prof. dr. adnan bulenT baloRlu

terori

დიანეთის საქმეთა სამმართველოს გამომცემლობა:1766
სახალხო წიგნები: 436

საერთაშორისო საქველმოქმედო ფონდი muslim-georgia

ბეჭდვითი მონიტორინგი
დოქ. ფატიჰ ქურთი

კოორდინატორი
იუნუს იუქსელი

grafika da dizaini
bilal ilkai

გამოცემისთვის მოამზადა
უღურ ალთინთოფი

ნაწარმოების განმხილველი კომისიის გადაწყვეტილება: 05.02.2020/33

ISBN: 978-605-7751-81-2
2020-06-Y-0003-1766
სერთიფიკატის ნო: 12930
1. გამოცემა, ანკარა 2020

გამოცემა
Salmat Basım Yay. Amb. San. ve Tic. Ltd. Şti
Tel : +90 312 341 10 24

© თურქეთის რესპუბლიკის რელიგიის საქმეთა სამმართველო

საკონტაქტო ინფორმაცია
რელიგიური პუბლიკაციების გენერალური სამმართველო
უცხო ენასა და დიალექტებზე საგამომცემლო სამმართველო

Dini Yayınlar Genel Müdürlüğü
Yabancı Dil ve Lehçelerde Yayınlar Daire Başkanlığı
Üniversiteler Mah. Dumlupınar Bulvarı
No:147/A 06800 Çankaya/Ankara/TÜRKİYE
ტელ: +90 312 295 72 81
ფაქსი: +90 312 284 72 88
e-posta: yabancidiller@diyanet.gov.tr

„hiSam b. haqim b. nizami meqas gaTavisuflebisas muslimi gaxda. mamamisi haqim b. nizami hz. hatijes Zmis Svili da Suamavlis bavSvobis megobari iyo. hiSam b. haqimi bednierebis xanis gamorCeuli pirovneba iyo. Suamavlis gardacvalebis Semdeg didi xani icocxla.

xalifa omaris mmarTvelobis periodi iyo. hiSami Samis regionSi aseT ambavs Seeswro. glexebi daekavebinaT, Tavze zeTisxilis zeTi esvaT da mzeSi idgnen. am gausaZlis sicxeSi, mzis qveS mdgari adamianebis brali ra iyo neta? hiSamma ikiTxa braleuloba da mas uTxres, rom isini gadasaxadebs ar ixdidnen. arada kanoni da sunneTi naTeli iyo.

hiSami wamiT warsulSi wavida da Tqva, rom mas Suamavlis mier nabrZanebi sityvebi axsovda: „vin amqveynad adamianebs awamebs, ueWvelad RvTiur wamebas daimsaxurebs“.

am samarTlianma morwmunem gulgrilad ki ar Caiara, Secdoma dainaxa, reaqcia hqonda da gamosworebas Seecada. man icoda, rom Zaladoba siZulvils iwvevda, romelic Tavis mxriv qaosad gardaiqmneboda da bolos terorSi gadaizrdeboda. hiSami maSinve im dros palestinis mmarTvelTan umeir bin sadTan mivida da mdgomareoba auxsna. mmarTvelis brZanebiT glexebi maSinve gaaTavisufles“. (muslim, bir ve sila, 117-118)

rodis daiwyo Zaladoba?

Zaladoba kacobriobis istoriaSi erT-erTi uZvelesi movlenaa. ufro metic, is pirveli adamianebis cxovrebis periodSi gamovlinda. cnobilia, rom adamis Svilma kaenma Suris gamo sakuTari Zma, abeli mokla. am movleniT saTave daedo iseT uaryofiT grZnobebs, rogoricaa Suri, risxva da Zaladoba. rogorc yuranSia moTxrobili, SuriT dabrmavebulma kaenma ise caidina mkvleloba, rom xelic ki ar akankalebia. mere ki, roca Tavisi Cadenili inana, ukve gviani iyo. amis mere Zmis mkvleli unda yofiliyo da is, pirveli adamiani gaxda maT Soris, romlebsac „jojoxeTis binadarni“ ewodebaT.

terori; sazogadoebis,
istoriis, kulturis,
civilizaciisa da
kacobriobis saerTo
Rirebulebebis uaryofaa.

kaeni eSmakis karnaxs ahyva da yvelaze didi boroteba Caidina, rac adamianma SeiZleba meore adamians gaukeTos. man sasikvdilod gaimeta adamiani, sakuTari Zma da am qmedebiT aramarto misi, aramed mTeli kacobriobis sisxli daRvara. amrigad dedamiwaze pirvelad daiRvara sisxli. im dRidan moyolebuli kacobriobis istoriaSi sisxlisa da cremlis Rvra ar Sewyvetila.

am movlenidan aTasobiT weli gavida. mas Semdeg gvarebs, tomebs, saxelmwifoebs Soris sisxlisRvra ar Sewyvetila. istoriis furclebi savsea omebiT, sisxlisRvriT, ZaladobiT.

