceki kutsal kitapların orijinal hâllerini tasdik eden bu kitabın onlar gibi tahrif edilmesi mümkün değildir. Çünkü o, her türlü değişime ve bozulmaya karşı Rabbimiz tarafından koruma altına alınmıştır: “Şüphesiz o Kur’an’ı biz indirdik. Onun koruyucusu da elbette biziz.” (Hicr, 15/9)

Hz. Muhammed’in Peygamberliği

Her ne kadar, insan aklıyla Yüce Yaratıcı’yı bilme ve O’na inanma yetisine sahip olsa da O’nun nasıl bir ilah olduğunu ve buyruklarının neler olduğunu ancak gönderdiği peygamberler aracılığıyla öğrenebilir. Allah’ın son elçisi Hz. Muhammed’in (s.a.s.) görevi de diğer peygamberler gibi insanları tek olan Allah’a inanmaya çağırmak, O’nun bildirdiği hakikatleri, emir ve yasakları bildirmek ve yanlışa düşmemeleri için uyarmaktır. “Ey Peygamber! Biz seni bir şahit, bir müjdeleyici, bir uyarıcı; Allah’ın izniyle kendi yoluna çağıran bir davetçi ve aydınlatıcı bir kandil olarak gönderdik.” (Ahzâb, 33/45) ayetinde belirtildiği üzere Hz. Muhammed (s.a.s.) hakkın ve vahyin şahidi, ilahi güzellikleri müjdeleyip Rabbin cezalandırmasına karşı uyaran ve O’nun yoluna çağıran bir elçidir.

“Şüphesiz Allah ve melekleri Peygamber’e salât ediyorlar.

Ey iman edenler!

Siz de ona salât edin, selâm edin.”

610 yılında ilk vahyin gelmesiyle başlayan peygamberlik süreci, yirmi üç yıl devam etmiş, Hz. Muhammed’e gelen Kur’an ayetleri toplu bir kitap hâlinde değil parça parça bölümler hâlinde vahyedilmiştir. Bu süreçte Peygamberimiz kendisine gelen her Kur’an vahyini insanlara olduğu gibi aktarmıştır. Bu konuda oldukça hassas davranmış, hatta başlangıçta unutmaktan duyduğu endişeyle daha vahiy tamamlanmadan tekrar etmeye başlamıştır. Yüce Allah “Ey Muhammed! Onu (vahyi) çarçabuk almak için dilini kımıldatma. Şüphesiz onu toplamak ve okumak bize aittir. O hâlde, biz onu okuduğumuz zaman, onun okunuşuna uy.” (Kıyâmet, 75/16-18) ayetiyle kendisine bu konuda teminat verince rahatlamış, vahyin kendisine odaklanmıştır. Böylece aldığı her vahyi önce hafızasına kaydetmiş, daha sonra inananlara okuyarak tebliğ etmiş ve vahiy kâtiplerine yazdırmıştır. Peygamberimiz vahye asla müdahalede bulunmamış, herhangi bir eksiltme veya ekleme yapmamıştır. Esasında son ilahi kitap olan Kur’an’ı kendi koruması altına aldığını bildiren Yüce Allah, böyle bir müdahaleye kesinlikle izin vermeyeceğini de beyan etmiştir. (Hâkka, 69/44-47)

Tebliğ
Peygamberlerin, Allah’ın emir ve yasaklarını insanlara eksiksiz olarak anlatmaları.

Vahiy
Kâtipleri
Peygamber Efendimize vahyedilen ayetleri yazan sahâbîler.

Allah Resûlü, gelen vahyi inananlara sadece bildirmekle kalmamış, aynı zamanda ayetlerin manalarını da açıklamıştır. Zira Kur’an-ı Kerim evrensel bir kitap olduğu için dinin temel esaslarını oldukça özlü bir şekilde ortaya koymaktadır. Emir ve yasakların hikmetleri, ilahi hükümlerin nasıl uygulanacağı, yaşantının bu çerçevede nasıl şekilleneceği gibi ayrıntıların tamamı bu dinin peygamberi olan Hz. Muhammed tarafından izah edilmiştir. Örneğin temel ibadetlerimiz Kur’an’da zikredilmiş, bunların inanan kişi için vazgeçilmez olduğu vurgulanmış ancak hangi ibadetin ne zaman ve ne şekilde yapılacağına dair ayrıntılar Hz. Peygamber’in (s.a.s.) öğretmesiyle öğrenilmiştir. Yine Kur’an’ın üslubu gereği genel ifadelerle bildirilen bazı hükümler aslında daha sınırlı bir grubu ilgilendirmekte, genel ifadelerle bildirilen bazı hükümlerin gerçekleştirilebilmesi de birtakım şekil ve şartlara bağlı olabilmektedir. Kur’an’ın Kerim’in özlü bir şekilde genel sözcüklerle bildirdiği bu gibi hükümlerin ayrıntılarını da Peygamber Efendimiz açıklamış, ayrıca Kur’an’da hükmü belirtilmeyen bazı meselelere dair de hükümler koymuştur.

Peygamberlikle ilgili bu hususları topluca ifade etmek gerekirse, Hz. Muhammed (s.a.s.) peygamberliği süresince Kur’an vahyini insanlara okumuş (tilavet), ilahi hükümlerin tamamını insanlara bildirmiş (tebliğ) ve her birini açıklamıştır (tebyin-tefsir). Genel gibi görünen bazı hükümlerin belirli kişiler için geçerli olduğunu (tahsis) bazılarının da zaman, mekân gibi şartlar dâhilinde uygulanacağını bildirmiş (takyid); Kur’an’da hükmü belirtilmeyen bazı konularda kurallar koymuştur. Dinin yaşantıya nasıl geçirileceğini öğretmiş (talim) ve neticede tertemiz ve nezih bir toplum oluşturmuştur (tezkiye). Dolayısıyla o, bir postacı gibi bizlere sadece ilahi hükümleri getirmekle yükümlü biri olmaktan çok ötedir. Peygamber olarak tüm bu görevleri yerine getiren ve daha önemlisi vahyin yaşantıya nasıl geçirileceğini de bizzat uygulayarak gösteren örnek bir mümindir. (Ahzâb, 33/21) Bu bakımdan İslam’ın doğru anlaşılabilmesi ve yaşanabilmesi, ancak onun bu konudaki söz, fiil ve uygulamalarını yani Sünneti’ni bilmekle mümkündür.

Hz. Muhammed (s.a.s.) bütün insanlığa gönderilmiştir.

Hz. Muhammed’in Sünneti

Peygamber Efendimizin şahsında ortaya çıkan örnek yaşam tarzına “Sünnet” denir. Hz. Peygamber’in kendi söz, fiil ve uygulamaları, ayrıca yapılmasına onay verdiği davranışlar Sünnet kapsamındadır.

