Hazırlayan
Dr. MUSTAFA TATCI

Ankara
2013

DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI YAYINLARI - 961
Edebi Eserler: 28

Genel Koordinatör
Prof. Dr. Mehmet Emin ÖZAFŞAR

Yayın Yönetmeni
Dr. Yüksel SALMAN

Koordinasyon
Yunus AKKAYA

Editör
Mustafa TATCI

Grafik & Tasarım
Mücella TEKİN

Tashih
Mustafa KAYA

Baskı
ACAR Basım ve Cilt San. Tic. A.Ş.
Beysan San. Sit. Birlik Cd. No:26 Haramidere/İST.
0.212 422 18 34

1. Baskı, İstanbul - 2013

Eser İnceleme Komisyon Kararı: 16.05.2013/12
2013-34-Y-0003-961
ISBN: 978-975-19-5853-2
Sertifika No: 12930

© T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı

İletişim
Dini Yayınlar Genel Müdürlüğü
Basılı Yayınlar Daire Başkanlığı
Üniversiteler Mah. Dumlupınar Bulvarı
No:147/A 06800 Çankaya/ANKARA
Tel: 0 312 295 72 93 - 94
Faks: 0 312 284 72 88
e-posta: diniyayinlar@diyanet.gov.tr

Dağıtım ve Satış
Döner Sermaye İşletme Müdürlüğü
Tel.: 0 312 295 71 53 - 0 312 295 71 56
Faks: 0 312 285 18 54
e-posta: dosim@diyanet.gov.tr

KISALTMALAR

A: Dîvân-ı Vâhib Ümmî, Abdullah Ekiz Nüshası

A.g.e.: Adı geçen eser.

Bk.: Bakınız.

C.: Cilt.

H.: Hicrî

Haz.: Hazırlayan.

k.s.: Kuddise sirrehu

Ktp.: Kütüphanesi.

M.: Milâdî.

M.: Millî Ktp. (Ankara) Nüshası: Yz. 3488/2

Mi.: Michigan (ABD) Üniv. Ktp. Yz. Nu: 859

Nu: Numara.

OE.: Atatürk Kitaplığı, OE. Bl. Yz. 1917.

Ö.: Ölümü

s.: Sayfa.

Ş: Şahsi Ktp. nüsha.

Vb.: Ve benzeri.

Vr.: Varak.

Yp.: Yaprak.

TAKDİM

Divanlar, dilimizin, edebiyatımızın, zevkimizin, zarafetimizin, fikir ve gönlümüzün dışavurumunda, taşınmasında, aktarılmasında takdiri güç bir önemi haizdirler. Şairlerimiz divanlarında zihin ve gönül dünyalarını ifade ederken dilin zenginliklerini alabildiğine kullanmış, dili derinleştirerek fikrimize derinlik katmışlardır. Zaman zaman bu şiirlerde kendi iç dünyamızın yansımasını buluruz, bazen ruhumuza işleyen dokunaklı tasvirler yakalarız, bazen ufkumuzu genişleten açılımlara rastlarız. Bazen de şaire has, onun öznel alemine ilişkin ifadeler çıkar karşımıza. Öyle ki, bunlar şairin iç dünyasını, yaşadığı ortamı, ait olduğu mezhep ve meşrebin etkilerini yansıtan, her zaman anlayamadığımız, bazen ise kabul edemediğimiz anlamlardır. Bu anlamlar divanın ve şairin bütünlüğünün bir parçasıdır. Diyanet İşleri Başkanlığı, divan klasiklerini yayımlarken bu bütünlüğü zedelemeksizin, esere halel getirmeksizin yayımlamayı şaire ve esere karşı edebin gereği addetmektedir. Eserde serdedilen görüşler şairin kendine aittir. Başkanlığın sorumluluğu bu büyük mirası olduğu gibi aktarmaktır.

DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI

ÖN SÖZ

Elmalı, Anadolu’nun henüz kapağı açılmamış hazine sandığına benzeyen kültür havzalarından biridir. Anadolu’nun kültür merkezlerine uzak bir beldesini büyük bir irfân havzasına dönüştüren sûfîlerin başında, Vâhib Ümmî, Eroğlu Nuri Yahşi, Ümmî Sinân gibi manâ sultanları gelmektedir. Elmalı ve çevresi, bu üç zatın yetiştirdiği mutasavvıf şairlerle, XVI-XVIII. asırlarda kültür tarihimiz açısından fevkalade önemli ve dikkati çeken bir bölgesi hâline gelmiştir.

Tarihin bir döneminde yetişen bir aşk ve irfân ehlinin merkeze uzak bir beldeye attığı tohumun zaman içinde büyük bir kültür ağacına dönüşmesi ve bu ağacın olgun meyveler vermesi ne kadar düşündürücüdür.

Yiğitbaşı Ahmed Marmaravî Hazretleri tarafından yetiştirilip memleketi Elmalı’ya gönderilen Halvetî şeyhi mutasavvıf şair Vâhib Ümmî de, bir kültür tohumudur. Bu şahsın fikirleri etrafında hâlelenen daire içinde, başta Mazharî, Zuhûrî ve Eroğlu Nûri Hazretleri olmak üzere Ümmî Sinân ve onun halifeleri Niyâzî-i Mısrî, Çavdaroğlu Müftî Dervîş, Gülâboğlu Muhammed Askerî, Muslihüddin Mustafa Uşşâkî, Ahmed Matlaî gibi beş büyük sûfi şair ile Ümmî Sinân’ın oğulları Süleyman Hakîrî ve Selâmî Halil Süleyman Hakîrî ve Hakîrî’nin yetiştirdiği Kulalı Nüzûlî (vd.) bulunmaktadır. Bunlar şimdiki bilgimize göre on kişiden fazladır ve bunların her biri, dîvân tertip edecek kadar şairdir.

Yukarıda “kültür çekirdeği” kavramıyla işaret ettiğimiz şahıslar etrafında oluşan ve zaman içinde verdiği meyvelerle yüksek bir kültüre dönüşen “tarihî kültür havzaları” ve bu havzalarda yazılan eserler, tasavvuf tarihi, dil, folklor ve sosyolojik muhtevaları açısından derinliğine ele alınıp incelenmelidir kanaatindeyiz.

Elmalı kültür havzasında yetişen vahdet-i vücûd düşüncesine mensup şairlerin en önemli özellikleri, şüphesiz klasik sûfi terminolojisini Yûnus Emre üslûbuyla işlemeleridir. Ancak, bu şairler Yûnus geleneğini devam ettirirlerken şiir diline kendi damgalarını da vurmuşlar, gerek mahalli değerleri ve gerekse yaşadıkları rûhî tecrübeleri kendilerine özgü bir üslupla ifade etmişlerdir. Bu özellikler, Vâhib Ümmî başta olmak üzere onun silsilesine mensup bütün sûfî şairler için geçerlidir.

Bu çalışmada, Elmalı’da doğup yetişmiş olan Halvetiyye erkânına mensup Vâhib Ümmî’nin hayatı ve bilinen tek eseri Dîvân-ı İlâhiyâtı ele alınmıştır.

Bu araştırmamızın en önemli kaynağı tabiatıyla Vâhib Ümmî’nin dîvânının yazmalarıyla, tarafımızdan yazılan Elmalı’nın Cânları (İstanbul 2008) ve Ahmet Öğke’nin kaleme aldığı Elmalı Erenlerinde Manâ Dili (Ankara 2007) adlı çalışmadır.

Vâhib Ümmî’nin hayatı ve şiirleri edebiyat tarihimizde bir bütün olarak ilk kez ele alınmaktadır. Elinizdeki “Dîvân-ı İlâhiyât”tan yapılan seçmeler, eserin –bilinen sekiz nüshasından- beş tanesinin karşılaştırmasıyla ortaya konulmuştur. Söz konusu yazmaların künyeleri şöyledir:

Şahsi nüsha; Abdullah Ekiz nüshası; Millî Kütüphane nüshası (Mecmua) Yz. Nu: 3488; Michigan (ABD) Üniversitesi Ktp. Nüshası, Şarkiyat/Türkçe Yz. Nu: 859; Atatürk Kitaplığı, OE. Yz. 1917.

Vâhib Ümmî Divânı’nda 517 ilâhî mevcuttur. Elinizdeki seçmelere bu şiirlerin 430 tanesi alınmıştır. Şiirlerin çevirilerinde en doğru olan şekil tercih edilmiş, nüsha farkları gösterilmemiştir. Bazı metinlerde geçen Arapça ve Farsça kelimelerdeki hurûf-ı imlâ (â, î, û) vezin gereği uzatmasız yazılmıştır. Bu husus metinler okunurken dikkâte alınmalıdır.

Şiirlerini aruz ve heceyle yazan Elmalılı Abdülvehhâb Ümmî, Yûnus Emre geleneğine bağlıdır. Eserlerinde aşk ve irfanı kaynaştıran, vahdet-i vücûd düşüncesini mahallî kültür ve kavramlarla samimi bir şekilde işleyen Vâhib Ümmî, XVI. asrın en önemli aşk ahlakçılarından biri olduğu hâlde ona bugüne kadar maalesef gereken ilgi gösterilmemiştir. Mahallî klasiklerimizden biri olan Vâhib Ümmî Hazretleri, tasavvuf felsefesi açısından Yûnus’tan daha özgün olmamakla birlikte, şiirlerinde, bazı tarihî değerleri günümüze taşıması açısından da oldukça önemlidir. Vâhib Ümmî, “Dîvân-ı İlâhiyât”ını sülûkunu tamamladıktan sonra tanzim etmiştir. Zira burada bulunan nutk-ı şeriflerin hemen tamamı, irşâdî ve tâlimî bir mahiyet arzetmektedir. Mutasavvıf şairin manzumeleri dünün ve bugünün insanına, aşk ve ahlâk dilimizin kurucusu Yûnus Emre gibi İslâm’ın hakikat yönü olan tasavvufun dinamizmini, aşk, yaratılış, varlık, bilgi anlayışını, diğer ledünnî pek çok konuyu basite düşmeden, en sade ve en anlaşılır ifadelerle anlatmakta, öğretmekte, ilâhî ahlâka ve kozmik bilince en kolay yoldan nasıl ulaşılacağına dair ipuçları vermektedir. Onun eserlerinde kullandığı dilin gerek sadeliği ve gerekse edebî bir dil olarak değeri de, ayrıca Türkçe’nin zaferi kabul edilmelidir. Vâhib Ümmî, tıpkı Yunus Emre gibi, mahallî unsurları şiir diline sokarak Türkçe’nin edebîleşmesi yolunda katkıda bulunan şairlerin başında gelmektedir.

Abdülvehhâb Ümmî ile XVI. asırda Elmalı’da başlayan güzel ve sade Türkçe ile şiir söyleme geleneği XIX. asır sonlarına kadar devam etmiştir. Bu geleneğe bağlı mutasavvıfların Toroslarda ve Türkmenler arasındaki ahlâkî ve edebî faaliyetleri Anadolu insanının gönül dünyasını beslemiş durmuştur. Başta Vâhib Ümmî olmak üzere bu havzada yetişen Hak ve hakikat âşıkları, dört asra yakın bir süre dirilik, dirlik ve birlik nefesini Torosların zirvesinden Müslüman Türk’ün gönlüne bahar yeli gibi üfleyip durmuştur. Vâhib Ümmî’nin gönlünden damlayan bu nefesler hiç şüphesiz günümüz insanına da hayat iksiri olacaktır.

Elinizdeki “Dîvân-ı İlâhiyâttan Seçmeler” derdine derman arayan susamış gönülleri bir büyük aşk ve irfân sahibiyle tanıştırabilirse hedefine ulaşmış olacaktır.

İmdi, buyrun aşk ile irfân sofrasına.

Dr. Mustafa Tatcı

Ankara 2013

ELMALI

ELMALI

Şehri Elmalı
Cânda bulmalı
Niyâzî-i Mısrî

Antalya (Teke) bölgesi Anadolu coğrafyasının en önemli yerleşim ve ticâret merkezlerinden biridir. Bu bölge, bir iskân alanı olarak tarih boyunca daima bir cazibe merkezi olagelmiştir.[1] Bu özellik, sâhilden hayli uzak kabul edebileceğimiz Antalya’nın kuzey batı cephesine düşen ve yaylağı konumunda olan Elmalı yöresi için de geçerlidir.

Teke bölgesinin Selçuklu Türkleri tarafından XII. asır başlarından itibaren fethedildiği bilinmektedir. Bu fütûhat hareketleri bölgede Hamidoğulları Beyliği’nin (M. 1280-1391) teşekkülüne kadar devam etmiştir. Diğer bölgelerde gerçekleştirilen uygulamalar gibi bölgeye ilk gelen Türkmenler bu coğrafyanın vatan hâline gelmesi için, doğal olarak, düzenli bir iskân faaliyetine girişmişler; toprağı işleyerek plânlı bir ziraat ve dolayısıyla ekonomik faaliyet başlatmışlardır. Ancak, bu düzenli iskân faaliyetleri ve iktisâdî hayat, o bölgenin bir vatan olması için yeterli değildir. Coğrafyanın vatan hâline gelmesi için en önemli hususlardan birisi de, kültürel hayattır. Millî kültür ise o toplumun âlim, ârif ve san’atkâr kişileriyle meydana gelecektir.

Yukarıda coğrafyanın vatan olması için gerekli olan düzenli iskân, iktisat ve kültür faaliyetlerinin Elmalı’da yöreye ilk gelen Türkmenler tarafından gerçekleştirildiğini açıkça görüyoruz.

Elmalı, Selçuklu Türkleri tarafından alınmıştır. Bölgenin fethi, Antalya’nın fethiyle birlikte değerlendirilmelidir. Türkler, Toroslar’ın batısında ilk kez, Sultân İzzeddîn Mes’ûd (1118-1155) zamanında görülmeye başlamışlardır, Bu dönemde bizzat Türk Sultânı’nın gerçekleştirdiği sefer 1142 tarihine tesadüf etmektedir. Bu sefer sırasında Göller Bölgesi ve Antalya çevresi, Türk askerî ve siyasî kudretini tanımıştır. Fakat karakol vazifesi gören Uluborlu ve Antalya kalelerinin alınamayışı, seferin bir akın olarak kalmasına sebep olmuştur. Güney Batı Anadolu, daha sonraki yıllarda Türkler, Bizanslılar ve Haçlı orduları arasında ağırlıklı bir mücadele alanı olmuştur. II. Haçlı Seferi 1147 tarihinde iki parça hâlinde Anadolu’ya gelen Haçlılarla gerçekleşmiştir. Bazı kaynaklara göre yaklaşık olarak altı yüz bin kişi kadar olan ilk kafile[2], Alman İmparatoru III. Konrad komutasında Eskişehir’e kadar gelmiş ve burada Selçuklu Sultânı Mes’ûd tarafından imha edilmiştir. İkinci kafile ise, Fransız Kralı XVII. Saint Louis komutasında Anadolu’ya gelmiştir. Bu ikinciler önce gidenlerin âkıbetine uğramamak için Batı Anadolu’ya yönelmişler, Ege sahil şeridinden bugünkü Antalya Toroslar’ına inmişlerdir. Bu sırada Haçlıların ihtiyaçları yüzünden zarar gören yerli Rum halkı da, zaman zaman Haçlı ordularıyla mücadeleye girişmiştir. Denizli ile Antalya arasında -muhtemelen Korkuteli ve Elmalı civarında- meydana gelen bir Rum-Haçlı savaşında Rumlardan kaçan bir kısım asker, Türklere sığınmak zorunda kalmıştır. İmha etmek maksadıyla geldikleri insanlardan merhamet dilenir duruma gelen bu bir kısım haçlı, artık Türklerin kılıcından ziyade, Rumlar’ın hıyânetinden kaçar olmuşlardır. Aç, sefil, yorgun, bitkin ve yaralı insanlarla mücadeleden vazgeçen Türkler, bunlara yardım elini uzatmıştır. Açlar doyurulmuş hasta ve yaralı olanlar da tedavi edilmişlerdir. Sonuçta haçlılardan 3000 kadarı da Müslüman olmuştur. Sonucu gören Odon de Deuil adlı bir papaz, bu durumu, “Ey hıyânetten daha zâlim olan merhamet” sözüyle anlatarak tarihe dipnot düşmüştür[3].

İşte, zulmet ve merhametin çatıştığı böyle bir ortamda Anadolu’nun pek çok yöresi gibi Elmalı’ya da Türk-İslâm kültürünün damgası vurulmaya başlanmıştır.

Antalya ve çevresi ilk olarak I. Gıyâseddîn Keyhüsrev tarafından 5 Mart 1207 tarihinde fethedilmiştir[4]. Daha sonra buradaki Hristiyan halkın ayaklanmasıyla bir ara elden çıkan bölge, 1218 tarihinde I. İzzeddîn Keykavus tarafından tekrar fethedilmiştir. Muhtemelen Elmalı da bu tarihlerde tam anlamıyla Türklerin eline geçmiştir denebilir.

Beldenin adının, gerek Rumeli, gerekse Anadolu’da çeşitli yerlerinde görülüp kullanılan Türkçe “Elmalı” şeklindeki yer adından başka bir şey olmadığı açıktır. Armutlu, Ayvalı, Narlı, Kozlu, Cevizli vb. gibi örnek yer adları göz önüne alınacak olursa, buranın Türkler tarafından kurulmuş olduğu kabul olunabilir.[5]

Selçuklu Devleti’nin son yıllarında, Göller bölgesinde Hamit Oğulları Beyliği’ni kuran Dündar Bey (ö. 1324) Antalya’yı da alarak burasını çevresiyle birlikte Yunus Bey’e verir. Bölgede, Yunus Bey’le birlikte yeni bir dönem başlar. Teke Oğulları Beyliği (1299-1423) adıyla anılan beylik zamanında, Tekeli Türk boyları, Anadolu Selçukluları tarafından bölgeye sistemli olarak yerleştirilmişlerdir.[6] Bölgeye kendi adlarını da veren bu Türkler, Elmalı’yı kurmuşlardır. Öte yandan gerek Teke Beyleri’nin, gerekse Osmanlı devrindeki Teke Sancak Beyleri’nin bu bölgeyi yaylak olarak kullanmaları ve hatta bazı tarih kitaplarında Teke Sancağı’nın merkezi olarak Antalya yerine Elmalı’nın gösterilmesi, kasabanın kuruluşu ile ilgilidir. Yine kasabanın bulunduğu alanın Türklerce askerî ve jeopolitik açıdan değer taşıdığının bir işaretidir.

Elmalı merkezlere ve askerî yollara uzak olduğu için başlangıçta fazla gelişmemişse de, sonraları kendi iç kaynaklarını değerlendirerek o bölgedeki ekonomik faaliyetin merkezi olmuştur. Osmanlı devrinde kâdı’nın bulunduğu idarî merkez olan Elmalı, Konya vilâyetinin Teke Sancağına bağlı bir kasaba sıfatıyla anılmaktadır. Sonradan ilçe hâline gelmiştir.[7]

Elmalı, bilhassa XV-XVI. asırlardan itibaren Anadolu’nun önemli kültür havzalarından birisi olmuştur. Bunda o yörede yetişen idarecilerin yanında, ahîlerin; âlim ve mutasavvıf şahsiyetlerin önemli bir etkisi vardır.

Siyâsî ve Kültürel faaliyetlerin uzağında kalan bu beldede, başta, Hacı Bektaş-ı Velî ocağını uyandıran Abdâl Musâ ve Halvetiyye çerâğını yakan Vâhib Ümmî olmak üzere pek çok mutasavvıf şahsiyet yetişmiştir. Ortaya koydukları eserlerle, gerçekte bölgenin bir kültür havzası olmasını sağlayanlar da bu gönül ve aşk adamlarıdır. Yörede bu zatlardan başka, Horasan melâmet kültürünü yaşatan, Haydar Baba, Debbâğ (Tabak) Baba, Kepçe Baba, Çoban Baba, İsmail Eren, İshak Dede, Mahmud Dede, Baltası Gedik gibi pek çok “baba” ve “ocak” bulunmaktadır. Türk toplumunun sosyal çatısını oluşturan bu Horasan erenlerinden topluma yansıyan kültürün izleri bugün de mevcuttur.

Yukarıdaki ifadelerimizden da anlaşılacağı üzere Elmalı, XIV. yy.’dan itibaren Abdâl Musa[8] ve Kaygusuz Abdâl[9] ile başlayan, XVI. yüzyılda Vâhib Ümmî, Eroğlu ve XVII. yüzyılda Ümmî Sinân ile devam eden sûfi şairlerin yetiştiği ve Türkçe’nin edebî ve manevî bir dil olarak işlendiği önemli kültür havalarımızdan birisidir. Elmalı’nın bu özelliği, Vâhib Ümmî, Niyâzî-i Mısrî ve Nüzûlî tarafından, daha o asırlarda fark edilmiş ve şiir diliyle özlü bir biçimde anlatılmıştır. Esasen Niyâzî ve Nüzûlî’ye ait olan –aşağıda zikredeceğimiz- belgesel nitelikli manzumelerde, Elmalı’nın şahsında şehrin kalbi konumunda olan Hak dostları dile getirilmektedir. Şehir-insan ilişkisini ortaya koyan bu manzumelerin ayrıca incelenmesinde yararlar vardır. Vâhib Ümmî Elmalı’dan bahsederken şöyle diyor:

Âşıkâne dinler isen sözümüz olsun beyân[10]

Âşıka hiç gizli yokdur cümlesi günden ayân

Süregör devrânını bâkî değildir bu cihân

Yaz olıcak Elmalı gûyâ ki Cennet’dir hemân

Seyr-i hikmet bâğının imâmıyam gelsin uyan

Aç gözün kaldır hicâbı sen bu gafletden uyan

Ehl-i işret âşıkız güftârımız olmaz yalan

Yaz olıcak Elmalı gûyâ ki Cennet’dir hemân

Açılıpdır bâğ-ı hüsnün gülleri gelsin deren

Vasfını zikreylesem gelmez dile gelsin gören

Tevhîdin ma’nâsına ârif durur bunu diyen

Yaz olıcak Elmalı gûyâ ki Cennet’dir hemân

Dinlesin esrârımı kim cânını hayrân eden

Câhil olmaz âlim olur şi’rimi seyrân eden

Sırrıdır esrârımın âşıkları handân eden

Yaz olıcak Elmalı gûyâ ki Cennet’dir hemân

Vechinin esrârının manâsını gelsin yazan

Aşk içinde gel dedim âşıklara etdim ezân

Cân içinde gizlidir gelsin bunu bizden yazan

Yaz olıcak Elmalı gûyâ ki Cennet’dir hemân

Boş değildir salınır içi dolu meh-rû hubân

Hak Ta’âlâ zâtının ilhâmıdır olmaz yalan

Aklı yok dîvânedir şehri koyup dağa giden

Yaz olıcak Elmalı gûyâ ki Cennet’dir hemân

Dünyanın ma’mûrunu bi’l-külli hep yalan bilen

Rûhumun esrârını zâhir değil vicdân bilen

On sekiz bin âlemi levhimdeki pinhân bilen

Yaz olıcak Elmalı gûyâ ki Cennet’dir hemân

Ey birâder dü cihânda âşıka yokdur mekân

Doğrulup gelse ecel kimseye vermez amân

Bunda fehm et nefsini yarının olmasın yalan

Yaz olıcak Elmalı gûyâ ki Cennet’dir hemân

Yer yüzünde bir dahi seyr eyledim akrânı yok

Hamdülillah çok şükür tevhîdimin noksânı yok

Bî-nişândan gayrı yerde Vâhib’in nişânı yok

Yaz olıcak Elmalı gûyâ ki Cennet’dir hemân

Niyâzî-i Mısrî (ö. 1694), hatıralarına da kaydettiği bir şiirinin kenarına “Elmalı’da azîzim Ümmî Sinân Hazretlerini ziyârete giderken Elmalı göründükde tulû etmiş idi bu ilâhî” şeklinde bir kayıt koymuştur;

Dost illerinin menzili key âli göründü[11]

Derd-i dile dermân olan Elmalı göründü

matlaıyla başlayan bu şiirinde Niyâzî, yaşadığı belde ile Ümmî Sinân’ı aynîleştirir. Diğer bir murabba’ında ise kalblerinin hastalığından kurtulmak isteyen kişileri Elmalı’ya, Ümmî Sinân’a davet eder:

Kanı bir mürşid-i kâmil isteyen[12]

Yetiş Elmalı’da Ümmî Sinân’a

Kalbim marazından kurtulam diyen

Yetiş Elmalı’da Ümmî Sinân’a

Gerçi her köşede şeyhim der çokdur

Binde birinin kim irfânı yokdur

Mürşid-i kâmilin tarîkı Hak’dır

Yetiş Elmalı’da Ümmî Sinân’a

Allah fillah irşâd yoluna durmuş

Yolıla ehlinden usûlün almış

Sînesi nûr ile öylece dolmuş

Eriş Elmalı’da Ümmî Sinân’a

Âyetin hadîsin sırrın anlayan

Dâim tevhîd ile gönlün eyleyen

Bî-çâre Mısrî’nin sözün dinleyen

Eriş Elmalı’da Ümmî Sinân’a

Vâhib Ümmî’nin halîfelerinden Mazhar Efendi tarafından yetiştirilen Kulalı Seyyid Mustafa Nüzûlî (ö. 1744)’nin de bir zaman Elmalı’da konakladığı, Ümmî Sinan’ın oğlu Süleyman Hakîrî’den feyz aldığı ve bilâhire hilâfetle Kula’ya gönderildiği anlaşılmaktadır. Nüzûlî bir şiirinde özlem duyduğu Elmalı için şöyle söyler:

Be yârenler, neyliyeyim n’ideyim[13]

Yine Elmalı’yı özledi bu cân

Mevlâm yol verirse yine gideyim

Cennet-i âlâya benzer o mekân

Akar suyu Kevser şarâbı gibi

Kokusu var cennet türâbı gibi

Ümmî Sinân gibi, Vehhâbî gibi

Ne azizler zuhûr etti bir zaman

Kişi varıp ol diyârda kalıcak

Kamu dertlerine derman bulıcak

Vehhâb Efendi demiş: Yaz olıcak

Elmalı gûyâ ki cennettir heman

Bizim diyârımız kande, o kande

Biricik varıp görür müydün sen de

İllâ bir azîze duş olduk anda

Vasf-ı medhinde âcizdir bu zebân

Nüzûlî bendesidir ol sultânın

Şimdi kâmilidir devr-i zamânın

Mahlâsı Hakîrî, ismidir anın

Şeyh Süleyman ibni Şeyh Ümmî Sinân

Nüzûlî’nin, Elmalı’dan -ve Elmalılı Ümmî Sinân’ın oğlu Şeyh Süleymân Hakîrî’den- bahsettiği ikinci bir manzûmesi de şöyledir:

Bi-hamdillah nasîb etdi

Şehr-i Elmalı’yı Mevlâ

Anda bizi karîb etdi

Bir azîze kadri a’lâ

Şerîat kâlinin eri

Tarîkat yolunun pîri

Hakîkat ilinin nûru

Kelâmı hep dürr-i yektâ

Rümûz ile dese pendi

Zebânından akar kandi

İsmi Süleymân Efendi

Nûr-ı mahz olmuşdur gûyâ

O sultâna bizi Allâh

Duş eyledi hamdüli’llâh

Sinân Ümmî gibi ol şâh

Azîzin oğludur cânâ

Hem sırrı Ümmî Sinân’ın

Anda mevcûddur inanın

Hayır duâ ile anın

Himmetin ederiz recâ

Şehr-i Elmalı’da ey cân

Medfûn olmuş Ümmî Sinân

Zihi bahtulu ol mekân

Evliyâya oldu mekân

Anda yatar kutbü’l-aktâb

Ol pîrimiz Abdülvehhâb

Revân olmuş akar cû-âb

Gûyâ ki Cennetü’l-mevâ[14]

XVII. asırdan sonra beldede yetişen sûfîlerin çoğunun medrese kökenli olması ve bu kişilerin ellerinin kalem tutup, şiir gibi kültür taşıyıcı özelliği olan çok etkili bir vasıtayı, fevkalade sade ve estetik bir dil ile kullanmaları, bölgenin kültürel yönden gelişimini etkilemiştir. Eli kalem tutan medrese kökenli sûfîlerin başında Ümmî Sinân[15] gelmektedir. Günümüzde bu medrese ve dergâhlarda yetişen kişilerin bıraktığı kültürel mirâstan hâlâ izler bulunmaktadır.

Yukarıda belirtildiği gibi, bilhassa yetiştirdiği mutasavvıf şahsiyetlerle tarihî ve kültürel yönden son derece zengin bir yer olan Elmalı, Oğuz Türklerinin yaşadığı saf ve köklü bir Türk beldesidir[16]. Çevresindeki köylerin isimlerine baktığımızda bunların çoğunun Türk boylarının isimleri olduğu görülecektir. Bunlardan bazılarının isimleri şöyledir: Akçainiş, Avşar, Bayat, Bayındır, Bayralar, Beyler, Bozhüyük, Büyüksöyle, Düdenköy, Eymir, Eskihisar, Karamık, Pirhasanlar, Salur, Sarılar, Tavullar, Yapraklı, Yuva, vd.

Burada söz konusu ettiğimiz erenlerin kaleme aldıkları edebî ve tasavvufî metinlerdeki sâde, saf ve güzel Türkçe, esasen bu kişilerin Türkmen kocası Yûnus Emre damarından beslenen birer Türk sûfîsi olmalarından kaynaklanmaktadır.

Elmalı kültür havzası, bu tarihî ve kültürel karakteriyle gerçekte, kültür tarihçilerinin, halk bilimcilerinin, sosyologların, edebiyat ve tasavvuf tarihçilerinin incelemesi gereken bâkir bir alandır. Burada, başta söylediğimiz cümleyi tekrar söyleyelim: Bölgede yetişen mutasavvıfların eserleri henüz kapağı açılmamış bir hazîne sandığı gibidir. Artık bu hazîne sandığının kapağı açılmalıdır.

Şahabettin Tekindağ, Teke İli, İslam Ansiklopedisi, C. XII/1, s. 124; Aynı Yazar, Teke İli ve Teke Oğulları, Tarih Enstitüsü Dergisi, s. 7-8, 1976-1977; Ahmet Refik, “Fatih Zamanında Teke İli”, Türk Tarih Encümeni Mecmûası, Nu: 79/2, İstanbul 1340, s. 65, 66; Abdullah Ekiz, Dünden Bugüne Elmalı, Elmalı 2001; Refik Turan, “Tarihimizde ve Kültürümüzde Elmalı”, Millî Folklor, 8, (Aralık 1990), s. 4-7.

Bu rakam, mübalağalı olarak yedi yüz bine kadar çıkarılmaktadır. Ancak bunun imkânsız olduğu da meydandadır.

Bkz. Osman Turan, Selçuklular Tarihi ve Türk İslâm Medeniyeti, İstanbul 1969, s. 220-222.

Abdullah Ekiz, Dünden Bugüne Elmalı, Elmalı 2000, s. 26.

Abdullah Ekiz’in tespitine göre ilçe erken dönemde “Elmalı” adını almıştır. 822/1419 tarihli bir vakfiyede de bu açıkça görülmektedir. Bkz. Abdullah Ekiz, A.g.e., s. 31.

Abdullah Ekiz, A.g.e., s. 27.

Şemseddîn Sâmî, Kâmûsü’l-Â’lâm, C. II, İstanbul 1306, s. 1025.

Bkz. Abdurrahman Güzel, Abdal Musa Velâyetnâmesi, Ankara 1999.

Bkz. Abdurrahman Güzel, Kaygusuz Abdal Menakıpnamesi, Ankara 1999.

Vâhib Ümmî, Dîvân, Şahsi Ktp. Nüsha, s. 116

Muhammed Nûr, Mısrî Niyâzî Dîvânı Şerhi, İstanbul 1976, s. 270.

Kenan Erdoğan, Niyâzî-i Mısrî Dîvânı, Ankara 1998, s. 182.

Mustafa Tatcı, Elmalılı Ümmî Sinân, Ankara 1998, s. IX-X.

Mustafa Nüzûlî, Dîvân-ı Mustafa Nüzûlî, İstanbul 1331, s. 56.

Mustafa Tatcı, Elmalının Canları, İstanbul 2008.

Bkz. Süleyman Fikri, Antalya Livası Tarihi, İstanbul 1338-1340. (Giriş); Abdullah Ekiz, Dünden Bugüne Elmalı, Elmalı 2000, s. 55.

ABDÜLVEHHÂB ÜMMÎ

ABDÜLVEHHÂB ÜMMÎ

Hayatı

Büyük gönül adamı ve mürşid olan Vâhib Ümmî’nin tam künyesi Abdülvehhâb el-Ümmî el-Elmalî el-Halvetî’dir[17]. Şeyh Vâhib Ümmî adıyla tanınmıştır. Lakabı Ümmî olmakla birlikte, bu ümmîliğin okur yazarlıkla değil, tasavvufî manâda irfân sâhibi olmakla ilgili olduğunda şüphe yoktur.[18] Vâhib Ümmî’nin silsilesini devam ettiren Eroğlu Nûri ve Sinân-ı Ümmî’de de görüldüğü üzere, Abdülvehhablı sûfîlerin geleneğinde “Ümmî” lakabı tasavvufî/irfânî anlamda kullanılmaktadır.

Vâhib Ümmî Elmalı’da doğmuştur. Doğum tarihi belli değildir. Uzun bir ömür sürdüğünü, dîvânındaki;

Oturursam kalkamazam[19]

Âh kocalık vâh kocalık

Kalkar isem oturamam

Âh kocalık vâh kocalık

Nic’edeyin neyleyeyin[20]

Âh kocalık vâh kocalık

Derdim kime söyleyeyim

Âh kocalık vâh kocalık

şeklindeki dörtlüklerle başlayan şiirlerinden anlamaktayız[21]. Türbesindeki eşinin ve iki çocuğunun merkadlerinden anlaşıldığına göre evlidir ve iki erkek evlâdı vardır. Nitekim bir yerde “Anladım düşman imiş oğlum kızım mâlım benim” diyerek -çocuklarının olduğuna dair- hem bir hakikati dile getirir hem de Tegabün suresinin 15. âyetine telmihte bulunur. Bu âyette şöyle denilmektedir: “Doğrusu mallarınız ve çocuklarınız sizin için bir imtihandır. Büyük mükafat ise Allah’ın yanındadır.”

Aşk-ı daimî sahibi olan bu büyük ârif, “Aşk oduna kim yanarsa ol bilir hâlim benim/Cân u dilden kim Hû derse ol bilir kâlim benim” diyerek kendisini ancak Hak âşıklarının anlayabileceğini belirtir.

Bir yerde “Ömrüm tamâm olmayınca ölüm yokdur hergiz bana/Âşık cânın ma‘şûk alır yok var eden gelsin beri” diyen Vâhib Ümmî, 1 Şa’bân 1004/ M. 30 Mart 1596’da memleketi Elmalı’da maşûkuna dönmüştür.[22] Vefatına “vefât-ı nâsût” terkibiyle tarih düşürülmüştür. Elimizdeki Vâhib Ümmî ahfadından kaldığı anlaşılan yazma nüshanın sonunda bulunan “Ceddim Vehhâb Ümmî’nin vefâtı 10068 (M. 1597)” şeklindeki kayıttan mutasavvıfımızın yukarıda verdiğimiz tarihten bir sene sonra vefat ettiği anlaşılmaktadır.

Vâhib Ümmî’nin Pınarbaşı’ndaki türbesi hâlen bir ziyaret yeridir.

Vâhib Ümmî’nin Elmalı’da bulunan türbesi 2012

Evliyâ Çelebi, Seyahatnâme’sinin “Ziyâretgâh-ı Elmalı Şehri” başlıklı bölümünde, Vâhib Ümmî türbesinden şöyle bahseder: “Pınarbaşı’nda Abdülvehhâb Efendi’nin bir mesiregâh âsitânesi var kim cümle ehibbâ ve erbâb-ı zurefânın ârâmgâh ve namâzgâhıdır. Anda bir kubbe-i âlî içinde medfûndurlar. (Ks.)”[23]

Vâhib Ümmî hakkında Müstakimzâde Süleyman Sadettin de, Mecelletü’n-Nisâb’ında şunları kaydetmektedir:

“Mahlâsü’ş-Şeyh Abdülvehhâb el-Ümmî el-Elmalî el-Halvetî, ehaze et-Tarîkate an Yiğitbaşı el-Marmarî”[24]

(Şeyhin mahlası Abdülvehhâb el-Ümmî el-Elmalî el-Halvetîdir. Yiğitbaşı el-Marmarî vasıtasıyla tarîkate intisap etti.)

Vâhib Ümmî’nin çile çıkardığı mağara. Şimdilerde içi yıkılmış hâlde. 2012

Süleyman Fikri Bey’den öğrendiğimize göre Vâhib Ümmî, irşâd faaliyetlerini bugün medfûn bulunduğu Pınarbaşı’ndaki aslı türbenin bitişiğindeki dergâhta sürdürmüştür. Bu hânkâh, 1925 tarihinde yıktırılmıştır.[25]

Erkânı ve Silsilesi

Abdülvehhâb Ümmî, Halvetiyye tarîkatinin “Orta kol” diye anılan kolunun kurucusu Yiğitbaşı Ahmed Marmaravî’nin (ö. 1505 Manisa) yetiştirdiği bir sûfidir.[26]

Halvetiyye tarikati, adını kurucusu Ebu Abdullah Sirâcüddin Ömer b. Ekmeleddîn el-Lahcî el-Halvetî (ö. 1349 ?) adlı zâttan almıştır. Bu zât, Tebriz, Şamahı, Mısır ve Hicâz gibi yerlerde eğitim faaliyetlerinde bulunmuştur. Ömer Halvetî boş bir çınar ağacının içinde halvet çıkardığı ve Cenâb-ı Hakk’ı tenhada zikretmekten hoşlandığı için bu meslek onun meşrebine izafeten Halvetiyye diye adlandırılmıştır.