Zaladobis masStabebi da efeqti teqnologiebis ganvitarebaTan erTad ufro da ufro izrdeba. dRes erT Rilakze daWiriT aTasobiT, asiaTasobiT, milionobiT adamianis sicocxlis mospoba SesaZlebeli. adamianis xeliT nawarmoebi Zaladobis saSualebeli mxolod sicocxles ki ar spobs, isini spobs siyvaruls, TanagrZnobas, Semwynareblobas da sxva adamianur grZnobebs.

ra aris terori?

sxvaTa mimarT Zaladobas, udanaSauloTa mkvlelobasa da SiSis daTesvas terori ewodeba. sityva terori laTinuridan momdinareobs da am terminis politikur asparezze damkvidreba frangebma daiwyes. pirvelad es termini meTeqvsmete saukuneSi iqna gamoyenebuli. terori panikur SiSs niSnavs. 1792 wlis maisidan 1794 wlis ivlisamde periods, safrangeTSi ganxorcielebuli sisxliani movlenebis gamo „teroris periodi“ ewoda. revoluciurma mTavrobam, romelic gadatrialebis Sedegad movida xelisuflebaSi, aTasobiT adamiani daxoca. Semdgom periodebSi Semovida termini „teroristuli bomba“, romelic 1941 wels germanelebma gamoiyenes da roterdami dabombes.

kacobriobam meoce saukune omebiT, masiuri mkvlelobiT, qimiuri da atomuri iaraRis gamoyenebis kvaldakval ganvlo.

dRes
msoflios
TiTqmis
yvela
kuTxeSi
kaenis gziT
mimavali
adamianebi
ngrevas,
ganadgurebas,
da damianebis
daxocvas
misdeven.

samwuxarod ocdameerTe saukunis pirveli meoTxedi unda gavides da mdgomaroeba ar icvleba. dRes msoflios TiTqmis yvela kuTxeSi kaenis gziT mimavali adamianebi ngrevas, ganadgurebasa da adamianebis xocvas isev ganagrZoben. kacobrioba erTis mxriv daundobeli omebis qarcecxlSia, xolo meores mxriv terorizmi mZvinvarebs.

dRes TiTqmis ar aris iseTi qveyana, sadac teroristebs ar miuRweviaT da ar emuqrebian. terorizms ar gaaCnia arc erovneba da arc religia, amitom isini rodis da sad miitanen ieriSs veravin gaTvlis. yvela qveyena daZabulia da terorizmis safrTxidan gamomdinare yvelgan SiSia daTesili. irgvliv SiSi, SfoTva, safrTxis SegrZnebaa gabatonebuli. teroristebis mizanic xom es aris!

Cveni qveyanac erT-erTi maTTagania, romelsac teroris saSineli risxva daatyda da savalalo Sedegebi dadga. teroristebma mravali ojaxi Seiwires. ramdeni jariskaci, policieli, maswavlebeli daiRupa am mzakvruli sisastikis dros. ramdeni adamiani Seiyvanes SecdomaSi an aiZules, rom xelSi iaraRi aeRo. ramden adamians sakuTari mSobliuri miwebis datoveba mouwia da ltolvilad iqca. ramdeni udanaSaulo da sruliad umweo bavSvi daoblda. qalaqebi panikam moicva da qveynis biujetis didi nawili gadaiyara. terorma aramarto dangreuli Senobebi, aramed usazRvro SiSi da sasowarkveTileba datova. es tkivili Taobidan Taobas gadaecema da didxans ar daviwydeba.

