T.C. CUMHURBAŞKANLIĞI

DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI

Genel Yayın No: 1780

Cep Kitapları: 176

Yayın Yönetmeni: Dr. Fatih KURT

Yayın Koordinatörü: Bünyamin KAHRAMAN

Hazırlayan: Elif ERDEM

Tashih: Hasan ÖZTÜRK

Grafik & Tasarım: Ali YÜCEER

Baskı: İleri Basım Matbaacılık AŞ.

B. Evler Mahallesi F. Çakmak 2 Caddesi

Güzelşehir Sitesi 22 Villa No: 1 ANP/22

Büyükçekmece/İstanbul

Tel: (0 212) 454 35 10

1. Baskı, İstanbul 2020

ISBN: 978-605-7751-75-1

2020-34-Y-0003-1780

Sertifika No: 12930

Eser İnceleme Komisyonu Kararı: 22/04/2020/15

© Diyanet İşleri Başkanlığı

İletişim

Dini Yayınlar Genel Müdürlüğü

Basılı Yayınlar Daire Başkanlığı

Tel: (0 312) 295 72 93 - 94 Faks: (0 312) 284 72 88

e-posta: diniyayinlar@diyanet.gov.tr

40 AYETTE
SORUMLULUK BİLİNCİ

ÖN SÖZ

İnsanı eşsiz güzellikte yaratan Yüce Rabbimiz, onu yarattıklarının en şereflisi kılmış, çeşitli nimetlerle rızıklandırmış, kâinattaki birçok varlığı onun hizmetine vermiştir. Yüce Allah, insana akıl ve irade vererek onu diğer canlılardan farklı ve üstün kabiliyetlerle donatmış, ayrıca karar alma ve kararlarını uygulayabilme özgürlüğünü sunmuştur. Bütün bunları bahşettikten sonra, “İnsan, kendisinin başıboş bırakılacağını mı zanneder?”(Kıyâme, 75/36) buyurarak, ona sorumluluğunu hatırlatmıştır.

İnsan, göklerin, yerin ve heybetli dağların dahi üstlenmekten çekindiği “emanet”i, yani Allah’a kul olma sorumluluğunu, belki de ne kadar ağır olduğunun farkına varmadan, kabul etmiştir. Böylece Allah’a bir anlamda söz vererek sözünü yerine getirmekle yükümlü olan “sorumlu bir varlık” yani “mükellef” olmuştur.

“Her nefis, kazandığına karşılık bir rehindir.”(Müddessir, 74/38) buyurarak kullarına “sorumlu” olduklarını hatırlatan Allah Teâlâ, dinini, emir ve yasaklarını bildiren bir peygamber göndermedikçe kimseye azap etmeyeceğini bildirmiştir. Çünkü bilgi sorumluluk gerektirir, bilmeyenin sorumluluğu yalnızca kendisine verilen imkânlar ölçüsünde araştırıp öğrenmektir. Bilginin varlığı ise akılla olur. Bu nedenle, dinimize göre, akıldan mahrum kimseler akıllanıncaya kadar, buluğ çağına ermemiş çocuklar büyüyünceye kadar ve uyuyan kimseler uyanıncaya kadar sorumluluktan muaf tutulmuştur.

Yüce Allah’ın akıl ve irade sahibi kullarına yüklediği sorumluluklar ancak onların güçlerinin yettiği kadardır. Kullarını en iyi tanıyan ve onların zorluk çekmelerine razı olmayan Yüce Rabbimiz, unutarak ya da hatayla yapılan günahlardan dolayı onları sorumlu tutmamış, kalplerinden geçirdiklerini fiile dönüştürmedikleri takdirde onları affedeceğini söylemiştir. (Buhârî, Eymân ve nüzûr, 15) Bu yüzden Kur’an’da şöyle yalvarmamız öğütlenir: “Ey Rabbimiz! Unutur ya da yanılırsak bizi sorumlu tutma! Ey Rabbimiz! Bize, bizden öncekilere yüklediğin gibi ağır yük yükleme. Ey Rabbimiz! Bize gücümüzün yetmeyeceği şeyleri yükleme!” (Bakara, 2/286)