Halvetiyye erkânında yetişen Hak âşıkları daha ziyade halvet zevkiyle yaşar, ibadetlerini tenha yerlerde yapmaktan hoşlanırlar. Vâhib Ümmî, Ümmî Sinân ve Mehmed Niyâzî-i Mısrî Hazretleri de aynı meşrepte birer sûfîdir.[27]

Halvetîlikte sâlik seyr ü sülûkunu nefis merhalelerini aşarak tamamlar. Yedinci makam olan sâfiye (kâmile) nefse ulaşmak için Kur’ân-ı Kerîm’den alınan Hakk’ın yedi esmâsını zikreder. Hilâfet sahipleri velâyet ve nübüvvet sırrına vâkıf olmak ve ulaşmak için bu yedi esmâ üzerine beş esmâ daha ilave edebilirler.[28] Bu yolun evrâdı (=her gün okuması gereken duaları), Büyük Pîr Yahyâ-yı Şirvanî Hazretleri (ö. 1464) tarafından tanzim edilen “evrâd-ı settâr”dır.[29] Bu vird, sonra gelen bazı kâmil şeyhler tarafından küçük değişiklikler yapılarak günümüze kadar gelmiştir. Kütüphanelerimizdeki “Vird-i Settâr” metin ve şerhlerine ait yazmaların çokluğu, bu erkânın çok yaygın olduğunu göstermektedir.

Anadolu’ya ve genel olarak Türklerin hayatına, Pîr-i sânî Seyyid Yahya-yı Şirvânî vasıtasıyla giren bu manevî meslek, daha sonra dört ana kola ayrılmıştır. Bu kolların isimleri ve kurucuları şunlardır:[30]

1 Rûşeniyye: Aydınlı Dede Ömer Rûşenî (ö. 1487) tarafından kurulmuştur.

2 Cemâliyye: Cemâl-i Halvetî (ö. 1494 veya 1498) tarafından kurulmuştur.

3 Şemsiyye: Şemseddîn-i Sivasî (ö. 1597) tarafından kurulmuştur.

4 Ahmediyye: Yiğitbaşı Ahmed Şemseddîn-i Marmaravî (ö. 1505) tarafından kurulmuştur.

Vâhib Ümmî’nin mensubu olduğu Halvetiyye’nin Ahmediyye kolu, Yiğitbaşı Ahmed Şemseddîn-i Marmaravî (1435-1505)[31] tarafından kurulmuş olup bu erkân içinde “Orta Kol” diye anılır.

Yiğitbaşı Ahmed Şemseddîn-i Marmaravî hazretleri XV. asırda yaşayan kâmil ve mükemmil bir pîrdir. Onun Marmaravî diye anılması, Manisa’nın Gölmarmara ilçesinde doğmasındandır. Uşak’ın Kabaklı köyünde yaşayan Alaaddin-i Uşşâkî (XV. asır) tarafından yetiştirilen şeyh, manevî eğitimini tamamladıktan sonra Manisa’ya gelip çerağ uyandırmıştır. Şeyh’in “Yiğitbaşı”lığı muhtemelen ahîliğinden gelmektedir fakat bu konuda yazılı bir bilgimiz yoktur. Yalnız Bâyezîd-ı Velî döneminde sufiler arasında yaşanan bazı ihtilafları gidermede hakemlik ettiğine dair kayıtlar vardır. Bu unvan muhtemelen onun bu göreviyle de ilgili olabilir.

Yiğitbaşı Hazretleri, eli kalem tutan bir mutasavvıftır. Yazmış olduğu manzum ve mensur on dört eser, Anadolu sahasında yazılmış tasavvuf klasikleri arasında önemli bir yere sahiptir. Bu eserler ayrıca kendisinden sonra silsilesinden gelen başta Abdülvehhâb Ümmî olmak üzere Eroğlu Nurî, Ümmî Sinan, Nuzûlî ve Mısrî gibi zatların da üslubunu da etkilemiştir. Hz. Pîr’in bir kısmı basılmış olan eserleri şunlardır:

Câmiü’l-Esrâr, Risâle-i Tevhîd, Keşfü’l-Esrâr, Risâletü’l-Hüdâ, Kenzü’l-Hakâyık ve Zübdetü’ş-Şerîfe, Hurde-i Tarîkat, Mukaddimetü’s-Sâliha, Ravzatü’l-Vâsılîn, Usûl-ı Vusûl-ı İlâhiye, Etvarnâme-i Seb’a, Bahreyni’l-Aşk, Tabakatü’l-Evliya, İrfânü’l-Maârif, Risale-i Makalat-ı Şeyh Muhyiddin Arabî, Amalü’t-Talebeyn, Ahvalü’l-Ebrar ve’l-Mukarribîn, Fütüvvetnâme.

Vâhib Ümmî Hazretleri dîvânda sık sık Pîr’i Yiğitbaşı Ahmed Efendi’nin ismini anar:

Mürşidim Ahmed durur aşktan haber veren bana

Cânımı hayrân eden nutkumdaki esrâr imiş

Mürşidim Ahmed yüzünden bildiğim budur benim

Âlem-i ma‘nâdaki Rahmân’a düşmüştür bu cân

Ehl içinde evliyâ, mürşidim Ahmed’dir benim

Râh-ı Hakk’a azm eden kerbâna verdim gönlümü

Aldı elim girdi yola hasbeten li’llâh içün

Mürşidim Ahmed benim her hâlime hâldaş idi

Ben İlâhî, keşfinin mestânesiyem hâl ile

Vehâb’ı bu aşk ile Ahmed’dir irşâd eyleyen

Yiğitbaşı’ndan kanarlar

Aşka düşerler yanarlar

Arşın içinde dönerler

Halvetî’nin dervîşleri

Yiğitbaşı Hazretleri’nin silsilesi Elmalılı Abdülvehhâb Ümmî Hazretleriyle[32], devam etmiştir. Post ondan Eroğlu Nûri Yahşi Efendi’ye (ö. 1603)[33] ve ondan da Ümmî Sinân’a (ö. 1657) geçmiştir[34]. Silsile geriye doğru, Yiğitbaşı’dan Yahyâ-yı Şirvanî’ye ve ondan da selefi olan kâmiller vasıtasıyla Hz. Ali’ye ve Hz. Muhammed’e ulaşır.[35]

Muhammed Nazmî, Hediyyetü’l-İhvân’ında, Sâdık Vicdanî, Tomar-ı Turuk-ı Aliyye adlı eserinde yukarıda kısaca verdiğimiz silsiledeki Yiğitbaşı ile Abdülvehhâb Efendi arasına “Eş-Şeyh Tâlib Ümmî” adında bir şeyhin ismini daha koymaktadırlar[36]. Ancak Vâhib Ümmî’den sonra gerek Eroğlu, gerek Ümmî Sinan ve Niyâzî-i Mısrî tarafından yazılan silsilelerde böyle bir isme rastlanmamaktadır. Kenan Erdoğan tarafından yakın tarihlerde bulunan bir Mecmûa içinde kayıtlı bazı bilgi ve şiirler[37] Tâlib-i Ümmî adlı bir zatın yaşadığını kesin olarak ortaya koymuştur. Erdoğan bu konuda şunları söylemektedir:

“Silsilelerde bulunmamasına, kaynakların çoğunda kendisinden bahsedilmemesine rağmen yine de Tâlib Ümmî’nin yaşamadığı söylenemez. Kendisinin, silsilelerde niçin yer almadığını bilemiyoruz. Bunun çeşitli sebepleri olabilir. Ahmed Şemseddîn Marmaravî’nin 1505’te, müridi Vâhib Ümmî’nin ise 1595’te vefat ettiği göz önünde bulundurulursa, arada 90 yıl gibi uzun bir süre, Tâlib-i Ümmî gibi bir başka (halîfe)sının olmasını gerektirmektedir…[38]”

Erdoğan, araştırmasının devamında haklı olarak Vâhib Ümmî’nin 110-120 yaşına kadar yaşadığı kabul edilse bile yine de Yiğitbaşı ile arasındaki 90 senelik uzun bir sürenin izâhını yapmanın zorluğuna işaret etmektedir.

Bu durumda, silsilede Tâlib Ümmî’nin var olup olmadığı hakkında şunlar söylenebilir.

Bilindiği gibi tarikatlerin ana silsilesinde çoğu zaman halîfelerin isimleri kaydedilmemekte veya halîfeler için başka silsilenâmeler tanzim edilmektedir. Tâlib Ümmî de Vâhib Ümmî gibi Yiğitbaşı’nın başka bir halîfesi ise, Vâhib Ümmî’den gelen silsileye alınmamış olabilir. Erdoğan’ın da söylediği gibi diğer bir sebep de Tâlib Ümmî silsilede unutulmuş olabilir.

Bizim kanaatimize göre Tâlib Ümmî, Yiğitbaşı’nın bir halîfesi olmakla beraber silsileyi devam ettiren bir postnişîn değildir. Yoksa Vâhib Ümmî’den itibaren yazılan silsilenâmelerde mutlaka bu zatın da adına yer verilirdi. Nitekim Muhammed Nazmî’nin “Yiğitbaşı’dan bir şube dahi Tâlib Ümmî ve Eroğlu ve Elmalî Sinân Ümmî’den Elmalı’da ve Uşşâk’ta ve Kütahiyye’de ve etrafında hulefâ ve fukarâ bâkidir.”[39] Cümlesindeki Tâlib Ümmî ve (Vâhib Ümmî’den gelen) Eroğlu, Yiğitbaşı’nın şubeleri gibi anlatılmakta ve Nazmî’nin bu ifadeleri yukarıdaki kanaatimizi güçlendirmektedir.

Vâhib Ümmî’den hemen sonra halîfesi Eroğlu Hazretleri bir risâlesinin içinde mensur[40] ve onun da halîfesi Ümmî Sinân dîvânında manzûm olarak erkânlarının silsilenâmelerini kaleme almışlardır. Ümmî Sinân’ın manzûm silsilenâmesinde Hz. Peygamber’den kendi zamanına kadar gelen mürşid-i kâmillerin isimleri şöyle verilmektedir:

Mâye evvel Mustafâ’ya Hâlık’ın ihsânıdır

Cebrail etdi edâ çün kim ezelden cânıdır

Ol dahi bil Haydar-i Kerrâr’a telkîn eyledi

Evliyânın ser-firâzı hem Şîr-i Yezdân’ıdır

Ol dahi bil Hasan-ı Basrî’ye telkîn eyledi

Zâhir ü bâtını ma’mûr pîrlerin bürhânıdır

Ol dahi çün Habîb-i Acem’e telkîn eyledi

Anın içün dem be-dem zikretdiği Sübhân’ıdır

Ol dahi bil Hâce-i Dâvûd’a telkîn eyledi

Anın içün cânı başı Hâlik’ın fermânıdır

Ol dahı çün Ma’rûf-ı Kerhî’ye telkîn eyledi

Anın içün bî-nişân u lâ-mekân seyrânıdır

Ol dahi bil kim Şeyh Sekatî’ye telkîn eyledi

Anın içün kıldı irşâd erdiği gufrânıdır

Ol dahi Cüneyd-i Muhammed’e telkîn eyledi

Anın içün zikr-i hâssü’l-hâss ile ol ganîdir

Ol dahi bil Hâce Mimşâddin’e telkîn eyledi

Anın içün mâyenin cur’asının mestânıdır

Ol dahi bil Hâce-i Muhammed’e telkîn eyledi

Anın içün tâ ebed ol âlim-i Rabbânîdir

Ol dahi bil anı Vahyüddîn’e telkîn eyledi

Anın içün ilm-i sırdan erdiği deyyânıdır

Ol dahi bil kim Ebü’n-Necîb’e telkîn eyledi

Anın içün iş bu yolda cân ü baş kurbânıdır

Ol dahi bil anı Kutbüddîn’e telkîn eyledi

Anın içün dost yolunda yürüyen erkânıdır

Ol dahi fehm ile Rüknüddîn’e telkîn eyledi

Anın içün aşk ile dost bâğının handânıdır

Ol dahi çün kim Şihâbüddîn’e telkîn eyledi

Anın içün bu kurulan ol şâhın meydânıdır

Ol dahi bil kim Cemâlüddîn’e telkîn eyledi

Anın içün erdiği dost zâtının reyhânıdır

Ol dahi Zâhid-i İbrâhim’e telkîn eyledi

Anın içün zâhir ü bâtın tarîkat hânıdır

Ol dahi Halvetî Muhammed’e telkîn eyledi

Anın içün zikr ile ol yâre ermek şânıdır

Ol dahi Halvetî Pîr Ömer’e telkîn eyledi

Anın içün Küntü kenz’in sırr ile mihmânıdır

Ol dahi bil Mîrim Halvetî’ye telkîn eyledi

Anın çün mazharı dost bâğının bostânıdır

Ol dahi fehm ile İzzeddîn’e telkîn eyledi

Anın içün bu tarîkat sırrının sultânıdır

Ol dahi bil anı Sadrüddîn’e telkîn eyledi

Anın içün dürr-i a’zam bahrinin ol kânıdır

Ol dahi bil Seyyid-i Yahyâ’ya telkîn eyledi

Anın içün Fahr-i Acem zikr olan irfânıdır

Ol dahi bil kim Pîr Mevlâ’ya telkîn eyledi

Anın içün ilm-i batın ilm-i zâhir kânıdır

Ol dahi Tâcüddîn Kayserî’ye telkîn eyledi

Anın içün ilm-i sırrı ilm-i Hak pinhânıdır

Ol dahi Alâüddîn Uşşâk’a telkîn eyledi

Anın içün asr-ı âlem derdlerin dermânıdır

Ol dahi fehm ile Şemsüddîn’e telkîn eyledi

Anın içün bu tarîkat ehlinin merdânıdır

Ol dahi Vehhâb-ı Elmalî’ya telkîn eyledi

Anın içün ol Muhammed nûrunun mihmânıdır

Ol dahi bil anı Eroğlu’na telkîn eyledi

Anın içün zâtı Hak’da erdiği Rahmânıdır

Ol dahi bil kim Sinân Ümmî’ye telkîn eyledi

Anın içün kurulan sâdıkların meydânıdır[41]

Cümlesinin rûhuna bin bin tahiyyât ü selâm

Tâlib-i Hak olana himmetleri erzânîdir[42]

Yukarıda da söylediğimiz gibi Ümmî Sinân’ın bu manzûm silsilenâmesi, daha sonra Niyâzî-i Mısrî tarafından mensûr olarak tekrar yazılmıştır.[43]

Abdülvâhib Ümmî’nin başka halîfeleri olmakla birlikte yukarıdaki silsilenâmeden ve belgelerden anlaşılacağı üzere silsilesi Eroğlu ile devam etmektedir[44]. Vâhib Ümmî’nin Eroğlu ve Ramazan Armağan Hazretlerinden sonra haklarında çok az bilgi bulunan iki halîfesi de Şeyh Ömer Mazharî diğeri de oğlu Zuhûrî’dir[45].

Eroğlu Nûri

Eroğlu Nûri (Yahşi Efendi) Hazretleri, Elmalılı Abdülvehhâb Efendi tarafından yetiştirilmiş[46] olup onun postuna oturan halîfesidir. Müstakimzâde Süleyman Sadettin Efendi, Mecelletü’n-Nisâb’ında, Eroğlu’nun künye ve silsilesini şöyle tespit etmektedir:

“Eroğlu, bi’l-feth lafzun türkî, ma’nahu ibnu racul ve hüve medâyihi’l-itlâkâti’t-Türkiyyeti, ya’ni ennehu raculun kâmilun ibnu raculin kâmilin ismihu Abdü’l-Hakk b. Abdül-hâdî, ehaze et-Tarîkate’l-Halvetiyyete mine’ş-şeyh Abdülvehhâb Elmalî ve huve ‘an Yiğitbaşı ve ehaze anhu’l-Elmalî Tuvuffe fi devleti’s-Sultân İbrahim es-Sinân Yûsuf el-Ümmî mürşidü’l-Mısrî Muhammed Niyâzî.”[47]

Eroğlu Nûri Hazretleri hakkında kaynaklarda yeterli bilgi bulunmamaktadır.[48] Adı Yahşı, lakabı ve mahlası Eroğlu’dur[49]. Doğum tarihi ve doğum yeri, belli değildir. Kaynaklardan hareketle onun Elmalı’da[50] veya Elmalı ile Finike arasında bir yerde doğduğu söylenebilir.[51]

Elimizde, Eroğlu Nûri’nin öğrenim hayatıyla ilgili bir bilgi de mevcut değildir. Tasavvuf yolunda ona rehberlik yapmış olan Abdülvehhâb Efendi’nin “Ümmî” sıfatı Yûnus Emre’den de hatırlanacağı üzere[52] gelenekte var olan sûfîyâne bir ıstılahtır.[53] Bu kavram, Eroğlu’nun yetiştirdiği Sinân Ümmî’nin lakabında da açıkça görülmektedir. Eroğlu, bu sıfatı şiirlerinde kullanmamış olsa da, Malatî mahlaslı bir dervîşi onun için;

Ol şarâbın sâkisi Eroğlu Ümmî’dir bugün[54]

Bezm-i dosta lâyık olan durmasın gelsin beri

demektedir. Bu da gösteriyor ki ümmî sıfatı burada sûfîyâne bir anlamda kullanılmakta ve Vâhib Ümmî’den itibaren silsilenin yetkin bütün mensupları için söylenmektedir. Eroğlu vefat edince, erkân, halîfesi Elmalılı Ümmî Sinân (ö. 1657-Elmalı) tarafından sürdürülmüştür. Bu zatın da tıpkı üstâdının şiirleri gibi, Yûnus Emre şekil, edâ ve üslûbunda yazdığı şiirleriyle, Kutbü’l-Maânî isminde mensûr bir devriyyesi vardır.[55] Şiirlerinden bazı örneklerle risâle, sadeleştirilerek ileride verilecektir.

Ümmî Sinân, övgü mahiyetindeki bazı şiirlerinde, kendisine rehberlik edip yetiştiren Eroğlu’nu hürmetle anar:

Bu sırra erdiğim hâlim sorarsan

Baş kodum bir zamân yollar içinde

Ümmî Sinân eydür Eroğlu derler

İsmini şeyhimin iller içinde

Yâ İlâhî sen meded eyle ki bu Ümmî Sinân

Aldanıp düşmeye tâ kim bunda mekr ile âla

Pîr-i azîzdir Eroğlu hürmetine kıl nazar

Tâ varıp dergâhına ol zâtını âsân bula[56]

Yine Eroğlu’nun yetiştirdiği Hak âşıklarından olan Malatî mahlâslı bir sûfi şair de, üstâdına şu övgü şiirini yazmıştır:

Ey bugün meydân içinde merd olan gelsin beri[57]

Seyf-i tevhîd ile nefse kahr eden gelsin beri

Kuruldu meclis-i tevhîd sunuldu bâde-i aşk

Şarâb-ı lâ-yezâlîden nûş eden gelsin beri

Ol şarâbın sâkisi Eroğlu Ümmî’dir bugün

Bezm-i dosta lâyık olan durmasın gelsin beri

Elinden içen ayılmaz olur mestâne her dem

Mest olup dîvân-ı dosta devr eden gelsin beri

Çünki dost cân teklif etmiş âşıka dîdârına

Cânına dost yoluna nisâr eden gelsin beri

Emmâresiyle dost olan girmesin aramıza

Dünya vü ukbâdan geçip ser veren gelsin beri

Çün Malatî Eroğlu’ndan buldu derdine şifâ

Dâimâ eyler nidâ derdi olan gelsin beri

Hediyyetü’l-İhvân’ın yazarı Muhammed Nazmî, kendisi de Halvetî ekolüne bağlı olmakla birlikte, Niyâzî-i Mısrî’nin -Şeyh Bedreddîn’e benzeyen- bazı fikirlerine karşı çıkmaktadır. O, bu tavrını Niyâzî’nin mensubu olduğu Ümmî Sinân, Eroğlu, Vâhib Ümmî, Tâlip Ümmî ve Yiğitbaşı gibi zatlara karşı da sürdürmektedir.

“Yiğitbaşı’dan bir şube dahi Tâlib Ümmî ve Eroğlu ve Elmâlî Sinân Ümmî’den Elmalı’da ve Uşşâk’ta ve Kütahiyye’de ve etrafında hulefâ ve fukarâ bâkidir. Riyâzet ve mücâhedeleri sebebiyle müridleri ve muhibleri vardır. Yiğitbaşı’ya müntesib olanların cümlesi ümmîlerdir. Vâridât sahibi (Şeyh Bedreddîn, ö. H. 823) i’tikâdında olup (leyset umûrü’l âhireti ke-mâ za’imet cühhâlü’l-ulemâi) “âhiretin işleri ulemâ (geçinen) câhillerin iddia ettikleri gibi değildir” derler.”[58]

Eroğlu Hazretleri, 1012/1603[59] tarihinde Finike’de vefat etmiştir. Mezarı Finike’nin kuzey batı cephesinde, Turunçova’da, Alacadağ’ın zirvesine yakın bir yerdedir. Taş ve kayalarla kaplı mezar, basit şekilde demir çubuklarla çevrilmiş ve başına “Halvetî pîrlerinden Nûri Eroğlu yatmaktadır. Rûhuna fatiha 1603” yazılı bir kitâbe konulmuştur.

Eroğlu’nun Turunçova, Alacadağ Kırı’nda bulunan mezarı, 2001

Eroğlu’nun mezarıyla ilgili olarak Bursalı M. Tahir’in Osmanlı Müellifleri’nde “Kula ile Eşme kazaları arasında nâmına muzâf “Eroğlu” karyesinde medfûndur,”[60] şeklindeki tespiti yanlıştır. Fuat Köprülü, “Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar” adlı eserinde[61] ve Süleyman Fikri, “Antalya Livası Tarihi”nde[62] Bursalı’nın bu yanlış tespitini hiç bir incelemeye gerek görmeden aynen aktarmışlardır.[63]

Kaldı ki Elmalı İlçe Halk Kütüphanesi’nde bulunan bir Mecmûa’da:

“Merhûm ve mağfûrunleh Eroğlu, ismuhu eş-şeyh Yahşî Efendi dâr-ı dünyâdan dâr-ı âhirete intikâl itdüği sene isnâ-aşare ve elf el-medfûn fî Finike.” şeklinde bir kayıt bulunmaktadır.[64] Bu ibareden anlaşıldığı üzere Eroğlu, Finike’ye yakın Alacadağ Kırı’nda medfûndur.

Eroğlu vefat edince, yerine, Elmalılı Ümmî Sinân Hazretleri irşâd makamına geçmiştir.

Eroğlu Hazretleri’nin bilinen iki eseri vardır:

Tasavvuf bi’t-Tarîkat (Risâle-i Şerîf Elmalî Eroğlu Efendi).[65]

Dîvânçe-i İlâhiyât[66]

Eroğlu Hazretleri şiirlerinde üstâdı Abdülvehhâb Ümmî’den çeşitli vesilelerle söz eder:

Girdik Hakk’ın bâbına

Erişdik Vehhâb’ına

Gönülü sâhibine

Verdik elhamdülillâh

Dâim banlar aşkın minâresinde

Benim şeyhim gibi ulu şeyh olmaz

Tarîkat pîrlerinin arasında

Benim şeyhim gibi fâzıl şeyh olmaz

…………..

İlm-i ledünnîden her sözü dürler

Zikr-i kalbî ile her sözü birler

İsmi Abdülvehhâb Efendi derler

Benim şeyhim gibi ulu şeyh olmaz

Yine Eroğlu’ndan öğrendiğimize göre Vâhib Ümmî’nin müntesiplerine o dönemde “Abdülvehhâblılar” denmiştir:

Aşk ile fâş olduk cümle âleme[67]

Bugün bize Abdülvehhâblı derler

Bizi tanlar kamu ümmî-ulemâ

Bugün bize Abdülvehhâblı derler

....................................

Eroğlu’ndan gedâ dervîşi yokdur

Yolunda eksiği vü aczi çokdur

Bize yâr olanın menzili Hak’dır

Bugün bize Abdülvehhâblı derler

Eroğlu Nûri’nin Şiirlerinden Seçmeler

Dâim banlar aşkın minâresinde

Benim şeyhim gibi ulu şeyh olmaz

Tarîkat pîrlerinin arasında

Benim şeyhim gibi ulu şeyh olmaz

Hazret-i Ali’den kisveti dâldir

Mâyesi kimyâdır telkîni baldır

Ehl-i kâl değildir bir ehl-i hâldir

Benim şeyhim gibi ulu şeyh olmaz

Yedi esmâ sürer zâhir dilinde

Kudret kılınçları bâtın elinde

Hîç mâsivâ hicâb olmaz yolunda

Benim şeyhim gibi ulu şeyh olmaz

Her hâlinde peygamberle biledir

Tâlib olan âşıkları iledir

Gecesi gündüzü halvet iledir

Benim şeyhim gibi ulu şeyh olmaz

Tâliblerin gönül gözünü açar

Sıfât-ı tis’adan Rahmân’a geçer

Sülûk ile vahdet mülküne göçer

Benim şeyhim gibi ulu şeyh olmaz

Tâlibi geçirir ‘ilme’l-yakînde

Gösterir kesbini ‘ayne’l-yakînde

Tesellî buldurur Hakke’l-yakînde

Benim şeyhim gibi ulu şeyh olmaz

Taşın gözleyenler mahrûm kaldılar

İzin izleyenler ma’nâ aldılar

Özün özleyenler vuslat buldular

Benim şeyhim gibi ulu şeyh olmaz

Akl-ı ma’âd üzredir şerî’atde

Vekîl-i enbiyâdır tarîkatde

Likâullah bulmuşdur hakîkatde

Benim şeyhim gibi ulu şeyh olmaz

Fakrı fahr edindi îmân içinde

Münkir olan kaldı gümân içinde

Mürşid-i kâmildir zamân içinde

Benim şeyhim gibi ulu şeyh olmaz

İki yüze bakmayıpdır gözümüz

İnkâr edenlerden döndü yüzümüz

Ehl-i ikrâradır bizim sözümüz

Benim şeyhim gibi ulu şeyh olmaz

Nefsi mücâhiddir virdi zikrullah

Rûhu mukarrebdir sırrı ehlullah

Kalbi beytullahdır belki arşullah

Benim şeyhim gibi ulu şeyh olmaz

Tarîki halvetî tasavvuf yolu

Silsileyle Ahmed’e erer eli

Şimdi budur kutb-ı irşâd-ı velî

Benim şeyhim gibi ulu şeyh olmaz

Zâhidin murâdı bâğ ile bostân

Tecellî ‘âşıkda tesellî dostdan

Sunar aşk şarâbın cân olur mestân

Benim şeyhim gibi ulu şeyh olmaz

Vâcibdir ermesi tâlibe elbet

Müdâm meclisinde sürülür sohbet

Dâim ma’rifeti vuslatı vahdet

Benim şeyhim gibi ulu şeyh olmaz

Cesedi bir katre içi ummândır

Ki cânı bir nokta ilmi pinhândır

Ki sırrı bir zerre günden ıyândır

Benim şeyhim gibi ulu şeyh olmaz

Cezbesi ‘âşıkın gönlün alıcı

Bâtın terkîbinin aslın bilici

Dilindedir keskin ta’bîr kılıcı

Benim şeyhim gibi ulu şeyh olmaz

Afv olur günâhı gelse bir ‘âsî

Pür-nûr olur kalbi silinir pâsı

Hak katında makbûldür her duâsı

Benim şeyhim gibi ulu şeyh olmaz

Dört kapı açılır sırrın duyana

Dîdârı muştular câna kıyana

Noktavîler derler ana uyana

Benim şeyhim gibi ulu şeyh olmaz

Hamdülillah ana uğradı yolum

Düşerdim gayrıya tîz aldı elim

Vasfına bir nice âciz bu dilim

Benim şeyhim gibi ulu şeyh olmaz

Bu söylenen sözlerin hakîkatin

Sunar Eroğlu’na zâhir ü bâtın

Teslîm ol göresin Hakk’ın kudretin

Benim şeyhim gibi ulu şeyh olmaz

İlm-i ledünnîden her sözü dürler

Zikr-i kalbî ile Hâlik’ı birler

İsmin Abdülvehhâb Efendi dirler

Benim şeyhim gibi ulu şeyh olmaz

Budur Allah’a doğru yol

Gir Halvetî tarîkine

Sür esmâyı müsemmâ bul

Gir Halvetî tarîkine

Esmâyı sürüp yanasın

Allah’a doğru dönesin

Yedi deryâda yunasın

Gir Halvetî tarîkine

Halvet mü’minlere sünnet

Âşıklar cânına minnet

Vâcib ola sana cennet

Gir Halvetî tarîkine

Halvetîden algıl eli

Her sözüne digil belî

Olasın mukarreb velî

Gir Halvetî tarîkine

Eroğlu yol kulağuzı

İzinden ayırma izi

Dostu göre bu cân gözü

Gir Halvetî tarîkine

Vahdetden sürdü emr ile

Sübhân’dan indim Âdem’e

Vaslı kadrin bilmek içün

Sultândan indim Âdem’e

Tecellî cevheri yakdı

Eridi su oldu akdı

Aşk mevci taşra bırakdı

Ummândan indim Âdem’e

Rûhu ismiyle söyleyip

Emrine fermân eyleyip

Tis’ayı cevlân eyleyip

Seyrândan indim Âdem’e

Geldik emrini kılmağa

Mürşide teslîm olmağa

Kalb-i selîmi bulmağa

Peymândan indim Âdem’e

Emr ile salınmış kulam

Tîzcek varıp şikâr alam

Yine azm-i sılâ kılam

Rahmân’dan indim Âdem’e

Tâc ile tahtımı kodum

Bu dem üç harf oldu adım[68]

Bî-dürr ü bî-hemtâ idim

Ol kândan indim Âdem’e

Ahd-i ezelîyi kılan

Eroğlu’na mihmân olan

Lutf ile hazretden gelen

Elhândan indim Âdem’e

Âsî kullarız zikrimiz

Kabûl eyle yâ Rabbenâ

Duâ-yı hamd ü şükrümüz

Kabûl eyle yâ Rabbenâ

Mukarreblerle yazıda

Koma kim şeytân azıda

Hâs kullarınla bizi de

Kabûl eyle yâ Rabbenâ

Kirâmen kâtibîn yazar

Makbûl olam cânım sezer

Yokluğumuz var ber-güzâr

Kabûl eyle yâ Rabbenâ

Haberli olan elleri

Seni zikr eden dilleri

Tâ’ati zayıf kulları

Kabûl eyle yâ Rabbenâ

Yolumuzu güdenleri

İrşâdımız görenleri

Hayr u ihsân edenleri

Kabûl eyle yâ Rabbenâ

Ol Habîb’in nâzlın ile

Haşr eyle sır sözlün ile

Amelim yok fazlın ile

Kabûl eyle yâ Rabbenâ

Aşkınla duranlar ile

Güzide erenler ile

Eroğlın yârenler ile

Kabûl eyle yâ Rabbenâ

Ramazan Armağan

Vâhib Ümmî’nin yetiştirdiği bir başka halîfe de Şeyh Ramazan Armağan Hazretleridir[69]. Bazı mecmûalarda şeyhi Vâhib Ümmî ile birlikte nutk-ı şerifleri görülen bu zat hakkında -şimdilik- bilgimiz yoktur. Aşağıda mutasavvıfın “Armağan” mahlasıyla yazdığı bu manzumelerden birkaç örnek verilmiştir.

Ramazan Armağan’ın Şiirlerinden Seçmeler

Rehber oldum zât-ı Hakk’a imâmım ben uyan gelsin[70]

Yedi esmâyı şerh etdim bu ma’nâdan duyan gelsin

Evvel nefy ü isbât ola tevhîd ine dilden dile

Zikr-i kalbi devâm bula illâ Allah diyen gelsin

Gayrıyı komaz gönülde zât-ı Hakk’ın tecellâsı

İkincisi levvâmedir mâsivâyı soyan gelsin

Âşık ma‘şûka duş olur görür maksûdunu ayân

Üçüncüsü mülhemedir ma’rifeti duyan gelsin

Mansûrlayın bu aşk ile okur ene’l-dersini

Dördüncüsü mutmainne câna başa kıyan gelsin

Hem kerâmet hem velâyet tahtında pinhândır bunun

Beşincisi râziyyedir kerâmete eren gelsin

Bu resmile Hak varlığın cânda pinhân bulur âşık

Altıncısı marziyyedir kurbiyyetde tadan gelsin

Yedi deryâ dokuz eflâk hâil olmaz bu menzile

Yedincisi sâfiyyedir Hakk’ı ayân gören gelsin

Şeyh Armağan vâhid sırrın âşıklara ayân eyler

Cümle âşıkın maşûku bu cânında suvan gelsin

Mevlâm aşka duş et beni irfân olayın bir zamân[71]

Göster didârını bana hayrân olayın bir zamân

Muhammed’in hürmetine kaldır nikâbını yâ Rab

Açılsın tecellî-i zâtın mihmân olayın bir zamân

Vücûdum dağın Tûr eyle gönlümü sana yâr eyle

Künhü zâta varlığınla bir kân olayın bir zamân

Nişânımı bî-nişân et mekânımı bî-mekân et

Vücûdum varlığın fân’et anda kalayın bir zamân

Okudu Ene’l-Hak dersin Mansûrlayın cân içinde

Hikmetden söylesin dilim irfân olayın bir zamân

Girdim aşk ile meydâna fazlın yoldaş eyle yâ Rab

Sana âşık olanlara bürhân olayın bir zamân

Armağan’ın münâcâtın kabûl eyle yâ Rab bugün

Her dem sa’âdet mülküne sultân olayın bir zamân

Şeyh Ömer Mazharî

Vahib Ümmî Hazretlerinin baba ve oğul iki halîfesi olan Şeyh Ömer Mazharî ve Zuhûrî Hazretleri hakkında pek fazla bilgimiz yoktur. Aslen Denizlili olup Kula’da ikâmet ettiği için Kulalı Nüzûlî diye tanınan Mustafa Nüzûlî’nin (ö. 1744) verdiği bilgiye göre Mazharî, Vâhib Ümmî’nin halîfelerindendir. Adı Ömer, nisbesi el-Hamîdî’dir[72]. Mazharî mahlasıyla şiirler yazmıştır. Leodikya (eski Denizli)’da yaşamıştır. Eğitim durumu ve ailesiyle ilgili bilgimiz yok denecek kadar azdır. Elmalı’ya gidip Vâhib Ümmî’den seyr ü sülûk gördükten ve hilafet aldıktan sonra Denizli’ye geldiği ve burada vefat ettiği anlaşılmaktadır. Elmalılı Ümmî Sinan’ın bir şiirinden öğrendiğimize göre, Zuhûrî Mazharî’nin oğludur. O da, babası tarafından yetiştirilerek hilafete getirilmiştir. Denizli’de yaşamakla birlikte zaman zaman Elmalı’daki merkez dergâha gidip gelmiştir. Zuhûrî’nin de babası gibi ilâhîleri vardır. Her ikisin bazı şiirleri yayınlanmıştır[73].

Mazharî’nin, Vâhib Ümmî ile Ümmî Sinan arasında, yani ana silsile içinde adı geçmez.[74] Fakat Vâhib Ümmî’nin yetiştirdiği bir halîfe olarak ondan, Ümmî Sinan hazretlerinin şiirlerinde ve gerekse Niyâzî-i Mısrî’nin İrfân Sofraları’nda, zât tevhidinde irşâda yetkili bir kâmil olarak bahsedilmektedir.

Şöyle ki, Ümmî Sinân, Eroğlu Yahşi Efendi’ye mensup olup seyr ü sülûkunu bu zâttan çıkarmıştır. Daha sonra -Niyâzî-i Mısrî’nin İrfân Sofraları’nı istinsah eden öğrencisi Kârî-i Mısrî Mustafa Efendi’nin kaydettiği bir nottan öğrendiğimize göre- hilafet makamını Vâhib Ümmî’nin halîfesi Mazhar Sultan’dan almıştır. Kâri-i Mısrî’nin verdiği bilgi şöyledir:

“.... Ümmî Sinân Elmalılı ks. hazretlerinin oğlu Murtaza Çelebi’den işittiğime göre Ümmî Sinân (k.s.) yedi usûl-i esmâyı önce Sultan Eroğlu (k.s.)’ndan almış, onun vefâtından sonra da fürû’-ı esmâ-i İlâhiyyeyi de Abdülvehhâb Sultân’ın halîfesi Mazhar Sultân’dan terakkî eylemiştir. Müellif Hazretleri (Niyâzî-i Mısrî) ise, esmâyı Şeyhi Ümmî Sinân Elmalılı (k.s.)’dan almış, Onun vefatından sonra da iki ismi Ümmî Sinân’ın halîfesi Kütahyalı Müslihüddin Efendi’den terakkî eylemiştir[75].”