ukanono bandebi, romlebic ar ganasxvaveben arc religias, arc erovnebas, arc didsa da pataras, arc qalsa da kacs, Tavs esxmian yvelas da umowyalod anadgureben. isini religiis kalTas arian amofarebulni da religiis saxeliT kacobriobisaTvis dauZinebel mtrad gadaiqcnen. isini msxverpls arCeven da daundobeli moqmedebiT udanaSaulo adamianebis sisxls Rvrian. maT ar gaaCniaT aranairi siwminde, aranairi sindisi da ase fanatikurad daprogramebulebi yvelafers anadgureben. isini mzad arian gaanadguron sxvebi da aseve sakuTari Tavebic. arsebobs simarTle, romelsac Tvali unda gavusworoT. sanam teroristebis ukan mdgom, am yvelafriT mosargeble jgufebs ar aRmovaCenT, ar gavSifravT da saaSkaraoze ar gamovitanT, terorizmis damarcxeba SeuZlebelia. terorizmis safrTxe ara erT an ramodenime qveyanas, aramed mTel msoflios da kacobriobas emuqreba da is globaluri problemaa. Sesabamisad yvela saxelmwifom urTierTeTanxmebulad da gaazrebulad unda imoqmedos raTa prevenciuli RonisZiebebi efeqturi iyos. dedamiwaze arsebuli usamarTlobisa da borotebis mosaspobad yvela erTad unda dadges.

teroris ganmarteba SesaZlebelia?

am kiTxvaze pasuxis gacema, teroris axsna da siRrmiseulad ganmarteba ioli ar aris. terori, terorizmi, teroristi, es sami termini adamianebis gonebas mZimed awveba. maTi xsenebisTanave adamianis gonebaSi SiSis, siZulvilisa da sisastikis SegrZneba Cndeba. arsebobs sxva terminic, romelic terorizmTanaa dakavSirebuli. es aris dateroreba. adre am mniSvnelobiT daSinebas, SeSinebas iyenebdnen. daterorebaSi igulisxmeba simSvidis dakargva, panikis daTesva, Tavdasxma da Zaladoba.

terori veranair TanxvedraSi
modis religiasTan, adamianobasTan,
gonierebasa da sindisTan.
vis winaaRmdegac
ar unda
ganxorcieledes is,
mainc dagmobas imsaxurebs.

yvela areuloba, romelic adamianebis simSvides afrTxobs, Tesavs qaossa da sisastikes, teroria. gamomdinare aqedan, terori mxolod sisxlisRvras ar niSnavs. is SeiZleba iyo muqara, SantaJi, saxifaTo azris gavrceleba da sxva.

axali teqnologiebisa da internetis wyalobiT terorizmis moqmedebis areali sagrZnoblad gaizarda. terorizmis klasifikacia SesaZlebelia Semdegi faqtorebis gaTvaliswinebiT: teroristuli aqtis mizani, samizne jgufi, gamoyenebuli meTodi, aqtis Semdgomi efeqti da sayrdeni Zala. saerTaSoriso usafrTxoebis samsaxurebi jer kidev muSaoben imisaTvis, rom teroris zusti arsi da klasifikacia samarTlebrivad axsnan. amis miuxedavad rCeba faqti, rom teroris politikuri, religiuri da ideologiuri miznebi ar icvleba. teroris arsi da Sedegebi igive rCeba; sisxlisRvra, SiSis daTesva, panikis gavrceleba, ngreva da a.S.

zogierTs ganmartebiT terori konkretuli miznis misaRwevad gamoyenebuli erTgvari strategiaa. zogis azriT ki terori politikuri miznebis misaRwevad xalxis winaaRmdeg mimarTuli Zaladobaa. sxvebis azriT terori ideis gavrcelebis an reJimis cvlilebis mizniT gamoyenebuli Zaladobrivi aqtia, rac sazogadoebaze fizikur da fsiqologiur zegavlenas axdens.

ra formiTac ar unda iyos adamianis mier sxva adamianis, garemos, bunebis da ufro metic, sakuTari Tavis mimarT ganxorcielebuli Zaladoba teroris kategoriaSi moazreba. terori adamianuri, moraluri, samarTlebrivi sazRvrebis darRveva da wiTeli xazebis gadakveTaa.

terori ulmobeli Zaladoba, dauokebeli siZulvili da usazRvro mrisxanebis gamoxatulebaa. es aris qmedeba, romlis Cadenac ugunur, RvTisa da gankiTxvis dRisgan uSiSar, sindisis qenjnisagan daclil adamians SeuZlia. isini, vinc alali aramad, xolo arami alalad daadgines, RvTis sasjels imsaxureben.