Sonuçta insana nimet veren ve hidayet yolunu gösteren Cenâb-ı Hak, sorumlulukları ile onu sınamaktadır. Her hakkın karşılığında bir sorumluluk dengesi kurulduğunda, sağlıklı ve huzurlu bir toplum inşa etmek mümkün olacaktır. Sorumluluk bilincine sahip olan her mümin, vicdanen rahatlamanın yanı sıra, Rabbinin rızasına erişeceğini, aksi hâlde huzursuzluğun yanı sıra ihmallerinin dünyevî ve uhrevî neticelerine katlanmak zorunda kalacağını bilir. Sorumluluk bilincine dair ayet-i kerimelerden derlenen bu çalışma, mümince bir hayat yaşamak isteyen okurlarına rehberlik etmeyi amaçlamaktadır.

Ben cinleri ve insanları,
ancak bana kulluk etsinler diye yarattım.

(Zâriyât, 51/56)

Biz emaneti göklere, yerküreye ve dağlara teklif ettik, ama onlar bunu yüklenmek istemediler, ondan korktular ve onu insan yüklendi.
Kuşkusuz insan çok zalim, çok bilgisizdir.

(Ahzâb, 33/72)

Biz hiç kimseyi gücünün yettiğinden fazlasıyla yükümlü kılmayız.
Katımızda hakkı söyleyen bir kitap vardır, onlara haksızlık edilmez.

(Mü’minûn, 23/62)

Bu Kur’an; kendisiyle uyarılsınlar,
Allah’ın ancak tek ilâh olduğunu bilsinler
ve akıl sahipleri düşünüp öğüt alsınlar diye
insanlara bir bildiridir.

(İbrâhîm, 14/52)

Kendilerine peygamber gönderilenlere mutlaka soracağız.
Peygamberlere de elbette soracağız.

(A’râf, 7/6)

Rabbinizden size gerçekleri gösteren deliller geldi.
Artık kim gözünü açar hakkı idrak ederse
kendi yararına,
kim de (hakkın karşısında) körlük ederse
kendi zararınadır...

(En’âm, 6/104)

İnsanlar, imtihandan geçirilmeden,
sadece “İman ettik.” demeleriyle
bırakılıvereceklerini mi sandılar?

(Ankebût, 29/2)

Kim zerre miktarı hayır yapmışsa onu (karşılığını) görür.
Kim zerre miktarı kötülük işlerse onu (karşılığını) görür.

(Zilzâl, 99/7-8)

Hiçbir günahkâr
başka bir günahkârın yükünü yüklenmez.
Günah yükü ağır olan kimse,
(bir başkasını), günahını yüklenmeye çağırırsa,
ondan hiçbir şey yüklenilmez,
çağırdığı kimse yakını da olsa…

(Fâtır, 35/18)

Ey iman edenler!
Allah’a karşı gereği gibi saygılı olun ve
ancak müslüman olarak can verin.

(Âl-i İmrân, (3/102)

De ki:
“Allah’a itaat edin, peygambere itaat edin”.
Eğer yüz çevirirseniz bilin ki
ona yüklenen sorumluluğu ancak ona ait;
size yüklenen görevin sorumluluğu da yalnızca size aittir.
Eğer ona itaat ederseniz doğru yola erersiniz.
Peygambere düşen ancak apaçık bir tebliğdir.

(Nûr, 24/54)

Ey insanlar!
Sizi ve sizden öncekileri yaratan rabbinize kulluk edin ki,
sakınabilesiniz.

(Bakara, 2/21)

... Şüphe yok ki namaz,
mü’minler üzerine vakitleri belli olarak yazılmış
bir ödevdir.