Bilindiği üzere, Vâhib Ümmî’den sonra posta Eroğlu Hazretleri geçmiştir. Halvetiyye’de hilâfet ile irşâd olmakla beraber zât postu tektir. Halîfelere çeşitli yetkiler verilebilir fakat zât postundaki irşâd yetkisi verilmez. Ayrıca halîfelerin adları ana silsilede yer almaz. Mazhar Efendi, anlaşılacağı üzere Vâhib Ümmî’nin halîfesidir. Ümmî Sinan fürûatı, yani yedi esmâdan sonra telkin edilen hilâfet isimlerini Mazhar Efendi’den almıştır. Bu sebeple de ona olan minnetini dile getiren şiirler yazmıştır. Ümmî Sinan bu şiirlerinden birisinde, Mazharî’nin yoluna “cân-baş” fedâ edebileceğini belirtir. Kâmiller içinde ledün ilmi madeni olan bu zatı -belki de memleketi Denizli’de- görmek için sonbaharın gelmesini bekler. Onu “Bi-hamdi’llah Pîrim buldum gerekmez gayrı pîr bana” diyerek yol gösteren bir pîr olarak görür:

Eyâ cânlar içinde cân fedâdır yoluna cân baş[76]

Be-hakk-ı âyet-i Kur’ân fedâdır yoluna cân baş

Gönüller derdine dermân fedâdır yoluna cân baş

Efendim Mazharî Sultân fedâdır yoluna cân baş

Eyâ kâmil arasında ledünnî ilmine kânım

Yüzüm sürmeğe pâyına güz eyyâmın göyer cânım

Karârım yok benim sensiz ki sensin dinim imânım

Efendim Mazharî Sultân fedâdur yoluna cân baş

Yanıldım gerçi işimde ki bir yanlış bâzâr etdim

Hatâmız tutma lutf eyle dönüp andan güzâr etdim

Gurâb adıyla bülbülün adın anmağa âr etdim

Efendim Mazharî Sultân fedâdır yoluna cân baş

Bilirsin derd-i aşkınla ki muhkem bağladım özüm

Güderim kanda gidersen izinden ırmazam gözüm

Eğer cehrî eğer mahfî ki vallâhi budur sözüm

Efendim Mazharî Sultân fedâdır yoluna cân baş

Gümânım gitdi billâhi ki buldum sırrını bunda

Firâkın âteşi her dem karâr etmez yanar cânda

Eğer yahşı eğer yatlı olupdur pâyına bende

Efendim Mazharî Sultân fedâdır yoluna cân baş

Senin himmet-i âlinle gelir bu dilime sözler

Katarım ağzına lâyık her âdem aşına tuzlar

Kör olsun iki âlemde iki yüze bakan gözler

Efendim Mazharî Sultân fedâdır yoluna cân baş

Bi-hamdi’llah Pîr’im buldum gerekmez gayrı pîr bana

Bi-hamdi’llah yârim buldum gerekmez gayrı yâr bana

Bi-hamdi’llah nûrum buldum gerekmez gayrı nûr bana

Efendim Mazharî Sultân fedâdır yoluna cân baş

Bu mudur zannın ey şâhım uyam âlemde ağyâra

Dokunmasın diye lâkin müdârâ eylerem hâra

Erel’den dest-i dermânın onuldu bende hep yara

Efendim Mazharî Sultân fedâdır yoluna cân baş

Sinân Ümmî senin yolunda bir kâsır kaşifindir

Hemîşe mürvetin umar ki bir âciz zaîfindir

Terahhum kıl kerem eyle ki bî-çâre nahîfindir

Efendim Mazharî sultân fedâdır yoluna cân baş

Ümmî Sinan’ın ikinci manzumesi de Mazharî’nin vefatı münasebetiyle yazdığı bir mersiyedir. Bu mersiyeye göre Mazharî, irşâd ile vazifeli olduğu tekkeye oğlunu şeyh olarak bırakmış ve Receb ayının başında vefat etmiştir. Mazharî Sultân vefat etdikde Ümmî Sinân Hazretleri şöyle buyurmuştur:

Arzûlayıp geldim yine kapuna[77]

Efendim Mazharî Sultân kandasın

Yüz sürmek isteriz senin tapuna

Efendim Mazharî Sultân kandasın

Gerçi vâsıl oldun sırr ile Hakk’a

Size menzil oldu bu dâr-ı bekâ

Niçe katlansın yürek bu firâka

Efendim Mazharî Sultân kandasın

Hakk’ın fazlı ile halkı toylayan

Hem ma’rifet güllerini yıylayan

Evvel-i Recebde sefer eyleyen

Efendim Mazharî Sultân kandasın

Dervîş olan teslîm gerek pîrine

Âşıklar yanmasın firkat nârına

Oğlunu halîfe koyan yerine

Efendim Mazharî Sultân kandasın

Kâmil olmaz erin binde birisi

İlm-i ledünnîden vermege dersi

Kutbü’l-irşâd evliyânın vârisi

Efendim Mazharî Sultân kandasın

Âşıkların sizden gitmez elemi

Evvel Allâh böyle çalmış kalemi

Hayâlin cânıma mihmân ola mı

Efendim Mazharî Sultân kandasın

Ümmi Sinân eydür ihsân eylegil

Derde düşdüm bana dermân eylegil

Bu cânım yolunda kurbân eylegil

Efendim Mazharî Sultân kandasın

Mazharî’nin Şiirlerinden Seçmeler

Mazharî’nin yakın zamana kadar iki şiiri bilinmekte idi. Bunlardan birisi Mazhar Sultan’ın manevî terbiyesinden geçen Kulalı Nüzûlî’nin tahmîs ettiği gazeldir[78]. Mazharî’nin bu gazeli şöyledir:

Ey hocam biz bu cihâna yane gelmişlerdeniz

Cân u başı terk edip kurbâne gelmişlerdeniz

Dünya uhrâ havf u recâ cümle gamdan biz âzâd

Teslîm-i rızâ bulup meydâne gelmişlerdeniz

İçmişiz mahbûb elinden mey-i elest biz ezel

Lâ-yezâl aşkı ile mestâne gelmişlerdeniz

Bir elimizde bizim mahbûb ileyiz yâr ile

Bir elimizde dolu peymâne gelmişlerdeniz

Derd bizim dermân bizim derdli bizim biz derdlinin

Derdliye dermân olup dermâne gelmişlerdeniz

Gâh cünûnuz gâh fünûnuz gâh sükût ey Mazharî

Bir tecellî şem’ine pervâne gelmişlerdeniz

Hakîkat bâğının gonca gülünü[79]:

Deren bilir dermeyenler ne bilir

Cânın kurbân edip cânân yoluna

Veren bilir vermeyenler ne bilir

Tadan bilir hakîkatin balını

Dahl eylemez ehl-i aşkın hâlini

Cân gözünü açıp dost cemalini

Gören bilir görmeyenler ne bilir

Mazharî düşeli âh u firkate

Rûz u şeb yanmakda derd ü mihnete

Harâbât postunu künc-i gurbete

Seren bilir sermeyenler ne bilir

Kula Müftülük Kütüphanesi’ndeki bir Mecmûa’da Mazharî’nin 9, oğlu Zuhûrî’nin ise 11 şiiri bulunmaktadır[80]. Bu ilâhiyât ile birlikte Mazharî’nin bilinen ilâhîsinin sayısı 11’e çıkmıştır. Bunların tamamı hece vezni ile yazılmıştır. İçinde Vehhâb Ümmî’den himmet talep ettiği şiirlerinden birisi şöyledir:

Pîrim Vehhâb Efendi

Himmet eyle gönülden

Yandı yüreğim yandı

Himmet eyle gönülden

Bencileyin düşküne

Aklı gitmiş şaşkına

Pirin Ahmed aşkına

Himmet eyle gönülden

Senin yolun güdeyim

Gayrısını n’ideyim

Dosta doğru gideyim

Himmet eyle gönülden

Yüz tutdum senden yana

Nazarı olsan bana

Irak yakın bir sana

Himmet eyle gönülden

Hiç olmaz sana perde

Sırrın hâzır her yerde

Mazhar uğradı derde

Himmet eyle gönülden

Mazharî Sultân’ın hakiki dervişin nasıl olması gerektiğini târif ettiği bir nutk-ı şerîfi de şudur:

Derviş olan muhabbeti gayrıdan

Dönüp şeyh yüzünü baksa gerekdir

Şeyh nazar eyleyip anın gönlüne

İmân çerâğını yaksa gerekdir

Arayıp mürşid-i kâmili bulup

Ölmezden ön anın yolunda ölüp

Mürşidin nefesi ulu nehr olup

Tâlibin gönlüne aksa gerekdir

Nesne döymez erenlerin kasdına

Himmet eyler imiş anlar dostuna

Rûh gâlib olup nefsin üstüne

İslâm sancağını çekse gerekdir

Rûh gâlib olup nefsin basıcak

Gönül gayrı hevâlardan kesicek

Sabâh olup seher yeli esicek

Tevhîdin gülleri koksa gerekdir

Gelin siz mürşidden yana düşünün

Yemişi bol ihlâsınız aşının

Mazharî dervîşi seven kişinin

Gönlü andan gayrı çıksa gerekdir

Şeyh Zuhûrî

Kulalı Mustafa Nüzûlî, yazdığı silsilenâmesinde Zuhûrî’nin şeyhini Mazharî, Mazharî’nin şeyhini de Vehhâb Ümmî olarak göstermektedir:

“el-Me’zûn mine’ş-şeyhi’l-ma’rûf bi’ş-şeyh el-hâc Muhammedî eş-şehîr bi-Muhyiddîn es-Siyâhî el-medfûn bi-Lazkiye el-me’zûn mine’ş-şeyh Muhammed el-Lazkiyevî eş-şehîr bi-Zuhûrî el-medfûn bi-Lazkiye el-me’zûn mine’ş-şeyhi’l-ma’rûf bi’ş-şeyh Ömerü’l-Hamîdî eş-şehîr bî-Mazharî el-medfûn bi-Lazkiye el-me’zûn mine’ş-şeyh el-ma’rûf bi-şeyh Abdülvehhâb Elmaluvî[81].”

Hilâfet esmâlarını mazhar Sultan’dan alan Ümmî Sinân Hazretleri de bir şiirinde Mazhar Sultan’ın, yerine oğlunu halîfe koyduğunu belirtir:

Dervîş olan teslîm gerek pîrine

Âşıklar yanmasın firkat nârına

Oğlunu halîfe koyan yerine

Efendim Mazharî Sultân kandasın

Diğer taraftan Ümmî Sinan’ın halîfesi Niyâzî-i Mısrî de hatıralarında Zuhûrî Efendi’den bahsederken onun Elmalı’ya, Ümmî Sinan’a -muhtemelen Denizli’den- ziyarete geldiğini söyler:

“Bizim azîzimiz (Elmalılı Ümmî Sinân) kendi şeyhi’nin oğlu Zuhûrî Efendi derler idi. Elmalı’ya geliyor haberin işidince karşı çıkmışlar, uzaktan birbirlerini görünce atlarından inmişler yüz üstüne düşmüşler. Sürüne sürüne kavuşup iki tarafdan olan dervîşler bir garrâ koparmışlar. Gûyâ kıyâmetden bir gün olmuş... [82]”

Bütün bu bilgiler ışığında denebilir ki Şeyh Zuhûrî, XVII. asırda Denizli’de yaşamış bir Halvetî erenidir. Mazharî mahlasıyla tanınan Elmalılı Vâhib Ümmî’nin halîfesi Şeyh Ömer el-Hamîdî’nin oğlu ve halîfesidir. O da tıpkı babası gibi ilâhîler kaleme almıştır. Niyâzî-i Mısrî’nin ifadelerinden anlaşıldığı kadarıyla birbirleriyle akrandırlar.

Zuhûrî’nin Şiirlerinden Seçmeler

Zuhûrî Efendi’nin şimdilik bilinen 13 tane şiiri vardır[83]. Bunlar hece ve aruzla yazılmışlardır. Yûnus Emre üslûbuyla kaleme alınan bu nutk-ı şeriflerin bir kaçı şöyledir:

Zâhidâ geç bu fenâdan ma’ni-i Rahmân’a gel

Zâkir ol zikr et Hak’ı bu hüccet ü bürhâna gel

Zâyi etme ömrünü dost yoluna eyle sebîl

Bulasın genc hâne-i ma‘mûru ko vîrâna gel

Geç ikilik perdesinden gir bu birlik şehrine

Seyr edip sırlar duyasın mürşid-i merdâna gel

Lâ’yı ko illâdan oku dersini ayne’l-yakîn

Ol Muhammed Mustafâ vechindeki seyrâna gel

Ey Zuhûrî gayrının sevdâsına verme gönül

Çek elini ol fenâdan şevk ile devrâna gel[84]

Hamdülillah çok şükür Mazharî’nin özüyem

Âşık-ı sâdık olanın ayağının tozuyam

Erdi birliğe denildi çünki kudret kalemi

Nefsi katl etdim bugün anın için gâzîyem

Zulmet içre gezer iken eyledi gamdan halas

Bağladı himmet kuşağın ben anın şehbâzıyam

Arzûladı işbu cânım ol muhabbet meyini

İçdim anı yâr elinden ol sebebden tâzıyam

Ey Zuhûrî gel bu aşkın sırrını fâş eyleme

Aşk ile ol dostdan ben her gelene râzıyam

Tutar şeyh sözin

Çevirmez yüzin

Saklarlar râzın

Kim dervîş ise

Aşka yâr olur

İşi zâr olur

Sâfi nûr olur

Kim dervîş ise

Her kim aşk eri

Terk eder arı

Nûş eder zehri

Kim dervîş ise

Kesretden kaçar

Vahdete göçer

Selsebîl içer

Kim dervîş ise

Virdi zikrullah

Kalbi beytullah

Şükür ehlullah

Kim dervîş ise

Dervişler başı

Sultânî kişi

Vahy olur işi

Kim dervîş ise

Zuhûrî var ol

Yâr ile yâr ol

Var ana kul ol

Kim dervîş ise

Abdülvehhâblılara Göre Halvetiyye Erkânı

Eroğlu Hazretlerinin de söylediği gibi Vehhâb Ümmî’den itibaren Elmalı havzasında yetişen halvetî erenlerine “Abdülvehhâblılar” denmiştir.

Yukarıda belirttiğimiz üzere Vehhâb Ümmî Hazretleri Halvetiyye’nin orta koluna mensup bir silsileden gelmektedir.

Meşrep ve mizâçları yönüyle Hz. Ali’ye benzeyen bu tarîk mensupları, yalnızlıktan hoşlandıkları ve Cenâb-ı Hakk’ı, yalnız bir ortamda zikrettikleri için “Halvetî” şeklinde anılmışlardır. Bu anlamda halvet, bir insân-ı kâmil ve mürşid-i hakîkînin murakabesinde ve onun öngöreceği bir süre içinde uygulanılır. Diğer taraftan halvet erbâinle karıştırılmamalıdır.[85]

Halvetîler, esasen yalnızlıktan hoşlanan bir mizâca sahiptirler. Ancak bu mizâç umumî değildir. Bu tarîk mensupları halvet kavramını daha ziyade “halk içinde Hak ile olmak” ve “çoklukta birliği yaşamak” anlamında da kullanmışlardır. Vâhib Ümmî ve onu takip eden kâmillerin eserlerinde halvet kavramı çoğu zaman bu anlamdadır. Eroğlu, bir şiirinde üstâdı Vâhib Ümmî hakkında;

Gecesi gündüzü halvetindedir

Benim şeyhim gibi ulu şeyh olmaz

diyerek Vâhib Ümmî’nin halvetten hoşlanan bir mizâca sahip olduğunu imâ eder.

Halvetiyye tarîkinin kâmil mürşid alâmeti olan kisvesi, “dâl kisve” denilen ve Hz. Ali’den beri gelen siyah üzere beyaz risâleli bir kisvedir. Vâhib Ümmî Hazretleri bir yerde kisvetinin dâl tâc olduğunuşu, bu kisvetteki iki rengin şeriat ve tarikat sırlarını cem’ ettiğini şöyle anlatır:

Hem şerîat hem tarîkat kavl ü fi‘lim cem‘idir

Kisvetimde yazılandır okunan dâlim benim

Sûfiler kisvenin önemini vurgulayan “tâcnâme” denilen pek çok risâleler yazmışlar, şiirler söylemişlerdir.[86]

Halvetiyye’de sohbet ve zikr-i dâimî esastır. Bu meslek, nefsi arındırma metodunu benimseyen ve sâliklerini yedi esmâ ve makâm geçirterek sülûk ettiren bir tasavvuf mesleğidir. Bu erkânda sâlikin yedi esmâyı geçerken yaşadığı rüyâ ve hâllerin mürşidi tarafından yorumlanması son derece önemlidir. Yine Eroğlu, üstâdı Vâhib Ümmî vasfında yazdığı övgüsünün bir yerinde;

Cezbesi âşıkın gönlün alıcı

Bâtın terkîbinin aslın bilici

Dilindedir keskin ta‘bîr kılıncı

Benim şeyhim gibi ulu şeyh olmaz

diyerek onu bâtın terkibinin aslını bilen, yani “misâl âlemi”nin sırlarından haberdâr ve tâbir ilminde irfan sahibi olan bir kişi olarak tanıtır.

Vâhib Ümmî’ye göre halveti erkânında yetişen Hak âşıkları, tevhîd ilmini Yiğitbaşı’ndan kanmışlardır. Cenâb-ı Hakk’ı gönülden zikr ederler ve her an tefekkür üzeredirler. Cân gözleri açıktır. Halktan gizlidirler, bunların ululukları ehli tarafından bilinmektedir. Hepsi gerçek birer velîdir. Sözleri âb-ı hayâttır. Nedenden ve niçinden geçmişlerdir. “Men aref” sırrından haberlidirler. Teslimiyet üzeredirler. Cenâb-ı Hakk’ın sırlarından haberli olup dîdâra vasıl olmuşlardır:

Gönülden zikr eder Hakk’ı[87]

Halvetî’nin dervîşleri

Gönülden fikr eder Hakk’ı

Halvetî’nin dervîşleri

Envâr-ı İlâhî sözü

Hakk’a ma’lûm durur özü

Allah’a bakar cân gözü

Halvetî’nin dervîşleri

Halkın içinde delidir

Ehlin içinde uludur

Şübhesiz gerçek velîdir

Halvetî’nin dervîşleri

Şerr ile şûrdan beridir

Tâhirdir pâkdır arıdır

Ol zât-ı pâkin eridir

Halvetî’nin dervîşleri

Kırklar ile sohbet eder

Yedilerle halvet eder

Tevhîd ile işret eder

Halvetî’nin dervîşleri

Âriflerin nutkundaki

Ma‘nâyı gör âb-ı hayât

Dost zâtının mazharıdır

Halvetî’nin dervîşleri

Desem sana inanmazsın

Bu tevhîdin ahvâlini

Aşkdan alır gelir söyler

Halvetî’nin dervîşleri

Çün ü çerâdan kaçarlar

Âb-ı hayâtı içerler

Men aref sırrın açarlar

Halvetî’nin dervîşleri

Dört yâr ile yâd olurlar

Ağyâr ile yad olurlar

Mürşidden irşâd olurlar

Halvetî’nin dervîşleri

Deryâ olurlar akarlar

İmân çerâğın yakarlar

Dokuz kat gökden bakarlar

Halvetî’nin dervîşleri

Yiğitbaşı’ndan kanarlar

Aşka düşerler yanarlar

Arşın içinde dönerler

Halvetî’nin dervîşleri

Gönülü Hakk’a verirler

Hakk’ı gönülde bulurlar

Cânların teslîm kılırlar

Halvetî’nin dervîşleri

Sır haberin dinler olur

Ma’nâsını anlar olur

Ma’rifetler söyler olur

Halvetî’nin dervîşleri

Ma’rifet gönülde biter

İblîs fi’li nefsden yiter

Bülbül olur gülden öter

Halvetî’nin dervîşleri

Vâhib Ümmî tevhîd alır

Bunda gelmez anda kalır

Vâsıl olur dîdâr bulur

Halvetî’nin dervîşleri

Ahmed Yesevî’den, Hacı Bektaş-ı Velî’ye; Yûnus Emre’den Âşık Paşa’ya kadar uzanan çizgide, Türk sûfileri seyr ü sülûkta “dört kapı-kırk makâm” usûlünü benimsemişlerdir.[88]

Vâhib Ümmî, dört ana makamı kırk makamla toplayarak kırk dört makama çıkarmıştır:

Kırk dört makâmdır zikr-i devâmdır

Tevhîd imâmdır dervîş olana

Bu usûl Yiğitbaşı Ahmed Marmaravî Hazretlerinden Vâhib Ümmî’ye ve ondan da halifesi Eroğlu’na geçerek devam ettirilmiştir. Eroğlu Hazretleri şöyle der:

Dört kapı açılır sırrın duyana

Dîdârı muştular câna kıyana

Noktavîler derler ana uyana

Benim şeyhim gibi ulu şeyh olmaz

İmtihana saldı seni o sultân

Habîb ile Kur’ân’ı verdi bürhân

İsterler on yerde dörder armağan

Bugün yarın efendine gidersin

Ayrıca elimizdeki nutk-ı şerîflerden Eroğlu Hazretlerinden itibaren, başta Elmalı olmak üzere Anadolu’nun çeşitli bölgelerinde yaşayan Halvetîlere “noktavîler” veya “Abdülvehhâblılar” dendiğini de öğrenmekteyiz. Bilindiği gibi nokta, “ahadiyyet” kavramının bir remzidir. Bu remiz, Hazret-i Ali’nin “ilim bir noktadır” sözünü söylediği tarihten itibaren sûfi edebiyatında işlenmiş ve konuyla ilgili önemli bir kültür meydanagelmiştir.

Halvetîler Cenâb-ı Hakk’ı hem oturarak (kuûdî), hem de, ayakta dönerek (kıyâmî) zikrederler. Kıyâmî devrânlarını, el ele verip yuvarlak bir daire şeklinde dönerek yaparlar. Bundan dolayı, bu yolun mensuplarına “devrânîler” de denmiştir.

Devrân, şüphesiz İslâm tasavvufunun “oluş, yaratılış ve varlığın tekamülü sırrı”ndan kinaye, remzî olarak geliştirilmiş bir ibadettir. Cezbe ve vecde ulaşmış bir sûfinin sükûnu ancak devrân ile mümkündür. Sülûk denilen manâ yolculuğu, döndükçe, manâya doğru yol aldıkça tamamlanan bir yolculuktan ibarettir.

Bu ibâdetin remzî anlamını ve insanın rûh dünyasında meydana getirdiği teskîn edici özelliğini anlamayan ve kabukta kalan bazı kişiler, hemen her devirde devrânın harâm olduğuna hükmetmişler muarız davranışlar sergilemişlerdir. Tasavvuf tarihinde, devrânîlerle, devrâna karşı çıkanların kavgaları hakkında pek çok örnek vardır.

Vâhib Ümmî’nin -ve onu takip eden sûfî şairlerin- devrân ile ilgili yazdığı şiirlerin gerisinde de bu gerçekler vardır. Anlaşılan o ki Elmalı yöresindeki Abdülvehhâblı devrânîlerle bazı muarız ulemâ, devrân yüzünden birbirlerine cephe almışlardır. Abdülvehhâb Ümmî Hazretlerinin aşağıdaki nutku devrânı küfürle itham edenlere bir cevap olduğu kadar devrânın mahiyetini anlamamızı da kolaylaştıracak niteliktedir:

Yerler döner gökler döner dervîş döner kâfir m’olur[89]

Arşlar döner kürsler döner dervîş döner kâfir m’olur

Aşkı yokdur kâfirdir ol muhabbetden gâfildir ol

Aylar döner günler döner dervîş döner kâfir m’olur

Sırren gelip haber veren bu tevhîdin ilhâmıdır

Menârde müezzin döner dervîş döner kâfir m’olur

Hakk’ı görür inkâr eder İblîs ile bâzâr eder

Mekke’de hâcılar döner dervîş döner kâfir m’olur

Buğday ekmek olmak yokdur değirmende un olmasa

Değirmenin taşı döner dervîş döner kâfir m’olur

Devrân eden zâkirleri kâfir diye bühtân eder

İskât için bunlar döner dervîş döner kâfir m’olur

Âşıkların zikri budur bir Tanrı’ya şükrü budur

Yedi deniz durmaz döner dervîş döner kâfir m’olur

Anlayana budur hitâb aşk ehline olmaz ‘ikâb

Görmez gözü kalbi döner dervîş döner kâfir m’olur

Kalbim evin pür-nûr eder gönlüm için envâr eder

Âşık döner devrân eder dervîş döner kâfir m’olur

Aklını cem‘ et başına dinlendi gör âşık ne der

Gece döner gündüz döner dervîş döner kâfir m’olur

Tevhîd-i zât ilhâm eder söyler sana âşık bunu

Arşda olan melek döner dervîş döner kâfir m’olur

Bu kıssayı cân söyleye olmaz tamâm pesdir yeter

Bak gökde sen ülker döner dervîş döner kâfir m’olur

Söyleyüben söyletdiren nûr-ı ilâhdır Vâhibi

Tâvûs döner cevlân eder dervîş döner kâfir m’olur

On iki ayın bir ayıdır Ramazân döner gelir

Ramazânın hürmetine dervîş döner kâfir m’olur

Cümle nebât döner gelir temessük olma mı sana

Ol dost içün bu meydânda dervîş döner kâfir m’olur

Mu‘amele-i şer‘ diye bir esbâbı devr ederler

Kendi nefsi ıslah için dervîş döner kâfir m’olur

Mahfillerde devr-hânlar devr okurlar aslı nedir

Muhabbet-i ilâh içün dervîş döner kâfir m’olur

Anlar isen bu tevhîdin ilhâmını yeter sana

Şübhesini aşka soran dervîş döner kâfir m’olur

Hakîkatde devr olmasa döner miydi Vâhib Ümmî

Özünü Hakk’a tapşıran dervîş döner kâfir m’olur

Mutasavvıfların sözleri gibi kıyafetleri ve renkleri de anlamlıdır. Başta tâçları olmak üzere, hırkaları, pabuçları, asâ ve ridâlarıyla sûfiler tarih boyunca remzî birer tavır sergilemişlerdir. Bu husus özellikle tâç ve hırka konusunda halvetîler için de geçerlidir. Halvetî kâmilleri özellikle dâl kisve ve siyâh hırkalarıyla tanınmışlardır. Mutasavvıfın “Tecellîden tesellîyi verip durun sana sırren/Gözüne görünen her dem siyâhımdır siyâhımdır” beytinden anlaşılacağı üzere “siyâh renk, sûfinin vahdette (velâyette) olduğunu gösteren alâmetlerdendir.

Vâhib Ümmî bir manzûmesinde -biraz da nükteli ifadelerle- doğrudan “nemed/yün” konusunu ele alır. Elmalı ilçesi Akdeniz bölgesi içinde olmakla birlikte, bilhassa yüksek kesimleri karasal iklim özellikleri göstermekte ve kışları soğuk, yazları da sıcak olmaktadır. Bu tabiat şartları içinde Vâhib Ümmî’nin -ve tabiî Eroğlu’nun- kışın soğuktan yazın da sıcaktan korunmak için Nemed giydiği anlaşılmaktadır. Nitekim Evliya Çelebi, Elmalı halkının kıyafetinden bahsederken şu tespiti yapar: “Ekseriya Teke külahı üzere sarık sararlar ve daima müsafir ararlar ve çuka feraca (yün üstlük) ve nefti ve mavi boğası haftan (pamuk dokuma kaftan) giyerler…Ve beyaz bezi, Denizli boğasasına (pamuklu dokumasına) tercih olunur.”[90]

Manzumelerden çıkardığımız bilgilere göre Vâhib Ümmî’nin giydiği nemed, “ince sırma veya kıl ip ile dikilen, içine kırmızı astar çekilen, kırk parçalı bir giyecektir. Keçesinin değircek olması muteberdir. Yeni ve yakası yoktur. Kırk tane “nûrdan” tokası vardır. Sûfîler bunu özellikle halvet esnasında “Veysel-Karânî”ye gönderilen hırkadan mülhem bir Peygamber sünneti olarak giyinmişlerdir. Sûfilerin, nemedi tercih etmesinin sebeplerinden birisi de, Bir eteğini döşek, bir eteğini yasdık ve tamamını sıcak bir örtü olarak kullanmalarıdır. Nemed erenlerin sırlarının örtüsü, yokluk, tevâzu ve marifetlerinin remzidir:

Zulmetden necât bulmağa[91]

Âh bir nemed vâh bir nemed

Yokluğa doğru varmağa

Âh bir nemed vâh bir nemed

Yazın ıssıdan saklaya

Kışın sovukdan bekleye

Âşık içinde söyleye

Âh bir nemed vâh bir nemed

....

Bir eteği döşek ola

Bir eteği örtü ola

Yeni başa yasdık ola

Âh bir nemed vâh bir nemed

Şerîatde usûl budur

Tarîkatde asıl budur

Hakîkatde nesil budur

Âh bir nemed vâh bir nemed

Söz manâsın anlar isen

Erenlerden dinler isen

Ma’rifet yârenleriysen

Âh bir nemed vâh bir nemed

Erenlerden geçilmesem

Hîç anlardan seçilmesem

Gizli dursam açılmasam

Âh bir nemed vâh bir nemed

Deliyidik uslanmağa

Ma’rifetde gizlenmeğe

Dost zâtında eğlenmeğe

Âh bir nemed vâh bir nemed

Eksikliğim fikr etmeğe

Bir Tanrı’yı zikr etmeğe

Ni’metine şükr etmeğe

Âh bir nemed vâh bir nemed

Ma‘mûr olsa sökülmese

Kıl ip ile dikilmese

Bundan öte gidilmese

Âh bir nemed vâh bir nemed

Değircek ola keçesi

Isıcak ola gecesi

Allah vere der hocası

Âh bir nemed vâh bir nemed

İçinde çok zikr eyleye

Bir Tanrı’yı fikr eyleye

Ni‘metine şükr eyleye

Âh bir nemed vâh bir nemed

.............

Hep gayrıdan uzlet olsa

Kırklar ile sohbet olsa

Yedilerle işret olsa

Âh bir nemed vâh bir nemed

............

Dışı zulmet unsur olsa

İçinde hem Mansûr olsa

Hep cümlesi bir sır olsa

Âh bir nemed vâh bir nemed

Varlığımı yok eylese

Kudretden yer tok eylese

İşim gücüm Hak eylese

Âh bir nemed vâh bir nemed

Gönülcüğüm alçak ede

Derecemi yüksek ede

Tevhîdimi gerçek ede

Âh bir nemed vâh bir nemed

Âşık mâşûkunu buldu

Şâdılığa erdi güldü

Şâh bitisi tamâm oldu

Âh bir nemed vâh bir nemed

Nemed konusunda Eroğlu’nun da, “Ah bir nemed ver İlâhî” ve “Çok şükür buldum nemedî” redifli iki manzumesi olup bunların muhtevaları Vâhib Ümmî ile hemen hemen aynıdır:

Sovukdan var şikâyetim[92]

Âh bir nemed ver İlâhî

Budur özge hikâyetim

Âh bir nemed ver İlâhî

………….

Eroğlu sen sende ara

Eğer erdin ise ere

Den yârenler Allah vere

Âh bir nemed ver İlâhî

Vâhib Ümmî Hazretleri’nin Sandukası

Abdülvehhâb Ümmî’nin Eserleri

Abdülvehhâb Ümmî’nin, Yunus Emre ve üstâdı Yiğitbaşı’nın tesir ve üslûbunda kaleme aldığı, içinde hece ve aruzla yazdığı 517 adet ilâhî bulunan oldukça hacimli, gayr-ı mürettep bir dîvânı vardır. Hz. Pîr bu nutk-ı şeriflerinde Vâhib, Vâhibî, Vâhib Ümmî, Vehhâb, Vehhâbî gibi mahlaslar kullanmıştır.

Vâhib Ümmî, tefekkür mahsûlü olan şiirleriyle kendinden sonra gerek silsilesinden gelen ve gerekse diğer tarîklere mensup pek çok sûfîyi etkilemiştir. Bunların başında Eroğlu Nuri Yahşi, Mazharî, Ümmî Sinân, Zuhûrî, Armağan, Niyâzî-i Mısrî, Çavdaroğlu, Matlaî, Şeyhî, Nüzûlî, Sabrî, Seyyid, Verdî ve Nâzikî gibi şairler gelmektedir. Bu şairlerden, XIX. Asırda yaşayan Kuşadalı İbrahim Efendi müntesibi Ahmed Nâzikî’nin (ö. 1856)[93] dîvânındaki “Nâzikî” mahlaslı bazı şiirler Vâhib Ümmî’ye aittir.[94]

Vâhib Ümmî Hazretleri’nin Dîvân-ı İlâhiyâtı’nın tesbit ettiğimiz ve elinizdeki seçmelerde kullandığımız -biri şahsi kütüphanemizde bulunan- nüshaları şunlardır:

1- Şahsi Ktp. Nüsha. 391 yp.

Bu yazmanın sonunda “Ceddim Vehhâb Ümmî’nin vefatı 1006/1597” şeklinde bir kayıt konmuştur. Buna göre yazmanın Vehhâb Ümmî torunlarından intikal ettiği anlaşılmaktadır.

2- Elmalı İlçe Halk Ktp. Nüshası Yz. Nu: 7, 146 sayfa. İstinsah 1260/1843. Eser şu anda Konya Bölge Yz. Kütüphanesi’ndedir.

3- Elmalı İlçe Halk Ktp. Nüshası, Mecmûa Nu: 2997/5, 229b-240b. Eser şu anda Konya Bölge Yz. Kütüphanesi’ndedir.

4- Millî Ktp. (Ankara) Nüshası: Yz. 3488/2. Yp. 38-59. Bu yazma eksik olmakla birlikte içinde diğer yazma dîvânlarda olmayan ilâhîler olduğu için önem arzetmektedir. Ayrıca bu yazmada Ümmî Sinân’ın yetiştirdiği Sun’ullah Gaybî’nin babası Çavdaroğlu Müftî Dervîş’in de dîvânı vardır. Müftî Dervîş’in Dîvân’ından seçmeler tarafımızdan yayınlanmıştır.[95]

5- İÜ. Ktp. Nüshası: Ty. Nu: 137. 174 yp. (Ankara Millî Ktp. Mikro Film Arşiv Nu: D/421). Bu yazma eksik olup içinde 90 tane ilâhî bulunmaktadır.

6- Michigan (ABD) Üniversitesi Ktp. Nüshası, Şarkiyat/Türkçe Yz. Nu: 859, İst. tarihi, 1107/M. 1695-6 Harekeli nesih. 344 syf. Abdal Musa Dergâhından Amerika’ya gitmiş olan bu dîvân tam olup güzel bir hat ile tanzil edilmiştir.

7- Abdullah Ekiz Nüshası: 188 yp. 1225 tarihinde istinsah edilen bu yazma hâlen -yakın tarihte aramızdan ayrılan- mezkûr şahsın kütüphanesindedir.

8- Atatürk Kitaplığı, İlâhiyât-ı Vehhâb ve Armağan, Yz. Nu: 1917, 35 yp. (Kısaltma = OE).

Hüseyin Ayvansarayî, Tezkire-i Meşâyıh, Süleymaniye Ktp. Uşşâkî Tekkesi Bl. Yz. Nu: 365, vr. 41b; Nail Tuman, Tuhfe-i Nâilî, (Haz. M. Tatcı-C. Kurnaz), C. II, Ankara 2001, s. 1149; Fehmi Kuyumcu, Evliyânın Dilinden, Ankara, Tarihsiz, s. 371; Ali Torun, “I6. Asır Mutasavvıf Halk Şairlerinden Vâhib Ümmî’nin Hayatı, Mahlası ve Tarikati”, Adımlar, 1 (Ocak 1989), 14-17.

Gölpınarlı, geleneği ve tarihî belgeleri gözardı ederek ve biraz da zorlayarak, Vâhib Ümmî’nin Vâhib Emre olabileceğini belirtmekte ise de (bkz. Yunus Emre ve Tasavvuf, İstanbul 1961, s. 89), bu doğru değildir. Şeyh Eroğlu Ümmî ve Sinân Ümmî’de de gördüğümüz gibi Abdülvehhâblılar’ın geleneğinde bu lakap tasavvufî manâda kullanılmaktadır.

Vâhib Ümmî, Dîvân, Şahsi Ktp. Nüsha, s. 288.

Vâhib Ümmî, A.g.e, s. 288.

Hüseyin Vassâf, Vâhib Ümmî’nin uzun bir ömür sürdüğünü “Şeyhinin târîh-i irtihâli 910/(1504-05) olmasına göre muammerînden oldukları anlaşılır.” cümlesiyle anlatır. Bkz. Sefîne-i Evliyâ, İstanbul 2006, C. IV, s. 242.

Hüseyin Ayvansarayî, Tezkire-i Meşâyıh, Süleymaniye Ktp., Uşşâkî Tekkesi Bl. Yz. Nu: 365, vr. 41b; Nail Tuman, A. g. e., s. 1149; Süleyman Fikri, Antalya Livası Tarihi, I, İstanbul 1338-1345, s. 186. Süleyman Fikri Erten, Antalya Tarihi, Antalya 1948, s. 43.

Evliya Çelebi, Seyehatnâme, C. IX, İstanbul 1935, s. 280; Evliya Çelebi Seyâhatnâmesi, (Haz. S. Ali Kahraman vd.), İstanbul 2011, YKP Yayınları, C. IX, s. 143.

Müstakimzâde Süleyman Sadettin, “Mecelletü’n-Nisâb, Tıpkıbasım, Ankara 2000, Vr. 433.

Süleyman Fikri Erten, Antalya Tarihi, Antalya 1948, s. 45.

Bk. Yiğitbaşı Ahmed Marmaravî, Risâle-i Tevhîd, Millet Ktp., Ali Emirî, Şer’iyye Bl. Nu: 1343/3, vr. 44a; Yiğitbaşı Ahmed Marmaravî, Silsile-i Ehl-i Tarîkat, Süleymaniye Ktp. Hacı Mahmud Ef. Bl. 2745/1, 4b; Şeyhi Mehmed Efendi, Vekâyiü’l-Fudalâ, (Haz. A. Özcan), C. I, İstanbul 1989, s. 50; Seyyid M. Emin b. Mehmed Kâsım Halvetî, Dîvân-ı Seyyid, Millî Ktp. FB. Nu: 269, vr. 30a-30b. Hüseyin Ayvansarayî, Tezkire-i Meşâyıh, Süleymaniye Ktp. Uşşâkî Tekkesi Bl. Yz. Nu: 365, vr. 41b; Nail Tuman, Tuhfe-i Nâilî, (Haz. M. Tatcı-C. Kurnaz), C. II, Ankara 2001, s. 1149; Ahmet Ögke, Ahmed Şemseddîn-i Marmaravî, Hayatı-Eserleri-Görüşleri, İstanbul 2001, s. 47-48.