Sünnet, dinimizde Kur’an-ı Kerim’den sonra gelen ikinci temel kaynaktır. Bu nedenle Peygamberimizin Sünneti’ne uymak Müslümanlar için dinî bir gerekliliktir. Onu bizlere örnek olarak gönderdiğini bildiren Rabbimiz, Peygamberimize hitaben şöyle demiştir: “De ki: ‘Eğer Allah’ı seviyorsanız bana uyun ki, Allah da sizi sevsin ve günahlarınızı bağışlasın. Çünkü Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir.’” (Âl-i İmrân, 3/31) Dolayısıyla Yüce Allah’a duyulan sevgi ve bağlılığın göstergesi O’nun gönderdiği peygambere uymaktan geçer. “Kim peygambere itaat ederse, Allah’a itaat etmiş olur…” (Nisâ, 4/80) ayeti ona uymanın gereğini kesin bir dille ifade eder. “Size ne emrettimse onu yapın, neyi yasakladımsa ondan sakının.” (İbn Mâce, Sünne, 1) diyen Peygamber Efendimiz de bu ana ilkeyi şu sözleriyle vurgulamıştır: “Bana itaat eden, Allah’a itaat etmiştir. Bana isyan eden de Allah’a isyan etmiştir...” (Müslim, İmâre, 33)

İnanç esasları ve ibadetler başta olmak üzere günlük hayatın her alanında Sünnet bize rehberlik eder. Bir Müslüman olarak neyi, nasıl, hangi çerçevede gerçekleştireceğimiz konusunda Sünnet bize ışık tutar. İlahi hükümlerin vücut bulmuş şekli olan Sünnet olmadan Kur’an-ı Kerim’i doğru anlamak ve yaşamak mümkün değildir. Dolayısıyla Sünnet’i dışlayan bir İslam anlayışı kesinlikle gerçekçi değildir ve asla kabul edilemez. İslam’da esas olan Kur’an ve Sünnet birlikteliğidir. “Sözün en güzeli Allah’ın (c.c.) Kitabı, rehberliğin en güzeli ise Muhammed’in rehberliğidir.” (İbn Hanbel, III, 320) diyen Peygamber Efendimiz hayata veda ederken rehberliğinin Sünnet ile devam edeceğini belirtmiş ve müminlere şu vasiyette bulunmuştur: “Size iki şey bırakıyorum, onlara sımsıkı sarıldığınız sürece yolunuzu şaşırmayacaksınız: Allah’ın Kitabı ve Peygamberinin Sünneti.” (Muvatta’, Kader, 1)

Sünneti dışlayan bir İslam anlayışı gerçekçi değildir. İslam’da esas olan Kur’an ve Sünnet birlikteliğidir.

İslami yaşam tarzını temsil eden Sünnet, farklı kültür ve coğrafyalarda yaşayan Müslümanlar arasında ortak bir yaşam biçimi oluşmasında da önemli rol oynamıştır. Dünyanın farklı yerlerinde dilleri, ulusları, âdet ve gelenekleri birbirinden farklı olan tüm Müslümanları tek bir ümmet olma paydasında birleştiren Sünnet’tir. Kur’an ile birlikte inananların düşünce dünyasında yeni ufuklar açan Sünnet, aynı zamanda üretim ve gelişim için eşsiz bir ilham kaynağıdır. Nitekim Kur’an ve Sünnet sayesinde Müslümanlar, İslam kültür ve medeniyetinde yüzyıllarca bilimden sanata, edebiyattan mimariye kadar her alanda eşsiz ürünler ortaya koymuşlardır.

Hz. Muhammed’in Hayatı

Hz. İbrahim’in (a.s.) soyundan gelen Hz. Muhammed (s.a.s.), 20 Nisan 571’de Mekke’de dünyaya geldi. Babası Abdullah henüz o doğmadan Medine’de vefat etmişti. “Övülen, övgüye layık olan” anlamındaki “Muhammed” ismini ona dedesi Abdülmuttalib verdi. Bir müddet annesi Âmine ile kaldıktan sonra dönemin âdetlerine göre sütanneye verildi ve dört yaşına kadar sütannesi Halime ile birlikte yaşadı. Altı yaşında annesinin vefat etmesi üzerine dedesinin, sekiz yaşında da onun vefatıyla amcası Ebû Talib’in yanında yaşadı. Hem dedesi hem de amcasıyla yengesi, yetim büyüyen Hz. Muhammed’in sevgi dolu bir yuvada yetişmesi için ellerinden geleni yaptılar.

Çocukluğundan itibaren bolluk ve berekete vesile olması gibi özellikleriyle etrafındakilerin dikkatini çeken Hz. Muhammed (s.a.s.), büyüdükçe üstün ahlaki vasıflarıyla ön plana çıkar oldu. İnsanlarla iyi geçinir, akrabalarını gözetir, muhtaç durumda olanlara yardım elini uzatmaktan çekinmezdi. İyi niyetli, merhametli ve iffetliydi. En belirgin özelliğiyse doğru, dürüst ve güvenilir olmasıydı. Genciyle yaşlısıyla, zenginiyle fakiriyle, hürüyle kölesiyle bütün toplum onu bu şekilde tanıyor ve “Muhammedü’l-Emîn” yani “Güvenilir Muhammed” diye anıyordu. Zulüm ve haksızlığın yaygın olduğu, hak ve hukuk kavramlarının hiçe sayıldığı, soylu ve zengin olanın her türlü tutum ve davranışı yapma yetkisine sahip olduğu ve sorgulanamadığı bir toplumda güzel ahlakın timsali olarak yaşaması onun farkını ortaya koyuyordu. Bu dönemde gün geçtikçe artan güvensizliğin ve hak ihlallerinin önüne geçmek amacıyla insaf sahibi kişiler tarafından kurulan “Hilfu’l-Fudûl/Erdemliler İttifakı”na o da katılmıştı. Bu birlik, kim olursa olsun toplumun hiçbir ferdinin haksızlığa uğramaması ve zulme uğrayana muhakkak yardım edilmesini öngörüyordu.

Gençliğinde ticaretle uğraşan Hz. Muhammed (s.a.s.), bu alanda da güvenilir, saygın ve başarılı bir şahsiyetti. Onun bu özellikleri birlikte ticaret yaptıkları Hz. Hatice’nin dikkatini çekmişti. Oldukça varlıklı ve nüfuz sahibi olan bu hanımefendinin teklifiyle Hz. Muhammed (s.a.s.), yirmi beş yaşındayken ilk yuvasını kurmuş oldu. Hz. Muhammed’in, hayatı boyunca kendisine en güzel yoldaş olan Hz. Hatice’den ikisi erkek dördü kız olmak üzere altı çocuğu oldu.

Tefekkür
İnsanın Allah’ı, kâinatı, varlıkları, doğayı, kendini ve günahlarını düşünerek bütün bunlardan ders çıkarması.

Tertemiz bir yaşantısı olan, haksızlığa tahammül edemeyen, güzel ahlak sahibi biri olarak sosyal hayattaki adaletsizlikler, bozuk ahlaki tutum ve davranışlar Hz. Muhammed’i (s.a.s.) derinden etkiliyordu. Otuz beş yaşlarındayken kendisini huzursuz eden bu yaşantıdan uzaklaşıp Nur Dağı’ndaki Hira Mağarası’na çekilmeye başladı. Kendi toplumunda yaygın olan putperestliği de Arap Yarımadası’nda yaygın olan Hristiyanlık, Yahudilik ve Mecusilik gibi dinleri de benimsememişti. Hz. İbrahim’in dini üzere kalmaya çalışan hanifler gibi o da tek bir ilahın varlığına inanıyordu. Hira’da tefekkür etmek ve ibadetle meşgul olmak onu rahatlatıyordu. 610 yılının Ramazan ayında, yine böyle bir tefekkür vaktinde kendisine ilk vahiy geldi. Böylece Yüce Allah tarafından seçilmiş bir elçi olarak görevlendirilen Hz. Muhammed (s.a.s.) hayatının geriye kalan 23 senesini peygamber olarak geçirdi.

Peygamberlik sürecinde Mekke’de kendisine inananlarla birlikte, sözlü hakaretlerden fiilî saldırılara kadar pek çok zorluğa katlanan Allah Resûlü, 622 yılında Medine’ye hicret etmek zorunda kaldı. İnançlarını rahatça yaşama imkânı buldukları bu şehirde Müslümanlara rehberlik etmeye devam ederek örnek bir İslam toplumu oluşturdu. Hayatını, insanların hak ve hakikatin ışığında güzel bir yol yürümelerini sağlayacak son ilahi din olan İslam’ı anlatmaya ve öğretmeye adayan Hz. Peygamber 632 yılında Medine’de vefat etti.