„da ar arioT qveyana misi keTilmowesrigebis Semdgom . da SeevedreT mas SiSiTa da sasoebiT . ueWvelad, allahis wyaloba axlosaa keTilismTesvelTan“. (araf 7/56)

amrigad terori mSvidobiani mosaxleobis uflebebs arRvevs da „qveynis arevas“ isaxavs miznad.

sabolood ki, ra sityvebiTac ar unda avxsnaT terori, is politikuri an sxva miznebis gamo adamianebis sicocxles, qonebas, simSvides da keTildReobas uqmnis safrTxes. Sesabamisad yvela is moqmedeba, romelic sazogadoebis simSvides arRvevs, adamianebis sicocxlesa da janmrTelobas safrTxes uqmnis, Tesavs SiSsa da anadgurebs keTildReobis perspeqtivas, teroria.

dedamiwaze yvelanairi
borotebis mospoba da areulobis momwyobTa SeCereba mTeli kacobriobis
erTian mowadinebas moiTxovs.

ra aris teroris mizani?

teroris pirveli mizani SiSis daTesvaa. gamomdinare aqedan teroristuli aqtis Sedegad rac ufro meti adamiani SeSindeba, rac ufro didi iqneba ngrevis masStabebi, rac ufro meti rezonansi moyveba, teroristuli aqti imdenad warmatebulad iTvleba. teroris mizani sazogadoebrivi wesrigis moSla, socialuri cxovrebis areva da adamianebis panikaSi Cagdebaa. teroristuli aqtis ganxorcielebisas isini cdiloben rac SeiZleba meti iyos msxverpli da ziani.

im adamianebis gancdebi, visac teroristebTan uSualo kavSiri mouwia, ra Tqma unda gansxvavdeba Cvens gancdebTan, roca am yvelafers televizoris ekranebze vxedavT an gazeTebSi vkiTxulobT. im adamianebis gancdebi, romlebic teroristul aqts bewvze gadaurCnen, gana Cveulebrivi adamianebis gancdebs Seedreba? ra Tqma unda, ara. Sedareba mxolod gamokidebulebaSia. teroris xsenebaze yvelas SiSi ipyrobs.

teroristuli organizaciebis ukan moqmedi Savbneli urTierTobebisa da terorizmisgan sargebelis mimRebTa gaSifrva umeteswilad SeuZlebelia. rogorc wesi isini ar Canan. maT davalebebs sxvebi asruleben, romlebsac xelSi iaraRi misces da raRac formiT terorizmSi Cabma aiZules. rogori sacodavebi arian isini, radgan aseTi formiT udanaSaulo adamianebs da Tanamorwmune Zmebs xocaven. arada maT Caagones, rom momavali „brwyinvale“ eqnebaT. yuranSi msgavsi mdgomareoba Semdegnairadaa ganmartebuli:

„afrTxileben: nu TesavT areulobas dedamiwaze! isini pasuxoben: Cven mxolod mSvidobismTesvelni varT.

Tvali gaaxileT! swored isini arian areulobis mTesvelni, TumcaRa ar acnobiereben“. (bayara 11-12)

usafrTxoebis gancda
yvelaze metad
bavSvebs sWirdebaT.
SiSis, qaosisa da
daucvelobis
CrdilqveS
aRzrdili bavSvi
janmrTeli iqneba?

Zaladobis seqtori

aqve unda vaRiaroT, rom dRes msoflioSi erTgvari „Zaladobis seqtori“ Camoyalibda. arsebobs qveynebi, romlebic Zaladobas mimarTaven. aseve arsebobs komerciuli firmebi, sxvadasxva jgufebi, mediasaSualebebi, romlebic erTgvar Zaladobas misdeven da amiT sargebeli aqvT. amgvari moZalade seqtoris bunebrivi Sedegi Sesabamisi aqtorebis arsebobaa. amgvari aqtorebi zogan ideologiis saxiTaa warmodgenili, zogan religiur mimdinareobad gvevlineba, zogan eTnikuri jgufis pretenziebi ikveTeba, zogas siRaribea, zogan umuSevroba, uTanasworoba da sxva msgavsi. aris Setakebebi, isev Zaladoba, brZola da TiTqos mdgomareoba icvleba, magram Zaladobis mizezebi da mamotivirebeli situaciebi mudmivad aris.