Halvetîlerle ilgili bilgi için bkz. Hulvîzâde Cemâleddîn, Lemazât-ı Hulviyye, Süleymaniye Ktp. Hacı Mahmud Bl. Nu. 430, vr. 118a-151b; Sâdık Vicdânî: Tomar-ı Turuk-ı Aliyye,Tarikatler Ve Silsileleri, (Haz. İrfan Gündüz), İstanbul 1995; Şapolyo, Enver Behnan: Mezhepler Ve Tarikatler Tarihi, İstanbul 1964; Yaşar Nuri Öztürk, Kuşadalı İbrahim Halveti, İstanbul 1982; Rahmi Serin, İslam Tasavvufunda Halvetîlik ve Halvetîler, İstanbul 1984; Himmet Konur, İbrahim Gülşenî, Hayatı, Eserleri, Tarikati, İstanbul 2000.

Eroğlu Nûri, Tasavvuf bi’t-Tarikat(Risâle-i Şerîfe), İzmir Milli Ktp. Yz. Nu: 2011, vr. 58b.

Seyyid Yahyâ-yı Şirvanî’nin tertibi olan bu virdin kütüphanelerimizde pek çok tercümesi ve şerhi vardır. Derli toplu bir şerh için bkz. Harirî-zâde Kemaleddîn, Şerh-i Vird-i Settâr, İstanbul 1287; Prezrinli Süleyman Rüstem, Vird-i Settâr Şerhi, İstanbul 1988. Diğer taraftan bu vird Şeyh Şaban-ı Veli tarafından yeniden tertip edilmiştir. Bu tertibin de pek çok tercümesi vardır. bkz. A. Ayvacı, Vird-i Settâr ve Tercümesi, İstanbul 1971.

Halvetîlik ve kolları için bkz. Harirîzâde M. Kemâleddîn: Tibyânu Vesâil-i Hakâik fî-Beyâni Selâsili’t-Taraik, C. I-II-III, Süleymaniye Ktp. İbrahim Efendi Bl., Nu: 430-432; Sadık Vicdanî, Tomar-ı Turuk-ı Aliyye, (Tarikatler ve Silsileleri), Haz. İrfan Gündüz, İstanbul 1995, s. 161-254; Enver Behnan Şapolyo, Mezhepler Ve Tarikatler Tarihi, İstanbul 1964, s. 172 vd.

Geniş bilgi için bkz. Ahmet Ögke, Ahmed Şemseddîn-i Marmaravî, Hayatı-Eserleri-Görüşleri, İstanbul 2001.

Bkz. Mehmed Nazmî Efendi, Hediyyetü’l-İhvân-Osmanlılarda Tasavvuf, (Haz. Osman Türer), İstanbul 2005, s. 487; Sadık Vicdânî, Tomar-ı Turuk-ı Aliyye-Tarikatler ve Silsileleri, İstanbul 1995, s. 248; Seyyid M. Emin b. Mehmed Kasım Halvetî, Dîvân-ı Seyyid, Millî Ktp. FB. Nu: 269, vr. 30a-30b. Hüseyin Ayvansarayî, Tezkire-i Meşâyıh, Süleymaniye Ktp. Uşşâkî Tekkesi Bl. Yz. Nu: 365, vr. 41b; Nail Tuman, Tuhfe-i Nâilî, (Haz. M. Tatcı-C. Kurnaz), C. II, Ankara 2001, s. 1149; Ahmet Ögke, Ahmed Şemseddîn-i Marmaravî, Hayatı-Eserleri-Görüşleri, İstanbul 2001, s. 47-48.

Eroğlu Nûri, Tasavvuf bi’t-Tarikat, Elmalı İlçe Halk Kütüphanesi, Yz. Nu: 2997, vr. 11a. Abdullah Ekiz, Vâhib Ümmî’nin Eroğlu’ndan başka “Ramazan Armağan” isimli bir kişi daha yetiştirdiğini belirtir. Dünden Bugüne Elmalı, Elmalı 2001, s. 147. Armağan’ın, İstanbul Atatürk Kitaplığı’nda Vâhib Ümmî ile birlikte şiirleri bulunmaktadır.

Seyyid M. Emin b. Mehmed Kasım Halvetî, Dîvân-ı Seyyid, Millî Ktp. FB. Nu: 269, vr. 30a; Hüseyin Ayvansarayî, Tezkire-i Meşâyıh, Süleymaniye Ktp. Uşşâkî Tekkesi Bl. Yz. Nu: 365, vr. 40. Diğer taraftan Niyâzî-i Mısrî tarafından yetiştirilmiş bir Halvetî/Mısrî dervîşi ve halîfesi olan Kâsımzâde Seyyid yazdığı manzûm silsilename’de şeyhi Mısrî‘den tarîkatin Pîr-i sânîsi Şeyh Seyyid Yahya Şirvanî’ye (ö. 1464) kadar yaşayan mürşidlerin isimlerini nakleder. Bu manzûm silsilede Seyyid şöyle demektedir:

Bana feyz-i ilâhî Hazret-i Mısrî’den ermişdir
O dahi bil Sinân Ümmî’den almışdır yed-i tulâ
O dahi bil Eroğlu’ndan alıpdır mâye-i zâtı
O dahi Şeyh Adülvahhâb’dan aldı sırr-ı mesâ
O dahi Şeyh Şemseddîn Yiğitbaşı’dan aldı el
Cihâna kıble oldu ol misâl-i Ka’be-i ulyâ
O dahi Şeyh Alâaddîn’den erdi zât-ı Rahmân’a
Şeb-i vuslatda vahdet etdi buldu hâlet-i kurbâ
O dahi Kayserî Tâceddîn’den aldı çün telkîni
Anınçün zâhir ü bâtın odur ‘âriflere ‘urfâ
O da Erzincânî Monla Pîr’den erdi bu esrâra
Anınçün ilm-i sır bahrinde olmuşdur dür-i yektâ
O da bil Seyyid-i Yahyâ’dan erdi vuslat-ı Hakk’a
Tarîkat ehli içre nâmı olmuşdur cihân-ârâ

Bütün bu silsile en geniş şekilde Mustafa Lutfî’nin Tuhfetü’l-Asrî fi Menâkıb-ı Mısrî ve Mehmed Şemseddîn’in, Gülzâr-ı Mısrî adlı eserlerinde yer almaktadır.

Bkz. Mehmed Nazmî Efendi, Hediyyetü’l-İhvân-Osmanlılarda Tasavvuf, (Haz. Osman Türer), İstanbul 2005, s. 487; 204; Sadık Vicdânî, A.g.e., s. 248. Tâlib Ümmî’nin adı ayrıca Selîmağa Kütüphanesi’nde bulunan bir “Tomar”da da Şeyh Ramazan Armağanî vesilesiyle “ …Onun şeyhi Abdülvehhâb, Onun şeyhi Tâlib Ümmî, Onun şeyhi Yiğitbaşı” şeklinde geçmektedir. (Bkz. Yz. Nu: 122).

Tâlib Ümmî’nin şiirleri Kula (Manisa) Müftülük Kütüphanesi’nde bulunan muhtemelen XVII-XVIII. Asırlarda yazılmış bir Mecmûa içinde olup Kenan Erdoğan tarafından yayınlanmıştır: Bkz. Kenan Erdoğan, “Yunus Yolunda Bir Başka Şair: Tâlib-i Ümmî ve Bazı Şiirleri”, Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, S. 1 (Manisa 2006) s. 63-79.

Bkz. Kenan Erdoğan, “Yûnus Yolunda Bir Başka Şair: Tâlib-i Ümmî ve Bazı Şiirleri”, Celâl Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, S. 1 (Manisa 2006), s. 63-79.

Mehmed Nazmî Efendi, Hediyyetü’l-İhvân-Osmanlılarda Tasavvuf, (Haz. Osman Türer), İstanbul 2005, s. 487.

Eroğlu Nûri, Tasavvuf Bi’t-Tarîkat, Elmalı İlçe Halk Kütüphanesi, Yz. Nu: 2997, vr. 11a.

Bu beyitten sonra Dîvânın bazı yazmalarında bir şair tarafından silsile devam ettirilmiştir ve şöyledir:

Ol dahı bil oğlu Süleymâna telkîn eyledi
Tâlibîne irişen bu tevhîdin feyzânıdır
Ol dahı Seyyid Hâşimîye telkîn eyledi
Kesret içre câm-ı vahdet feyzinin atşânıdır
Ol dahı bil oğlı Ziyâî’ye telkîn eyledi
Kesret içre seyr ilinde seyr iden rûhânıdır
Ol dahı Şeyh Muhammed Ispartavî’ye telkîn eyledi
Anunçün tâlibîne sunduğu sükkârıdır
Ol dahi Şeyh İbrahim Elmalî’ya telkîn eyledi
Ehl-i uzlet ehl-i vahdet Hakk ile bâzârıdır

Ekiz, A. g. e., s. 23-25; M. Tatcı-C. Kurnaz, Ümmî Sinân, Ankara 1998, s. 14; Azmi Bilgin, Ümmî Sinân Dîvânı, s. 39.

Niyâzî-i Mısrî, İrfan Sofraları, s. 92. Bu silsile pek çok kaynakta zikr edilegelmektedir. Bunlardan birisi, Nüzûlî’nin “Sırr-ı Mi’râc beyân olunur” başlıklı manzûm silsilesidir: Matla’ı şöyledir (Dîvân-ı Mustafa Nüzûlî, s. 52):

Gözün aç anla ey gâfil kuran kimdür bu erkânı
Hilâf zann eyleme hergiz güzâf anlama sen ânı

Diğeri de Seyyid M. Emin b. Mehmed Kasım Halvetî’nin olup bir kaç beyti şöyledir:

Bana feyz-i ilâhî Hazret-i Şeyh Mısrî’dendir bil
O dahi bil Sinân Ümmî’den almışdır yed-i tulâ
O dahi bil Eroğlu’ndan alıpdır mâye-i zât
O dahi Şeyh Abdülvehhâb’dan aldı sırr-ı ebnâ
O dahi Şeyh Şemseddîn Yiğitbaşı’dan aldı el
Cihâna kıble oldu ol misâl-i Ka’be-i ulyâ
Dîvân-ı Seyyid, Millî Ktp. FB. Nu: 269, vr. 30a.

Mustafa Lutfî, Tuhfetü’l-Asrî Fî Menâkıb-ı Mısrî, Bursa 1309, s. 19; Süleyman Fikri, A. g. e., s. 186.

Mehmed Süreyya ve Hüseyin Vassâf Beylere göre, Üsküdar İnadiye’deki Şabânî Dergâhındaki -1730-1754 arasında vefat ettiği sanılan- Nalçacı Halil Efendi, Vâhib Ümmî’nin halîfesi Armağan tarafından yetiştirilmiştir. Bu zat vefat edince mescid ve dergâhın hazîresine defnedilmiştir. Her iki müellif bu bilgileri teyid eden bir kaynak göstermemektedir. Diğer taraftan İncelediğimiz kaynaklarda Vâhib Ümmî’nin bu zat ile ilgisi şimdilik teyit edilememiştir. Hüseyin Vassâf, sefine’sinde Vâhib Ümmî’nin, Ramazan Armağan isimli bir dervişinin adını vermektedir. Bu zatın da kimliği meçhul olmakla birlikte İncelediğimiz 43 numaralı Mecmûa içinde bir ilâhîsi bulunmaktadır (bkz. Mecmûa, s. 558).

Mustafa Lutfî, Tuhfetü’l-Asrî Fî Menâkıb-ı Mısrî, Bursa 1309, s. 19; Süleyman Fikri, A. g. e., s. 186.

Müstakimzâde Süleyman Sadettin, Mecelletü’n-Nisâb, Tıpkıbasım, Kültür Bakanlığı Yay. Ankara 2000, vr. 93a.

Bursalı M. Tahir, Osmanlı Müellifleri, Tıpkıbasım, (Haz. M. Tatcı -
C. Kurnaz), Ankara 2000, C. I, s. 26; Aynı Müellif, Aydın Vilayetine Mensup Meşâyıh, Ulemâ, Şuarâ ve Müverrihînin Terâcim-i Ahvâli, İzmir 1905; Süleyman Fikri, Antalya Livası Tarihi, İstanbul 1340-1342, s. 185; Abdullah Ekiz, Sinân Ümmî Ve Ahfadı, Ankara 1962, s. 20; Nail Tuman, Tuhfe-i Nailî, Tıpkıbasım, (Haz. M. Tatcı-C. Kurnaz), C. II, Ankara 2001, s. 1110; Müstakimzâde Süleyman Sadettin, Mecelletü’n-Nisâb, Tıpkıbasım, Kültür Bakanlığı Yay. Ankara 2000, vr. 93a; Sadettin Nüzhet Ergun, Türk Şairleri, C. III, İstanbul 1945, s. 1312; Fuat Köprülü, Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar, Ankara 1976, s. 346; Vasfi Mahir Kocatürk, Tekke Şiiri Antolojisi, Ankara 1968, s. 209; Eroğlu Nuri, Divançe-i İlâhiyât, (Haz. Mustafa Tatcı), Ankara 2002.

Bkz. Mecmûa, Elmalı İlçe Halk Ktp., Nu: 43/1, yp. 34.

Abdullah Ekiz, şairden, “Elmalılı Şeyh Eroğlu” şeklinde söz etmektedir. Bkz. A.g.e., s. 20.

Aşağıda belirtileceği üzere Eroğlu’nun mezarı Alacadağ’dadır. Bölgede oturanların çok iyi bildiği gibi, Elmalı Dağı vaktiyle Finikeli ve Elmalılı yörüklerin yaylağı imiş. Eroğlu da yazları bu yaylaklarda konakladığı sıralarda, Alacadağ zirvelerinde mi vefat etmişti? bilemiyoruz.

Mustafa Tatcı, Yunus Emre Divânı, Tahlil, C. I, İstanbul 1997, s. 47.

Ümm, Arap dilinde “ana” demektir. Ümmî ise anaya mensup. Sûfîlere göre varlık Hak’tır. Cenâb-ı Hak, kendi varlığından bir nûr yaratmış ve buna ıstılahta, Nûr-ı Muhammedî denmiştir. Dört unsurun aslı bu nûrdur. Hakk’ın sıfatlardaki ilk tecellisi hava, ateş, su ve nihayet topraktan olmuştur. İnsânî hakikat, bu toprakta gizlidir. Onun içindir ki, toprak her şeyin anasıdır. Toprağın hakikati, tevhîd tamamlandığında anlaşılır. Bu idrâk makamı Ümmî (anaya mensup)likten ibarettir. Netice itibariyle bir sûfî gerçekten öğrenimden geçmemiş de olabilir. Bu durumda söz konusu kavramı iki anlamda da kullanacaktır. İşte Edebiyat Tarihimizdeki Ümmî sûfî şairlerin tedrisatı ile ilgili tenkitlerin sebebi de budur.

Mecmûa, Elmalı İlçe Halk Ktp. Nu: 43, yp. 455.

Bu risalenin çeviri metni Elmalının Canları (İstanbul 2008) adlı eserimizin içinde mevcuttur.

Ümmi Sinân, s. 18-19.

Mecmûa, Elmalı İlçe Halk Ktp. Nu: 43, yp. 455. Şairin mahlası Malatyalı anlamında “Malatî”dir. Bilindiği üzere, Niyâzî-i Mısrî, Malatyalıdır. Kimliğini bilemediğimiz bu şairin Mısrî ile ilgisi olabilir.

Mehmed Nazmî Efendi, Hediyyetü’l-İhvân-Osmanlılarda Tasavvuf, (Haz. Osman Türer), İstanbul 2005, s. 487-8.

Abdullah Ekiz, A.g.e., s. 16.

Bursalı M. Tahir, Osmanlı Müellifleri, C. I, s. 26.

Fuat Köprülü, A. g. e., s. 346.

Süleyman Fikri, Antalya Livası Tarihi, İstanbul 1340-1342, s. 189.

Süleyman Fikri, A. g. e., s. 189; Bu yanlışlık, sonradan pek çok antolojide tekrar edilmiştir. Burada söz konusu eserlerin künyelerini vermeyi gerekli görmedik.

Mecmûa, Elmalı İlçe Halk Ktp., Nu: 43, s. 36.

Risalenin çeviri metni için bk. Elmalı’nın Canları, İstanbul 2008.

Eroğlu Nûri, Dîvânçe-i İlâhiyat, (Haz. Mustafa Tatcı), Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara 2002.

Mecmûa, Elmalı İlçe Halk Ktp. Nu: 43, yp. 32.

Âdem ismine işaret ediyor.

Bu bilgiyi Abdullah Ekiz Bey de teyid etmektedir. Bkz. Dünden Bugüne Elmalı, Elmalı 2001, s. 147.

Armağan’ın bir kısım şiirleri için bkz. Mecmûa, Yz A. 34882; Mecmûa, Atatürk Kitaplığı OE. Yz. Nu: 1917, syf. 14-18.

Elmalı İlçe Halk Ktp. Mecmûa, Nu: 43, s. 558.

Kenan Erdoğan, Kulalı Mustafa Nüzûlî Dîvânı, Manisa 2004, s.50.

Bkz. Kenan Erdoğan, “Yunus Yolunda İki Şair: Mazharî ve Zuhûrî”, Osmanlı Araştırmaları, XXVI, İstanbul 2005, s. 263-295.

Halvetiyyede zat postu tektir. Halîfelere irşâd yetkisi verilse de bunlar ana silsile içinde gösterilmez. Ancak hilafet sahipleri içinde zatî irşada yetkili olanlar yeni bir kol kurabilirler. Belgelerden anlaşıldığı kadarıyla Mazharî yeni bir kol kurmamıştır. Oğlunu ve başka dervişleri yetiştirmekle birlikte Elmalı’daki merkez tekkeden ve Vâhib Ümmî’den sonra irşâd makâmına gelen Eroğlu’yla irtibâtını kesmemiştir. Oğlu zuhûrî de babasının terbiyesinden geçmekle birlikte Ümmî Sinân ile münasebetini devam ettirmiştir. Bu mevzuda karışılıklık yoktur. Halvetiyyede mürşid tek, halîfe birden çoktur. Daha doğrusu Yahya-yı Şirvanî Hazretlerinden itibâren mürşidler uzak bölgelerdeki irşâd faaliyetlerini halîfelerle icra etmişlerdir. Ümmî Sinân’ın sülûkunu tamamladığı mürşid Eroğlu’dur. Sadece hilâfet esmâlarını Mazhar Sultân’dan almıştır Esas olan sülûk çıkarıp irşâda mezun olmaktır. Bundan sonrası manevî bir olaydır. Kendiliğinden de olur

Niyâzî-i Mısrî, A.g.e., s. 95.

Abdullah Ekiz, A.g.e., s. 26-27; Azmi Bilgin, Ümmî Sinan Dîvânı, İstanbul 2000, s. 106-108.

Abdullah Ekiz, A.g.e., s. 28; Azmi Bilgin, Ümmî Sinan Dîvânı, İstanbul 2000, s. 267.

Bu tahmis için bkz. Dîvân-ı Mustafa Nüzûlî, s. 75; Kenan Erdoğan, A.g.e, s. 62.

Sadettin Nüzhet Ergun, Bektaşî Şairleri, İstanbul 1930, s. 252.

Bkz. Kenan Erdoğan, “Yûnus Yolunda İki Şair: Mazharî ve Zuhûrî”, Osmanlı Araştırmaları, XXVI, İstanbul 2005, s. 263-295.

Kenan Erdoğan, A.g.e, s. 50-64. Lazkiye, Eski Denizli diye bilinen Sarayköy ve Buldan arasındaki bölgedir.

Niyâzî-i Mısrî, Hatırat., vr. 40a. Abdullah Ekiz, Zuhûrî Efendi’nin kimliğini tespit edemediğini söylüyor (A. g. e., s. 28).

Bu manzûmeler yayımlanmıştır. Bkz. Kenan Erdoğan, “Yûnus Yolunda İki Şair: Mazharî ve Zuhûrî”, Osmanlı Araştırmaları, XXVI, İstanbul 2005, s. 263-295.

Mustafa Nüzûlî, Dîvân-ı Mustafa Nüzûlî, s. 86; Kenan Erdoğan, A.g.e.,
s. 227.

Erbaîn, sülûkunu tamamlayan kâmiller tarafından uygulanan bir yöntemdir. Bkz. Hasan Ünsî, Tasavvufun İncelikleri, Ankara 2001, s. 15-22.

Bu konuda bkz. Mustafa Tatcı, Menâkıb-ı Hasan Ünsî, Ankara 2002.

Vâhib Ümmî, Dîvân, Şahsi Ktp. Nüsha, s. 189.

Hacı Bektaş-ı Veli, Makâlat, İstanbul, Tarihsiz; Mustafa Tatcı, Yunus Emre Dîvânı, C. I, İstanbul 1997, s. 416; Ahmet Ögke, “Türk Tasavvuf Düşüncesinde Şerîat-Tarîkat-Hakîkat, Mârifet Kavramları ve Marmaravî’de Dört Kapı-Kırk Makam Anlayışının İzleri”, Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi, Ankara, 2001, sayı: 18, ss. 63-74

Vâhib Ümmî, Dîvân, Şahsi Ktp. Nüsha, s. 221. Bu nutuk Bektaşîler tarafından da okunmuştur. Bkz. Bedri Noyan, Bütün Yönleriyle Bektaşîlik ve Alevîlik, IV, Ankara 2001, s. 522.

Bkz. Evliya Çelebi Seyahatnâmesi, (Haz. Seyit Ali Kahraman vd.), İstanbul 2011, C. IX, s. 143.

Vâhib Ümmî, Dîvân, Şahsi Ktp. Nüsha, s. 223.

Mecmûa, Elmalı İlçe Halk Ktp., Nu: 43, yp. 27.

Bu zat için bkz. Mehmet Nermi Haskan, Yüzyıllar Boyunca Üsküdar,
C. 2, İstanbul 2001, s. 599.

Karşılaştırmak için bkz. Nâzikî Ahmed, Dîvân, Yapı Kredi B. Ktp. Yz. Nu: 838.

M. Tatcı- C. Kurnaz, Çavdaroğlu Müfti Derviş, Ankara 1999.

VÂHİB ÜMMÎ’NİN TESİRİ

Vâhib Ümmî, Türk Edebiyatı tarihinde Yûnus Emre okulunun temsilcilerinden olan mutasavvıf şairlerimizden birisidir. O, hece ve aruz vezniyle yazdığı ilâhîlerinde Türkçe’nin gücünü ve mensubu olduğu tasavvuf okulunun düşüncesini, sade ve edebî bir dil ile kendi zamanına taşımaktadır. Türk diline karşı son derece duyarlı olan bu mutasavvıf şair, Yûnus Emre’nin üslûp ve tesiriyle yazmış olduğu ilâhîlerinde, sehl-i mümteni kabul edilebilecek bir söyleyişe ulaşmıştır. Mutasavvıf şairimiz ilâhiyâtında Cenab-ı Hak, Muhammedî hakikat, fıtrat, nefs, ruh, dil, sülûk, keşf, rü’yet, dünya, tekâmül gibi insanın zihnini ve gönül âlemini meşgul eden inanç ve imânla ilgili mücerred konuları, varlık ve eşyanın mahiyetini basit ve sıradan gibi görünen bazı kelime ve ifadelerle, kimi zaman basit bir teşbih ve istiareyle bir çırpıda anlatıvermektedir. Kendi içini yakalayan bir gönül ehlinin konuştuğu dilin de içini yakalaması kadar tabiî bir şey olamaz. Vâhib Ümmî Hazretleri de içe yönelerek derinleşen ve kendini keşfettikçe dinin ve dilin hakikatini yakalayan kişilerdendir. Bu yönüyle o bizim aşk ve manâ dilimiz olan Yûnus’un izine basmakta, onun kalemiyle yazmaktadır. Hazretet-i Pîr’in nutk-ı şeriflerindeki sadelik, samimiyet ve derinlik, esasen mensubu olduğu geleneğin gücünü de ortaya koymaktadır. Kendisi bir yerde vahdet âleminde gezerken Cenâb-ı Hakk’ın gizlediği sırlardan haberdar olduğunu belirtir ve “Rûh dilinden anladım bu söz Hakk’ındır şübhe yok!” der. Vahdet sırları rûh diliyle anlatılmış olduğuna göre bu dili yine “nefsi rûh olan” âşıklar anlayabilecektir. Rûh dili, aşk ve manâ dilidir. “Vâhib Ümmî bu tevhîdi aşk dilinden söyler sana” mısraıyla da teyit ettiği gibi o, ezân-ı Muhammedîyi aşk diliyle okur; nefs-i emmârede gezen insanı, İslâm’a, imâna, ihsâna, aşka ve irfana gelmesi için davet eder:

Fâtiha’nın sırrını günden ayân etdim sana

Aşk dilinden okunan ezâna sen gelmez misin

Yukarıda da belirttiğimiz üzere Vâhib Ümmî, Yûnus Emre üslûbuyla şiirler yazmıştır. Bu üslûp onun silsilesinden gelen şairler tarafından da taklit edilmiştir. Onun bir mutasavvıf şair olarak ana diline olan sevgisi ve duyarlılığı Yûnus Emre gibi rahmet sahibi mizâcına ve mensubu olduğu yolun sülûk anlayışına bağlanabilir. Şöyle ki İslâm’ın hakikati olan tasavvufu, ledünnî bilginin hakikatlerini, kısacası, imân ve ihsânın hakikatlerini dağda çobanlık yapan arayış içindeki bir müslüman da anlayabilmelidir. Nitekim kendisinden sonra posta geçen Eroğlu Hazretlerinin Alacadağ’da yaşayan bir zât olması da bu görüşümüzü doğrulamaktadır.

Vâhib Ümmî Hazretleri, Yiğitbaşı Velî’nin diktiği bir ağaçtır ve bu ağaç kendisinden sonra Eroğlu Yahşi, Mazharî, Zuhûrî, Ümmî Sinân, Armağan, Niyâzî-i Mısrî, Çavdaroğlu, Gülâboğlu, Matlaî, Şeyhî, Nüzûlî, Sabrî, Seyyid, Verdî, Sun’ullah Gaybî ve Nâzikî gibi sûfî şairlerle devam eden olgun meyveler vermiştir. Bu zâtlara ait dîvânların tamamı, Vâhib Ümmî Hazretlerinin nutk-ı şeriflerinin şerhi mahiyetindedir. Adı geçen zatlar içinde özellikle Niyâzî-i Mısrî, dîvânında silsileden gelen bütün mutasavvıf şairlerin görüşlerini damıtmış, billurlaştırmış, ve Türkçe’nin Tasavvuf ilmihâlini ortaya koymuştur. Niyâzî-i Mısrî Hazretlerinin etkisiyle yazılan nazire dîvânlar başlı başına bir araştırma konusu olabilecek niteliktedir. Mısrî’nin yorumlanabilmesi için, kaynak şahıslar konumundaki Vâhib Ümmî, Eroğlu ve Ümmî Sinân’ın eserlerine gitmek ve onları mukayeseli olarak değerlendirmek gerekir.

Bu mutasavvıf şairlerin manâ dünyalarını, gelenekteki yerlerini, Türkçe’ye katkılarını, kavram arayışlarını ve geliştirdikleri edebî dil ile düşünceleri arasındaki ilişkiyi çözümleyebilmek için şiirlerinin bir bütün olarak incelenmesinde yarar vardır.

Aşağıda Vâhib Ümmî’nin şiir vadisinde kimleri etkilediğini göstermeye çalıştığımız örnekler, esasen dil, edebiyat, tasavvuf tarihi çalışmalarında dikkate alınması gereken bir duruma da işâret etmektedir:

Vâhib Ümmî:

Yerler döner gökler döner dervîş döner kâfir m’olur[96]

Arşlar döner kürsler döner dervîş döner kâfir m’olur

Eroğlu:

Ehl-i şevke ta’n eyleyen zâhidler[97]

Dervîş Hû der döner kâfir mi olur

Bu zahle vâris olan mücâhidler

Mümin Hû der döner kâfir mi olur

Nüzûlî:

Ehl-i zikre ta’n eyleyen câhiller[98]

Mü’min Hû der döner kâfir mi olur

Örtüp Hakk’ı inkâr eden zâlimler

Mü’min Hû der döner kâfir mi olur

Vâhib Ümmî:

Ne biter bâğa bağvân olmayınca[99]

Yaraşmaz anda hûbân olmayınca

Eroğlu:

Yola azm etme bürhân olmayınca[100]

Ki bürhân azm-i sultân olmayınca

Müftî Dervîş:

Ne eder cânı cânân olmayınca[101]

Bu cân cânâna kurbân olmayınca

Nüzûlî:

Bulamazsın yolu nûr olmayınca[102]

Önünde bir kâmil er olmayınca

Vâhib Ümmî:

Hamdülillah çok şükür cânımda pinhân Mustafâ[103]

Gizli değil gün gibi rûhumda ayân Mustafâ

Eroğlu:

Rûy-ı bâtın içre hâlen geldi ol cân Mustafâ[104]

Sundu mey-i kevserinden câna cânân Mustafâ

Ümmî Sinân:

Gel şefâ’at kıl dîdârını görem yâ Mustafâ[105]

Boynum eğüben nazarında duram yâ Mustafâ

Vâhib Ümmî:

Zulmetden necât bulmağa[106]

Âh bir nemed vâh bir nemed

Yokluğa doğru varmağa

Âh bir hemed vâh bir nemed

Eroğlu:

Sovukdan var şikâyetim[107]

Âh bir nemed ver İlâhî

Budur özge hikâyetim

Âh bir nemed ver İlâhî

Vâhib Ümmî:

Ârifi bilmek dilersen dervîşinden bellidir[108]

Dervîşin bilmek dilersen cünbişinden bellidir

Ümmî Sinân:

Mest ü hayrân ister isen bak gözünden bellidir[109]

Doğru kârbân ister isen sor izinden bellidir

Vâhib Ümmî, Dîvân, Şahsi Ktp. Nüsha, s. 221.

Mecmûa, Elmalı İlçe Halk Ktp., Nu: 43, yp. 10.

Mustafa Nüzûlî, Dîvân-ı Mustafa Nüzûlî, İstanbul 1331, s. 6.

Vâhib Ümmî, Dîvân, Şahsi Ktp. Nüsha, s. 105.

Mecmûa, Elmalı İlçe Halk Ktp., Nu: 43, yp. 13.

Çavdaroğlu Müftî Derviş, Dîvân, Millî Ktp. Yz. Nu: 3488/1, 26a.

Mustafa Nüzûlî, Dîvân-ı Mustafa Nüzûlî, İstanbul 1331, s. 20.

Vâhib Ümmî, Dîvân, Şahsi Ktp. Nüsha, s. 102.

Mecmûa, Elmalı İlçe Halk Ktp., Nu: 43, yp. 19.

Ümmî Sinân, Ümmi Sinân Dîvânı, Haz. Azmi Bilgin, İstanbul 2000, s. 19.

Vâhib Ümmî, Dîvân, Şahsi Ktp. Nüsha, s. 223.

Mecmûa, Elmalı İlçe Halk Ktp., Nu: 43, yp. 27.

Vâhib Ümmî, Dîvân, Şahsi Ktp. Nüsha, s. 21.

M. Tatcı-C. Kurnaz, Ümmî Sinan, A. g.e., s. 95.

DÎVÂN-I İLÂHİYÂT’TAN
SEÇMELER

Bi’smillâhi’r-Rahmâni’r-Rahîm

DÎVÂN-I İLÂHİYÂT’TAN SEÇMELER

1

8 + 8 = 16

1-Evvel âhir nâs içinde kimse hâlim bilmez benim

İlm-i ledün zikr ederim kimse dilim bilmez benim

2-Ben aşk ile dîvâneyem dost şem‘ine pervâneyem

Âşıklığım göz kaş değil kimse kâlim bilmez benim

3-Er yüzünden nazar etdi dost gönlümü ma‘mûr etdi

Kudretden bir bahçeyem ben kimse yolum bilmez benim

4-Yalan değil ma‘nâ hakdır bu tevhîde şübhe yokdur

İzn olmayınca Allah’dan kimse gülüm bilmez benim

5-Evvel kısmet bâzârında nasîbim tevhîdin zâtı

Hakk’ın izniyle söylerem kimse bilim bilmez benim

6-Hakk’a tâlib olanlara delîl olan mürşid imiş

Aşk bahrinin miftâhıdır kimse elim bilmez benim

7-Ol gevherin Vâhib Ümmî sarrâfıdır anlayana

Bir garîbim ârif bilir kimse ilim bilmez benim

2

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Rü’yetu’llâhım benim ta‘bîr eden ümmü’l-kitâb

Hamdülil’lâh cânıma zâtından ermişdir hitâb

2-Vâhid ü Ferd ü Ahad ilhâmıdır zikr etdiğim

Ehl-i aşk âşıklarız gayrı bize olmaz hicâb

3-Mürşidim nûr-ı İlâhî şâhidim tevhîd-i zât

Anladım hâlen bunu aşk ehline olmaz ikâb

4-Mansûr olmayan kişi bilmez bu remzin nediğin

On sekiz bin âlem içre Hakk’ı bilmekdir sevâb

5-Cân ile zikr etmeyenler Hazret’e lâyık değil

Münkir olan câhilin eşgâline yokdur hesâb

6-Mü’mini görse kaçar vermez selâm ucb ehlidir

Dopdolu anın içi emmâredir kalbi harâb

7-Zikr-i adlin mazharıdır Vâhibî çekmez gamı

Ma‘nevî’yle Mesnevî’den sâile budur cevâb

3

Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

1-Bize bizden göründü Hak koyaldan mâsiva’llâhı

Delîlim ism-i a‘zamdır inan bu sırra vallâhi

2-Hitâbı nûr-ı a‘lânın cemâlinden gelir her dem

Benim Rabb’im mürebbimdir ezelden bile billâhi

3-Sıfâtı nûr-ı mutlakdır bize ilhâm olan ma‘nâ

Bu mir’ât-ı mücellâdan görürler kudretu’llâhı

4-Fenâda zâtını yârin bulanlar bakmaz âfâka

Görenler mü’minin kalbin dediler Ka‘betu’llâhı

5-Bu ma‘nâyla bilir âşık misâlin zühd ü takvânın

Mukallid bilmedi hâlin cemâl-i esmâu’llâhı

5-Mekân ihvân bize her dem fenâ fillâh makâmıdır

Karârı kalmadı cânın duyaldan hikmetu’llâhı

6-Muhabbet gâlib olmuşdur görelden tevhîd-i zâtı

Buna âşık olan gelsin okusun sîretu’llâhı

7-Didâr-ı vahdetindendir benim dilimdeki feryâd

Bilenler zikr-i kalbîden bilirler evliyâu’llâh

8-Vehâb’ın maksûdu Hak’dan tecellîden tesellîden

Bu cânda var iken nûru n’iderler gayru’llâhı

4

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Zâhirim dört yâr iledir bâtınım Allâh ile

Tevhîdim hakdır benim bu âyet-i bürhân ile

2-On sekiz bin ism ile tesmiyedir cânım benim

Dost cemâli hakkı-çün bak vahdet-i dîzâr ile

3-Biz hümâyız zâhid akrânımız yokdur bizim

Kâl ü kıylden geçmişiz bak vuslat-ı esrâr ile

4-Zâyi‘ etme ömrünü gel zâkir ol âbid bugün

Cânını eyle fedâ bak hikmet-i envâr ile

5-Vâhibî zâr eyleme sen ma‘nânın sultânısın

Budur ol aşk ile bak kudret-i Sübhân ile

5

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Hak bizimledir bugün sanman bizi efsâneyiz

Aşk şarâbı içmişiz âlemde biz mestâneyiz

2-Kâl ü kıyle bağlanıp biz kimseye baş eğmeziz

Ârif-i Rahmânî’yiz hayretde biz dîvâneyiz

3-Zikr-i kalbimden benim söyler İlâhî hâl ile

Ma‘nâ-yı vuslatda biz irfân ile rindâneyiz

4-Kalmadı zulmet hicâbı göreli ol mâhı ben

Ol musavver nûr içinde görünen dürdâneyiz

5-Vâhibî eyler niyâzı her nefes ihlâs ile

Ol hidâyet cevherine yâr olan şehdâneyiz

6

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Bî-vefâ dünyâyı sevme ey gönül Allâh’ı sev

Birliğin zikr et anın rızkın veren sultânı sev

2-Yoğ-iken var eyledi ol pâdişâh-ı zü’l-celîl

Cân ile eyle secde kıl âyet-i Kur’ân’ı sev

3-Kendi sun‘undan yaratmışdır seni ol pâk-i zât

Kenz-i mahfî vahdetin izhâr edip ol mâhı sev

4-Cennetü’l-firdevs içün gam çekme gel zâhid bugün

Bu Muhammed şevkine hayran olup ol şâhı sev

5-Sen velâyet mazharısın vahdetin bâzârına

Sırrının esrârına hem-râz olan Rahmân’ı sev

6-Ol Habîb’in rü’yetinden zâhir oldu ma‘nevî

Âkil isen sıdk ile ol yâr olan a‘lâyı sev

7-On sekiz bin âlemin ervâhısın hâlen bugün

Anladınsa “küntü kenz”i Vâhibî Mevlâ’yı sev[110]