(Nisâ, 4/103)

Ey iman edenler!
Allah’a karşı gelmekten sakınmanız için oruç,
sizden öncekilere farz kılındığı gibi, size de farz kılındı.

(Bakara, 2/183)

Namazı kılın, zekâtı verin.
Önceden kendiniz için ne hayır yaparsanız
onu Allah katında bulursunuz.
Şüphesiz Allah yaptıklarınızı eksiksiz görür.

(Bakara, 2/110)

… Gitmeye gücü yetenin o evi (Kâbe’yi) ziyaret etmesi,
Allah’ın insanlar üzerinde bir hakkıdır.

(Âl-i İmrân, 3/97)

Kendi kendine, yalvararak ve ürpererek,
alçak sesle sabah akşam rabbini zikret,
gafillerden olma!

(A’râf, 7/205)

Siz beni anın ki ben de sizi anayım.
Bana şükredin, nankörlük etmeyin!

(Bakara, 2/152)

Ey iman edenler!
Siz kendi sorumluluklarınıza dikkat edin.
Siz doğru gittiğiniz takdirde yanlış yola sapanlar size zarar veremez.
Hepinizin dönüşü Allah’adır ve
yapmakta olduğunuz her şeyi o zaman
Allah size bildirecektir.

(Mâide, 5/105)

…Erdemli kişi Allah’a, âhiret gününe, meleklere, kitaba ve peygamberlere iman eden; sevdiği maldan yakınlara, yetimlere, yoksullara, yolda kalmışlara, yardım isteyenlere ve özgürlüğünü kaybetmiş olanlara harcayan; namazı kılıp zekâtı verendir. Böyleleri anlaşma yaptıklarında sözlerini tutarlar; darlıkta, hastalıkta ve savaş zamanında sabrederler. İşte doğru olanlar bunlardır ve işte takvâ sahipleri bunlardır.

(Bakara, 2/177)

Ey iman edenler!
Allah’a karşı gelmekten sakının ve
doğrularla beraber olun.

(Tevbe, 9/119)

Ey iman edenler!
Niçin yapmayacağınız şeyleri söylüyorsunuz?
Yapmayacağınız şeyleri söylemeniz
Allah katında çok çirkin bir davranıştır.

(Saf, 61/2-3)

Allah sizi kasıtsız olarak yaptığınız
yeminlerden ötürü sorumlu tutmaz,
fakat bilerek ettiğiniz yeminlerden dolayı
sizi sorumlu tutar…

(Bakara, 2/89)

Ey insanlar!
Yeryüzündeki şeylerin helâl ve temiz olanlarından yiyin!
Şeytanın izinden yürümeyin.
Çünkü o sizin için apaçık bir düşmandır.

(Bakara, 2/168)

Allah size yalnızca murdar eti, kanı, domuz etini ve Allah’tan başkasının adına kesilmiş olanı haram kıldı.
Ama biri zorda kalırsa, haksızlığa sapmadıkça, sınırı aşmadıkça kendisine günah yoktur.
Biliniz ki Allah bağışlayıcıdır, merhametlidir.

(Bakara, 2/173)

Rabbin, kendisinden başkasına asla ibadet etmemenizi, anaya babaya iyi davranmanızı kesin olarak emretti. Eğer onlardan biri, ya da her ikisi senin yanında ihtiyarlık çağına ulaşırsa, sakın onlara “Öf!” bile deme; onları azarlama; onlara tatlı ve güzel söz söyle. Onlara merhametle ve alçak gönüllülükle kol kanat ger. “Rabbim! Onlar nasıl küçüklükte beni şefkatle eğitip yetiştirdilerse şimdi sen de onlara merhamet göster” diyerek dua et.