63 yıllık hayatını ana hatlarıyla sunduğumuz Hz. Peygamber (s.a.s.), bu süreçte çok çeşitli roller üstlendi ve insanlara yaşamın her alanında örnek oldu. Hem sözleri ve tavsiyelerine hem de yaşantısından somut kesitlerle hayatının farklı yönlerine yakından bakmak onu daha iyi tanımamızı sağlayacak ve kendisini örnek almamızı kolaylaştıracaktır. Ancak toplumsal hayattaki farklı yönlerine geçmeden önce fiziksel özellikleri, kişiliği ve yaşam tarzıyla Hz. Muhammed’in (s.a.s.) nasıl bir insan olduğunu görmek yerinde olacaktır.

“Resûlullah’ın (s.a.s.) ahlakı
Kur’an idi.”

Fiziksel Özellikleri

Peygamber Efendimiz uzun boylu, beyaz tenli, dışarıdan bakanların dikkatini çekecek şekilde güzel görünümlü bir insandı. Ne şişman ne de zayıf, sıkı etliydi. Aydınlık ve güler yüzlüydü. Saçları simsiyah, alnı açık, kaşları hilal gibiydi. Gür ve birbirine yakın olan kaşlarının arasında bir damar vardı ki normalde pek görünmez ama öfkelendiğinde kabarıp ortaya çıkardı. Kirpikleri uzun, gözlerinin siyahı ve beyazı oldukça belirgindi. Burnu kemerli ve inceydi. Sakalı sık ve gür, yanakları düzdü. Ağzı geniş, ön dişlerinin arası seyrekti. Yüzünden tebessümü eksik olmayan Peygamber Efendimiz, güldüğünde bembeyaz dişleri dolu tanesi gibi gözükürdü. Boynu gümüş gibi berrak, avuçları ve ayakları iriceydi. Yürürken, sağlam adımlarla hafif önüne eğilerek yürür, adımlarını uzun ve seri atardı. Vücudunun tüm bölümleri birbiriyle ahenkliydi. Güzel görünüşü, ölçülü hâl ve hareketi, tok sesli konuşması, ağırbaşlı ve heybetli duruşuyla herkeste saygı ve hayranlık uyandırmaktaydı.

Kişiliği

Hz. Peygamber’in (s.a.s.) en dikkat çeken özelliği güzel ahlakla bezenmiş sağlam karakterli bir insan olmasıydı. Yüce Allah’ın Kur’an-ı Kerim’de “Sen, elbette üstün bir ahlaka sahipsin.” (Kalem, 68/4) sözleriyle vurguladığı bu hakikat, aynı zamanda onun son peygamber olmasının da bir alametiydi. Nitekim Rabbimizin kendisiyle vahiy sürecini tamamladığı Sevgili Peygamberimiz bunu şöyle dile getirmişti: “Ben güzel ahlakı tamamlamak için gönderildim.” (İbn Hanbel, II, 381)

Peygamber olmadan önce dahi güzel ahlakıyla toplum içinde herkesin saygısını kazanan Allah Resûlü’nün en belirgin vasfı doğru, dürüst, adil ve güvenilir olmasıydı. Bu yüzden “el-Emîn” diye isimlendirilmişti. İlk vahyin gelişiyle heyecanlanıp başına kötü bir şey gelmesinden korktuğunu belirttiğinde sevgili eşi Hz. Hatice ona şöyle demişti: “Endişelenme, Allah seni kesinlikle utandırmaz. Çünkü sen, akrabalık bağlarını sıkı tutar, doğru söz söyler, bakıma muhtaç olan kimselere yardım eder, elinde avucunda olmayana verir, misafiri ağırlar ve haksızlığa uğrayanlara destek olursun.” (Buhârî, Bed’ü’l-vahy, 1) Eşinin dilinden dökülen bu sözler onun bireysel kanaatini değil içinde yaşadığı toplumun Hz. Muhammed (s.a.s.) hakkındaki genel kanısını yansıtıyordu. Bu yüzden Allah (c.c.) tarafından gönderilen bir elçi olduğunu bildirdiğinde insanlar, daha önce yalan söylediğini hiç görmedikleri için Peygamber Efendimize güvenmiş ve getirdiği vahyi içtenlikle kabul etmişlerdi. Reddedenlerin itirazlarıysa kendi dinî ve dünyevi düzenlerini altüst eden tevhide ve adalete dayalı yeni inanç sistemiydi. İnsanları maddi güç ve soy üstünlüğüne göre değerlendiren bu kişiler, bir peygamberin diğer insanlardan farklı olağanüstü sıfatları olması gerektiğini veya en azından dönemin önde gelen şehirlerinden Mekke ya da Taif’in seçkin, varlıklı simalarından olması gerektiğini düşünüyorlardı. (Zuhruf, 43/31) Hz. Peygamber’e bu anlayışla karşı çıkmışlardı ancak hiçbiri onun kötü niyetli, yalancı, ahlaksız biri olduğunu iddia edememişti.

Gencinden yaşlısına, kadınından erkeğine, hizmetlisinden yöneticisine kadar toplumun her kesimi Allah Resûlü’nün samimiyetine inanır, ona saygı duyar ve güvenirdi. Kendisine düşman olanlar da buna dâhildi. Ticaret için Şam’a giden Ebû Süfyan ile kendisinden Hz. Muhammed’e (s.a.s.) dair bilgi isteyen Rum Kayseri Hirakl arasında geçen konuşmalar bunun somut bir örneğidir. O dönemde İslam karşıtları arasında yer alan Ebû Süfyan, Hirakl’a Hz. Muhammed’in yalan söylemeyen ve verdiği sözü tutan biri olduğunu söylemiştir. Hirakl, aldığı bilgiler neticesinde “namaz kılmayı, doğru dürüst ve iffetli olmayı, ahde vefa göstermeyi ve emaneti sahibine vermeyi emreden” bu kişinin peygamber vasıfları taşıdığına hükmetmişti. (Buhârî, Şehâdât, 28)

İffet
İnsanın bedenî ve maddi hazlara aşırı düşkünlükten korunmasını sağlayan erdem.

Peygamber Efendimizin sahip olduğu ahlaki erdemler bunlarla da sınırlı değildi. Cömertlik, alçak gönüllülük, merhametli olma ve fedakârlık gibi daha pek çok özelliği karakterinde toplamıştı. Onun nasıl bir tabiatının olduğunu soranlara Sevgili eşi Hz. Aişe’nin verdiği cevap tüm bu güzellikleri özetler niteliktedir: “Sen Kur’an okumuyor musun? Resûlullah’ın (s.a.s.) ahlakı Kur’an idi.” (Ebû Dâvûd, Tatavvu’, 26)

Yaşam Tarzı

Gereksiz konuşmaları sevmeyen Resûlullah özlü konuşurdu. Vermek istediği mesajı net bir şekilde ifade eder, anlatımlarında jest ve mimikleri, beden dilini iyi kullanırdı. Şaka yaparken dahi yalan söylemez, kimseyi incitmezdi. Sağ elle ve oturarak yer ve içer, hoşlanmadığı yemeği yemez ancak hiçbir yemeğe kusur bulmazdı. Yiyeceklerin israf edilmemesi konusunda hassasiyet gösterirdi. Yemeğe başlarken besmeleyle başlamayı, bitirdiğindeyse Yüce Allah’a şükretmeyi ihmal etmezdi. Hem ağız ve diş temizliğine hem de genel olarak temizliğe çok dikkat eder, sağlığını korumaya gayret ederdi. Kıyafetleri sade, temiz ve düzenliydi Allah Resûlü’nün. Müslüman’ın zarif, güzel görünümlü olmasını, giyimine özen göstermesini ister, fakat kibir ve gösterişe kaçan giyim tarzını yasaklardı. Güzel koku sürünmeyi sever, başkalarına da tavsiye ederdi. Başkalarını rahatsız edecek kokulardan sakındırır, özellikle kalabalığa girecek kişilerin buna dikkat etmesini isterdi.