7

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Ey gönül şâd ol bugün mürşid-i kâmil devridir

Tevhîdin hâsdır senin insân-ı kâmil devridir

2-Bî-nişân lâ-mekân keşf eyledi sırrın bana

Hamdülil’lâh çok şükür tevhîd-i irfân devridir

3-Vâsıl-ı nûr-ı Hudâ’yız vahdetin esrârına

Dinler isen gel beri âyât-ı Kur’ân devridir

4-Ehl-i aşkız zâhidâ “Kâlû belâ”dan gelmişiz[111]

Kalmadı hiç şübhemiz ma‘nâda îmân devridir

5-“Küntü kenz”in zâtının mir’âtıyız günden ayân[112]

Emrine kıldık sücûd ahd ile emân devridir

6-Vâhid ü Ferd ü Ahad’dan içmişiz peymâneyi

İlm-i hikmet söyleriz bu âb-ı hayvân devridir

7-Cânımı ihyâ eden Hû zikrinin envârıdır

Vâhibî hakdır sözün bu lutf-ı ihsân devridir

8

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Tende zâhir canda zâhir ol mâhı gördü gözlerim

Âşıka mihmân olan ol şâhı gördü gözlerim

2-Zikr-i kalbimdir benim “İnnâ Fetahnâ” okuyan[113]

Hamdülil’lâh çok şükür bürhânı gördü gözlerim

3-Cânıma aşkın kelâmıdır eren zâhid benim

İzni-y-ile söyleden sultânı gördü gözlerim

4-Ârifin zikrini gör rûh-ı izâfîden gelir

Nûr-ı câmi’ hakkıçün gufrânı gördü gözlerim

5-Okuyuban yazdığım rûhun hayâtıdır benim

Zâkir olmuş zâtına hayrânı gördü gözlerim

6-Anladık “seb‘a’l-mesânî” sırrını hâlen bugün[114]

Hak sözü inkâr eden Mervân’ı gördü gözlerim

7-Sînemi çâk eyledi yârin hüviyyet ma‘nâsı

Kalmadı inkâra yer sübhânı gördü gözlerim

8-Biz bu vahdet cür‘asın “Kâlû Belâ”dan içmişiz[115]

Tevhîdin sırrındaki îmânı gördü gözlerim

9-Âyet-i Kur’ân’ı buldum yavı oldum Vâhibî

Dost kelâmın söyleyen insânı gördü gözlerim

9

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Halka nasîhat gerekdir gizli irfân istemez

Aşka hem-râz olmağa zikrinde bürhân istemez

2-Câhil ü nâdânı gör kim anlamaz güftârımız

Yâr ile yâr olmağa rûhunda pinhân istemez

3-Âlemü’l-gaybin cemâli “küntü kenz”in varıdır[116]

Tevhîdi inkâr eden kâfirdir îmân istemez

4-“Men aref” ma‘nâsını cisminde hâlen bilmeyen

Taşlara vursun başını ân-ı Sübhân istemez

5-Vâhibî deryâ-yı aşkdan içmeyen peymâneyi

Hak Taâlâ zâtını levhinde seyrân istemez

10

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Ehl-i derd olan kişi derdine dermân istemez

Maksûdu Hak’dır anın gayrıdan îmân istemez

2-Cân içinde buldular tevhîd-i zât-ı a‘zamı

Maksûdu nûr-ı İlâhî gayrı seyrân istemez

3-Dost cemâlin her nefes âyine gördüm zâtına

Maksûdu aşk ile vahdet gayrı bürhân istemez

4-Ârif olan her nefes kâlimden anlar hâlimi

Maksûdu sırdan tesellî gayrı irfân istemez

5-Nakşının nakkâşını buldu Vâhibî gam yemez

Maksûdu Ferd ü Ahad’dan gayrı sultân istemez

11

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Dânâ âkil olan âşık erteye nân istemez

Cennet-i a‘lâda ol hûrî vü gılmân istemez

2-Yâr ile vuslat bulanlar mâsivâyı neylesin

Maksûdu zât-ı İlâhî gayrı dîvân istemez

3-Geldi hâl oldu bana deryâ-yı vahdet lâ-mekân

Aşk şarâbın nûş eden Firdevs’i seyrân istemez

4-İstimâ‘ etmez kulağım yârının ferdâsını

Ârif olan kendini nâs ile hicrân istemez

5-Cân ile sen Vâhibî eyle niyâzı Hazret’e

Rabb’ını inkâr eden şeytândır îmân istemez

12

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Hâlık’ ı zikr eylemek derd ehline dermân imiş

Şâhidim nûr-ı İlâhî tevhîdim bürhân imiş

2-Âlem-i bezm-i elest ikrâr eder ihlâsımız

Ârifin nutkundaki hem âyet-i Kur’ân imiş

3-“Lâm-elif lâ-raybe”den bildim Resûl’ün nediğin

Zâtına mir’ât olan hakka’l-yakîn insân imiş

4-Âkil isen cân ile gel müstemi‘ ol zikrime

Münkirin inkârına illet olan şeytân imiş

5-Bu kelâmın ma‘nâsın esmâ-i hüsnâ bildirir

Hakk’ı koyup halka uymak ma‘nâda isyân imiş

6-Hak’dan âhar nediğin fehm etmeyen adam değil

Meyl-i dünyâ kayd-ı uhrâ âşıka zindân imiş

7-Ehl-i vahdet olmayan sırr-ı İlâhî söylemez

Zâhidin dahl etdiği aşk ehline bühtân imiş

8-“Küntü kenz”in gizli genci evliyâ ervâhıdır[117]

Anlayıp fehm etmeyenler câhil ü nâdân imiş

9-İsm-i a‘zam vâsıl etdi nakşımın nakkâşına

Cân içinde cânıma mihmân olan Sübhân imiş

10-Cân ü dilden her nefes zikr etdiğim budur benim

Kalbime hâlen tecellî eyleyen sultân imiş

11-Mahv u gark oldu Vehâbî akla gelmez Hak’dadır

Ol sebebden söyleyip söyletdiren Rahmân imiş

13

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Âh edersem bir nefes kevn ü mekân oda yanar

Vâh edersem bir nefes cism ü duhân oda yanar

2-Nakşımın nakkâşıdır kalbimde zikrim her nefes

“Hû” der isem bir nefes fânî zebân oda yanar

3-Zikr ü tevhîd olmayan bilmez bu sırrın nediğin

Fedâ kılan cismini cân ü cihân oda yanar

4-Cennetü’l-firdevs-i a‘lâ âşıka mesken değil

Döyemez aşk oduna hur-ı cinân oda yanar

5-Zâhid eydin gelmesin “ânestü nâran” seyrine[118]

Zühd ü takvâ-yı amel Hû’da hemân oda yanar

6-Hızr elinden içdi cân âb-ı hayâtın cür‘asın

Ârif anlar nediğin zann ü gümân oda yanar

7-Kâl ü kıyle bağlanıp âfâka bakmaz ehl-i hâl

Vâhib’in zikrinde ol zann ü gümân oda yanar

8-Vâhibî aldanmadı zühd ehlinin ferdâsına

Tevhidin nârında ol gayr-ı dumân oda yanar

14

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Dost cemâli şem‘idir bu cânı hayrân eyleyen

Vuslatın envârıdır bu derde dermân eyleyen

2-Ol münâfıklar bugün görsün bizi mestâneyiz

Mustafâ’nın şevkidir bu zikri tekrâr eyleyen

3-Bahriyem bu tevhidin deryâsına daldım yine

Pâdişâhın fazlıdır insânı emsâl eyleyen

4-“Fe’zkürûnî ezkürküm” dedi ol Kur’ân’da Hak[119]

Biz bununla âmiliz kâfirdir inkâr eyleyen

5-Ben İlâhî keşfinin mestânesiyem hâl ile

Vâhib’i bu aşk ile Ahmed’dir irşâd eyleyen

15

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Gâh olur aşk-ı ilâhîden bize ilhâm olur

Gâh olur vuslat kelâmından bize vicdân olur

2-Hak Taâlâ zâtını tâlib olan ister bulur

Bunu inkâr eyleyen mutlak bilin şeytân olur

3-“Ellezî yüvesvisu” sûren neden zâhir olur[120]

Pâdişâhın hürmetinden dûr olan lâdan olur

4-Mü’minin kalbini gör tevhîd ile pür-nûr olur

Gussa vü gamdan geçer ma‘nâda ol sultân olur

5-Aşk ile ser-bâz olan Kur’ân ile hem-râz olur

Mustafâ’nın şevkine dâim muîn Allâh olur

6-“Küntü kenz”in zikrine ikrâr eden hoş şâh olur[121]

Ârif-i billâh olur hâlen hem ehlullâh olur

7-Bin bir ismin sırrına gör Vâhibî mihmân olur

Anlayan âşık bunun ma‘nâsına hayrân olur

16

Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

1-Ene’l-Hak sırrını dinle bugün nûr-ı tecellâdan

Okundu hikmet esrârı bugün zât-ı tesellâdan

2-Muhammed bâğının sırrı güneş gibi ayân oldu

Ne kim var ise keşf oldu bu mir’ât-ı mücellâdan

3-Hidâyet Ka‘besin zâhid tavâf-ı hacc edersen gel

İçip aşkın zülâlinden cevâbı anla a‘lâdan

4-Bugün dergâh-ı izzetde bizi makbûl eden tevhîd

Mukallid şübhe hall etmez oku dersini Mevlâ’dan

5-Vehâb’ın naklini dinle yine mürşid-i kâmilden

Alır tâlib olan âşık görür fetvâyı mollâdan

17

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Gâfil olma aç gözün mekkâr-ı şeytân sendedir

Lâ deme bu tevhîde sehhâr-ı şeytân sendedir

2-Söyledim şerh eyledim ahvâl-i şirkin sırrını

Yoklamazsan nefsini ba-külli yalan sendedir

3-Söyledim şerh eyledim ma‘nâ-yı mutlakdır bu söz

Zâkir ol zikr et Hakk’ı sadrında îmân sendedir

4-Âlemü’l-gaybın sıfâtından sana budur cevâb

Düşmeyen bilmez bunu deryâ-yı ummân sendedir

5-Demesi lâzım değil ehline ma‘lûmdur bu söz

Bildiğim budur benim lutf ile ihsân sendedir

6-Kahr u lutfun illetinden biz sana verdik haber

Var ise derdin senin derdine dermân sendedir

7-Câhil ü nâdân ne bilsin Vâhib’in esrârını

“Urvetü’l-vüskâ” hakkı âyât-ı Kur’ân sendedir[122]

18

Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

1-Bu tevhîdi onat anla eğer insân isen insân

Bu tevhîdi anlamazsın eğer şeytân isen şeytân

2-Dedim sana inan bana Kelâmullâh âyetidir

Kemâline zevâl yokdur eğer merdân isen merdân

3-Selîm oldun ise şerden erişdin “Kâbe kavseyn”e[123]

Açılmış tâze gül gibi eğer handân isen handân

4-Salavât sem‘ine girmez ne anlarsın ne dinlersin

Özün bilmez sözün bilmez acebsin câhil ü nâdân

5-Ne bilsin görmeyen kimse senin sırrın müsemmâsın

Vehâbî ehlin içinde güneş gibi isen ayân

19

Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

1-Hak’ın katında kâimdir namâzımı kılan kimse

Hak’ın katında dâimdir namâzımı kılan kimse

2-Sözüm hakka’l-yakîndendir inanmayan münâfıkdır

Alır aşkdan sabahını ölmezden ön ölen kimse

3-Evvel âhir budur zikrim inanırsan bize zâhid

Hak’ın zâtında mahbûbdur bu tevhîdi kılan kimse

4-Hak’ın zâtından ermişdir hidâyetdir sana zikrim

Hak’ın zâtından ayrılmaz bu tevhîdi diyen kimse

5-Vâhib Ümmî yürü var sen deme kim câhil ü nâdân

Ne insândır ne hayvândır mürşide ermeyen kimse

20

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Şeyh-i kâmil her kim ise dervişinden bellidir

Ben sana verdim haber ol sohbetinden bellidir

2-Âşık isen ben sana verdim haber anlar isen

Şeyh olanlar dervişine himmetinden bellidir

3-Âşıkâne söyledim remz eyledim tevhîdimi

Şeyhine teslîm olanlar hizmetinden bellidir

4-Câhil ü nâdân olanlar ârif olmaz tevhide

Ma‘nada cömerd olanlar ni‘metinden bellidir

5-Ârif-i billâh olanlar tevhidin dîzârına

Evliyânın ni‘meti hod lezzetinden bellidir

6-Aç gözün kaldır hicâbı gerçek âşık gör nedir

Tevhidin al diline ger halvetinden bellidir

7-Anladınsa biz sana verdik haber Allah içün

Ma‘şûka âşık olanlar sîretinden bellidir

8-Aşka mazhar oldun ise anladın tevhîdimi

Gayrısından el yuyanlar uzletinden bellidir

9-Sözümüz hatm eyledik lâzım değil gayrı kelâm

Cevherin sarrâfa versen kıymetinden bellidir

10-Derdmend miskîn Vehâb’ın bildiğin bilmez akıl

Akl evinde olmayanlar hayretinden bellidir

21

8 + 8 = 16

1-Geldiğim yeri sorarsan bismi’llâhdan gelirim ben

Gayrı kelâm lâzım değil ismi’llâhdan gelirim ben

2-Söyle diye söyletdiler bu tevhîdin ma‘nâsını

Dört kitâbın hakkı içün zâtu’llâhdan gelirim ben

3-Uzak değil yakınından söylediğim ma‘nâyı gör

Cân içinde gizli sırdır keşfu’llâhdan gelirim ben

4-Âşıkların makâmıdır âbid zâhid ermez buna

Pes der yeter derin hemân aşku’llâhdan gelirim ben

5-Gizli haber ister isen îmân getir âşıklara

Ben ahdimi unutmadım Beytu’llâhdan gelirim ben

6-Evliyânın tevhîdini hakka’l-yakîn açdım sana

Gam yemezsin şimden geri Arşu’llâhdan gelirim ben

7-Dört kitâbın ma‘nâsını bir yoklama gayrısını

Melekler bana yoldaşdır kürsü’llâhdan gelirim ben

8-Hep cümlesi bir ma‘nâdır suâline budur cevâb

Gâfil değilin âlimin ilmu’llâhdan gelirim ben

9-Amân verin çok söyledim biraz bana dinleneyin

Nebîlerin ervâhıyla seyru’llâhdan gelirim ben

10-Hem ayândır hem beyândır ehli bilir bu tevhîdi

Eğri değil doğru kulum ‘aşku’llâhdan gelirim ben

11-Güneş gibi doğup gelir bu tevhîdin sırrı cândan

Muhammed nûru hakkıyçün sırfu’llâhdan gelirim ben

12-Benim keşf etdiğim râzı ne ma‘nâdır bilir misin

Akl-ı maâş fehm eylemez zikru’ llâhdan gelirim ben

13-Vâhib Ümmî’nin hayâtı Peygamber’in cemâlidir

İşim sağdır yüzüm akdır vechu’llâhdan gelirim ben

14-Ma‘rifetin içindeki ma‘nâ Hakk’ın ilhâmıdır

Akıl irmez bu tevhîde keşfu’llâhdan gelirim ben

15-Bir suâle bin cevâbdır verdiğimiz bizim size

Evliyânın meclisine zikru’llâhdan gelirim ben

16-Vâhib Ümmî ne der sana anlar mısın dinler misin

Îmân Kur’ân yoldaş bana kenzu’llâhdan gelirim ben

22

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Durduğum oturduğum yerler benim gülzârdır

Ma‘nasın fehm etdin ise âşıka dîzârdır

2-Câhil ü nâdân ne bilsin ârifin ahvâlini

“Küntü kenz”in vahdeti sırrındaki bâzârdır[124]

3-Söyleyen ârif bunu lâf u güzâfın söylemez

Lâ diyen bu tevhide yoldan çıkar azardır

4-Gam yedirmez zerrece vesvâs-ı şeytândan ebed

Düşe gör bu tevhide saklar seni âsârdır

5-Yürü var dervîş Vehâbî ârif ol ihlâs ile

Zât-ı Hak’dan gayrısı aldanma sen efkârdır

23

Mefâîlün Mefâîlün Feûlün

1-Evliyâdan kuşanmışam kuşağı

Tevekkülden yakıp devrin çerâğı

2-Gelindi zikr ile fikr et İlâhı

Bu dünyâda olur ahret yerâğı

3-Gönülden kılanın beş vakt namâzı

Yarın nûrdan olur eli ayağı

4-Gel imdi sünnetin ihyâ edelim

Muhammed’dir yarın ümmet dayağı

5-Vehâb Ümmî size verdi cevâbı

Safî aşkdır âşıkların durağı

24

8 +8 = 16

1-Bunda gider gelir çokdur yalan dünyâ derler buna

Lutfu yokdur kahrı çokdur vîrân dünyâ derler buna

2-Dört kitâbın içindedir benim sana söylediğim

İnanırsan bu tevhîde vîrân dünyâ derler buna

3-Aklın yok mu anlamazsın bu tevhîdin işâretin

Sağ yerin komaz sokmadık yılan dünyâ derler buna

4-Senin ile bile gitmez azâbıdır bile giden

Gel derler kalkar gidersin kalan dünyâ derler buna

5-Dü cihânın sevgisinden fâriğ ol sen Vâhib Ümmî

Bunda düzdüğün düzeni bozan dünyâ derler buna

25

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Pâdişâhdır kimse girmez işinin arasına

Ol kerîmdir varıgör bakmaz yüzün karasına

2-Bakagör tevhîd ile nefsindeki emmâreyi

Giremez İblîs gelip bu tevhidin arasına

3-Aç gözün kaldır hicâbı anla cehlin zulmetin

Merhem olmaz İblis’in başındaki yarasına

4-Nefsini fehm eyle hâlen berk yapış tevhîde sen

Ârif ol düşme sakın sen gayrının sevdâsına

5-Dü cihânda maksûdun günden ayân olsun sana

Bağla cânın Vâhibî dost zâtının esmâsına

26

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Müşteriysen gel beri la‘l-i Bedahşân cândadır

Dört kitâbın ma‘nası âyât-ı Kur’ân cândadır

2-“Lâm elif lâ raybe”nin vechinden aldım dersimi[125]

Zâtını fehm etmeğe tevhîd-i irfân cândadır

3-Ayn ü Şin ü Kaf içinde gördüğün söyler bu cân

Arş ü kürs ü nüh-felek tahtında seyrân cândadır

4-Aşk-ı sâfîden haber verdim sana hakka’l-yakîn

Haddi yok pâyânı yok deryâ-yı ummân cândadır

5-Men aref ma‘nâsına ârif olan anlar bunu

Ma‘rifet bâğındaki ol verd-i handân cândadır

6-Âşıkın ma‘şûkdan alıp verdiği ma‘nâ budur

Aşk şarâbın nûş eden ol mest ü hayrân cândadır

7-Cân gözüyle bakmayınca göremezsin vechini

Evliyâ ser-çeşmesi ol şâh-ı merdân cândadır

8-Anladınsa dinledinse tevhidin ahvâlini

Ol şefâat sâhibi hükm-ıssı sultân cândadır

9-Sen hidâyet kılmaz isen cânımız bulmaz şifâ

Bildiğim budur benim hep cümle isyân cândadır

10-Âşıkın ma‘şûkdan özge bir dahi yokdur sözü

Şübhesiz hakka’l-yakîn lutf ile ihsân cândadır

11-Ârifâne söylerin ahvâlini dinler misin

Aklın ol efkârını çelmeğe çevgân cândadır

12-Dile gelmez söylesem versem haber anlar mısın

Sırr-ı hikmetden haber vermeğe Lokmân cândadır

13-Var ise aklın senin aldanma gel taklîdine

Hasta gönül derdine istendi dermân cândadır

14-Derd-i-mend miskîn Vehâb’ın rûhu Hakk’ın emridir

Eğri bakma doğru bak ol nûr-ı Yezdân cândadır

27

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Hâlık’ı zikr eyleyenler ma‘nâda hayrân olur

İçine âteş düşer ol gayrıdan üryân olur

2-Aklın ermez zâhid o zühdünden ayrılma yürü

Ârifin gönlü evi ol katrede ummân olur

3-Zerre denli gam yemen vesvâs-i şeytândan ebed

Mü’minin gönlü içinde Mustafâ sultân olur

4-Dört kitâba söyleyip şerh etdiğim ma‘nâ budur

Sevdiğin dünyâ ise ger yoldaşın şeytân olur

5-Bu kelâmın ma’nâsından gâfil olma aç gözün

Nefsini fehm etmeyenler cehl ile yeksân olur

5-Söyleyip şerh etdiğim dervîş nasîhatdır sana

Fikr-i fâsidden geçersen amelin Kur’ân olur

6-Evliyâ rûhun sorarsan nûr-ı Hakk-ı sâfîdir

Lâ demezsen sen ana her derdine dermân olur

7-Ey birâder anladınsa tevhîdin ahvâlini

Şübhesiz hakka’l-yakîn sadrındaki îmân olur

8-Gam vu gussa komaz ol kim Vâhib’i irşâd eder

Rü’yâsında gördüğü ol Hâlık-ı Rahmân olur

28

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Nefsini fehm eyleyenler ma‘nâda insân imiş

Nefsini fehm etmeyenler gâfil ü nâdân imiş

2-Evvel ü âhir Hû tevhîdini mutlak söylerem

Bu kelâmı söyleyen ma‘nâda ol sultân imiş

3-Gizli yer yok ehline tevhîdimi dinlendi gör

Söyleyip söyletdiren ma‘nâda ol Sübhân imiş

4-Ey birâder ben sana hakka’ l-yakînden söylerem

Gönlüme mihmân olan ol Mustafâ sultân imiş

5-Hikmetiyle ma‘nâ yüzünden sana birdir hitâb

Mürşidin irşâdını gör derdlere dermân imiş

6-Cânıma râhat veren nûr-ı cemâl-i Mustafâ

Lâ diyen bu tevhîde anlandı gör şeytân imiş

7-Vâhib Ümmî derd-i-mendin zikrinin ma‘nâsı Hû

Sadrının içindeki ol şübhesiz îmân imiş

29

Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

1-Hak’ın ol künh-i zâtından olupdur enbiyâ peydâ

Nebîler nûru varından olupdur evliyâ peydâ

2-Velâyet ilmi sırrından hitâb eyler sana cânım

Evliyâ nûr-ı varından edipdir âşıkı peydâ

3-Hakîkat bilmeyen kimse dekâyık n’idiğin bilmez

Âşıkın nûr-ı varından edipdir zâhidi peydâ

4-Muvahhid olmayan kimesne bilmez ehl-i hâl hâlin

Zâhidin nûr-ı varından edipdir âbidi peydâ

5-Gözünden perdeyi kaldır erişesin bu menzile

Âbidin nûr-ı varından edipdir nâsı hep peydâ

6-Cemâl-i hüsn-i bâğında akıllar mât u ser-gerdân

Bakılmaz kamaşır gözler acâyib mahlukât peydâ

7-Dilim söyler benim sana budur ilhâm-ı Rabbânî

Sizinçün Cennet-i a‘lâ yaratdı eyledi peydâ

8-Ne hikmetdir ne ibretdir dilim söyler bu tevhîdi

Gazabının kemâlinden edipdir İblis’i peydâ

9-Bu menzil-i merâtibden haber yokdur sana zâhid

Bu aşkın taht-gâhında olupdur rûhumuz peydâ

10-Benim âşıklar içinde sözüm sebbit ü isbâtdır

Bakındı arşın altında bu deryâ-yı muhît peydâ

11-Dediler nüsha-i kübrâ ne ma‘nâdır haber ver sen

Ne ki var kendüden gayrı yaratdı eyledi peydâ

12-Nihân ilmi ayân oldu bu tevhîdin kemâlinden

Ademden âdeme geldi olupdur cümleden peydâ

13-Usûlü gel haber ver sen Vehâb-ı derdmend miskîn

Ne tutulur ne görülür esen yellerinden peydâ

30

Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

1-Münezzeh zâtın emvâcı ne ma‘nâdır eder peydâ

Ne Hâlıkdır ne mahlûkdur haber ver sen neden peydâ

2-Fenâ fi’llâh içün söyler bu tevhîdin müsemmâsın

Ne aynıdır ne gayrıdır bilir misin neden peydâ

3-Bu deryâ-yı muhît söyler işitmemin bu tevhîdi

Ene’l-Hak vechinin sırrı dile gelmez neden peydâ

4-Cemâlinin kemâlinden hitâb eyler sana cânım

Açık gözün denindi gör olur insân neden peydâ

5-Bu tevhîdin kemâlinden hitâb eyler sana cânım

Ne gevherden mürekkebdir benim rûhum eden peydâ

6-Bilen kim bildiren kimdir haber ver sen bu ma‘nâdan

Görünmekden münezzehdir benim nutkum eden peydâ

7-Yedi deryâ dokuz eflâk içinden söyleyen kimdir

Bu insânın kemâlâtı de sen bana neden peydâ

8-Ne ma‘nâdır dile gelmez bu tevhîdin müsemmâsı

Görünmezden görünür ol de sen bana neden peydâ

9-Nihân ilmine ârifsin ne gam yersin Vehâb Ümmî

Eyüb’ün âh u zârından haber ver sen neden peydâ

10-Nihân ilmi ayân oldu bu tevhîdin kemâlinden

‘Ademden Âdem’e geldi olupdur cümleden peydâ

11-Usûlü gel haber ver sen Vehâbî derdimend âciz

Ne tutulur ne görülür esen yeller neden peydâ

31

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Tevhidin ma‘nâsına ârif değil nakkâllar

Kîn kibir buğz u hased yükün çeker hammâllar

2-Ey birâder kimseler cehl-i mürekkeb olmasın

Âşıka bühtân eder söyler gezer Deccâllar

3-Bunda devlet anda mihnet diyelim kimdir anı

Aldığını tîz alır eksik satar bakkâllar

4-Gayr-ı Hak’dan zerrece yokdur nasîbim kısmetim

“Lâ” deyip “illâ” demez bu hakdır ol kattâller

5-“Küllü la‘bin harâmün” İblîs’in ahkâmıdır[126]

Eşkıyâlar meclisinde çalınır miskâller

6-Nefs ikiden zâhir olur ehline ma‘lûm bu sır

Biribiri şevki ile bilişir Deccâllar

7-Aldığı ma‘nâyı söyler ma‘şûkun âşıkları

Hak nedir nâ-hak nedir fark eylemez battâllar

8-“Küntü kenz”in vahdetinden Vâhibî eyler hitâb[127]

Cevherin lübbünden almaz ma‘nayı meyyâller

9-Bu ayân ile nihânın sırrını çok söyledik

Fehmi yokdur anlamaz bu tevhîdi cehhâller

32

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Münkirin gönlü evinde her nefes şeytân yatar

Miskinin gönlü evinde dâimâ îmân yatar

2-Sâfi nûrdur söylesem gelmez dile bu tevhîdi

Mü’minin gönlü evinde Hâlıkı Rahmân yatar

3-Bu cemâl-i aşk içinde dinle gör güftârımı

Ârifin gönlü evinde Mustafâ Sultân yatar

4-Fâil-i mutlakdan özge bir dahi yokdur sözüm

İstemezler gayrısın bunlar hemân uryân yatar

5-Kendi rûhum zevkinin esrârını dinler misin

Özünü fehm etmeyen sâfî hemân hayrân yatar

6-Âlem-i ma‘nâ yüzünden söylerin bu tevhîdi

Dü cihânda şübhesiz bunlar hemân insân yatar

7-Vâhibî vahdetden alıp geldiğin söyler sana

Zât-ı Hakk’ın mazharı âşık hemân handân yatar

33

8 + 8 = 16

1-Cânım eydür bu tenime seni kor da giderin ben

Aşk şarâbın dost elinden sâfî nurdan içerin ben

2-Sağır mısın işitmemin bu cân sana söylediğin

Bu “tarfetü’l-ayn” içinde yedi çarhı geçerin ben

3-Gerek incin gerek kakı olacakdır söylediğim

Dîdârının kapısını tevhîd ile açarın ben

4-Âlem-i ma‘nâ yüzünün râzını hiç dinler misin

Dost zâtına mazhar iken gayrısından geçerin ben

5-Ârif isen anlayıver hâlimizin kâlidir bu

Câhil değilin âlimin “men aref”i seçerin ben

6-Dâd-ı Hak’dır şübhe yokdur fehm eyledim bildim anı

Bu Hannâs’ın efkârına bağlanmazın kaçarın ben

7-Fâtiha’nın ma‘nâsıdır miskin Vehhâb’ın vuslatı

Aklın ermez var hâline sır ilinden uçarın ben

34

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Nefsini fehm eyleyenler kâmil-i insân olur

Nefsini fehm etmeyenler câhil ü nâdân olur

2-“Küntü kenz”in vahdetinden nûş eder peymâneyi[128]

Her nefesde dâimâ ayık değil mestân olur

3-Lâ demezsen tevhide ayne’l-yakîn hakka’l-yakîn

Gerçek âşık görmemin zâtında ol üryân olur

4-İhtiyârım elde değil nicesi şerh etmeyem

Ârifin gönlü içinde Mustafâ sultân olur

5-Aşk-ı sâfînin kemâlinden sana söyler bu cân

Ehl-i Hakk’ın meclisinde söylenen irfân olur

6-Lâm elif lâ raybe’nin tefsîrini dinler misin[129]

Zâkirin zikr etdiğinin ma‘nası Kur’ân olur

7-Söyledim şerh eyledim mi‘râcımın şerhin sana

Ârif-i billâh olanlar ma‘nada sultân olur

8-Akıl ermez tevhidin ahvâlinin ma‘nâsına

Haddi yok pâyânı yok deryâ iken ummân olur

9-Sorması lâzım değildir ma‘nadan verdik haber

Hikmet ile söylenen bu tevhîdi Lokmân olur

10-Ten gözüyle kimse görmez şi‘rimin ma‘nâsını

Kalb içinde Mustafâ nûru bize seyrân olur

11-On sekiz bin âlemin sırrına ermez cin melek

Gözlüye hiç gizli yokdur cümlesi ayân olur

12-Bu kelâmın ma‘nası ehline ma‘lûmdur hemân

Zikr edersen Hâlık’ı sadrında ol îmân olur

13-Rûhumun zevkindeki ma‘nâyı bil dinler isen

Zât-ı Hak’dan gayrısı mü’minlere zindân olur

14-Âşık ile ma‘şukun sırrındaki ma‘nâ nedir

Kim bulur genc-hâne-i ma‘mûr demen vîrân olur

15-Derdmend miskîn Vehâbî gâfil olma gözün aç

Meyl edersen gayrıya hep bildiğin yalan olur

35

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Gökde uçardım her nefes kavlimde noksân olmasa

Göğü geçerdim her nefes fi‘limde isyân olmasa

2-Dört kitâbın ma‘nası sırrındaki budur cevâb

Anlamazdım nefsimi hâk ile yeksân olmasa

3-Söylemezdim ben sana bu tevhidin ahvâlini

Gönlümün içindeki ol gizli a’yân olmasa

4-Âşıkam hem sâdıkam bir Tanrı’nın dîzârına

Eremezdim zâtına şevk ile devrân olmasa

5-Mürşidim Ahmed yüzünden bulmuşam maksûdumu

Göremezdim vechini sadrımda îmân olmasa

6-Ârifâne söyleyip remz etdiğim ma‘nâyı gör

Hoş seveydim dünyâyı sadrımda îmân olmasa

7-Aç gözün kaldır hicâbı dinle hikmetden haber

Bilemezdim İblis’i aşk bize bürhân olmasa

8-Mustafâ vechinden aldım ilm-i hikmet dersini

Tamu olmazdı ebed âlemde şeytân olmasa

9-Söyleyemezdim söyledir halk-ı âlem fi’lini

Bilemezdim gerçeği âlemde yalan olmasa

10-Lâ demezsen diyeyim ma‘nâ-yı mutlakdan haber

Düşdüğü âşıkların deryâ-yı ummân olmasa

11-İhtisâr olmaz bu söz ayne’l-yakîn hakka’l-yakîn

Derdmend miskîn Vehâb’ın özü insân olmasa

36

7 + 7 = 14

1-Gör e gör e şol aşkı ol Âdem’e uğramış

Ol Âdem’in yaşını yerde mercân eylemiş

2-Gör e gör e şol aşkı Nûh nebîye uğramış

Nûh nebînin gazabın kahr-ı tûfân eylemiş

3-Gör e gör e şol aşkı ol Eyyûb’a uğramış

Ol Eyyûb’un âhını sâfî îmân eylemiş

4-Gör e gör e şol aşkı İbrâhîm’e uğramış

İbrâhîm’e âteşi gül gülistân eylemiş

5-Gör e gör e şol aşkı ol Mûsâ’ya uğramış

Ol Mûsâ’nın asâsın gökçek evran eylemiş

6-Gör e gör e şol aşkı ol Yûsuf’a uğramış

Ol Yûsuf’u kul iken Mısr’a sultân eylemiş

7-Gör e gör e şol aşkı ol Îsâ’ya uğramış

Oy Îsâ’nın rûhunu gökde pinhân eylemiş

8-Gör e gör e şol aşkı Peygamber’e uğramış

Peygamber’in mu‘cizin azîm Kur’ân eylemiş

9-Gör e gör e şol aşkı ol Alî’ye uğramış

Ol Alî’nin sırrını nûr u arslan eylemiş

10-Gör e gör e şol aşkı ol güneşe uğramış

Ol güneşin yüzünü yere yeksân eylemiş

11-Gör e gör e şol aşkı ol Ferhâd’a uğramış

Ferhâd ile Şîrîn’i mest ü hayrân eylemiş

12-Gör e gör e şol aşkı ol Mecnûn’a uğramış

Ol Mecnûn’u gayrıdan soymuş üryân eylemiş

13-Gör e gör e şol aşkı ol Mansûr’a uğramış

Ol Mansûr’un rûhunu Hakk’a pinhân eylemiş

14-Gör e gör e şol aşkı âşıklara uğramış

Âşıkların gönlünü yakmış külhân eylemiş

15-Gör e gör e şol aşkı ol bülbüle uğramış

Ol bülbülün efgânın nazm-ı destân eylemiş

16-Göre göre şol aşkı ol denize uğramış

Ol denizin mevcini la‘l ü mercân eylemiş

17-Gör e gör e şol aşkı bahr-ı hayât’uğramış

Bahr-ı hayât yağdırıp yere nisân eylemiş

18-Gör e gör e şol aşkı bir katreye uğramış

Ol katrenin içini bahr-ı ummân eylemiş

19-Gör e gör e şol aşkı ol İblîs’e uğramış

Ol İblîs’in tahtını yıkmış virân eylemiş

20-Gör e gör e şol aşkı ol kocaya uğramış

Ol kocanın pîrliğin tâze civân eylemiş

21-Gör e gör e şol aşkı Yiğitbaşı’ya uğramış

Yiğitbaşı irşâdın derde dermân eylemiş

22-Gör e gör e şol aşkı ol Vâhib’e uğramış

Ol Vâhib’in nutkunu âb-ı hayvân eylemiş

37

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Ârifin kalbi içinde Arş-ı Rahmân gizlidir

Katrenin içinde ol deryâ-yı ummân gizlidir

2-Var ise derdin haber verdim haber dinler misin

Gâfil olma aç gözün tevhîdde dermân gizlidir

3-Yine bir muğlak haber geldi bana diyem sana

Mustafâ vechi Hak’ın zâtında pinhân gizlidir

4-Dû cihânın gafletinden cânını uyarmadın

Göremezsin yürü var ol sana Sübhân gizlidir

5-Bildiğin budur senin cehl-i mürekkebdir sözün

Bu vücûdun mülkünün içinde şeytân gizlidir

6-Taşradan sormağ ile mümkün değildir bilmesi

Ma’na-yı mutlak bu sözdür halka insân gizlidir

7-Ehl-i Hakk’ın bildiği zâtındaki ma‘nâ budur

Gönlümün içindeki vicdân-ı irfân gizlidir

8-Ehl-i tevhîd olmayanlar eremez bu menzile

Evliyâ vü enbiyâ sadrında îmân gizlidir

9-Vâhib Ümmî derdmendin hâlidir zikr etdiği

Mustafâ vechindeki in‘âm u ihsân gizlidir

10-Sırrımın sırrın ararsan Fâtiha vechindedir

Ol şefâat sâhibi hükm ıssı sultân gizlidir

11-Anladım bildim deme miskîn Vehâbî fâriğ ol

Enbiyâda hâtem ü mühr-i Süleymân gizlidir

38

8 + 8 = 16

1-Düş ilinde gezer iken beni gördüm pîr olmuşun

Hamdülil’lâh şükür Hakk’a hemân sâfî nûr olmuşun

2-Yediler kırklar geldiler hâlim bana bildirdiler

Gam yemezin şimden gerü anlar ile bir olmuşun

3-Maksûd olan tevhîd imiş lâzım değil gayrı kelâm

Ben nefsimi fehm eyledim yokdan gelip var olmuşun

4-Gösterdiler gördüm anın mi‘râcının ma‘nâsını

Aşkdan haber budur sana Mansûr ile yâr olmuşun

5-Vâhib Ümmî tevhîdinin ezelini söyler gelir

Âşık olmayan göremez aşkdan yanıp nûr olmuşun

39

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Yanmışın yakılmışın tevhîd ile kâl olmuşun

Göremez a‘mâ beni sâfî hemân hâl olmuşun

2-Evvel âhir Hû durur sözüm benim hakka’l-yakîn

Tatmayan bilmez bunu sâfî hemân bal olmuşun

3-Ma’nada gizli yine sırren maârif söylerin

Dört kitâbın ma‘nası içinde ben dâl olmuşun

4-Yokladım mi‘râcımı giydim saâdet tâcını

Nefsime uydum ise bildim beni dâl olmuşun

5-Vâhibî mahbûbunun sırrından alır dersini

Âşıkam dîzârına anınçün menâl olmuşun

40

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Yârimin vechi beni gör nice hayrân eyledi