(İsrâ, 17/23,24)

Ey iman edenler!
Kendinizi ve ailenizi,
yakıtı insanlar ve taşlar olan
ateşten koruyun…

(Tahrîm, 66/6)

(Ey Muhammed!) De ki:
Gelin, rabbinizin size neleri haram kıldığını okuyayım:
O’na hiçbir şeyi ortak koşmayın.
Anne babaya iyilik edin.
Fakirlik korkusuyla çocuklarınızı öldürmeyin;
biz, sizin de onların da rızkını veririz.
Kötülüklerin açığına da gizlisine de yaklaşmayın.
Haklı bir sebep olmadıkça Allah’ın yasakladığı cana kıymayın.
İşte bunları Allah size emretti; umulur ki düşünüp anlarsınız.

(En’âm, 6/151)

Allah’a kulluk edin ve O’na hiçbir şeyi ortak koşmayın.
Ana babaya, akrabaya, yetimlere, yoksullara,
yakın komşuya, uzak komşuya, yakın arkadaşa, yolcuya,
ellerinizin altında bulunanlara iyi davranın.
Allah kendini beğenen ve böbürlenip duran kimseyi asla sevmez.

(Nisâ, 4/36)

Ey iman edenler!
Allah için hakkı ayakta tutun,
adaletle şahitlik eden kimseler olun.
Herhangi bir topluluğa duyduğunuz kin,
sizi adaletsiz davranmaya itmesin.
Adaletli olun; bu, takvâya daha uygundur.
Allah’tan korkun.
Şüphesiz Allah yaptıklarınızdan haberdardır.

(Mâide, 5/8)

Muhakkak ki Allah adaleti,
ihsanı, akrabaya karşı cömert olmayı emreder;
hayâsızlığı, kötülüğü ve zorbalığı yasaklar.
İşte Allah,
aklınızı başınıza alasınız diye size böyle öğüt veriyor.

(Nahl, 16/90)

Sizden, hayra çağıran, iyiliği emreden ve
kötülükten alıkoyan bir topluluk bulunsun.

(Âl-i İmrân, 3/104)

…İyilik ve takvâ hususunda yardımlaşın,
günah ve haksızlık yolunda yardımlaşmayın.
Allah’tan korkun,
çünkü Allah’ın cezası çetindir.

(Mâide, 5/2)

Sevdiğiniz şeylerden
Allah yolunda harcamadıkça
iyiliğe asla erişemezsiniz.
Her ne harcarsanız Allah onu bilir.

(Âl-i İmrân, 3/92)

Varlıklı olan varlığından harcasın,
rızkı daralmış bulunan da
Allah’ın kendisine verdiği kadarından harcasın.
Allah kimseyi kendi verdiğinden fazlasıyla yükümlü tutmaz.
Allah bir güçlüğün ardından bir kolaylık sağlayacaktır.

(Talâk, 65/7)

… (İman eden ve rablerine dayanıp güvenenler) büyük günahlardan ve hayâsızlıklardan kaçınırlar, öfkelendiklerinde dahi bağışlarlar. Rablerinin çağrısına uyarlar, namazı özenle kılarlar. İşleri de aralarındaki danışma ile yürür. Kendilerine verdiğimiz rızıktan başkaları için harcarlar. Onlara haksız bir saldırı yapıldığında elbirliğiyle kendilerini savunurlar.

(Şûrâ, 42/37-39)

Ey iman edenler!
Zannın birçoğundan sakının.
Çünkü zannın bir kısmı günahtır.
Birbirinizin kusurlarını ve mahremiyetlerini araştırmayın.
Birbirinizin gıybetini yapmayın…

(Hucurât, 49/12)

Hakkında bilgin olmayan şeyin ardına düşme!
Çünkü kulak, göz ve gönül,
bunların hepsi ondan sorumludur.

(İsrâ, 17/36)

O (Allah) göğü yükseltti ve dengeyi koydu.
Sakın dengeyi bozmayın.

(Rahmân, 55/7-8)

İnsanların kendi elleriyle yapıp ettikleri yüzünden
karada ve denizde düzen bozuldu;
böylece Allah -dönüş yapsınlar diye-
işlediklerinin bir kısmını onlara tattırıyor.

(Rûm, 30/41)