Hz. Peygamber (s.a.s.) bizlere araç olarak sunulan nimetleri, yaşama amacı hâline getirenleri uyarır, dünya malına aşırı değer vermeyi uygun bulmazdı. Kendisi tam da bu doğrultuda oldukça mütevazı bir yaşam sürmüştü. Dar zamanlarında olduğu gibi refaha erdiğinde de ihtiyacı kadar eşya edinmiş, büyük bir mal varlığına sahip olmamıştı. Böyle bir talebi de yoktu zaten. O dualarında Allah Teâlâ’dan, rızkını yetecek kadar vermesini dilerdi. Müminlerin ahiretlerini güzelleştirecek olan şeylere odaklanmalarını isterdi. Bununla birlikte dünya nimetlerini terk ederek ruhban hayatı sürmeyi de yasaklar, helal çerçevede bunlardan yararlanmayı uygun görürdü. Dünya ve ahiret dengesini kurmaya teşvik eder, kendi yaşamında da bu dengeyi gözetirdi.

Allah Resûlü, hayattaki her şeyin sahibinin Yüce Allah olduğu bilinciyle yaşardı. Her insana O’nun bir kulu olarak değer verdiği gibi, diğer canlıların ve cansız varlıkların da sahibinin Allah Teâlâ olduğunu düşünerek hareket ederdi. Bu bakımdan hayvanlara merhamet eder, onlara eziyet edenleri uyarırdı. İnsanın kıyametin kopuyor olduğunu görse dahi elindeki fidanı dikmesini öğütler, su kaynaklarının temiz tutulmasını isterdi. İnsana Rabbinin bir emaneti olan çevrenin temiz tutulmasına ve korunmasına yönelik tavsiyelerde bulunurdu.

Allah Resûlü,
hayattaki her şeyin sahibinin
Yüce Allah olduğu bilinciyle yaşardı.

Rol Modelimiz: Hz. Muhammed

En Güzel Öğretmen ve Mükemmel Bir Rehber

Yirmi üç yıllık peygamberliği süresince Hz. Muhammed, İslam dininin emir ve yasaklarını, inceliklerini, nasıl yaşanacağını ayrıntılarıyla öğretmiştir. Bu doğrultuda o inananlara, Yüce Allah’ın nasıl bir ilah olduğundan dünya hayatının anlamına, iman esaslarından ibadetlere, en yüksek ahlaki değerlerden en basit gündelik işlere kadar hayatın her alanını kuşatan bilgiler sunmuştur. “Kendi aranızdan, size ayetlerimizi okuyan, sizi her kötülükten arındıran, size kitap ve hikmeti öğreten, ayrıca bilmediklerinizi de öğreten bir peygamber gönderdik.” (Bakara, 2/151) ayeti onun bu yönüne işaret eder.

Hikmet
İnsanlar tarafından bilinemeyen, gizine akıl ermeyen neden.

“Ben ancak öğretmen olarak gönderildim.” (İbn Mâce, Sünnet, 17) diyen Peygamber Efendimiz, bu görevini sabır ve hoşgörüyle yerine getirmiştir. En kutsal mekânlarda, en önemli ibadetlerin yerine getirilmesinde dahi bilgi eksikliğinden kaynaklanan hatalara sert tepkiler vermemiş, yapılan işin yanlışlığını güzellikle anlatmıştır. Örneğin toprak zeminli mescidde tuvalet ihtiyacını gideren bir bedeviyi kızmadan uyarmış, bu davranışı öfkeyle karşılayanları sakinleştirmiştir. (İbn Mâce, Tahâret, 78) Bir başka seferinde de cemaatle namaz kılındığı sırada aksıran birine “Yerhamukallah/Allah sana merhamet etsin.” diyen kişiye ise cemaat tepki gösterirken o, şöyle demiştir: “Bu, namazdır. Namaz kılarken konuşulmaz. Namaz, tesbih, tekbir ve Kur’an okumaktır.” (Müslim, Mesâcid, 33) Dini öğretmek üzere görevlendirdiği kişilere “Kolaylaştırın, zorlaştırmayın; müjdeleyin, nefret ettirmeyin!” diyen (Buhârî, Cihâd, 164) Hz. Peygamber, daima bu prensiple hareket etmiş, ilahi mesajları müminlere “bir babanın evladına öğrettiği gibi” şefkat ve samimiyetle öğretmiştir. Çocuklara ve gençlere öğretirken daha şefkatli davranmış, onları uyarması gerektiğinde kendilerini incitmeden fakat doğruları anlayacakları şekilde konuşmuştur. Zorlayıcı bir tavır sergilemek yerine hatalarını fark ederek doğru olana kendi tercihleriyle yönelmeleri için gayret sarf etmiştir. Bu doğrultuda zina etmek isteyen bir gence aynı şeyin kendi annesi ve kız kardeşi için düşünülmesi hâlinde ne hissedeceğini sormuş, böylece gence bu fiilden ebediyen uzaklaşmasını sağlayacak bir bilinç yerleştirmiştir. (İbn Hanbel, V, 256-257)

Bedevi
Çölde, çadırda yaşayan göçebe.

İnsanlara hitap etmek için en uygun zamanları gözleyen Allah Resûlü, sürekli vaaz ederek onlara bıkkınlık vermekten kaçınırdı. Onların hazırbulunuşluklarını dikkate alır, kendisine yöneltilen sorulara muhatabının karakterine ve durumuna uygun düşecek çözümler sunardı. Toplu ibadetlerde herkesin durumunu gözetir, cemaatle namaz kıldırırken küçük bir çocuğun ağlamasıyla annesinin duyacağı rahatsızlığı düşünerek namazı kısa tuttuğu olurdu. Toplum içerisinde kimseyi rencide etmez, ciddi bir hata gördüğünde “Bazı kimselere ne oluyor ki…” diye isim vermeden söze başlayarak yanlışa odaklanır ve gerekli uyarıları yapardı. Yumuşak bir üslup kullanan Hz. Peygamber tane tane açık seçik konuşur, gerektiğinde sözlerini tekrar ederdi. Beden dilini iyi kullanır, muhataplarıyla sıcak bir iletişim kurardı. Bazen konuşmasına bir soruyla başlar, bazen kıssa anlatır bazen de anlatımını örnekler veya görsel öğelerle zenginleştirirdi. Böylece vermek istediği mesajları çarpıcı bir şekilde anlatmaya gayret ederdi. “Benim nasıl namaz kılar olduğumu gördünüz ise, öylece namaz kılınız.” diyen (Buhârî, Ezân, 18) Kadın, erkek, genç, yaşlı herkes ona dilediği soruyu yöneltebilirdi. Huzuruna gelenler; ilim ve hikmete susamış olarak girerler, kanmış ve doymuş olarak ayrılırlar ve hayra yol gösterici olarak çıkarlardı.

Böylece müminin hem dünyasını hem ahiretini güzelleştirecek her türlü bilgiyi veren Sevgili Peygamberimiz tıpkı ibadetlerde olduğu gibi, dinî değerlerin, emir ve yasakların uygulamasını da bizzat kendi hayatında yaşayarak göstermişti. Bu sayede kalıcı bir eğitim verdiği ashabıyla birlikte ilim ve medeniyetin öncüsü olan örnek bir toplum oluşturmayı başardı.