Gayr-ı Hakk’ın cümlesinden nice üryân eyledi

2-Bir nefes yok kudretim ilm ü amel kılam gelem

Bu vücûdum mülkünü gör nice vîrân eyledi

3-Âşıkın zikrindeki nûr-ı İlâhîyi bugün

Ganidir ol pâdişâh gör nice ihsân eyledi

4-Okudum sırren yine “İnnâ Fetahnâ” âyetin[130]

On sekiz bin âlemi gör nice ayân eyledi

5-Derdmend miskîn Vehâb’a verdi şerbet Mustafâ

Ehl-i derdin derdime gör nice dermân eyledi

41

8 + 8 = 16

1-Bir acâyib şehre vardım mahlûkunu deli gördüm

Sevdikleri dünyâ imiş kulûbların ölü gördüm

2-Ma’nâ yüzünde ezelî Fâtiha’dan aldım haber

Bu tevhîdi fehm edeni hakka’l-yakîn velî gördüm

3-Dinler misin diyem sana bir gizlice sözüm vardır

Bu tevhîde “lâ” diyeni İblîs gibi hûlu gördüm

4-Seyru’llâhın makâmından evliyânın sırrı budur

Düş elinde gezer iken Tanr’arslanı Alî gördüm

5-Akl-ı külden cüz’ mürekkeb senin kalbin Vâhib Ümmî

Kudret kalemini çalan sâfî nûrdan eli gördüm

42

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Dört kitâbın ma‘nası tevhîd-i zâtu’llâhdır

Ey birâder mazhar-ı nûr-ı habîbu’llâhdır

2-Kâdir-i Hayyü’l-Ganî’nin varıdır vechi anın

Gel nazîr kıl nutkuna ayn-ı kelâmu’llâhdır

3-Bildiğim budur benim fehm etmezin ben gayrısın

Zikrimiz tesbîhimiz esmâ sıfâtu’llâhdır

4-Lâ diyenden eyleme lutf et bizi ey pâdişâh

Söyleyip söyletdiren fehm eyledim Allâh’dır

5-Okumak yazmak kemâlinden sana budur hitâb

Dört kitâbın evvelinde okunan bi’smi’llâhdır

6-Ârif ol meyl eyleme bir dahi Hak’dan gayrıya

Ma’naya gâfil olan her kim ise gümrâhdır

7-Ceddine çatdı Vehâbî gam yemez şimden gerü

Gönlünün içindeki Âdem safiyyu’llâhdır

43

4 + 4 = 8

1-Ben dediğim anlar mısın

Çatal kazık girmez yere

Kulak urup dinler misin

Çatal kazık girmez yere

2-İ‘tibâr yok kuru dile

İ‘tibâr hod gizli hâle

Ben dediğim budur hele

Çatal kazık girmez yere

3-Bu dilimin söylediğin

Aceblemen zinhâr sakın

Erenlerin sözü hakdır

Çatal kazık girmez yere

4-Âlem-i ma’nâ yüzünden

Doğru cevâb budur sana

İnanırsan tevhîdime

Çatal kazık girmez yere

5-İkilikden uyanılmaz

Doğru söze inanılmaz

Böyle geldi aşkdan hitâb

Çatal kazık girmez yere

6-Enbiyânın evliyânın

Nasîhatı bu değil mi

Aklın dağıtma başından

Çatal kazık girmez yere

7-Vâhib Ümmî ârif isen

Nefsine ver öğüdünü

İkiliği terk eylegil

Çatal kazık girmez yere

44

8 + 8 = 16

1-Bir suâlim vardır size can gözünden bakan kimdir

Âşıkların gönl’evine aşk çerâğın yakan kimdir

2-Hâl ehlinden gayrı kimse bu suâle cevâb vermez

Yer yüzünden gök yüzüne hikmet ile ağan kimdir

3-Ben değilin bunu diyen mü’min isen kardaş inan

Akıl ermez fikir yetmez bu tılsımı düzen kimdir

4-Evvel birdir âhir birdir şekkim yokdur “lâ” demezin

Dört kitâbın ma‘nâsını arş içinde yazan kimdir

5-Adı çıkmaz sanı çıkmaz âciz kaldım der Vâhibî

Hakk’ın gözüne görünmez bu azdırıp azan kimdir

45

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Bî-nişânın sırrın açma müddeîler duymasın

“Küntü kenz”in zâtın açma müttakîler duymasın

2-Anladın ey cân bugün sen “Lâm elif lâ raybe”yi[131]

Vahdet-i nûr-ı Hudâ’yı hâr-ı hâşim duymasın

3-Şirk ü riyâdan bizi pâk eyleyen Hû zikridir

Sakla aşkın ma‘nasın lâ-ehl ü nâdân duymasın

4-Yokladın mi‘râcını giydin sen izzet tâcını

Âb-ı Kevser lezzetin hürî vü gılmân duymasın

5-Tevhidin ma‘nâsına candır bugün lâyık olan

Vâhibî zevkin senin zühd ehli yârân duymasın

46

Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

1-Bugün zât-ı İlâhîden hitâb oldu bize dostlar

Açıldı âyet-i bürhân ayân oldu bize dostlar

2-Yedi burcun kemâlinden okundu sûre-i Rahmân

Bu aşkın vahdeti vasfı kitâb oldu bize dostlar

3-Gönülden derd ile Allah diyen bilir bu esmâyı

Okunan Âyete’l-Kürsî dîzâr oldu bize dostlar

4-Hidâyet Ka‘besin görmek tavâf-ı haccımız hakdır

Muhammed varlığı canda imâm oldu bize dostlar

5-Vehâb’ın gönlü âlimdir deme zinhâr ki câhildir

Bu zikr-i kalbi envâr-ı imân oldu bize dostlar

47

Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

1-Bugün cân-ı cihân içre fenâdan özge âlem yok

Bi-hamdi’llâh şükür Hakk’a gınâdan özge âlem yok

2-Anın vechindeki envâr ne sırdır ta‘bire gelmez

Bu tevhîdin nişânıdır nekâdan özge âlem yok

3-Nihân ilmi ayân oldu benim cânımda ey zâhid

Bunu bildim hidâyetdir bakâdan özge âlem yok

4-Bu tevhîdin kemâlinden dilimde söylenen Hak’dır

Günâhın bilmeğe kişi bekâdan özge âlem yok

5-Vehâbî derd-i mihnet çek nebîlerden bu sünnetdir

Sen ahdine vefâ eyle ki bundan özge âlem yok

6-Vehâbî Vâhid’in zâtın bulupdur gam yemez her-giz

Olupdur nûra müstağrak hiç bundan özge âlem yok

7-Vehâb Ümmî dehânından dökülen gül-i reyhândır

Be-vallâhi be-billâhi bir bundan özge âlem yok

48

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Aç değilem dervişem gönlüm gözüm tokdur benim

Gayr-ı Hakk’ın sevgisi gönlümde hiç yokdur benim

2-“Lâm elif lâ raybe”nin tahtında bir dîvâneyem[132]

Şâhidim tevhîd-i zât bu tevhidim hakdır benim

3-Edelim nâz ü niyâzı cân ile ol Hazret’e

Ey birâder Hak katında eksiğim çokdur benim

4-Gizliden eşkereden mahfî değil cümle kelâm

İşidirem her sözü bu kulağım sağdır benim

5-Aç gözün kaldır hicâbı ârif ol bu tevhide

Katı muhkemdir belimde kuşağım pekdir benim

6-İkilikden ermedi hiç kimseler bu menzile

Hamdülillâh çift değil bu yoldaşım tekdir benim

7-Vâhib Ümmî derdmendin sırrını ârif bilir

Cevherimin ma‘nası gâfillere yokdur benim

49

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Zâkiriz zikr eyleriz biz evliyâ şâkirdiyiz

Birliğin fikr eyleriz biz enbiyâ şâkirdiyiz

2-Dilimin şerh etdiği yâ Hayyu Kayyûm es-Samed

Dâimâ şükrüm budur biz enbiyâ şâkirdiyiz

3-Rü’yetim ma‘nâsının ta‘bîrini dinler misin

Âşıkız hem sâdıkız biz enbiyâ şâkirdiyiz

4-Geçmişiz dünyâ vü uhrânın gamından bî-gamız

Zikrimiz tesbîhimiz biz enbiyâ şâkirdiyiz

5-Bunu ilhâm eyleyen ol pâdişâh-ı lâ-yezâl

Lâ demezsen gel beri biz enbiyâ şâkirdiyiz

6-Sâlikin seyr eyledim ben bu vücûdum hânesin

Zikrimiz hatm eyledik biz enbiyâ şâkirdiyiz

7-Hâlimin kâli budur ayne’l-yakîn hakka’l-yakîn

Anladınsa pes yeter biz enbiyâ şâkirdiyiz

8-Dâd-ı Hak’dır şübhe yok giydim saâdet tâcını

Gam yemem şimden gerü biz enbiyâ şâkirdiyiz

9-Nûr-ı bâkî âleminden cânıma budur safâ

Gayrısı lâzım değil biz enbiyâ şâkirdiyiz

10-Nakşının nakkâşının izniyle söyler Vâhibî

Şâhidim nûr-ı Ali biz enbiyâ şâkirdiyiz

50

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Gayrı devlet istemem tevhîd yeter devlet bize

Gayrı izzet istemem tevhîd yeter izzet bize

2-Âlem-i gayb ü şehâdet sırrıdır zikr etdiğim

Gayrı ni‘met istemem tevhîd yeter ni‘met bize

3-On sekiz bin âlemin içinde bir dîvâneyem

Gayrı ibret istemem tevhîd yeter ibret bize

4-Ben beni fehm eyledim lâzım değil gayrı kelâm

Gayrı vuslat istemem tevhîd yeter vuslat bize

5-Ârif-i billâh olan bilir bu sırrın ma‘nasın

Gayrı vahdet istemem tevhîd yeter vahdet bize

6-On iki ilmin sıfâtın söylesem anlar mısın

Gayrı hayret istemem tevhîd yeter hayret bize

7-Derdmend miskin Vehâbî ne aceb remz eyledin

Kalbimiz pâk etmeğe tevhîd yeter rahmet bize

51

4 + 4 = 8 (5 + 3 = 8)

1-Fâtiha’yı gördün ise

Korkma ölmezsin ölmezsin

Fâtiha’yı bildin ise

Korkma ölmezsin ölmezsin

2-Derdin sana dermân ise

Aklın sana fermân ise

Sadrındaki îmân ise

Korkma ölmezsin ölmezsin

3-Dört kitâba inanırsan

Enbiyâya dayanırsan

Bu tevhîdi beğenirsen

Korkma ölmezsin ölmezsin

4-Şeyh kapısın bekledinse

Râzlarını sakladınsa

Nefsin atın hakladınsa

Korkma ölmezsin ölmezsin

5-Görmediğin gördün ise

Bilmediğin bildin ise

Sırrın ehle sordun ise

Korkma ölmezsin ölmezsin

6-Gayru’llâhdan kaçdın ise

Aşk şarâbın içdin ise

Dokuz göğü geçdin ise

Korkma ölmezsin ölmezsin

7-Cânın tenden gitdi ise

Cân menzile yetdi ise

Akıl başdan yitdi ise

Korkma ölmezsin ölmezsin

8-Vâhib Ümmî geldin ise

Maksûdunu buldun ise

İllâ’llâh’da kaldın ise

Korkma ölmezsin ölmezsin

52

8 + 8 = 16

1-Pâreye atma kendini ol kuru tâc neyler sana

İnkâra atma kendini ol kuru tâc neyler san

2-Aklı gitmiş şaşkın kardaş anlar mısın dinler misin

Küfrün lisâna gelmedi ol kuru tâc neyler sana

3-Hoş delice dîvânesin hiç kendinden haberin yok

Ölmezden önden ölmedin ol kuru tâc neyler sana

4-Asamm olmuşdur kulağın hiç sem‘ine girmez senin

Tevhîde mazhar düşmedin ol kuru tâc neyler sana

5-Aklın var ise anlandı bu tevhîdin ma‘nâsını

Özün mürşide vermedin ol kuru tâc neyler sana

6-Âşık sözü muhakkakdır şekk eylemez sâdık bunu

Doğru Hakk’ı zikr etmedin ol kuru tâc neyler sana

7-Dört kitâbın ma‘nâsının bir harfidir söylediğim

Gerek incin gerek kakı ol kuru tâc neyler sana

8-Gizli değil âşikârdır bu tevhîdi söyleyenler

Özüne ârif olmadın ol kuru tâc neyler sana

9-Vâhib Ümmî bu tevhîdi aşk dilinden söyler sana

Ahd-i ezele ermedin ol kuru tâc neyler sana

53

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Ehl-i aşk âşıkların sırrı “Ene’l-Hak”dan gelir

Bu hidâyet cevheri rûh-ı izâfîden gelir

2-Dört kitâbın ma‘nası tevhîdimiz zâhid bizim

Arş-ı a‘zam var eden nûr-ı İlâhîden gelir

3-Kimse bilmez sırrımız biz âlemin sultânıyız

Ârifin zikrini gör zât-ı İlâhîden gelir

4-Evvelâ mü’min kelâmın söyleyen diller budur

İsm-i a‘zam keşfidir aşk-ı İlâhîden gelir

5-Kalmadı zulmet hicâbı Vâhibî hayâtdadır

Evliyânın vahdeti sâf-ı İlâhîden gelir

54

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Mürşidi bilmek dilersen dervişinden bellidir

Sırrını bilmek dilersen tevhidinden bellidir

2-Ehl-i vahdet âşıkın irfânı Hak’dandır velî

Kimse bilmez sûretinden ma‘nasından bellidir

3-Cümle âlem ilmini fehm eyledim bir noktadan

Pîr yolunda cân verenler sîretinden bellidir

4-Cennetü’l-Firdevs’e bakmaz âşıkın maksûdu Hak

Aşk şarâbın nûş edenler sohbetinden bellidir

5-Şübhe etme zâhidâ gel müstemi‘ ol Vâhib’e

Zikrini al diline gir halvetinden bellidir

55

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Ârifi bilmek dilersen dervişinden bellidir

Dervişin bilmek dilersen cünbüşünden bellidir

2-Vâhid ü Ferd ü Ahad’dır sîneler çâk eyleyen

Dost yolunda cân verenler nâlişinden bellidir

3-Ma‘rifetden anlamazsın neyleyem zâhid seni

Tevhidinde aşk çerâğı yanışından bellidir

4-Kalb içinde cân ile bulan ibâdet lezzetin

Hak yolunda gerçek âşık dönüşünden bellidir

5-Enbiyâ vechinde gördü Vâhibî nakkâşını

Nûr-ı a‘zam gevherini içişinden bellidir

56

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Âleme geldin bugün sor mürşide hâlin nedir

Aç gözün kaldır hicâbı tende bu cânın nedir

2-“Lâ” kelâmı nûrudur bil nefsine illet senin

“Men aref” sırrındaki ayne’l-yakîn ma‘nâ nedir

3-Od u su toprak u yeldir cismine olan hicâb

“Lâ”yı ko “illâ”ya bak “fî-ahsen-i takvîm” nedir[133]

4-“Lâm-elif lâ-raybe”dir tefsîrimiz zâhid bizim

Âdem’in vechindeki bu âyet-i bürhân nedir

5-Vâhibî sen şübheni gel Hâlık-ı Rahmân’a sor

Her nefes dost zâtını zikr eyleyen insân nedir

57

Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

1-Cemâl-i Hakk’a ermezsen yârın mahşerde fâsıksın

Kemâl-i zâta ermezsen kuru gavgâya fâsıksın

2-Bu ma‘nâ sırrını hâlen gelip sormağa âr etdin

Özün zulmetdedir zâhid sûret nakşına âşıksın

3-Şekâvet ilmini her dem okur nefsin o mel‘ûndan

Çekip esmâsını nâsın yalan da‘vâda sâdıksın

4-Kemâl-i zâtın envârı bu cisme cân olan nûrdur

Asıl maksûdunu bilmez hemân hayvân-ı nâtıksın

5-Vehâbî evliyâ ahdi sana keşf oldu Mevlâ’dan

Bu gevher âb-ı Kevser’dir bilirsen gayrı nâtıksın

58

4 + 4 = 8 (5 + 3 = 8)

1-Şerîata girdim diyen

Tarîkata erdim diyen

Dost cemâlin gördüm diyen

Halk aybını görmez olur

2-Kudret ününü dinleyen

Hikmet sözünü anlayan

Bu derd ile çok ağlayan

Mâsivâya bakmaz olur

3-Muhammed devri devrânım

Doğru yoldadır kerbânım

Allah derdidir dermânım

Buna şeytân girmez olur

4-Aşkdır bizim Burağ’ımız

Dostda durur durağımız

Cennet bizim tuzağımız

Âşık anda kalmaz olur

5-Dokuz sıfâtı geçerler

“Men aref” sırrın açarlar

“Şarâben tahûr” içerler

Hiç şübhesi kalmaz olur

6-“Hû” der isem râz açılır

Gizli sırdan söz açılır

Cân iline nûr saçılır

İlâhîye kanmaz olur

7-Ezel ahdimiz bu idi

Anda sırrımız Hû idi

Gördüğüm ma‘nâ bu idi

Hak’dan gayrı bilmez olur

8-Vâhib ayrılmaz yolundan

Tevhîdi gitmez dilinden

Âlem-i lâhût ilinden

Dönüp akla gelmez olur

59

4 + 4 = 8 (5 + 3 = 8)

1-Evvel bu aşkın âletin

Zâhid niçün inkâr eder

Sırr ile aşkın hâletin

Zâhid niçün inkâr eder

2-Cânımıza budur vefâ

Cümlemize budur safâ

Bu sözde hod yokdur hatâ

Zâhid niçün inkâr eder

3-Bu derd ile yanmışlarız

Hak yoluna dönmüşleriz

Ölmezden ön ölmüşleriz

Zâhid niçün inkâr eder

4-Biz yâr ile yâr olmuşuz

Ağyâr ile yâd olmuşuz

Aşk ile giryân olmuşuz

Zâhid niçün inkâr eder

5-Habîbu’llâh’ın yârıyız

Tâhiriz pâkiz arıyız

Ol pâk-i zâtın varıyız

Zâhid niçün inkâr eder

6-Evvel Hû’dur âhir Hû’dur

Âdem’e hod izzet budur

Ol âyet-i bürhân budur

Zâhid niçün inkâr eder

7-Bilsem şu halka neylerin

Aşkımla gönlüm eğlerin

Tevhîdim üzre söylerin

Zâhid niçün inkâr eder

8-Bu yolda ben Rahmânîyin

Bu tevhîdin kurbânıyın

Bu ma‘nânın hayrânıyın

Zâhid niçün inkâr eder

9-Böyle yaratdı ol Celîl

Doğru söze budur delîl

“Lâ” demeğe mel‘ûn delîl

Zâhid niçün inkâr eder

10-Âlim biziz fâzıl biziz

Şerî’atde kâmil biziz

İrfâna hod ârif biziz

Zâhid niçün inkâr eder

11-Ma‘nâda ben Vâhibî’yin

İlm-i ledün sâhibiyin

Dîdâr-ı Hak tâlibiyin

Zâhid niçün inkâr eder

60

8 + 8 = 16

1-Bir suâlim vardır size evvel aşka uyan kimdir

Cân içinde gizli sırrı ihfâ ile duyan kimdir

2-Hem evveldir hem âhirdir mü’minlerde o zâhirdir

Ârif olan haber versin bu ma‘nâyı diyen kimdir

3-Mes’elemi bilemedim aceblemen sora geldim

Kudretu’llâh ni‘metini âşikâre yiyen kimdir

4-Dersin gören müderrise armağandır benim sözüm

Bir “tarfetü’l-ayn” içinde îmân donun giyen kimdir

5-Yazıldı nakşı levhime mutâbık geldi kavlime

Münkir münâfık taşına boyun urup döyen kimdir

6-Makâm-ı zühd ü takvânın sıfâtından geçen âşık

Düşüp deryâ-yı ummâna gönül çirkin yuyan kimdir

7-İkrâr ile ihlâs ile kulluk eden bir Tanrı’ya

Gayrı marazı âdemde hakîm olup ayan kimdir

8-Cân gözünün gözlüğünden bakanadır hitâbımız

Dokuz göğün hicâbını Cebrâîl’e soyan kimdir

9-Vâhib Ümmî bu tevhîdin bir harfini söyleyemez

Dünyâ âhret terkin urup câna başa kıyan kimdir

61

8 + 8 = 16

1-Elif ile bâ’dan he’yi fark eyleyen gelsin beri

Benliğini terk eyleyip Hakk’ı bilen gelsin beri

2-Îmân ile Kur’ân’ın biz ma‘nâsına birdir deriz

On sekiz bin âlem içre aşkı bilen gelsin beri

3-Vâhidiyyet ahadiyyet hâlimizdir samediyyet

Evvel âhir budur sözüm dostu bilen gelsin beri

4-Maksûdumuz cemâlidir bir Tanrı’nın kemâlidir

Cân içinde ihfâyile sırrı bilen gelsin beri

5-Râhı bulmak dileyene nasîhatdır sözüm benim

Şeyh kapısı kahr evidir tavrı bilen gelsin beri

6-Yedi yüz yetmiş bin kulaç dipsiz kuyudur indiğim

Bu menzilin yayı berkdir çekebilen gelsin beri

7-Vâhib Ümmî pîr yüzünden muhabbetden uyanmışdır

Cân içinde bu ma‘nâyı yazabilen gelsin beri

62

7 + 7 = 14

1-Âşıkların ma‘nâsın buldum bu cân içinde

Bu cevheri söyleyen gizli irfân içinde

2-Kendi sırrın söyleden aşk denizin boyladan

Kara nikâb tutunmuş girmiş külhân içinde

3-Ben dediğim ma‘nâyı sormasına âr eden

Hak sevisin bulmuşam tûl-i zamân içinde

4-Dört kitâbı okudum evliyânın yüzünden

Hakk’a nâ-hak diyenin girmiş şeytân içinde

5-Okuduğum yazdığım erenlerin sırrıdır

Çok acâyibler gördüm kevn ü mekân içinde

6-Ârif olan zâtına şeyh dâmenin tutandır

Ol buyurur halk tutar hükm-i revân içinde

7-Bu Mekke’ye taş atan şerîatde nic’olur

Yarın anda güç olur fi‘l-i noksân içinde

8-Mekke olan mü’minin kalbi imiş anladım

Bunu yıkan kişinin ömrü yalan içinde

9-Her kim aşka ermedi aşk gülünden dermedi

Dost cemâlin görmedi kaldı gümân içinde

10-Gayr-ı Hakk’a cân veren âb-ı hayât içmedi

Hak sevisin yitirdi zann u gümân içinde

11-Erenlere taş atan islâmını yitirdi

Ol ahdini unutdu fânî dumân içinde

12-Evvel âhir zikrimiz bir Tanrı’ya şükrümüz

Hak saklasın fitneden âhir zamân içinde

13-Bu tevhîdin ma‘nâsı Peygamber’in sırrıdır

Bakıtmadı nûruna zâtı ayân içinde

14-Dersimizi diyelim aceblemen hocalar

Ayân gördüm yazılmış îmân Kur’ân içinde

15-Biz Yûnus’un sabâkın evliyâdan okuduk

Gizli değil belliyiz şimdi zamân içinde

16-Vâhib Ümmî fi‘lini aşk dilinden söyledi

Gözlü gerek görmeğe gizli irfân içinde

63

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Cîfe-i dünyâya bakma ey gönül Allâh’a bak

Cân u başı terk edip âyetdeki ma‘nâya bak

2-İsm-i a‘zam varısın hem zâtının mir’âtısın

Sırrının esrârını keşf eyleyen Sübhân’a bak

3-Vahdet-i nûr-ı İlâhî cânı hayrân eyledi

Fazl-ı Hak ile bugün bu söyleyen güftâra bak

4-Cânına budur hidâyet diline dîzâr-ı aşk

Bildin ise nefsini bu sendeki envâra bak

5-Aczini zikr etmeyip ucbuna kılmışdır nazar

Tevhidin ikrârına inkâr eden şeytâna bak

6-Sen kerâmet mazharısın gel beri âr eyleme

Âkil isen zâhidâ inkârı ko ikrâra bak

7-Vâhibî sen Vâhid’in mihmânısın hâlen gene

Anladınsa “Küntü Kenz”i sûre-i Rahmân’a bak

64

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Vuslata ermek dilersen cân içinde câna bak

Aç gözün kaldır hicâbı âlem-i kübrâya bak

2-On sekiz bin âlemin sırrına ermez cin melek

Âkil isen sıdk ile gel âyet-i Kur’ân’a bak

3-Vahdetin envârına ermek dilersen zâhidâ

Kâlini terk eyle dilden Hâlık-ı Rahmân’a bak

4-Hikmet-i esrârına hem-râz eder ol pâdişâh

Tevhid-i nûr-ı İlâhî “alleme’l-esmâ”ya bak[134]

5-Her nefes kim söylenir sanman anı efsânedir

Bu sözüm ayne’l-yakîn hakka’l-yakîn insâna bak

6-Âlem-i emsâle geldik dost cemâlin görmeğe

Hürmet-i Hak’dan beni dur eyleyen ayyâra bak

7-Şübhesin sordu Vehâbî âlemin sultânına

Dedi ol Rabbü’l-inâm sen “lâ”yı ko “illâ”ya bak

65

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Her nefes yâd etdiğim dostlar benim Allâh içün

Yanuban yakıldığım sâbit benim Allâh içün

2-Bu melâmetden selâmet olduğum Hak’dır benim

Zikr-i Hû’nun nûruna mahv olduğum dîzâr içün

3-Bende benlik komadı mahv eyledi ahd-i ezel

Yakalar çâk etdiğim ayb olmasın ol şâh içün

4-“Küntü kenz”in vahdetinden zâhir oldu bu kelâm

Âleme fâş olduğum zâhid benim ol mâh içün

5-“Lâm-elif lâ-raybe” oku Vâhibî şânında sen[135]

Tâ’atin hakdır bugün bu cân ile ol yâr içün

66

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Mâsivâdan uzlet et bu sendeki envâr içün

Kalbini gel zâkir et bu sendeki ma‘nâ içün

2-Aşk ile hem-râz olup gel yakalar çâk edelim

Kâl ü kıylden geçelim âyetdeki ma‘nâ içün

3-Münkir olma zâkir ol Hak zikrine zâhid bugün

Olmasın sende garaz bu söylenen güftâr içün

4-İkilik nakşını silgil tâhir et bil nefsini

Cân ile eyle niyâz fetvâdaki takvâ içün

5-Yâ İlâhî sen kabûl et Vâhibî bî-çâreyi

Fazlın ile kıl hidâyet Hû’dayız Mevlâ içün

67

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Mâsivâ sevdâsına vermen gönül âgâh olun

Cânı başı terk edip dost yoluna hem-râz olun

2-Vâhid ü Ferd ü Ahad envârıdır esrârımız

Zikrimiz budur bizim Hak zâtına hem-râz olun

3-Evliyânın vahdetin hiç sanmanız siz gayrıdan

İsm-i a‘zam şâhına ihlâs ile mihmân olun

4-Ârifin sırrındadır ol pür-safâ-yı Mustafâ

Vuslat-ı ma‘nâ içün dîzârına müştâk olun

5-Vâhibî gülşendesin bülbülleyin eyle niyâz

Verd-i Ahmed bâğının şevkine siz hayrân olun

68

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Anlayan âşıklara halvet safâ meydânıdır

Düşmeyen bilmez bunu hâlen vefâ meydânıdır

2-Kalbimin âyînesinden söyleyen ol pâdişâh

Zâhir ü bâtın Hüvel bu Mustafâ meydânıdır

3-Ol münâfıklar bugün Hak’dan döner Hû’dan kaçar

Bu erenler meclisi sanır cefâ meydânıdır

4-Dört kitâbın gevher-i ma‘nâsıdır tevhîdimiz

Anlamaz görmez bugün bilmez şifâ meydânıdır

5-Bu cemâl-i aşk içinde Vâhibî eyle niyâz

Etme teklîf kimseye bu Mustafâ meydânıdır

69

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Âşık olan kişinin zikr etdiği Kur’ân olur

Vâhid ü Ferd ü Ahad sırrındaki ummân olur

2-Sâdıkın tevhîdini ârif bilir ancak hemân

Ehl-i inkâr meclisinin mürşidi şeytân olur

3-Nefsini emmâreden kurtarmayan âdam değil

Korkudur mahşer yerinde sûreti hayvân olur

4-Ehl-i ucbun bu durur mâhiyyeti bilin hemân

Âhiretde tamunun odu ana kaftân olur

5-Gel beri âr eyleme vahdet sözünü dinle sen

Hâlık’ı zikr eyleyenler hikmet-i Lokmân olur

6-Dû cihânda zâtını göstermez isen yâ İlâh

Cennetü’l-Firdevs-i a‘lâ Vâhib’e zindân olur

7-Vâhibî gam çekme sen vücûdunun sultânısın

Kim buna ikrâr ederse vuslatı Sübhân olur

70

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Kimse bilmez hâlini sen âlem-i hayretdesin

Aç gözün kaldır hicâbı âlem-i vahdetdesin

2-İsm-i a‘zam sırrıdır ervâhını şâd eyleyen

Vâhid ü Ferd ü Ahad tahtındaki ma‘nâdasın

3-Tevhidin keşfinden anla zâtının esrârını

Ol musavver nûr içinde görünen dürdânesin

4-Hak Ta’âlâ emrine sen cân ile kıldın sücûd

On sekiz bin ismile tesmiy’olan esmâdasın

5-Şübheni halleyleyen mürşid-i kâmildir senin

Aşk şarâbı şevkine hayrân olan mestânesin

6-Tâli’in kâline bakdım okudum mi‘râcını

Kalbini ihyâ edip inşâ eden a‘lâdasın

7-Vâhibî keşfindeki Hû’nun kemâli harfidir

Anlasın hakka’l-yakîn bu zikr olan me’vâdasın

71

Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

1-Melek iken hatâ etdim anınçün olmuşam merdûd

Bu la‘net ismini çekdim anınçün olmuşam merdûd

2-Ne olmuş ne olacağı bilirdim cümle ilm ile

Ne fayda kılmadım amel anınçün olmuşam merdûd

3-Tekebbürlük enâniyyet ikisi var idi bende

Sücûd etmeğe âr etdim anınçün olmuşam merdûd

4-Melâik hep sücûd etdi anınçün oldular makbûl

Ve hürmetden cüdâ düşdüm anınçün olmuşam merdûd

5-İnâdımdan bulup durun ebed dinmez gözümden yaş

Hayâsızlık edip durun anın çün olmuşam merdûd

6-İşim nâle vü âh etmek cehennemde ebed kaldım

Hak’ın emrini terk etdim anınçün olmuşam merdûd

7-Ezelki hürmetim fazlım bana bildirmedi cehlim

Bu inkârın belâsından anınçün olmuşam merdûd

8-Benim benlikdeki fi‘lim cemî‘ dillerde destândır

Bana hergiz ilâç yokdur anınçün olmuşam merdûd

9-Bu kahrın lutfu hiç yokdur gazabının kemâlidir

Dilim varmaz eydem tevhid anınçün olmuşam merdûd

10-Bu sözden hiç garazım yok Hak’a ma‘lûm durur fi‘lim

Hidâyet yok bana hergiz anınçün olmuşam merdûd

11-Günâhımdan birisini işit sana diyem bir kez

İlmimde yoğ idi hilmim anın çün olmuşam merdûd

12-Bu da‘vâsında fasl olmaz eğer bilmez isen nefsin

Cibillî hâletim fehm et anınçün olmuşam merdûd

13-Cezâ içün bana Allah sana sırrımı keşf etdi

Müsemmâ oldum ismime anınçün olmuşam merdûd

14-Yeter söyletdin ey mü’min ferâgat eyle sen benden

Dökülmüşdür yüzüm suyu anınçün olmuşam merdûd

15-Mükerremsin beni bildin sana hiç gizli yok durur

Vehâb Âdem’e âsîyem anınçün olmuşam merdûd

72

8 + 8 = 16

1-Yere göğe sığmayanı bende imiş buldum ahî

Aşk bâğının bülbülüyem gördüm gülü geldim ahî

2-Dervişlerin ma‘rifeti bu menzile ermek imiş

Hamdülillâh şükür Hakk’a kendi nefsim buldum ahî

3-Bu gönlüme nisân gibi yağdı benim ilm-i ledün

Bu tevhîdin ma‘nâsına bahrîleyin daldım ahî

4-Evliyânın enbiyânın adı sanı yok bu ilde

Akıl kalkdı gitdi benden mest ü hayrân kaldım ahî

5-Eğer âkil isen anla kulağın var ise dinle

Yer üstüne yer altında güneşleyin doğdum ahî

6-Gözümle gördüğümü çıkıp halka söylemezin

Ma’rifetin bâğçesinde teferrüce geldim ahî

7-Aceb hikmet aceb sırdır bu dilimin söylediği

Bundan öte geçemedim bu menzilde kaldım ahî

8-Vâhib Ümmî’nin vuslatı halka gümân ehle ayân

Düşdü zâtın bahrine cân Hüve Hüve oldum ahî

73

8 + 8 = 16

1-Tıfl-ı ma’nâ gelir her dem îmân sözün söyler bana

Dili Hakk’ın zikrin okur bürhân sözün söyler bana

2-Aşk içinde Hak nûruna gâh mahv olur gâh gark olur

Kendi özin yavı kılar hayrân sözün söyler bana

3-Bin yıl ömrüm olsa öğsem vasfı anın gelmez dile

Cân mürgünü irşâd eder ihsân sözün söyler bana

4-“Küntü kenz”in gizli sırrın eyler ayân etmez nihân

Aklım ermez fehm eyleyem ummân sözün söyler bana

5-Zâhirimin bâtınıdır keşf etdiğim ma‘nâ size

Cism içinde hikmet ile Lokmân sözün söyler bana

6-Âşık gerekdir dinleye sâdık gerekdir anlaya

Dokuz göğü seyr eylemiş seyrân sözün söyler bana

7-“İllâ” dedim “lâ” demezem dost vechinin tevhîdine

Bir acâyib derde düşmüş dermân sözün söyler bana

8-İhfâ ile sırren benim gönlüm evin pür-nûr eder

Her dem gelir dost emrine fermân sözün söyler bana

9-Avâyıkdan mücerreddir hakîkatde anın rûhu

Cemâlinde kemâlin gör Sübhân sözün söyler bana

10-Dili zâkir özü şâkir mükerrem bir vecihdir bu

Dehânından dökülendir reyhân sözün söyler bana

11-Dilindeki tevhîd anın şâhid yeter der Vâhibî

Yedi iklîme hükm eder sultân sözün söyler bana

74

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Münkir olan câhile bir bir melâl eksik değil

Gayr-ı Hak’dan cânına bir bir celâl eksik değil

2-“Lâ”ya mazhar olanın “illâ”dan olmaz kısmeti

Ehl-i ucbun başına bir bir zevâl eksik değil

3-Kendi fi‘lin bilmeyenler kendüyi âdem sanır

Her nefesde anlamaz bir bir vebâl eksik değil

4-Kin kibir buğz u hased her kimde var şeytândır

Nefse nefs dünyâsıdır bir bir kıtâl eksik değil

5-Âkil isen anla sen maksûd olan dost vechidir

Âşıka seyr etmeğe bir bir cemâl eksik değil

6-Kahr u lutfun illetin fehm eyledik biz neydiğin

Hamdülillâh çok şükür bir bir kemâl eksik değil

7-Geldiler dîvâneler cem‘ oldular Allah içün

Şübheler halletmeğe bir bir suâl eksik değil

8-Aşk ile pür-nûr olup feryâd eder cân bülbülü

Tevhidin ma‘nâsına bir bir misâl eksik değil

9-Devr içinde Vâhibî sen fitneden eyle hazer

Söyleşirsen nâs ile bir bir cidâl eksik değil

75

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Yokluğun ma‘nâsını fehm eyledim dîzâr imiş

Rûhuma lâyık olan zâtındaki bâzâr imiş

2-“Küntü kenz”in vahdeti sırrında bir dîvâneyem

Ol makâmın tevhidi nutkumdaki esrâr imiş

3-Ben bana ben demedim çekdim elim buldum Hak’ı

Rü’yetimde gördüğüm vechindeki envâr imiş

4-Cân içinde gizli sırdır terkibi Kur’ân’dadır

Rü’yeti inkâr eden yoldan çıkar azar imiş

5-Vâhibî ağyârı ko sen yâr ile yâr ol yürü

Mâsivânın hürmetinden ehl olan bîzâr imiş

76

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Mürşid olan tâlibe şevkin nişân vermek gerek

Ol hicâbdan geçirip zevkin nişân vermek gerek

2-Ehl-i Hak’dan gayrı kimse anlamaz esrârımı

Bu makâm levvâmedir sırrın nişân vermek gerek

3-Zulmet ilinden geçip cânını âzâd eyleyen

Göz yaşın yer yüzüne döküp nişân vermek gerek

4-Şer‘inin anla meâlin amel-i cismânidir

Ehl-i tevhîd gör ne der vechin nişân vermek gerek

5-Yedi tavr üzre Vehâbî mazharısın Vâhid’in

Ehl-i aşk olan kişi burdan nişân vermek gerek

77

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Ehl-i inkâr meclisinde okuman esrârımı