dReisaTvis arsebul globalur terors erTi ucvleli kanoni kidev aqvs: am Zaladobis seqtoridan didi Semosavlebis miReba xdeba. terorizmis ukan mdgomi Zalebi rac ufro afarToeben masStabebs, maTi Semosavlebi astronomulad izrdeba. isini momakvdav teroristul organizaciebs aRar exmarebian, maT gadarCenas ar cdiloben da maT adgilas yovelTvis axal da axal organizaciebs qmnian. axali saxelebiTa ideologiiT movlenili dajgufebebi igive meTodebiT ganagrZoben Zaladobis demonstrirebas. kacobrioba erTimeoris miyolebiT iRebs maTgan dartymebs. am procesSi msxverpli yovelTvis axali adamianebi arian, magram mogeba isev igive ZalebTan midis.

terorisa da Zaladobis ukan arsebuli kavSirebi aisbergis msgavsia. misi xiluli nawili uxilav nawilTan SedarebiT Zalian pataraa. swored es „wyalqveSa“ nawilis aRmomCena da danaxvaa saWiro. es aris qaosuri kavSirebis labirinTi, sadac urTlesia visi xeli vis jibeSia. Zlieri susts imorCilebs da mkvlelad an msxverplad iyenebs.

arsebobs simarTle, romelsac Tvali unda gavusworoT. sanam
teroristebis ukan mdgom, am yvelafriT mosargeble jgufebs
ar aRmovaCenT, ar gavSifravT da saaSkaraoze ar gamovitanT, terorizmis damarcxeba SeuZlebelia.

terorizmis samyaro

terori zogjer erTjeradi movlenaa, magram zogjer is dReebis, Tveebis an wlebis ganmavlobaSi sistematiurad grZeldeba. terors SeuZlia gamousworebeli ziani moitanos. teroristuli Tavdasxma SeiZleba nebismier drosa da nebismier adgilas ganxorcieldes. es SieZleba moxdes quCaSi, skolaSi, savaWro centrSi, sadgurSi, mokled nebismier adgilas. aseve SeiZleba nebismier dros; dials, saRamos, sadResaswaulo dReebSi, marxvis dros. aseve ar ganasxvaveben msxverplis gategorias: didi, patara, qali, kaci, axalgazrda, moxuci, nebismieri adamiani SeiZleba Seewiros amgvar Tavdasxmebs.

teroristi sxva adamianebze tkivilis miyenebas ar ganicdis. mas sulieri aRreva aqvs. umeteswilad civsisxliani da sadistia. mas ukve aRar ainteresebs is Rrebulebebi, romelbic adamians adamianad aqcevs. is mniSvnelobas aRar aniWebs iseT Rirebulebebs, rogoricaa sicocxle, sikvdili, ojaxi, Rirseba, Wemwynarebloba, saTnoeba, siyvaruli da sxva.

teroristi zogadad yvelafirs mimarT agresiulia. jgufSi is cdilobs adgili daimkvidros, magram sinamdvileSi martosulia. realuri TviTSefaseba Zalian dabali aqvs. mas gaaCnia fsevdo-gabeduleba da simamace, romlis miRmac seriozuli SiSebi gaaCnia. iaraRiT xelSi mamacia, magram uiaraRod mSiSaraa.

terorizmSi Cabmuli adamiani sakuTari ojaxis wevrebisTvisac ucxo xdeba. is sakuTar Tavs, ojaxs, warsuls, fesvebs, kulturas, religias da erovnebas wydeba da grZnobs, rom dasasruli savalalo iqneba. is sakuTari xeliT ispobs momavals da TviTganadgurebisken miiltvis. mas gonia, rom Zalis gamoyenebiT yvelafris miRwevaa SesaZlebeli.

teroristi WeSmaritebas acdenili adamiania. misTvis RmerTs, saiqios, codvas, madls, alals, arams da msgavs religiur terminebs realuri mniSvneloba aRar gaaCnia. is SeiZleba rwmenasa da RmerTze saubrobdes, magram realurad rwmenisgan Sorsaa. Suamavali brZanebs: „muslimi is adamiania, romlis enisa da xelisgan sxva muslimebs ziani ar miadgebaT. morwmune ki isaa, visganac xalxis sicocxlesa da qonebas safrTxe ar emuqreba“. (Tirmizi, iman, 12)

Sesabamisad terorists, romelic zianis momtan manqanadaa gadaqceuli, rwmenasa da islamTan kavSiri ar aqvs.