Hz. Peygamber,
ilahi mesajları müminlere
“bir babanın evladına öğrettiği gibi”
şefkat ve samimiyetle öğretmiştir.

Güçlü ve Başarılı Bir Lider

İnsanları hak yola davet eden bir peygamber olarak gönderilen Hz. Peygamber (s.a.s.), bu görevinin bir sonucu olarak lider konumunda olmuştur. Bu liderlik öncelikle iman ve ibadete dair konulardadır. Daha sonra da dinin doğasına uygun olarak ahlaktan sosyal yaşantıya, ticaretten hukuka kadar tüm hayatı kuşatan geniş bir sahada kendisini göstermiştir.

İlk Müslüman olan Sevgili Peygamberimiz, vahiyle gelen bilgileri ilk öğrenen, özümseyen ve hayata geçiren kişidir. Dinî hükümlerin ilk uygulayıcısı ve tüm ahlaki güzelliklerin kendisinde vücut bulduğu yegâne örnektir. Bu bakımdan dinî hayatı yaşamada müminlere öncülük etmiştir. Aynı zamanda dinî hükümleri insanlara tebliğ ederek onları hakikatle buluşturmuş, onların da kendisi gibi olgun birer mümin olmaları için gayret etmiştir. Bunu yaparken toplumda yerleşik olan haksız, hukuksuz, anlamsız ve insan onuruna yakışmayan her türlü davranışı yasaklamıştır. Bunların yerine doğruluk ve dürüstlüğü, adalet ve iyiliği hâkim kılmaya çalışmıştır. Sadece bireylerin inanç dünyasını değil toplumsal yaşantıyı da dönüştüren bu faaliyetleriyle o, tarihin tanık olduğu en başarılı lider olmuştur. Nitekim İslam âlimleri, onun Cahiliye toplumunda yetişmiş insanlardan üstün ahlaki erdemlerle donanmış ideal bir toplum oluşturmasının önemine dikkat çekmişlerdir. Başka hiçbir mucizesi olmasa dahi bu durumun onun peygamberliğini ispat etmeye yeteceği kaydedilmiştir.

İlk Müslümanlardan Cafer b. Ebû Talib’in, Habeşistan hükümdarına Hz. Peygamber’le ilgili söylediği şu sözler onunla yaşanan toplumsal dönüşümü çarpıcı bir şekilde ifade etmektedir: “Ey Hükümdar! Biz Cahiliye toplumuyduk; putlara tapar, leş yer, çirkin işler yapardık. Akraba ilişkilerine değer vermez, etrafımızdakilere kötülük ederdik. Güçlülerimiz zayıf olanlarımızı yok ederdi. İşte biz bu hâlde iken, neticede Allah bize içimizden soyunu, doğruluğunu, güvenirliğini ve iffetini iyi bildiğimiz bir resûl gönderdi. Bu peygamber bizi Allah’a, tevhid inancına ve ona ibadet etmeye davet etti. Bizim ve atalarımızın Allah’ın dışında tapmış olduğumuz taşlardan ve putlardan kurtulmamızı öğütledi. Doğru söylemeyi, emanete riayet etmeyi, akraba ile iyi ilişkiler kurmayı, komşulara iyi muamelede bulunmayı, haram yemeye ve kan dökmeye son vermeyi emretti. Aynı şekilde çirkinlikleri, yalan sözü, yetim malı yemeyi, namuslu kadına iftira etmeyi de yasakladı. Sadece tek olan Allah’a ibadet etmeyi ve O’na bir şeyi şirk koşmamamızı emretti. Namazı, zekâtı ve orucu da bize emretti… Biz onu tasdik ettik, ona iman ettik ve onun getirdiği ilahi mesaja uyduk. Artık sadece Allah’a ibadet ettik, O’na hiçbir şeyi ortak koşmadık. Bize haram kıldıklarını haram, helal kıldıklarını helal kabul ettik.” (İbn Hanbel, I, 202; İbn İshâk, Sîret, 248-249)

İnanan toplumun lideri olan Hz. Peygamber (s.a.s.), Medine’ye hicret ettiğinde burada çeşitli inançlara mensup kabilelerden oluşan dağınık bir yapı vardı. Toplumsal birliktelik olmadığı gibi siyasi anlamda da herkesin etrafında toplandığı biri yoktu. Böyle bir ortamda liderliği üstlenen Hz. Peygamber; etnik kökeni, kültürü ve inancı farklı olan grupları bir araya getirmiştir. Her ferdin ve grubun haklarını koruyan bir anayasa oluşturmuştur. Herkes tarafından onaylanan bu anayasayla siyasi birlik sağlanmış ve Medine’de bir site devleti kurmuştur. Böylece İslam devletinin başkanı ve cihad emriyle oluşturulan İslam ordusunun komutanı olan Hz. Peygamber dinî, siyasi ve askeri liderlik vazifelerini birlikte yürütmüştür.

Bütün bu sahalarda yetkili olan Peygamber Efendimizin uygulamaları adalet zeminine oturmaktaydı. Yönetimde istişareye açık davranır, görevlendirmede ehliyet ve liyakati esas alır, cezalandırmalarda kimseye ayrıcalık tanımazdı. Hayatın her sahasında uyulacak ilkeleri belirlemiş, bunlara herkesin aynen uymasını istemişti. Müminlere bu kurallara uymanın/uymamanın ahirette de bir karşılığı olduğunu hatırlatır, insanların hakkına girme konusunda şiddetli uyarılarda bulunurdu.

Sevgili Peygamberimiz
her an Yüce Allah’ın huzurunda olduğu
bilinciyle hareket etmiştir.

Takva Sahibi Bir Kul

“Allah’ım! Benim namazım, ibadetlerim, hayatım ve ölümüm senin içindir. Dönüşüm de sanadır.” sözlerinde (Tirmizî, Deavât, 87) ifade ettiği üzere Sevgili Peygamberimiz tüm yaşantısını inandığı değerlere göre şekillendirmiş, her an Yüce Allah’ın huzurunda olduğu bilinciyle hareket etmiştir. Ümmetine dünyanın ve dünyalıkların geçici olduğunu hatırlatırken kendisini de “bu dünyada, bir ağacın altında gölgelendikten sonra yola koyulan bir yolcu” olarak tanımlamış (Tirmizî, Zühd, 44), Rahman’a kulluk bilinciyle yaşamıştır.

Kur’an ile iç içe bir hayat sürmüştü Allah Resûlü. Her gün düzenli olarak Kur’an’dan bölümler okuduğu gibi türlü vesilelerle de gelen ayetleri okumaya gayret ederdi. Kelimeleri ve harfleri açık seçik, tane tane okur, gerektiğinde uzatıp gerektiğinde nefeslenerek dinleyenlerde hayranlık uyandıran ahenkli bir okuyuş sergilerdi. Namazlarında uzun uzun Kur’an okumayı seven Resûlullah, onu başkasından dinlemeyi de severdi. Allah’ı çokça zikreder, dilinden O’nun adını eksik etmezdi. Elbisesini giyerken, dışarı çıkarken, bineğine binerken, gece yatıp sabah kalkarken hep O’nu anardı. Bazen tesbih bazen şükür bazen dua sözleriyle Rabbine yönelir, kalbi daraldığında istiğfar eder, her fırsatta zikre devam ederdi.

İstiğfar
Allah Teâlâ’dan kusur ve günahların bağışlanmasını isteme, af dileme.

İtikâf
Ramazan ayının son on gününde Allah’ın hoşnutluğunu kazanmak üzere dünya işlerinden ilgiyi kesip camiye kapanarak ibadet etme.