Câhil ü nâdân içün harc eylemen güftârımı

2-Münkiri fehm eyleyip ilm-i kıyâfet ehl’olun

Bî-hayâdan saklanız zâtımdaki bâzârımı

3-“Lâm-elif lâ raybe” hakkı bu hidâyet cânıdır[136]

Müttakîler duymasın fâş eylemen dîzârımı

4-Cân içinde siz anı eylen nihân etmen ayân

Ol Muhammed Mustafâ vechindeki envârımı

5-Gaflet etmen ârif olun Vâhib’e etmen gümân

Cân içinde fehm edin ma‘mûr eden mi‘mârımı

78

Mefâîlün Mefâîlün Feûlün

1-Gel ey yâr isteyen yârân bulundu

Anın vechindeki seyrân bulundu

2-Risâlet sâhibi nûr-ı Muhammed

Ana mürşid olan bürhân bulundu

3-Yüzü güldür saçı sünbül inan sen

O yüzden zikr olan Sübhân bulundu

4-Biz ana ümmetiz hakka’l-yakînden

Bu câna rahm eden Rahmân bulundu

5-Düşümdür tuş olan Allâhu a‘lem

Bu mülke hükm eden sultân bulundu

6-Okudum aşk ile sırren bu hâli

Gönül levhindeki irfân bulundu

7-Murâd olan budur ilm ü amelden

Maârif söyleyen insân bulundu

8-Bilindi zâhir ü bâtın mesâlih

Hakîkat sînede îmân bulundu

9-Düşen bilir hemân ancak bu remzi

İçinde katrenin ummân bulundu

10-Ölürsem gam değil Hû’dur hayâtım

Bu câna cân olan cânân bulundu

11-Âşıkın ma‘şuka ermek kemâli

Şükür bu menzile pâyân bulundu

12-Eğer âşık isen nûr-ı siyâha

Gel imdi derdine dermân bulundu

13-Cemâlinden götürdü dost nikâbın

Vehâb’ın maksudu a’yân bulundu

79

Mefâîlün Mefâîlün Feûlün

1-Düşelden bu hâle ol cânı buldum

Anın zikr etdiği Kur’ân’ı buldum

2-Okudum aşk ile sırren “Ene’l-Hak”

O yüzde denilen îmânı buldum

3-Cemâlinden cemî‘ âlem münevver

Kemâlinden anın Sübhân’ı buldum

4-Desem vasfın anın gelmez dile hiç

O vechden rahm eden Rahmân’ı buldum

5-Adı Ahmed yazılmış arşda gördüm

O nûrdan derdime dermânı buldum

6-Gözüme görünen nûr-ı siyâhı

Ana mi‘râc eden insânı buldum

7-Gezerken acz evinde ben tuş oldum

İçinde rûhumun ummânı buldum

8-Hakîkat şemsi pür-nûr-ı Muhammed

Şefâat sâhibi sultânı buldum

9-Bu-y-imiş âşıka sırrın hayâtı

Hak’ın lutfundaki ihsânı buldum

10-Hak’ı zikr etmenin budur kemâli

Şükür zâtındaki seyrânı buldum

11-Vehâb’ın tevhidin dinle ademden

O demde ahd olan peymânı buldum

80

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Mâsivâdan uzlet etsin bâkî yârân isteyen

Kalbini pâk eylesin âyîn ü devrân isteyen

Zâtını zikr eylesin in‘âm u ihsân isteyen

Doludur dil cür‘adânı gelsin esrâr isteyen

2-Ehl-i Hakk’ın sözü hakdır anlamaz nâdân olan

Aşka gönül vermemiş dünyâ-y-ile yârân olan

Mâsivâyı neylesin dîzârına hayrân olan

Doludur dil cür‘adânı gelsin esrâr isteyen

3-Ârif olan kişilerin her sözü Rahmânî’dir

Kim bu sırra “lâ” der ise ma‘nada şeytânîdir

Arş ü kürs ü nüh felek tâliblerin seyrânıdır

Doludur dil cür‘adânı gelsin esrâr isteyen

4-Zikrimi fehm eyleyenler Yûsuf-ı Ken‘ânî’dir

Her nefesde şübhesiz tevhîd anın bürhânıdır

Ârifin nutkundaki dost zâtının irfânıdır

Doludur dil cür‘adânı gelsin esrâr isteyen

5-Bu kelâmı anlayanlar evliyâdır bî-gümân

Aç gözün kaldır hicâbı âhir olmuşdur zamân

Cümle ilmin ma‘nasın fehm etdiren Hû’dur hemân

Doludur dil cür‘adânı gelsin esrâr isteyen

6-Evvel ü âhir hüve’l-aşk ehline budur nişân

“Küntü kenz”in lutfu çokdur sâile etmez nihân

Zâkire lâzım değildir bir dahı gayrı beyân

Doludur dil cür‘adânı gelsin esrâr isteyen

7-Vâhib’e mürşid olan tevhîd imiş günden ayân

Gel kabûl et şek getirme mü’mine budur îmân

Emr-i Hak’dan gayrısı efsânedir küllî yalan

Doludur dil cür‘adânı gelsin esrâr isteyen

81

8 + 8 = 16

1-Bizi gelip irşâd eden ehl içinde er kişidir

Hak’dan alıp bu tevhîdi bize veren nûr kişidir

2-Bin yıl anın vasfın desem gelmez dile nic’edeyin

Dört kitâbın hakkı içün peygambere yâr kişidir

3-Hakka’l-yakînden söylerim ma‘rifetin ma‘nâsını

Erenlerin zübdesidir yok değildir var kişidir

4-Söylediğim kardaş sana kelâmu’llâh içindedir

Ârif bilir neydiğini velâyeti gür kişidir

5-Evliyânın himmetidir Vâhib Ümmî’nin sözleri

Aklın ermez senin buna aşkdan gelir sır kişidir

82

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Aç gözün kaldır hicâbı sende gayru’llâhı gör

“Lâm-elif Lâ-raybe”den tevhîd-i zâtu’llâhı gör[137]

2-Ârif isen “lâ”yı ko “illâ”dan anla ma‘nayı

On sekiz bin âlemin içinde seyru’llâhı gör

3-Nefsini fehm eyler isen ma‘nada hakka’l-yakîn

Ol musavver nûr içinde sen bu kenzu’llâhı gör

4-Ârif ol gönlünden âhar bir yere kılma nazar

Ara yerde perde yokdur hasbeten-li’llâhı gör

5-Havf ile recâ makâmı aklımın tahsîlidir

Dört kitâbın evveli nutkumda bi’smi’llâhı gör

6-Da‘vete budur icâbet dânâ âkil cân isen

Mü’minem kalbim içinde gel bu beytu’llâhı gör

7-“Urvetü’l-vüskâ” geçipdir âşıkın gerdânına[138]

Okunan aşkdan gel ey zâhid kelâmu’llâhı gör

8-Aşk-ı sâfîdir sana cismimde cânı söyleden

Tevhidim al diline eğlenme arşu’llâhı gör

9-Şeş cihâtı taşra ko lâzım değil gayrı kelâm

Bî-nişân ü lâ-mekân zâtında rûhu’llâhı gör

10-Nûr-ı Hak’dan yetme mi nutkundaki âb-ı hayât

Aç basîret gözünü aşkdan selâmu’llâhı gör

11-İhtisâr etdik kelâmı ehline ma‘lûm bu söz

Vâhib Ümmî mantıkında dinle emru’llâhı gör

12-Tevhidin zâtından aldıysa bu cânın himmeti

Gizli değil gün gibi nûr-ı cemâlu’llâhı gör

13-Vâhib’e vahdetden açdı râzını ol pâdişâh

Kâl ü kıyl lâzım değildir ayn-ı sırru’llâhı gör

14-Zâhirimle bâtınım tenzîh eder dîzâr içün

Şâhid istersen eğer kalbimde zikru’llâhı gör

15-“Lâ” gidipdir ma‘nada “illâ”yı söyler bu dilim

Vâhib’i irşâd eden kutb-i veliyyu’llâhı gör

83

4 + 4 = 8 (5 + 3 = 8)

1-Benliğini geçmez isen

Yürü sen dervîş olmazsın

Cân gözünü açmaz isen

Yürü sen dervîş olmazsın

2-Halkın içinde fakîsin

Ehlin içinde şakîsin

İblîs’in dolmuş okusun

Yürü sen dervîş olmazsın

3-Sözün yüzün ardın bilen

Yaman söylemezler inan

Anın içün derim sana

Yürü sen dervîş olmazsın

4-Kim zikr eder oldur halîl

Zikr etmeyen anda melîl

Bu sözlere çokdur delîl

Yürü sen dervîş olmazsın

5-Kendin gören şeytân olur

Kendin bilen sultân olur

Hak sırrında pinhân olur

Yürü sen dervîş olmazsın

6-Bu dünyâdan usanmazsın

Peygamberden utanmazsın

Erenlere inanmazsın

Yürü sen dervîş olmazsın

7-Söylenen sözden almazsın

Çekseler yola gelmezsin

Tevhid gölüne dalmazsın

Yürü sen dervîş olmazsın

8-Bu tevhîdin kemâlidir

Kemâlinin cemâlidir

Sâdıkların a‘mâlidir

Yürü sen dervîş olmazsın

9-Sözümüzü hatm edelim

Ma‘nasını hazm edelim

Şimden geri ketm edelim

Yürü sen dervîş olmazsın

10-Ârif sözü birdir hemân

Câhil sözü hârdır hemân

Gönlün evi nârdır hemân

Yürü sen dervîş olmazsın

11-Peygamber’in selâmıdır

Evliyânın kelâmıdır

Sırr-ı hikmet âlemidir

Yürü sen dervîş olmazsın

12-Gayrı sözün ma‘nâsından

İşte haber budur sana

İki yüze bakar iken

Yürü sen dervîş olmazsın

13-Erenler halkın mihengi

Gayrıdan almaz irengi

Vâhibî eylemez cengi

Yürü sen dervîş olmazsın

84

Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

1-Gelindi cân ile zikr et de Lâ ilâhe illallâh

Gelindi cân ile fikr et de Lâ ilâhe illallâh

2-Kelâmu’llâh’da meşhûrdur buyurmuşdur Resûlullâh

Sevâbına nihâyet yok de Lâ ilâhe illallâh

3-Nebîler hep bunu söyler velîler hep bunu söyler

Yazılmış arşın içinde de Lâ ilâhe illallâh

4-Müsemmâ ol bu tevhîde var ise aklın idrâkin

Cennetin kapısın açar de Lâ ilâhe illallâh

5-Vehâbî ne gamı yersin bulundu sûre-i Rahmân

İşidicek kaçar şeytân de Lâ ilâhe illallâh

85

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Dört kitâbın evveli gönlümde bismillâhdır

Besmele bâbındaki nokta ayân Allâh’dır

2-Okumak yazmak budur ayne’l-yakîn hakka’l-yakîn

Dört kitâbın tefsiri ayn-ı kelâmu’llâhdır

3-“Lâ” demezsen tevhide fehm eyledin ahvâlimi

Her nefesde tevhidim irfân-ı zâtu’llâhdır

4-Söyledim şerh eyledim verdim haber zâhid sana

Âşıkın seyr etdiği nûr-ı cemâlu’llâhdır

5-Dört kitâbı tefsir etdim ma‘nası birdir hemân

Anladınsa pes yeter tevhid azîmu’llâhdır

6-Cân içinde cânımın zevki budur hakka’l-yakîn

Âşıka lâzım olan maksûd hemân Allâh’dır

7-Zât-ı Hak’dan gönlüme in‘âmı dinle cân ile

Mü’minem sadrımdaki sâfî imânu’llâhdır

8-“Lâm-elif lâ-raybe”nin vechinden aldım dersimi[139]

Söyleyip söyletdiren fehm eyledim Allâh’dır

9-Gönlüm âbâd eylemez ol zâhidin efsânesi

Mü’mine lâzım olan zikr-i hafiyyu’llâhdır

10-Zikr-i Hû’nun ma‘nası ne aynıdır ne gayrıdır

Cânıma ihsân olan aşkdan selâmu’llâhdır

11-Kâl ü kıyl lâzım değildir perde yokdur arada

Kâr u kesbim her nefes vechinde seyru’llâhdır

12-Câhil ü nâdân sanıp ta‘n eyleme zâhid bize

Düşdüğü bu zümrenin bilgil ki ilmu’llâhdır

13-Âşık ile ma‘şukun sırrındaki ma‘nâya bak

Mü’minin gönlü evi arş-ı azîmu’llâhdır

14-Gönlüme Hak’dan gelen ma‘nâyı dinle cân ile

Ârifin nutkundaki esmâ-yı sıfâtu’llâhdır

15-Yürü var inkârı ko ikrâra gel Allâh içün

Özünü fehm eyleyen Âdem safiyyu’llâhdır

16-Hoş nebîdir Hak katında bir sözü olmaz iki

Âlemi gark eyleyen Nûh-ı neciyyu’llâhdır

17-Dilime verdi kerâmet söyledim bu tevhidi

Demiri mum eden Dâvud halîfetu’llâhdır

18-Devler ü yeller kamu emrinde fermândır anın

Hâtem-i mühr-i Süleymân sırr-ı emînu’llâhdır

19-Dört kitâbın ma‘nası muhabbet bize bürhândır

Ka‘be’yi bünyâd eyleyen İbrâhim halîlu’llâhdır

20-Hikmet ile dilime ahsen gelen tevhîdi gör

Derdini dermân bilen Eyyüb nebiyyu’llâhdır

21-Ârifin tevhîdini bir bir sana etdim beyân

Tûr dağında söyleşen Mûsâ kelîmu’llâhdır

22-Nâzır ol ihyâ edipdir gönlümü tevhîd-i zât

Mürdeler ihyâ eden Îsâ-yı rûhu’llâhdır

23-Zâhir oldu dilime nûr-ı nübüvvet himmeti

Dü cihânın şemsi ol nûr-ı Habîbu’llâhdır

24-Hakk’a ma‘lûm bilmesi yokdur nihâyet fazlına

Ol şefâat sâhibi nûr-ı şefîu’llâhdır

25-Gelmemişdir gelmeyiser bir dahi akrânı yok

Hazret-i Zehrâ’yı gör ne sâlihatu’llâhdır

26-Hak Taâlâ hûb yaratmış dahi doymaz dostuna

Hazret-i Hamza’yı gör sâhib-kırânu’llâhdır

27-Bin salavât rûhuna yokdur nihâyet fazlına

Ammisi Peygamber’in Abbâs azîzu’llâhdır

28-Tâlib-i fakr u fenâ içinde bir dîvâneyem

Evliyâ ser-çeşmesi Alî veliyyu’llâhdır

29-Kalbimin şükrü budur ayne’l-yakîn hakka’l-yakîn

Bizi irşâd eyleyen sırr-ı Aliyyu’llâhdır

30-Zübde-i ervâh-ı âlem diyeyin kimdir sana

Ol Hüseyn ile Hasan şâh-ı şehîdu’llâhdır

31-Zikr ile fikr eyleriz biz anların ahvâlini

Dilime ahsen gelen Zeyn-i ibâdu’llâhdır

32-Bunların rûhun sorarsan cedd-i a‘lâsındadır

Gör Muhammed Bâkır’ı ma‘nâda sırru’llâhdır

33-Âcizem hem kâsıram yâ nice şerh etsin dilim

Söylediğim Mûsa-yı Kâzım veliyyu’llâhdır

34-Ehl-i Hak’dır “lâ” deme şekk ü gümânım yok benim

Cân gözüyle gör Alî Mûsâ rızâu’llâhdır

35-Vâcib oldu demesi biz bunları medh eyleriz

Emr-i Hakk’a baş eğen Ca‘fer Sadîku’llâhdır

36-Hikmet ile söylerim bu tevhidin ma‘nâsını

Vâsıl olan Hazret’e şâh-ı Takıyyu’llâhdır

37-Âlem-i gayb ü şehâdetden getirdim nüshasın

Keşf-i esrâr etdiğim imâm Nakıyyu’llâhdır

38-Bunların biz cümlesin derc eyledik verdik haber

Gel gör imdi ol Hasan kim Askeriyyu’llâhdır

39-Derdmend miskîn Vehâbî sözünü hatm eyledi

Sırr içinde dediğim Mehdî zamânu’llâhdır

86

8 + 8 = 16

1-Şeytân kovsa da yetişmez doğru yola gidenlere

Îman Kur’ân yoldaş olur şeyh ardınca uyanlara

2-Enbiyânın evliyânın izleridir izlediğim

Allah kendi yardım eder bu tevhîdi diyenlere

3-Âşık ile ma‘şûk sırrın inanmazsın desem sana

Cümle melek la‘net okur tevhîdime gülenlere

4-Ayne’l-yakîn hakka’l-yakîn doğru sözüm budur benim

Temessükdür şekk eyleme ma‘nâ yüzün soranlara

5-De dediler dedim sana inanmazsan kardaş bana

Armağandır ma‘rifetim dost zâtını soranlara

6-Bir gizlice sözüm vardır ben değilem diyen size

Aşkdan nasîb kısmet yokdur bu tevhîdi yerenlere

7-Bu menzile erdiğimin ma‘nâsını derem sana

Kendi nefsim kul eyledim Hak’dan alıp verenlere

8-Yol eriyiz gidiyoruz inanmayan gelsin görsün

Sırdan selâm ilediriz makbûlâtda kalanlara

9-Yetmiş bin kitâb ma‘nâsı dilimdedir söylediğim

Hak kapısı açılmışdır eksikliğin bilenlere

10-Muştucunun ulayını muştularım âşıklara

Gönl’evine îmân gelir bu şi‘rimi yazanlara

11-İbtidâsın intihâsın derc eyledim verdim haber

Hâil olur bir yer yokdur aşk şarâbın içenlere

12-Yarın anda olacağı bugün bunda gösterirler

Başın cânın teslim eyle gönül çirkin yuyanlara

13-Vâhib Ümmî ne der sana kulak dutar dinler misin

Gizli sırlar olur ayân aşk sâzını çalanlara

14-Kümmel mükemmel ârifin irşâdına budur delîl

Hak’dan vergidir sunulur şeyh yanında duranlara

15-Vâhib Ümmî çok söyledin eydür yeter verdin haber

Hergiz zevâl ermez imiş doğru yolu gidenlere

87

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Âşıkın ervâhı sensin yâ Muhammed Mustafâ

Hak Taâlâ vârisisin yâ Muhammed Mustafâ

2-Dertliyem dermâna geldim yalvarayın tapuna

Lutfun ile kıl şefâat yâ Muhammed Mustafâ

3-Âsiyem çokdur günâhım bildiğim budur benim

Nûrun ile kıl şefâat yâ Muhammed Mustafâ

4-Çâresizem tâkatim yok ağlayıp yalvarmağa

Varlığınla kıl şefâat yâ Muhammed Mustafâ

5-Vâhibî lâyık değildir vasfını zikr etmeğe

Sen nebîler serverisin yâ Muhammed Mustafâ

88

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Cânımın cânânı sensin yâ Muhammed Mustafâ

Sıdkımın îmânı sensin yâ Muhammed Mustafâ

2-Kalbimi ihyâ eden “seb’a’l-mesânî” sırrıdır[140]

Ârifin mihmânı sensin yâ Muhammed Mustafâ

3-Gün gibi aşkâre geldin âleme ey âfitâb

Sen Kerîm’in rahmetisin yâ Muhammed Mustafâ

4-Bî-nişân ü lâ-mekân sırrında gördüm zâtını

“Küntü kenz”in mazharısın yâ Muhammed Mustafâ

5-Vâhib’in zikri budur okur cemâlin vasfını

Cümlenin sensin delîli yâ Muhammed Mustafâ

89

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Cümle ervâhın cemâl-i zâtısın ey pâk-i dîn

Şübhemiz yokdur bizim ey âyet-i bürhân-ı dîn

2-Mazhar-ı zâtsın bugün bu resm ile bildik seni

Mü’mine sensin refîk hakka’l-yakîn ey pâk-i dîn

3-“Küntü kenz”in mazharısın on sekiz bin ism ile

“Le mâ halaktü’l-eflâk” şânındadır ey pâk-i dîn[141]

4-Vahdet-i nûr-ı İlâhî’den sözüm ayne’l-yakîn

Tevhidin ma‘nâsına sensin delîl ey pâk-i dîn

5-Cümle mürsel tâcısın hem ümmetin mi‘râcısın

Vâhid ü Ferd ü Ahad envârısın ey pâk-i dîn

6-Çekdik îmân askerin âfâkda münkir üstüne

Kâfirin mahv oldu küfrü kalmadı ey pâk-i dîn

7-İsm-i a‘zam zikrinin sen kutbusun günden ayân

Hak Taâlâ fazlı sensin Vâhib’e ey pâk-i dîn

90

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Cümlenin maksûdu sensin yâ Muhammed Hak bilir

Âşıkın ma‘şûku sensin yâ Muhammed Hak bilir

2-Kimse bilmez her nefes vechinde hayrân olduğum

Nutkumun muîni sensin yâ Muhammed Hak bilir

3-Vâhid ü Ferd ü Ahad envârısın günden ayân

Tâc-ı izzet dâr-ı Hak’sın yâ Muhammed Hak bilir

4-Tevhid-i zât-ı İlâhî sırrının envârısın

“Küntü kenz”in gevherisin yâ Muhammed Hak bilir

5-On sekiz bin âlem içre ârifin îmânısın

Mü’minin sensin hayâtı yâ Muhammed Hak bilir

6-Evliyâ vü enbiyâ medhinde âcizdir senin

İlm-i hikmet ma‘denisin yâ Muhammed Hak bilir

7-Zâhir ü bâtın hüve’z-zikrinde sensin Vâhib’in

Âb-ı Kevser aynı sensin yâ Muhammed Hak bilir

91

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Yâ Muhammed her nefes dîvâneler hayrân sana

Hamdülillâh çok şükür bu cânımız mihmân sana

2-Evvel ü âhir hüve’l-hak sendedir sen Hak’dasın

Anlamaz nûr-ı Hudâ’yı olmayan kurbân sana

3-Aşk içinde anladım sen “Küntü kenz”in varısın

Bî-nişân ü lâ-mekân sırrı hemân seyrân sana

4-İlm-i hikmet ma‘nasın vechinde biz hatm eyledik

Cümle mü’min vahdeti hakka’l-yakîn pinhân sana

5-Ehl-i tevhîd anladı hâlen bu sırrın ma‘nasın

“Lâm-elif lâ-raybe”den açıldı bu Kur’ân sana[142]

6-Emr-i ma‘rûf nehy-i münker senden oldu âşikâr

On sekiz bin âlem içre cümle dil fermân sana

7-Vâhib’in eksiği çokdur vasfına lâyık değil

Cennet-i a‘lâda âşık hûri vü gılmân sana

92

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Âşıkın sensin muîni yâ Muhammed yâ Ali

Sıdkımın sensin delîli yâ Muhammed yâ Ali

2-Kalbimin ihyâsına sensin sırâta’l-müstakîm

Mazhar-ı nûr-ı Hudâ’sın yâ Muhammed yâ Ali

3-Anladım “ümmü’l-kitâb”ın sırrını günden ayân[143]

Ârifin irfânı sensin yâ Muhammed yâ Ali

4-“Küntü kenz”in kapısın bu ism ile açdık bugün

Zât-ı a‘zam zikri sensin yâ Muhammed yâ Ali

5-Vâhib’e ma‘nâ bugün tevhîd ile oldu ayân

Hak Taâlâ sırrı sensin yâ Muhammed yâ Ali

93

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Anla sen ey cân bugün vechinde pinhân Mustafâ

Söyle nûrundan eser sırrında pinhân Mustafâ

2-“Lâm-elif lâ-raybe”den tefsîr olan “ümmü’l-kitâb”

Âyet-i Kur’ân’a bak levhinde seyrân Mustafâ

3-Cânına erdi hidâyet diline esrâr-ı aşk

Anla sen hakka’l-yakîn zikrinde bürhân Mustafâ

4-Âşıka olmaz devâ kâl ehlinin efsânesi

Ver salavât sıdk ile derdine dermân Mustafâ

5-Vâhib’e Hakk’a’l-yakîn zâtından ermişdir nidâ

Âşık-ı bî-çâreler râhında kurbân Mustafâ

94

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Ay cemâlindir senin “Lâ seyfe illâ Zülfikâr”

Dost kemâlindir senin “Lâ seyfe illâ Zülfikâr”

2-Anladım hâlen künh-i sırr-ı Aliyyü’l-Murtazâ

Hak celâlindir senin “Lâ seyfe illâ Zülfikâr”

3-Âşıkın ma‘şûku sensin yâ Muhammed Mustafâ

Bu misâlindir senin “Lâ seyfe illâ Zülfikâr”

4-Mîm ü ayn şânındadır “Kul ındehû ümmü’l-kitâb”[144]

Aşk misâlindir senin “Lâ seyfe illâ Zülfikâr”

5-Vâhib’in eşgâlini mahv eyledi tevhîd-i zât

Bu kıtâlindir senin “Lâ seyfe illâ Zülfikâr”

95

Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

1-Bugün meydân-ı aşk içre imâm oldum uyan gelsin

Geçip nâmûs u ârından cana başa kıyan gelsin

2-Muhammed zikrinin keşfin bize vâcib ayân etmek

Dilim söyler canım dinler bu tevhîdi diyen gelsin

3-Cemâli şem‘inin şevki beni ney gibi inletdi

Bize Hak’dan budur kısmet îmân donun giyen gelsin

4-“Ene’l-Hak” sırrını dinle budur ilhâm-ı Rabbânî

Yedi esmâ beyânıdır bu ma‘nâdan duyan gelsin

5-Vâhib’den vâhid-i esrârı bu mülke destân oldu

Bu sırr-ı Ka‘be’dir kalbim ziyâret eyleyen gelsin

96

Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

1-Ben ol keşf-i İlâhî’yem yalansın sen diyen gelsin

Hak arşında Süleymân’am nâ-haksın sen diyen gelsin

2-Bize ol Zü’l-celâlu’llâh nasîb etdi bu me’vâyı

Geçip “lâ”nın fesâdından bu “illâ”ya uyan gelsin

3-Sekiz uçmağın envârı güneş gibi ayân oldu

İçip aşkın hayâtından bu esrâra uyan gelsin

4-Bu sevdâya gönül vermen işid sana diyem bir kez

Selâmet hırkasın giyip bu Hak nûrun gören gelsin

5-Vâhib’in vuslat-ı keşfi bu zikr ile beyân olsun

Budur nasîhatim li’llâh bu tevhîde uyan gelsin

97

Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

1-Bu aşkın cür‘asın cândan içen âşık bugün gelsin

Münâfıklar atar sengi bu hicrâna döyen gelsin

2-Ne zâhirden ne bâtından birisinden haber sorman

İmâmın Ferd ü Vâhid’dir bu ma‘nâya uyan gelsin

3-Gönül maksûduna erdi göründü âyet-i bürhân

Anın zâtı kemâlinden bu ta‘bîri duyan gelsin

4-İlâhî’den bu ilhâmdır inâd etme bize zâhid

Yedi deryâ sebîl olmuş gönül çirkin yuyan gelsin

5-Vehâb’ın sırrı gevherdir eğer Hû zikrin anlarsan

Muhammed tâc-ı Ahmed’den giyilmişdir giyen gelsin

98

Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

1-Merâtib seyrin istersen gel esmâdan haberdâr ol

Ere gör “Kâbe kavseyn”e ev ednâ’dan haberdâr ol[145]

2-Bu mir’ât-ı mücellâdan ayân oldu cemâlu’llâh

İçip âb-ı zülâlinden müsemmâdan haberdâr ol

3-Gider bu gafleti senden ayır bu cânını tenden

Sana yakın durur senden bu vahdetden haberdâr ol

4-Makâm-ı zühd ü takvâdan haber sorma bize zâhid

Tecellî âşıkın kârı tesellâdan haberdâr ol

5-Vehâbî câmını aşkın içelden derdile hayrân

Bu sır bir “kenz-i mahfî”dir muammâdan haberdâr ol

99

Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

1-Gel âşık mekre aldanma bu esmâdan haberdar ol

Murâdın sırr-ı zât olsun müsemmâdan haberdâr ol

2-Karârgâhım benim hâlen fenâfi’llâh makâmıdır

Bu nutkun hâlıkı Hak’dır bu esrârdan haberdâr ol

3-Benim ikrârım ihlâsım Aliyye’l-Murtazâ sırrı

Delîlim ism-i a‘zamdır bu kimyâdan haberdâr ol

4-İlâhî’den işit ey cân hitâbın nûr-ı a‘lânın

Eregör “Kâbe kavseyn”e bu ma‘nâdan haberdâr ol[146]

5-Cenân ilmi ayân oldu bu tevhîdin kemâlinden

Vehâb’ın gönlü âlimdir bu me’vâdan haberdâr ol

100

Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

1-Fenâfi’llâh makâmında kalan deyyâra den gelsin

Bu sırra müstemi‘ olsun evliyâ nediğin bilsin

2-Bu cânın vahdeti sırrı Muhammed Mustafâ’dandır

Cemâli nûru esmâdan enbiyâ nediğin bilsin

3-Bekâbi’llâh makâmında okunan zâtın esrârı

Ârifin zikri a‘lâdır asliye nediğin bilsin

4-Anın zâtı kemâlinden okusun hikmet esrârın

Gidersin şirki kalbinden tasfiye nediğin bilsin

5-Meâli zühd ü takvânın nihâyet cennet-i a‘lâ

Ana ârif nazar kılmaz tezkiye nediğin bilsin

6-Buna âr etmesin zâhid Kelâmu’llâh’da âyetdir

Okunan hikmet ilminden râzıye nediğin bilsin

7-Murâd aşk-ı İlâhî’den nağam ilhâm eden Hak’dır

Şifâ-yı ism-i a‘zamdır marzıyye nediğin bilsin

8-Muhammed ümmeti olan içer âbın hayâtından

Bu bahrin aslı deryâdır safiye nediğin bilsin

9-Vehâbî Hakk’ın emriyle nihân ilmin ayân eyler

Bugün insân olan gelsin sûfiyye nediğin bilsin

101

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Anladınsa nefsini ahdine ikrâr eyledin

Bilmedinse nefsini ahdinde noksân eyledin

2-Hak kelâmın dinleyip sen kendine yâd etmedin

Özünü zulmete saldın kabrini dar eyledin

3-Hâb-ı gafletden uyanıp cismini pâk etmedin

Bilmedin bâzârını Hû zikrin inkâr eyledin

4-Sen hevâ-yı hırsa uydun rûhunu şâd etmedin

Âsi oldun emrine gör yerini nâr eyledin

5-Zâyi‘ etdin ömrünü cisminde cânı bilmedin

Hak Taâlâ hürmetinden kendini dûr eyledin

6-Aşk elinden içmedin peymâneyi zâhid bugün

Kudret-i nûr-ı Hudâ’yı sormağa âr eyledin

7-Mâsivâ sevdâsına bend eyledin Hak varlığın

Âyet-i bürhân hakıyçün kalbini hâr eyledin

8-Zâhide mevtî belâdır zâtını sevmek senin

Hamdülil’lâh çok şükür âşıka dîzâr eyledin

9-“Va‘dühû va‘dü’l-emîn” âriflerin şânındadır[147]

Küntü kenz’in Vâhibî arşında bâzâr eyledin

102

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Kişi hâk olmak gerek Hakk’ın kelâmın söyleye

Fi‘li pâk olmak gerek zikrin devâmın söyleye

2-“Lâm-elif lâ-raybe”yi tefsîr ede vahdetde bakan[148]

Âşık oldur her nefes rûhun kemâlin söyleye

3-Okusun envâr İlâhî sırrının esrârını

Zâtına hayrân olup aşkın dîvânın söyleye

4-İsm-i a‘zam hattını vechinde yazmışdır senin

Ölmeden ölmek gerek ma‘nâda îmân söyleye

5-Sana hâl olmaz Vehâbî zâhidin efsânesi

Gönlünü dar eyleme keşf ede Rahmân söyleye

103

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-İkilikden geçmeyince vahdete ermez gönül

Kâl ü kıylden geçmeyince vahdete ermez gönül

2-Ârifin tevhîdini gel dinle sen zâhid bugün

İsm-i a‘zam olmayınca âyete ermez gönül

3-Cân ü dil zikrini gör kim âşıkı hayrân eder

Bil hidâyet ermeyince hayâta ermez gönül

4-Hem kerâmet hem selâmetdir sözüm âbid sana

Bilmeyince nefsini ol Vâhid’e ermez gönül

5-Her nefes budur sözüm dostlar benim Allâh içün

Hâk ile hâk olmayınca Hâkim’e ermez gönül

6-İsm-i zât ile bugün dürr ü cevâhir söyleriz

Vasıl-ı Hak olmayınca Hâlık’a ermez gönül

7-Vâhibî sen cânını dost yoluna eyle fedâ

Fakr ile fahr olmayınca Hazret’e ermez gönül

104

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Tâ ezelden gelmişiz ahd ile amân üstüne

Hamdülillâh ârifiz tevhîd-i îmân üstüne

2-Mazhar-ı nûr-ı Hudâ’yız sırrının esrârına

İnmişiz âlemde biz âyât-ı Kur’ân üstüne

3-“Alleme’l-esmâ”da gördüm rûhumun mi‘râcını[149]

Konmuşuz âlemde biz bu âb-ı hayvân üstüne

4-Ehl-i vahdet âşıkız bu hakda gerçek sâdıkız

Düşmeziz âlemde biz hûri vü gılmân üstüne

5-Rûhuma eren hidâyetdir benim zâhid bugün

Ehl-i derdiz gelmişiz âlemde dermân üstüne

6-Cânımı hayrân eden Hû zikrinin envârıdır

Biz hümâyız konmazız âlemde inkâr üstüne

7-Vâhib’in mutlak sözü hakka’l-yakîn zâhid bugün

Keşf-i Rahmân söyleriz âlemde dîzâr üstüne

105

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Kalb içinde secde kıldım hâk olan hâk üstüne

Gayrıyı nakş etmeziz bu pâk olan pâk üstüne

2-Fakr ile fahr olduğum nûr-ı saâdetdir bana

Hak Taâlâ emridir biz çekeriz baş üstüne

3-Âlem-i emsâle geldik zâtını zikr etmeğe

Ehl-i aşkız komazız bir taşı taş üstüne

4-Akl-ı evvel tâatıdır da‘vetim zâhid benim

Hû deriz Allah içün şevk ile nakkâş üstüne

5-Tevhidin sırrın duyan Firdevs-i a‘lâdan geçer

Vâhibî hakdır sözün ma‘nâda yoldaş üstüne

106

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Tâ ezelden aşk ile biz yana gelmişlerdeniz

Cân u başı terk edip kurbâna gelmişlerdeniz

2-Varlığım mahv eyledi “innâ fetahnâ” âyeti[150]

Cümleye budur delîl Kur’ân’a gelmişlerdeniz

3-Zâhidin zühdü hicâb olmuşdur anın zâtına

Âlemi seyr eyleyi seyrâna gelmişlerdeniz

4-Dost cemâli şem‘ine pervânedir cânım benim

Ay ü gün hakkı bugün devrâna gelmişlerdeniz

5-Biz hava şahbâzıyız akl ü amel ermez bize

Bu Muhammed devrine dîvâna gelmişlerdeniz

6-On sekiz bin âlemin nûru hicâb olmaz bize

Dinle sırrım keşfini irfâna gelmişlerdeniz

7-Vâhib’in zikri budur ilme’l-yakîn hakka’l-yakîn

Bu hidâyet üzre biz Sübhân’a gelmişlerdeniz

107

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Tâ ezelden aşk ile bürhâna gelmişlerdeniz

Zâtını zikr eyleyi Kur’ân’a gelmişlerdeniz

2-Fâil-i mutlakdan özge kimse yâr olmaz bize

Bil anın emrindeki fermâna gelmişlerdeniz

3-Ârif-i bi’llâh olan “lâ”nın kelâmın söylemez

Dost kelâmın söyleyi insâna gelmişlerdeniz

4-Ceddimiz rûh-ı Muhammed biz anın evlâdıyız

Âlem-i Bezm-i Elest îmâna gelmişlerdeniz

5-Vahdetim keşfindeki “kul ındehû ümmü’l-kitâb”[151]

Cân içinde cân ile cânâna gelmişlerdeniz

6-Hikmeti câmını sundu ben anı nûş eyledim

Derd-i hasret bâğına dermâna gelmişlerdeniz

7-Gönlümüz âlim kılan zât-ı İlâhî’dir bizim

Mecmau’l-bahreyne bak ummâna gelmişlerdeniz

8-Ârif olan anladı “lâ” ile “illâ” nediğin

Yanuban yakılmağa külhâna gelmişlerdeniz

9-Geçmişiz dünyâ vü uhrânın gamından bî-gamız

Hakk’ı biz fehm eyledik rindâne gelmişlerdeniz

10-Bize kâr etmez nasîhat kimse ibrâm etmesin

Kâl ü kıylden geçmişiz merdâne gelmişlerdeniz

11-Mustafâ rûhunda biz halvetde-y-idik ol zamân

Evliyâ sırrındaki meydâna gelmişlerdeniz

12-Kâli bilmez hâli bilir derdmend bîçâreyiz

Ahdimizde sâdıkız kurbâna gelmişlerdeniz

13-Bu vücûdum gerdişinden söyledi ay ile gün

Gökleri seyr eyleyi seyrâna gelmişlerdeniz

14-Aşkımın bâzârı hakdır şübhe yokdur zâhidâ

Bu fenâ mülküne biz destâna gelmişlerdeniz

15-Ver salavât şevk ile evlâdına ashâbına

Mustafâ vechindeki erkâna gelmişlerdeniz

16-Vâhid ü Ferd ü Ahad envârına budur hicâb

Başımız aldık ele çevgâna gelmişlerdeniz

17-Aklımı cem‘ etmeğe kuvvet komaz esrâr-ı aşk

Ma‘na yüzün zikr ede irfâna gelmişlerdeniz

18-Cân ü dilden dediler “yâ Hayyu Kayyûm es-Samed

Ahmed’in zikrindeki Rahmân’a gelmişlerdeniz

19-Zâhirim hem bâtınım ma‘mûr eden “ümmü’l-kitâb”[152]