“Gözümün nuru” dediği namaza çok önem verir (Nesâî, Işratü’n-nisâ, 1), farz namazların yanında nafile namaz kılmaya da özen gösterirdi. Mescide girdiğinde, yolculuktan döndüğünde, sıkıntılı zamanlarında, sevinçli anlarında, Rabbine bir ihtiyacını arz edeceğinde hep namaz kılardı. Özellikle geceleri namaza durur, uzun uzun kıldığı namazlarla şükreden bir kul olmak için gayret ettiğini söylerdi. Oruç ibadetine dikkat eder, Ramazan orucunun yanı sıra başta Muharrem, Recep ve Şaban ayları olmak üzere farklı zamanlarda nafile oruç tutardı. Kurbanını keser, sadaka vermeyi çok severdi. Ramazan ayında ibadetlerini yoğunlaştırır, son on gününde itikâfa girerdi.

İbadete çok düşkün olan Allah Resûlü, tüm bu ibadetleri günlük yaşantısının bir parçası hâline getirmişti. Ne bu ibadetlerin kendisini yaşamdan koparmasına ne de dünyalık işlerin bunlara mani olmasına izin verirdi. Dünya ahiret dengesini koruyarak ibadetlerini hayatın gerçeklerinden kopmadan dengeli bir şekilde sürdürürdü. Başkalarına da böyle olmayı tavsiye ederdi. Kendini bütünüyle ibadete verip diğer görevlerini ihmal edenleri uyarır, kişinin kendisine, ailesine ve diğer insanlara karşı sorumlulukları olduğunu hatırlatırdı. Bu ölçüyü kaybetmeden farzlara dikkat etmenin önemini sık sık vurgular, nafile ibadetlere de teşvik ederdi. Her ibadetini büyük bir içtenlikle, heyecanla yerine getiren Hz. Peygamber’in (s.a.s.) en çok üzerinde durduğu konu ise amellerde ihlaslı olmaktı. Yüce Allah’a karşı görevlerini “Allah’ı görüyormuşçasına” yerine getiren Resûlullah’ı ibadet ederken görenler ona hayran kalırdı. İbadetlerinde çok nadir de olsa unutma, yanılma, güç yetirememe gibi insani hâller olur, böyle zamanlarda ibadetlerini yapış şekliyle de benzer durumlarla karşılaşanlara yol göstermiş olurdu.

Takva
Haram ve günahlardan kaçınma hususunda gösterilen titizlik.

Allah’ın rızasıyla yapılan bütün iyi davranışların sadaka kapsamında sayılacağını bildiren Resûlullah, her anını kulluk ve takva bilinciyle yaşadı. En güzel örnek olarak bize gönderilen bu hikmetli elçi inananlara her şeyden önce kul olmanın en güzel örneğini sergiledi.

Sevgi Dolu Bir Aile Bireyi

“Nikâh benim Sünnetimdendir.” (İbn Mâce, Nikâh, 1) diyen Hz. Peygamber (s.a.s.) ümmetini evlenip yuva kurmaya teşvik etmiş, samimi ve huzur dolu aile yaşantısıyla onlara örnek olmuştur. Kişinin aile bireylerine karşı sorumlulukları olduğunu hatırlatmış, bakmakla yükümlü olduğu kişileri ihmal etmenin Allah katında vebalinin ağır olacağını bildirmiştir. Bununla birlikte aşırı harcamaları da hoş görmemiş, kendisi de gösterişten uzak sade bir yaşantıyı tercih etmiştir.

Yeme, içme, giyinme, barınma gibi temel ihtiyaçların yanı sıra huzurlu bir aile yaşantısı için gerekli olan sevgi, saygı, ilgi ve anlayışın hâkim olduğu evinde Hz. Peygamber, ailenin her bireyiyle sıcak ilişkiler kurmayı önemserdi. Bunun için onlara özel zaman ayırarak kendilerine değer verdiğini hissettirir, istek ve beklentilerini dikkate alırdı. Aile üyelerinin kişinin üzerinde hakları olduğunu vurgular, onlarla yakından ilgilenmenin önemine dikkat çekerdi. Bu nedenle devamlı ibadet ederek ailesini ihmal edenleri uyarmış, ibadet maksadıyla dahi olsa aileyi ihmal etmenin Sünnet’e aykırı olduğunu bildirmişti.

Mümin erkeklerden eşlerine karşı iyi davranmalarını isteyen Peygamber Efendimiz, onları kötülemek, aşağılamak, dövmek gibi davranışlardan uzak durmalarını isterdi. İlişkilerde hoşgörülü ve yapıcı olmayı salık verir, “En hayırlınız ailesine en güzel davranandır.” (Tirmizî, Menâkıb, 63) anlayışıyla hareket edilmesini tavsiye ederdi. Bütün bunları kendi yaşantısıyla gösterirdi. Peygamber Efendimizin dinî, kültürel, politik vb. sebeplerden ötürü birden fazla eşi vardı. Onların arasında adaleti gözetmeye dikkat eder, her birine eşit zaman ayırırdı. Sevgisi, saygısı, ilgisiyle her birine değer verdiğini hissettirir, görüşlerini önemser ve sorunlarıyla yakından ilgilenirdi. Maddi ve manevi tehlikelere karşı koruyup gözeterek onlara güven verirdi. Gergin durumlarda serinkanlı davranıp meseleleri olgunlukla çözümler, eşleri kendisini üzdüğünde dahi onlara kırıcı sözler söylemez, kötü bir davranış sergilemezdi. Eşlerine nezaket ve zarafetle yaklaşan Peygamber Efendimiz, evin hizmetiyle de ilgilenir, eşlerine yardımcı olurdu. Eşlerine duyduğu sevgi ve muhabbeti göstermekten çekinmeyen Hz. Peygamber, vefat eden ilk eşi Hz. Hatice’yi de büyük bir özlemle anardı. Onun yakınlarını ve sevdiklerini gözeterek eşinin hatırasını yaşatır, çocuklarının annesi olan o güzel insanın kendisi için ne kadar kıymetli olduğunu sık sık dile getirirdi.

Hem öksüz hem de yetim büyüyen Allah Resûlü, baba olmanın en güzel örneğini sergilemişti. Kızı Fatıma geldiğinde ayağa kalkıp elini tutması, sonra da onu kendi yerine oturtması çocuklarına verdiği değerin ve onlarla kurduğu sıcak iletişimin en güzel örneğidir. Çocuklarını şefkat ve merhametle sarmalayan bu eşsiz baba onları mutlu etmeyi çok severdi. Azarlanmalarını istemez, onları uyaracağı zaman da yumuşak bir üslup kullanırdı. Bununla birlikte “Hiçbir anne baba, çocuğuna güzel terbiyeden daha kıymetli bir bağışta bulunmamıştır.” (Tirmizî, Birr, 33) diyen ümmetin peygamberi, kendi çocuklarının terbiyesine de oldukça özen gösterirdi. Dinî vazifelerini yerine getirmeleri konusunda hassasiyet gösterir, hatırlatmalarda bulunurdu. Aynı şekilde torunlarını da çok sever, onları öper, kucaklar, gezdirir ve kendileriyle oyunlar oynayıp gönüllerini yapardı. On tane çocuğu olup birini bile öpmediğini söyleyen bir adama “Merhamet etmeyene merhamet edilmez.” (Buhârî, Edeb, 18) diyen Resûlullah bu tavrıyla, bir babanın, bir dedenin, bir ebeveynin çocuklarına nasıl davranması gerektiğini ortaya koyuyordu.

Sorumluluk Sahibi Bir Toplum Üyesi

Allah Resûlü, güzel ahlakı ve güçlü karakteriyle içinde yaşadığı toplumun bir ferdi olarak herkesle samimi ilişkiler kurmuştur. Bütün insanların Hz. Âdem’den geldiğini ve onun da topraktan yaratıldığını vurgulamış, kendi yaşantısını da bu anlayış üzerine bina etmiştir. Dini, sosyal statüsü, cinsiyeti ne olursa olsun herkese bir insan olarak kıymet vermiş ve verdiği değeri göstermekten de çekinmemiştir.

Allah Resûlü bağırıp çağıran, kaba biri asla olmamış, en saygısız davranışlara bile olgunlukla karşılık vermiş, kimseyi incitmemiştir. Biriyle konuşurken o yüzünü dönmeden dönmeyecek, elini tutan kimse bırakmadan elini çekmeyecek kadar hassastı Resûlullah. Kimsenin kusurunu aramaz, topluluk içerisindeki uyarılarını isim vermeden yapardı. Ahiret günü, insanlara kötülük eden ve onların hakkına girenlere ibadetlerinin fayda vermeyeceğini bildirir, iyiliği yaygınlaştırmaya gayret ederdi. Kötülükten ve zulümden sakındırır, bunun ahiretteki cezasının çok ağır olacağına dikkat çekerdi. Selamlaşma, hediyeleşme gibi insanların arasındaki kaynaşmayı, sevgi ve muhabbeti pekiştirecek davranışları tavsiye ederdi. Aksine kin ve nefrete, ayrışmaya yol açan dedikodu, iftira, haset gibi kötü fiillerden menederdi. İnsanların küskün kalmalarını doğru bulmaz, kendisi de affetmeyi severdi. Kendisine, yakınlarına ve din kardeşlerine kötülüğün her türlüsünü reva gören Mekke müşriklerine, şehrin fethedildiği gün “Haydi gidin, hepiniz serbestsiniz.” demişti. Şahsi bir anlaşmazlığı kine dönüştürüp intikam peşinde olmayı asla benimsemez, fakat İslam dinine karşı yapılan hataları affetmezdi.

Resûlullah, kendi ailesinden başlayarak akrabaları, hizmetlileri, komşuları, arkadaşları, din kardeşleri ve toplumun diğer kesimlerine kadar genişleyen halkada herkesle iyi ilişkiler geliştirmişti. Oyunlarına katılıp şakalaştığı, bazen kucağına alıp bazen dizine oturttuğu ve kendilerine özel duada bulunduğu çocuklara “yavrucuğum” hitabıyla seslenen şefkatli bir insandı o. Gençleri yüreklendiren, yeteneklerini keşfetmelerine ve kendilerini her yönden geliştirmelerine destek olan bir rehberdi. Akrabalarıyla güçlü bağlar kuran, hizmetinde bulunanlara “öf” bile demeyen, dostuna sadakat gösteren ve tüm din kardeşlerine samimi davranan bir peygamberdi. Cömert ve yardımseverdi. Başka dinlere mensup insanların da adaletine itimat edip kendi iç meselelerinde hükmüne başvurduğu ve emanetlerini teslim ettiği güven timsali biriydi. Herkesin hakkını korur ve her bireye karşı sorumluluklarını en güzel şekilde yerine getirirdi. Dosdoğru ve güvenilir oluşu, güler yüzü, engin hoşgörüsü, tatlı dili ve nazik tavırlarıyla toplumun her kesimi tarafından sevilen ve saygı duyulan bir kişiydi.

Güçlü iletişimi ve insan ilişkileri sayesinde Allah Resûlü, “Beni her gördüğünde mutlaka yüzüme gülümserdi.” diyen Cerîr b. Abdullah gibi (Buhârî, Edeb, 68) kendisini tanıyan herkesin hatırasında güzel izler bırakmıştı. Kadını erkeği, genci yaşlısı herkes ona olan hayranlığını dile getirmiş, birçok kişi İslam’ı bundan dolayı kabul etmişti.

İyi bir mümin ve dolayısıyla
iyi bir insan olabilmemizin yolu
Peygamber Efendimize itaat edip onun
Sünnet’ine sıkı sıkıya sarılmaktan
etmekten geçer.

Peygamber Efendimizle İlişkimiz Nasıl Olmalı?

Bir Müslüman olarak Hz. Peygamber’in peygamber olduğuna iman etmekle başlar onunla ilişkimiz. Onun peygamberliğini kalpten benimsemek ve onu her şeyden çok sevmek imanımızın bir gereğidir. Sevgili Peygamberimiz bunu şöyle dile getirmiştir: “Allah’ı Rab, İslam’ı din ve Hz. Muhammed’i de peygamber olarak kabullenen kişi imanın tadını alır.” (İbn Hanbel, I, 208) O, bizim için hayattaki en önemli insandır. Onu dünyadaki her şeyden ve herkesten, hatta canımızdan daha çok sevmedikçe güçlü bir imana sahip olamayız. İyi bir mümin ve dolayısıyla iyi bir insan olabilmemizin yolu Peygamber Efendimize itaat edip onun Sünneti’ni sıkı sıkıya takip etmekten geçer. Çünkü o, bizim için en güzel örnektir, bize her konuda rehberlik etmiştir.

Allah Resûlü’nü hayattayken göremeyen bizler ona olan sevgimizi ve bağlılığımızı göstermek için onun adını anarken kendimize çekidüzen veririz. Elimizi kalbimize götürür, dilimizden dökülen isminin yankısını kalbimizde duyarız. Bu ismi asla tek başına söylemeyiz. Muhakkak başına “Hazreti” şeklinde bir saygı veya “İki Cihan Güneşi, Âlemlerin Efendisi” gibi bir övgü ifadesi yerleştiririz. Yahut sonuna “sallallahu aleyhi ve sellem/Allah’ın selamı onun üzerine olsun.” diye bir dua cümlesi ekleriz. Salavatlarımızın ona ulaşacağını bilir; ezanı duyduğumuzda, namazımızı kıldığımızda, bulduğumuz her fırsatta ona salat ve selam ederiz. Dualarımızda ona yer verir, cennette kendisine kavuşmayı niyaz ederiz. Sadece ona değil tüm ailesine saygı gösterir, dualarımıza onları da dâhil ederiz. Çocuklarımıza onun ve yakınlarının ismini verir, onların da tıpkı, başta Sevgili Peygamberimiz olmak üzere, ismini aldıkları kişiler gibi olmalarını arzu ederiz.

Şefaat
Ahirette peygamberlerin ve kendilerine izin verilen kimselerin müminlerin bağışlanması için Allah katında niyazda bulunmaları.

Bütün bunlar çok kıymetli olmakla birlikte Peygamber Efendimize sevgimizi ve bağlılığımızı göstermenin en güzel yolu onu tanımak ve Sünneti’ne uymaktan geçer. Onun ahlakıyla ahlaklanıp kendi hayatımızı onun öğrettikleriyle şekillendirdiğimizde ona layık bir ümmet oluruz. Kendisine duyduğumuz sevgi ve bağlılık, onun çok sevdiği ve iyiliği için Rabbine defalarca dua ettiği ümmeti arasına girmemizi sağlar. Şefaatine erişip ahirette onunla birlikte olmamıza imkân sunar. Onun sevgisi bize Rabbimizin sevgisini kazandırır. Onun gibi yaşamak suretiyle ona layık bir ümmet olmakla kalmaz Cenâb-ı Hakk’a layık bir kul da oluruz. Rabbimiz bizden biz de O’ndan razı olarak cennete girer ve ebedî huzura kavuşuruz.

Veda Hutbesi

Vahiyle şekillenen hayat tarzıyla insanlara en güzel örnekliği sergileyen Allah Resûlü hâl ve hareketleri, söz ve fiilleriyle bir ömür peygamberlik görevinin gereğini yerine getirmeye özen göstermiştir. Son nefesine kadar ilahi mesajları anlatma, açıklama gayretinde olan Sevgili Peygamberimiz, vefat etmeden önce gerçekleştirdiği hac ibadeti sırasında tüm bu hakikatlere son bir kez daha topluca dikkat çekmiştir. Varoluş amacımıza uygun, temiz, nezih ve saygın bir hayatın ilkelerini sıraladığı bu özlü konuşmalar, Resûlullah’ın ümmetine bir vasiyeti, aynı zamanda tüm insanlığa evrensel bir bildiri niteliğindedir. Kendimize rol model aldığımız son peygamberin hayatını “Veda Hutbesi” diye anılan bu kıymetli sözlerle bitirmek anlamlı olacaktır:

“Ey insanlar! Bilmiyorum, belki de bugünden sonra burada sizinle bir daha buluşamayacağım. Allah’ın rahmeti bugün sözümü işitip onu iyice kavrayanların üzerine olsun! Benim bu sözlerimi burada bulunanlar bulunmayanlara bildirsin. Olabilir ki bildirilen kimse burada bulunandan daha iyi anlar ve itaat eder. Ey insanlar! Biliniz ki Rabbiniz birdir, atanız da birdir. Bütün insanlar Âdem’den gelmiş, Âdem de topraktan yaratılmıştır. Arap’ın Arap olmayana, Arap olmayanın Arap’a, beyazın siyaha, siyahın da beyaza hiçbir üstünlüğü yoktur. Allah katında üstünlük ancak takva iledir. Biliniz ki bu şehriniz Mekke, bugününüz arefe ve bu ayınız zilhicce nasıl mukaddes ve dokunulmaz ise mallarınız ve canlarınız da aynı şekilde dokunulmazdır. Cahiliye Devri’ndeki her türlü faiz kaldırılmıştır, ayağımın altındadır. Fakat anaparanız sizindir. Ne haksızlık edin ne de haksızlığa uğrayın. Kaldırdığım ilk faiz amcam Abbas b. Abdülmuttalib’in faizidir. Cahiliye Devri’nin kan davaları da kaldırılmıştır. Kaldırdığım ilk kan davası akrabalarımdan Rebîa b. Hâris b. Abdülmuttalib’in oğlu Âmir’in kan davasıdır.

Ey insanlar! Kadınların haklarına riayet etmenizi ve bu hususta Allah’tan korkmanızı tavsiye ederim. Siz kadınları Allah’ın emaneti olarak aldınız. Onların namus ve iffetini Allah adına söz vererek helal edindiniz. Dikkat edin! Sizin kadınlar üzerinde hakkınız olduğu gibi onların da sizin üzerinizde hakları vardır. Sizin onlar üzerindeki hakkınız iffet ve namuslarını korumalarıdır. Kadınların sizin üzerinizdeki hakları geleneklere uygun biçimde yiyecek ve giyeceklerini sağlamanızdır. Kadınlar hususunda Allah’tan korkun ve onlara en iyi şekilde davranın. Ashabım! Bugün şeytan sizin şu topraklarınızda yeniden saltanat ve nüfuz kurma ümidini ebediyen kaybetmiştir. Fakat size yasakladığım şeyler dışında küçük gördüğünüz şeylerde şeytana uyarsanız bu da onu sevindirir ve cesaret verir. Sözümü iyi dinleyin ve belleyin. Müslüman Müslüman’ın kardeşidir. Bir Müslüman’ın malı, rızası olmadan diğer bir Müslüman’a helal olmaz. Sakın zulmetmeyin. Herkes ancak kendi işlediği suçtan sorumludur. Baba oğlunun, oğul da babasının suçundan sorumlu tutulamaz. Allah her vârisin mirastan payını tayin etmiştir. Artık bir vârisin diğer mirasçıları mahrum edecek şekilde vasiyette bulunulması helal değildir. Çocuklar babalarından başkasına nispet edilemez. Ödünç alınan şeyler sahibine geri verilmelidir. Yararlanılmak üzere alınan şeyler de sahiplerine iade edilmelidir. Borçlar ödenmelidir. Birinin borcunu üstlenen kefil de o borcu ödemelidir. Kimin yanında bir emanet varsa onu sahibine iade etsin. Rabbiniz olan Allah’tan sakının, O’na kulluk edin. Beş vakit namazınızı kılın. Ramazan ayında oruç tutun, hac ibadetini yerine getirin, mallarınızın zekâtını gönül hoşluğuyla verin. Yöneticilerinize Allah’ın Kitabı’na uydukları sürece itaat edin ve böylece Rabbinizin cennetine girin. Benden sonra küfre ve sapkınlığa düşüp birbirinizin boynunu vurmayın. Benden sonra hiçbir peygamber gelmeyecektir. Ey müminler! Size iki emanet bırakıyorum. Onlara sımsıkı sarıldığınız takdirde asla yolunuzu şaşırmazsınız: Allah’ın Kitabı Kur’an ve Peygamberinin Sünneti.”

Ey müminler!
Size iki emanet bırakıyorum.
Onlara sımsıkı sarıldığınız takdirde
asla yolunuzu şaşırmazsınız:
Allah’ın Kitabı Kur’an ve
Peygamberinin sünneti.”

Kaynakça

Avcı, Casim-Mevlana İdris, Hz. Muhammed’in Hayatı, DİB Yayınları, Ankara 2019.

Buhârî, Sahîh-i Buhârî, el-Kütübü’s-Sitte, Dâru’s-Selâm, Arabistan 2000.

Ebû Dâvûd, Sünen-i Ebû Dâvûd, el-Kütübü’s-Sitte, Dâru’s-Selâm, Arabistan 2000.

Erul, Bünyamin, “Veda Hutbesi”, DİA, İstanbul 2012, c. 42.

Fayda, Mustafa-M. Yaşar Kandemir vd., “Muhammed”, DİA, İstanbul 2005, c. 30.

Heyet, Hadislerle İslam, DİB Yayınları, Ankara 2012.

İbn Hanbel, el-Müsned, Beytü’l-Efkâri’d-Düveliyye, Ürdün 2005.

İbn Hişam, es-Sîretü’n-Nebeviyye, (thk. Tâhâ Abdurraûf Sa’d), Dâru’l-Ciyl, Beyrut 1411.

İbn İshak, es-Sîretü’n-Nebeviyye, (thk. Ahmed Ferîd el-Mezîdî), Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 2004.

İbn Mâce, Sünen-i İbn Mâce, el-Kütübü’s-Sitte, Dâru’s-Selâm, Arabistan 2000.

Karafî, Ebü’l-Abbas Ahmed İdris es-Sincâhî, el-Fürûk ev envâru’l-bürûk fî envâi’l-fürûk, (thk. Halîl el-Mansûr), Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 1998.

Kur’an-ı Kerim.

Malik b. Enes, Muvatta-i Mâlik, (Muhammed b. Hasan eş-Şeybânî nüshası), Vizâretü’l-Evkâf, Kahire 1994.

Müslim, Sahîh-i Müslim, el-Kütübü’s-Sitte, Dâru’s-Selâm, Arabistan 2000.

Nesâî, Sünen-i Nesâî, el-Kütübü’s-Sitte, Dâru’s-Selâm, Arabistan 2000.

Sarıçam, İbrahim, Hz. Muhammed ve Evrensel Mesajı, DİB Yayınları, Ankara 2003.

Tirmizî, Sünen-i Tirmizî, el-Kütübü’s-Sitte, Dâru’s-Selâm, Arabistan 2000.