Âşıkız hem sâdıkız handâna gelmişlerdeniz

20-Vâhib’e hakka’l-yakîn feth eyleyen Fettâh Muîn

Hamdülillâh çok şükür Sultân’a gelmişlerdeniz

108

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Vâhid ü Ferd ü Ahad’sın cân içinde şübhe yok

Sırrına kim erdi-y-ise âkibet üryân olur

2-Zâtını zikr eylemek in‘âm-ı ihsândır bize

Kim seninle yâr olursa gönlü gülistân olur

3-Tayyib ü tâhir olan anlar bu remzi hâl ile

Kim sana cânın verirse zâtına kurbân olur

4-İ‘tibârı mâsivânın gayr-ı Hak’dandır bize

Kim ana mazhar olursa câhil ü nâdân olur

5-İlm ile hilmin kemâli tevhidin esrârıdır

Fazlına kim erdi ise ma‘nada insân olur

6-Cümle mü’min fazlın ile emrine fermân senin

Kim sana kul oldu ise âleme sultân olur

7-Sormağa âr etdiler ma‘nâ-yı mutlakdan haber

Kim sana yakîn olursa ameli Kur’ân olur

8-Kâlini hâl etmeyen bilmez ibâdet nediğin

Kim sana mihmân olursa sîreti îmân olur

9-Zühd ü takvâ-yı amel Vâhib’e zâtındır senin

Kim sana hem-râz olursa aşk ile handân olur

109

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Zikrimiz tesbîhimiz tevhîd-i zâtındır senin

Okunan envâr-ı Hak ma‘nâda zâtındır senin

2-Câhil ü nâdân ne bilsin “küntü kenz”in vahdetin

Ârifin sırrındaki vahdetde zâtındır senin

3-Hacc-ı ekberdir cemâlin yâ İlâhî şeksizin

Anladım yâdımdaki isminde zâtındır senin

4-Va‘z eden nâsihi gör fehm etmedi bir noktayı

Evvel ü âhir hüve nûrunda zâtındır senin

5-Vâhib’in şerh etdiği “kul ındehû ümmü’l-kitâb”[153]

Fazlın ile anladım vechinde zâtındır senin

110

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Aşkına düşen senin bu âleme rüsvâ imiş

Anladım hâlen bunu âdemd’olan sevdâ imiş

2-Şübhe halloldu cemâlinden Hak’ın zâhid bugün

“Urvetü’l-vüskâ”yı gör insandaki me’vâ imiş[154]

3-Âşıkın zikrindeki “ümmü’l-kitâb”ın sırrıdır

Düşmeyen bilmez bunu tevhîd ulu deryâ imiş

4-Her nefes yâd etdiğim “seb‘a’l-mesânî”dir benim[155]

Dört kitâbın zübdesi vechindeki ma‘nâ imiş

5-Gussa deryâsında dalmaz ârifin vicdânı Hû

Anlayan ismini zâtın nüsha-i kübrâ imiş

6-“Mecmau’l-bahreyn”de içdik biz hayâtın cür‘asın

On sekiz bin âleme illet olan esmâ imiş

7-Akl evinde neylesin dost şem‘inin pervânesin

Dü cihânın lezzeti aşk ehline ferdâ imiş

8-Enbiyâ vü evliyâ kahrında lutfun buldular

Ma‘lum oldu cümlesi hemân kuru gavgâ imiş

9-Yedi bin yetmiş maârif keşfidir esrârımız

Vâhib’in zikrindeki gelsin gören Mevlâ imiş

111

Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

1-Cemâlin şem‘-i nûrundan görünen ayn-ı zâtındır

Bu mir’ât-ı mücellâdan görünen ayn-ı zâtındır

2-Benim ma‘şûk İlâhımsın seni tahkîk bilen cândır

Bu tevhîdin kemâlinden görünen ayn-ı zâtındır

3-Bugün vuslatda vahdetdir hayâtın âb-ı Kevser’dir

Yedi burcun makâmından görünen ayn-ı zâtındır

4-Bekâ câmını içelden bu cân hayrân u mest oldu

Bugün ol rûh-ı kudsîden görünen ayn-ı zâtındır

5-Vehâbî Ahmed’e sordu îmân-ı kâmilin vechin

Hû zikrinin makâmından görünen ayn-ı zâtındır

112

Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

1-Bize zâtın kemâlinden inâyet eyle yâ Rabbî

Habîbin Mustafâ hakkı hidâyet eyle yâ Rabbî

2-Ki bir âsî günahkârım sana lâyık işim yokdur

Cemâlin nûru hakkıyçün hidâyet eyle yâ Rabbî

3-Bizim nâz ü niyâzımız kabûl eyle İlâhî sen

Kemâlin hürmeti hakkı hidâyet eyle yâ Rabbî

4-Bu cân isyâna gark oldu vefâsız dünya zevkinden

Kelâmın ma‘nası hakkı hidâyet eyle yâ Rabbî

5-Vehâb’ın maksûdu senden Hû zikrinin makâmıdır

Hayâtın nûru hakkıyçün hidâyet eyle yâ Rabbî

113

Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

1-Bizim Firdevs-i a‘lâmız celâlindir senin yâ Rab

Bu sırra düşmeyen bilmez dîzârındır senin yâ Rab

2-Hidâyet zikrinin nûru beni aşk ile çâk etdi

Dilimde söylenen kudret kemâlindir senin yâ Rab

3-Cevâbım âyet-i bürhân münâfıklar inanmazlar

“İnne rabbek le-bi’l-mirsâd” kelâmındır senin yâ Rab[156]

4-Çün ol a‘lâ-yı ervâhdan nidâ etdin bize bir kez

“Elestü bi-rabbiküm” hakkâ hitâbındır senin yâ Rab

5-Benim ikrârım ihlâsım senin vechindedir her dem

Okunan “Âyetü’l-kürsî” kitâbındır senin yâ Rab

6-Bu derd ile yanan zâhid uyanır hâb-ı gafletden

On iki burcun envârı hisârındır senin yâ Rab

7-Senin vechindeki şevkdir beni nâlân eden her dem

Yüzün “seb‘a’l-mesânî”dir hayâtındır senin yâ Rab[157]

8-Bana keşf oldu fazlından bugün Tâhâ ile Yâsîn

Okundu ilm-i eflâkin sıfâtındır senin yâ Rab

9-İlâhî keşfini dinle budur ilhâm-ı Rabbânî

Od u su toprak u yel çün nikâbındır senin yâ Rab

10-Bugün Mescid-i Aksâ’da ibâdet lezzetin buldum

Beden ebrârının zevki sevâbındır senin yâ Rab

11-Hasene nûruna bunlar yârın Firdevs’de hep garkdır

Geçer ukbâ makâmından cevâbındır senin yâ Rab

12-Âfâkın mekri def‘ oldu fenâ fi’llâh makâmında

Bu mü’min kulunun kalbi tavâfındır senin yâ Rab

13-Eğer dünyâ eğer âhir birisinden murâdım yok

Benim dilimdeki feryâd firâkındır senin yâ Rab

14-Senin vasfın tamâm olmaz diyen zâkirdedir hikmet

Sekiz uçmak bu âşıka duzâhındır senin yâ Rab

15-İçen âb-ı zülâlinden seni pinhân eder her dem

Habîbin varlığı nûru çerâğındır senin yâ Rab

16-Vehâb’ın derdine dermân senin zâtından ermezse

Nic’etsin çâresi yokdur azâbındır senin yâ Rab

114

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Zâtına hayrân olan zann ü gümânı neylesin

Sırrına hem-râz olan bâğ-ı cinânı neylesin

2-Yanmağa geldik bugün “Kâlû belâ”dan derd ile[158]

Hû makâmın zikr eden cân u cihânı neylesin

3-Cennetü’l-Firdevs-i a‘lâ cevher olsa bakmayam

Ma‘şuka âşık olan kevn ü mekânı neylesin

4-Mescid-i Aksâ’da kıldım tâatin akvâsını

Tâlib-i dîzâr olan fânî damânı neylesin

5-Bu kelâmın ma‘nası cânımdadır zâhid benim

Vâhib’in maksûdu Hak gayrı îmânı neylesin

115

Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

1-Didârın nûruna yâ Rab bu cân mest ü harâb oldu

Okundu hikmet esrârı yazıldı bir kitâb oldu

2-Bugün ol kenz-i mahfîden okudum Âyetü’l-kürsî

Bi-hamdi’llâh dokuz gökden nâ-hak hükmü ırâğ oldu

3-Yalan ahkâmının nakşı silindi levh-i mahfûzdan

Benim rûhum selâmetdir İlâh’ımdan hitâb oldu

4-Bekâ bi’llâh makâmında kelâmın zübdesin dinle

Bu zikrin nûru kalbimde hidâyetden hisâr oldu

5-Kemâl-i vahdetindendir dilimde söylenen kudret

Vehâb’ın cümle varlığı yıkıldı hep türâb oldu

116

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Cümle âlem zâtına yâ Rab senin hayrândır

Âşıkın zikrindeki vechindeki Kur’ân’dır

2-Anlar isen gel beri zâhid bu sırrın ma‘nasın

Ahsen-i takvîm olan hakka’l-yakîn insândır

3-Zâkiriz hem şâkiriz bir kimseye ta‘n etmeziz

Ahdimiz budur bizim cân tevhîde kurbândır

4-Akl-ı evvel nûrunun evlâdıdır ervâhımız

İsm-i a‘zam varlığı hep iklîme sultândır

5-Farz u vâcib emr-i ma‘rûfdur bizim tahkîkimiz

Her nefes yâd etdiğim dostlar benim îmândır

6-Gayrıya kılmaz ibâdet ârif-i bi’llâh olan

Ehl-i Hakk’ın maksudu rahm eyleyen Rahmân’dır

7-Kalbime in‘âm olan ihsân budur hâlen bugün

Hamdülillâh çok şükür aşk Vâhib’e bürhândır

117

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Fazlına bel bağladım yâ Rab senin dört yâr ile

Yâ İlâhî kıl hidâyet âyet-i bürhân ile

2-Aşk ile serbâz olup kalbini pür-nûr eyleyen

Tâlib-i dünyâ olup yâr olmasın ağyâr ile

3-Tevhid-i zât-ı İlâhî’den haber budur bize

Anla sırrın ma‘nasın bu sendeki esrâr ile

4-Yâr elinden içmişiz peymâneyi zâhid bugün

Rûhunu şâd eyle gel bu söylenen güftâr ile

5-Sekiz uçmak kıymet olmaz Vâhibî bu tevhide

Vâsıl-ı Hak’sın bugün vahdetde olan bâzâr ile

118

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Âlemü’l-gaybın cemâli sırrının evlâdıyız

Biz Muhammed Mustafâ envârının emvâcıyız

2-“Men aref” ma‘nâsıdır esrârımız zâhid bizim

Od u su toprak u yel hâlen anın dört yâriyiz

3-Ol Habîb’in rü’yeti şânında geldik âleme

Zikrimiz nûr-ı saâdet Hak bilir hem-râzıyız

4-Ma‘den-i sıdk u safâdan erdi câna vâridât

Tevhid-i zât-ı İlâhî bahrinin gavvâsıyız

5-Vâhibî aczinden âhar nesneye mâlik değil

Vahdet-i deryâ-yı ummân katresi emvâcıyız

119

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Zikrimiz tesbîhimiz tevhîd-i irfân sırrıdır

Düşmeyen bilmez bunu âyât-ı Kur’ân sırrıdır

2-Zikr-i kalbimden İlâhî kendi söyler hâl ile

Vahdetim bâzâr-ı aşk deryâ-yı ummân sırrıdır

3-On sekiz bin âlem içre Hak’dan âhar görmeziz

Ahdimize sâdıkız vechinde pinhân sırrıdır

4-Kendi kendin zikr eder ol pâdişâh-ı zü’l-celâl

Hamdülillâh çok şükür zâtında bürhân sırrıdır

5-Gel ibâdet birle seyr et Vâhib’in maksûdunu

Vâhidî Ferd ü Ahad ma‘nâda îmân sırrıdır

120

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Âşıkam hem sâdıkam vechinde bürhândır gelen

Ben anın mir’âtıyam âyât-ı Kur’ân’dır gelen

2-Varlığım mahv eyledi “Kul ındehû ümmü’l-kitâb”[159]

Cân içinde cânıma tevhîd-i irfândır gelen

3-Rü’yetimde Hak dediğim ben İlâhî Vâhid’em

Hamdülil’lâh çok şükür hükmıssı sultândır gelen

4-Nice zâkir olmayam zikrinde buldum zâtını

Her nefesde rûhuma in‘âm ü ihsândır gelen

5-Gül gibi gülmek dilersen hem-nişîn ol Vâhib’e

Nûr-ı Hak’dır şübhe yok deryâ-yı ummândır gelen

121

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Gevher-i sıdk u safâ sırrında hayrânem bugün

Vâhid ü Ferd ü Ahad nûrunda mihmânem bugün

2-İsm-i a‘zam mürşid oldu cânıma zâhid benim

Hamdülillâh çok şükür vechinde handânem bugün

3-Bed-benlik kalmadı ol nûr-ı Hak’dır söyleyen

Mansûr’em geldim dâra zâtında kurbânem bugün

4-Aşk içinde her nefes deryâ-yı vahdet meskenim

Cânımı cezb eyledi emrinde fermânem bugün

5-Kâdir ü Hayyü’l-Ganî’dir Vâhib’in zikrindeki

Cümle ilmin ma‘nası tahtında sultânem bugün

122

Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

1-Bi-hamdi’llâh bu tevhîd-i sülûküm evliyâdandır

Bu sırra düşmeyen bilmez kemâlim enbiyâdandır

2-Hak’ın bu zât-ı nûrundan sunulmuşdur bize zâhid[160]

Bu zikr-i kalbî ma‘nâsın sorarsan tasfiyedendir

3-Sözüm keşf ü kerâmetdir eğer bu remzi anlarsan

Muhammed nûru hakkıyçün bu cevher tezkiyedendir

4-Pîr-i Ahmed delîlim Hû ne gam zikrim hidâyetdir

Benim keşf etdiğim esrâr vatan-ı asliyedendir

5-Vehâbî sen cenân ilmin nihân eyle ayân etme

Bu vahdet köşesin berk tut Hak’ı sevmek hayâdandır

123

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Yâr ile yâr olmuşuz esfeld’olan bilmez bizi

Şimdi bir âlemdeyiz kesretd’olan bilmez bizi

2-Ey helâl ile harâmın ma‘nasın fehm eyleyen

Şimdi bir âlemdeyiz cihetd’olan bilmez bizi

3-Evliyâdır anlayan ancak bu sırrın ma‘nasın

Şimdi bir âlemdeyiz evsatd’olan bilmez bizi

4-Derde dermân sıdka îmân âyetin ma‘nâsıdır

Şimdi bir âlemdeyiz nisbetd’olan bilmez bizi

5-Cehl ile mu‘tâd olanlar tevhide baş eğmedi

Şimdi bir âlemdeyiz izzetd’olan bilmez bizi

6-Giygi giycek altun akçe câhilin maksûdudur

Şimdi bir âlemdeyiz kemyetd’olan bilmez bizi

7-Ni‘met-i dünyâya bakmaz maksûd-ı zât-ı İlâh

Şimdi bir âlemdeyiz lezzetd’olan bilmez bizi

8-Kendi aczimdir benim zikr etdiğim günden ayân

Şimdi bir âlemdeyiz zilletd’olan bilmez bizi

9-Bu vücûdum bâğını ol dost gülistân eyledi

Şimdi bir âlemdeyiz gafletd’olan bilmez bizi

10-Ârif olan “lâ” demez ma‘nâ-yı mutlakdır bu söz

Şimdi bir âlemdeyiz zulmetd’olan bilmez bizi

11-İsm-i zâtın ma‘nası bu rü’yetin ta‘bîridir

Şimdi bir âlemdeyiz gafletd’olan bilmez bizi

12-Fitneden âzâd olandır nefsini fehm eyleyen

Şimdi bir âlemdeyiz hasadd’olan bilmez bizi

13-Hak Taâlâ sırrının nûrunda gark oldu özüm

Şimdi bir âlemdeyiz sûretd’olan bilmez bizi

14-Sûfi olan sâf olursa kimseye ta‘n eylemez

Şimdi bir âlemdeyiz ziynetd’olan bilmez bizi

15-Mâsiva’llâh mahfilinden kalkmadan eşhâs-ı nâs

Şimdi bir âlemdeyiz sîretd’olan bilmez bizi

16-Kendi nefsin bilmeyendir görmeyen ma‘bûdunu

Şimdi bir âlemdeyiz şöhretd’olan bilmez bizi

17-Gayr-ı Hak’dan el yuyan giydi saâdet tâcını

Şimdi bir âlemdeyiz gaybetd’olan bilmez bizi

18-Câhil ü nâdân ne bilsin anlamaz güftârımız

Şimdi bir âlemdeyiz hasedd’olan bilmez bizi

19-Hak Taâlâ fazlı-y-ile zâhir oldu bu kelâm

Şimdi bir âlemdeyiz kesretd’olan bilmez bizi

20-Cân ilinden zâhir oldu dilime güftâr-ı aşk

Şimdi bir âlemdeyiz ifsâdd’olan bilmez bizi

21-“Lâm-elif lâ-raybe”den bildim bunun ben nediğin[161]

Şimdi bir âlemdeyiz isnâtd’olan bilmez bizi

22-Cân içinde cân ile bildik ibâdet nediğin

Şimdi bir âlemdeyiz illetd’olan bilmez bizi

23-Ârifin gönlü hümâdır cîfeye konmaz kaçar

Şimdi bir âlemdeyiz ülfetde olan bilmez bizi

24-Fakr ile fahr olmayınca bulmadım derde devâ

Şimdi bir âlemdeyiz şöhretd’olan bilmez bizi

25-Hûb nefesdir bu nefes kim söyleriz hakkânedir

Şimdi bir âlemdeyiz evrâtd’olan bilmez bizi

26-İlm ü hikmet ma‘nasından bir imâret başladım

Şimdi bir âlemdeyiz ebcedd’olan bilmez bizi

27-Ol musavver nûra bakdım okudum ef‘âlimi

Şimdi bir âlemdeyiz izzetd’olan bilmez bizi

28-Her nefes kim aldığımca rûhuma verir safâ

Şimdi bir âlemdeyiz cennetde olan bilmez bizi

29-Ehl-i hâlin zikri nûrunda reyâhînler çıkar

Şimdi bir âlemdeyiz ni‘metd’olan bilmez bizi

30-Ol felekler gerdişinden çaldı Zühre sâzını

Şimdi bir âlemdeyiz işretd’olan bilmez bizi

31-Od u su toprak u yel hep aslî aslın buldular

Şimdi bir âlemdeyiz nâsûtd’olan bilmez bizi

32-Âkil isen anladın söylenmedik söz kalmadı

Şimdi bir âlemdeyiz vahşetde olan bilmez bizi

33-Sen seni bilmek dilersen sevme Hak’dan gayrısın

Şimdi bir âlemdeyiz mihnetde olan bilmez bizi

34-Cismim ilini zulmetde bulmuşam âb-ı hayât

Şimdi bir âlemdeyiz ızrâbd’olan bilmez bizi

35-Hamdülillâh çok şükür evlâd-ı ashâbız ne gam

Şimdi bir âlemdeyiz girdabd’olan bilmez bizi

36-Tıfl-ı ma‘nâ bahre dalmış âşıka gevher saçar

Şimdi bir âlemdeyiz ibretde olan bilmez bizi

37-Tayyib ü tâhir olan ahdinde noksân eylemez

Şimdi bir âlemdeyiz göletd’olan bilmez bizi

38-Deyin kim deyyâre deyin kim dinlesin esrârımı

Şimdi bir âlemdeyiz gurbetd’olan bilmez bizi

39-Ehl-i Hakk’ın ba‘zıları burda temkîn buldular

Şimdi bir âlemdeyiz hayretd’olan bilmez bizi

40-Evvel ü âhir hüve’l-hû’dur sözüm cân üstüne

Şimdi bir âlemdeyiz vuslatda ol’abilmez bizi

41-Biz Elest’in câmını “kâlü belâ”dan içmişiz

Şimdi bir âlemdeyiz vahdetd’olan bilmez bizi

42-Ölmeden nefs öldürendir Vâhib’in sırrın duyan

Şimdi bir âlemdeyiz taklidde olan bilmez bizi

124

Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

1-Bize ta‘n eyleyen zâhid bu sırrın hikmetin bilmez

Anın sâfî değil kalbi bu devrân vahdetin bilmez

2-Cevâbın zübdesin anla ilâhîden bu ilhâmdır

O nûru bilmeyen kimse Muhammed âlemin bilmez

3-Ki Âlem Fahrı’na sordum ledünnî ilminin keşfin

Hak’ı zikr etmeyen ebter bu gevher ma‘denin bilmez

4-Dizârın görmeyen bunda yârin a‘mâ kopar anda

Kalır zulmet hicâbında bu Kevser lezzetin bilmez

5-İşi rızk ile riyâdır bu ma‘nâdan o mahrûmdur

Kaçar aşkın kitâbından bu rü’yet enfüsin bilmez

6-Vefâsız dünya zevkinden elin çekmez döner Hak’dan

Yanar hecrin belâsından bu cehlin illetin bilmez

7-Bizimle yâr olan kimse geçer uhrâ murâdından

İçer âbın zülâlinden Ahad’dan gayrısın bilmez

8-Gören bir gösteren birdir eğer bu remzi anlarsan

Geçip nefsin fesâdından bu aşka düşmeyen bilmez

9-Makâm-ı zühd ü takvâdan Vehâbî’ye haber sorman

Bu tevhîd kenz-i mahfîdir mukallid kâlini bilmez

125

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Mazhar-ı âyât-ı Kur’ân olduğum mudur suçum

Ârif-i esmâ-i Rahmân olduğum mudur suçum

2-Zikr-i kalbimdir benim zâtı sıfâtı bildiren

Bilmezem aşk ile ayân olduğum mudur suçum

3-Hızr elinden içdi cân âb-ı hayâtın cür‘asın

Ben anın fazlından insân olduğum mudur suçum

4-Kâlimi hâl eyleyen deryâ-yı vahdet lâ-mekân

Âlem-i hikmetle üryân olduğum mudur suçum

5-Hamdülillâh çok şükür aslında pâkdır gevherim

Kesret-i ulvîye perrân olduğum mudur suçum

6-Derdime dermân içün tevhîde ikrâr eyledim

Bu fenâ mülkünde destân olduğum mudur suçum

7-Evvel ü âhir hüve’l-Vâhid ihlâs ehliyiz

Âteş-i aşk içre biryân olduğum mudur suçum

8-Cân gözüyle gördüler dîvâneler vechin anın

Gün yüzü şem‘ine üryân olduğum mudur suçum

9-İzzet-i Hak’dan âhar bir nesneye baş eğmedim

Enbiyâ râhında kurbân olduğum mudur suçum

10-Evliyânın meclisinde sînemi çâk eyledim

Bilmezem hâk ile yeksân olduğum mudur suçum

11-Havf u recâdan geçirdi cânımızı ism-i zât

Saltanat tahtında sultân olduğum mudur suçum

12-Rûh dilinden anladım bu söz Hakk’ındır şübhe yok

Vahdeti nûrunda pinhân olduğum mudur suçum

13-“Ve’d-duhâ ve’l-leyli”nin fehm eyledim ben nediğin

Âlem-i ma‘nâda ummân olduğum mudur suçum

14-Ehl olanlar anladı ahdimde noksân etmedim

Vâhid’in sırrında hayrân olduğum mudur suçum

15-Kendi fi‘lin bilmeyendir Vâhib’e ta‘n eyleyen

Ahmed’in şevkinde nâlân olduğum mudur suçum

126

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Ehl-i tevhîd olmayan Hakk’ın sıfâtın bilmedi

Ehl-i vahdet olmayan rûhun hayâtın bilmedi

2-“Ölmeden evvel ölün” diye buyurdu Mustafâ

Mürşide dil vermeyen nefsin fesâdın bilmedi

3-Aşk ile dîzâr içün bi’l-külli fânî olmayan

Diri sandı kendini gönlün memâtın bilmedi

4-Âkil isen ma‘nayı bir noktadan fehm eyle sen

Dost cemâlin görmeyen adlin zekâtın bilmedi

5-Vâhibî zikrin senin dost zâtının esrârıdır

Dersi Hak’dan görmeyen sözün sebâtın bilmedi

127

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Bî-vefâ dünyâdan el çek ey gönül hâk ol yürü

Gayrısı lâzım değildir bir yüzü pâk ol yürü

1-Akl-ı evvel nûrunun envârısın günden ayân

Kendini gavgâya salma yakalar çâk ol yürü[162]

3-Vechimi zâtında buldum Vâhid’in zâhid bugün

İç bu vahdet cür‘asın derd ile ihrâk ol yürü

4-Bî-nişân ü lâ-mekân sırrına erdim cân ile

Ahsen-i takvîmine ma‘nâda müştâk ol yürü

5-Vâhibî sen ârif ol aldanma çarhın alına

Âl eder kallâbdır ol var bundan ırak ol yürü

128

Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

1-Safâ-yı kalbe ermişler göçer gördüm bu âşıklar

Hak arşında Süleymân’dır uçar gördüm bu âşıklar

2-Bu tevhîd “kenz-i mahfî”dir hidâyet ehlinindir bu

Yedi deryâyı cem‘ etmiş içer gördüm bu âşıklar

3-Okurlar hikmet esrârın bu resm ile ayân bunlar

Dokuz sıfâtın envârın geçer gördüm bu âşıklar

4-Bu vahdetden haber sormak dilersen gel beri zâhid

İki âlem murâdından kaçar gördüm bu âşıklar

5-Vehâbî akl-ı evvelden göründü sana bu ma‘nâ

Ledünnî ilminin keşfin açar gördüm bu âşıklar

129

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Câhil ü nâdân ne bilsin tevhidin ma‘nâsını

Zâhid-i hod-bîn ne bilsin âyetin ma‘nâsını

2-Mâsivâ cübbesini giymiş gezer gör bâtılı

Nice bilsin âr eder zikr etmeğe Mevlâ’sını

3-Vesvese sevdâsının ol kutbudur günden ayân

Vâsıl olmuş cîfeye çeker anın sevdâsını

4-Dinle ebter tâatin sen ben deyip eyler nidâ

Başına almış gezer ol mel‘unun sevdâsını

5-Ârif-i bi’llâhı gördüm âlemin sultânıdır

Âlim-i Rabbâni’dir çeker dizâr esmâsını

6-Bu kelâmın varlığı cânımdadır zâhid benim

Düşmeyen bilmez bugün bu tevhidin ma‘nâsını

7-Vâhibî görmez bu göz hakka’l-yakîn sırrındadır

Her nefes zikr eyler ol göz zâtının me’vâsını

130

Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

1-Fenâ bir özge meydândır buna düşen olur hayrân

Görür yârin cemâlini didârını eder seyrân

2-Okudum âyete’l-kürsî bi-hamdi’llâh bugün dostlar

Sözüm “seb‘a’l-mesânî”dir budur ol âyet-i Kur’ân[163]

3-İşit ol nûr-ı a‘lâdan budur ilhâm-ı Rabbânî

Bu tevhîdin hisârından hidâyet eyledi Gufrân

4-“Len terânî” dedi Allah hitâb etdi ana bir kez

Bu resm ile ayân oldu bugün ol Mûsa’ya umrân

5-Vehâbî ol sana fermân ede gör derdine dermân

İntikâmın alır senden felek tahtındaki evran

131

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Fâil-i mutlak bugün bil sendedir hakke’l-yakîn

Vâhid ü Ferd ü Ahad bil sendedir hakke’l-yakîn

2-Seyyid-i nûr-ı saâdet zikrinin evlâdısın

Tevhid-i zât-ı İlâhî sendedir hakke’l-yakîn

3-Lâ-yezâl ü zü’l-celâldir söyleden âşıkları

“Küntü kenz”in sırr-ı aşkı sendedir hakke’l-yakîn

4-Kendi cehlin zulmetinden bilmedin Allah’ı sen

Vahdet-i nûr-ı tecellî sendedir hakke’l-yakîn

5-Kendi sun‘undan yaratmışdır seni ol pâdişâh

Tâ ezelden akl-ı evvel sendedir hakke’l-yakîn

6-Âb-ı Kevser ma‘nasından zâhir oldu bu kelâm

Kudreti nûr-ı Hudâ’nın sendedir hakke’l-yakîn

7-“Küntü kenz”in kudretin gördük bugün günden ayân

Arş u kürsî âb-ı Kevser sendedir hakke’l-yakîn

8-Düşmeyen bilmez bugün nûr-ı İlâh’ın hikmetin

Cennetü’l-Firdevs-i a‘lâ sendedir hakke’l-yakîn

9-Vâhibî şânındadır “kul ındehû ümmü’l-kitâb”[164]

Okunan âyât-ı Kur’ân sendedir hakke’l-yakîn

132

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Âşık isen gel beri cân ile cânân sendedir

Gayrıya meyl etme sen âyât-ı Kur’ân sendedir

2-Sen seni bilmek dilersen pîr yolunda sâdık ol

Her ne derse “lâ” deme deryâ-yı ummân sendedir

3-Bu kelâmın ma‘nası “kul ındehû ümmü’l-kitâb”[165]

Gözün aç etme gümân sırr ile Sübhân sendedir

4-Zâhidâ zühdün senin aşk ehlinin zindânıdır

Anlamazsan remzimi bilgil ki noksân sendedir

5-Ehl-i aşkın mansıbâtı yârinin sevdâsıdır

Âkil isen “lâ” deme lutf ile ihsân sendedir

6-Fâil-i mutlakdan anla keşf olan güftârımı

Zikr-i adlin ma‘nası tevhîd-i irfân sendedir

7-Zâtının mir’âtısın ayne’l-yakîn hakke’l-yakîn

Vâhibî gam çekme sen hükm ıssı sultân sendedir

133

Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

1-Bu ma‘nâ sırrını hâlen İlâhımdan bugün sordum

Bu mir’ât-ı mücellâdan dizârını ayân gördüm

2-Bize esmâ-i hüsnâdan göründü nûru Mevlâ’dan

Cemâl-i vasfının harfin bu aşk ile ayân gördüm

3-Muhammed ümmetiyem ben özüm “seb‘a’l-mesânî”den[166]

Sekiz uçmak dokuz eflâk imân donun giyer gördüm

4-Bana keşf etdi lutfundan ledünnî ilminin bahrin

“Tâha” vü “sûre-i Yâsîn” bu ma‘nâyı imân gördüm

5-İkilik nakşı mahv oldu hidâyet güneşi doğdu

Hak’ın zâtın bu cânımda bugün dostlar nihân gördüm

6-Hidâyet ehli cem‘ olmuş bekâbi’llâh makâmında

İçip âbın zülâlini bu âşıklar kanar gördüm

7-Ne sırdır Âdem’in adı gelip sormağa âr eyler

Bu tevhîdin kemâlinden münâfıklar kaçar gördüm

8-Bekâsı yok yalandır bu buna vermen gönül zinhâr

Bu ömrün varını her an ecel gelmiş mücer gördüm

9-Dilimde söylenen kudret nebîler varlığındandır

Vehâb’ın zikr-i kalbîsi çerâğ olmuş yanar gördüm

134

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Zikr-i Hû mahv eyledi cânın hicâbını bugün

Dinler isen gel beri Hû’nun hitâbını bugün

2-Bî-nişân u lâ-mekân sırrına bak cândan gelir

Okur isen gel beri Hû’nun kitâbını bugün

3-Hamdülillâh çok şükür erdik İlâh’ın zâtına

İçer isen gel beri Hû’nun şarâbını bugün

4-Hâke yeksân eyledi bu cismimi ol ism-i zât

Düşer isen gel beri Hû’nun makâmına bugün

5-Vâhibî mahv eyledi aşkın hüviyyet ma’nasın

Tâlib isen gel beri Hû’nun dizârına bugün

135

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Ey gönül dört yâr ile Allâh’ı gel zikr edelim

Kâl ü kıylden geçelim ol şâhı gel zikr edelim

2-Mü’minin tevhîdi hakdır anlamaz câhil bunu

Cân u dilden derd ile sultânı gel zikr edelim

3-“Küntü kenz”in sırrına ermek dilersen cân ile

Yakalar çâk eyleyip Rahmân’ı gel zikr edelim

4-Akl-ı evvel nûrunu görmek dilersen rûh ile

Hasbeten li’llâh içün Sübhân’ı gel zikr edelim

5-Ol rü’yet-i nûrunun envârıdır esrârımız

Zâhir ü bâtın hüve’l-Kur’ân’ı gel zikr edelim

6-Anla sen bu resm ile hâlen İlâh’ın hikmetin

Ârifin kalbindeki mihmânı gel zikr edelim

7-Vâhibî zâtın kemâl-i ma‘nasın şerh eyledi

Aşk ile feryâd edip Gufrân’ı gel zikr edelim

136

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Âyineyi pâk etmeğe derdle devrânın gerek

Yâr ile yâr olmağa âyât-ı Kur’ân’ın gerek

2-Anladın ise çâr yâri gel beri zâhid bugün

Vâhid ü Ferd ü Ahad kalbinde seyrânın gerek

3-Söyleyip söyletdiren zât-ı İlâhî’dir bizi

“Küntü kenz”in ni‘meti hakkında şükrânın gerek

4-Âkil isen “lâ”yı ko “illâ”ya bağla cânını

Gâfil olma son nefes zikrinde Gufrân’ın gerek

5-Vâhibî sen ârif ol nâdâna verme gevheri

Keşf-i esrâr etmeğe bu sırra yârânın gerek

137

Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

1-Eğer zâhid bu sevdâya gönül vermek dilersen gel

Elin çek gayrı sevdâdan yola girmek dilersen gel

2-Hidâyet askerin cem‘ et gazâ içün sefer eyle

Bu Hannâs’ın belâsından emîn olmak dilersen gel

3-Hak’ın beş vaktde emrine yüzün döndürme kâim ol

Bu ma‘nâ sırrına candan urûc etmek dilersen gel

4-Eğer yoğ ise inkârın dön ikrâr et bu tevhîde

İre gör “Kâbe kavseyn”e imân bulmak dilersen gel[167]

5-Yedi başlı bir ejderdir senin nefsindeki evran

Unutma Allah adını anı yakmak dilersen gel

6-Gönül levhinde nakş olmuş cemâlini ayân gördüm

Bu dünyâ kaydını terk et anı seyrân dilersen gel

138

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Zâhid-i hod-bîni gör kim gussa-yı müzdâ çeker

Âşinâsın bilmişiz nâ-hak yere gavgâ çeker

2-Özünü zulmete salmış nakşını bilmez gezer

Bî-vefâ dünyâ içün gör câhili sevdâ çeker

3-Mâsivâ câmını içmiş âşıkı görmez gözü

Ucb iledir tâati gör bâtılı iğvâ çeker

4-Kibr eder âbidlenir zâkirlere vermez selâm

Kendine mağrûr olur Hannâs ile da‘vâ çeker

5-Vâhib’i hayrân eden ol Vâhid’in esrârıdır

Şâkirin şükrünü gör dîzâr içün şeydâ çeker

139

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Zâhidâ taklîd ile îmânı bilmezsin yürü

Gücün üzme yok yere Kur’ân’ı bilmezsin yürü

2-Söyleyip söyletdiren vallâhi Hak’dır şübhe yok

Mustafâ vechindeki bürhânı bilmezsin yürü

3-Bu vücûdum hânesin tutdu velâyet devleti

Âleme hükm eyleyen sultânı bilmezsin yürü

4-Yâr içün ağyârı sen terk etmedin Allah içün

Aklı yok dîvânesin yalanı bilmezsin yürü

5-Hak nedir nâ-hak nedir fehm eylemezsin neyleyem

Bu fenâ mülkündeki kalanı bilmezsin yürü

6-Ömrünü verdin hebâya aşka hem-râz olmadın

Gönlünü cezb eyleyip alanı bilmezsin yürü

7-Kâr u kesbin yâ azîz hırs u tama‘ olmuş senin

Ol sebebden düşdüğün ummânı bilmezsin yürü

8-Dersini “lâ”dan okur “illâ”dan almazsın haber

Ehl-i aşka etdiğin bühtânı bilmezsin yürü

9-Bu kelâmın ma‘nasın mürşide sormazsın bugün

Seni Hak’dan ayıran şeytânı bilmezsin yürü

10-İsm-i a‘zam nediğin fehm etmedin bir noktadan

Gayr-ı Hakk’ı çelmeğe çevgânı bilmezsin yürü

11-Ömrüm oldukça desem bu kıssayı olmaz tamâm

Ma‘şukun zâtındaki hayrânı bilmezsin yürü

12-Sırrının esrârını etmez nihân eyler ayân

Bu kemâl üstündeki insânı bilmezsin yürü

13-İlm-i hikmet ma‘nasın feth eyledi Fettâh bize

Âşıkın seyrindeki seyrânı bilmezsin yürü

14-Zâkirem zikrimdeki “kul ındehû ümmü’l-kitâb”[168]

Ârifin nutkundaki irfânı bilmezsin yürü

15-Aşk dilinden okumadın Fâtiha’nın sûresin

Vâhid ü Ferd ü Ahad Sübhân’ı bilmezsin yürü

16-Adı binbir kendi birdir işinin noksânı yok

Fâtiha nûrundaki handânı bilmezsin yürü

17-Âl ü evlâd-ı Resûl’dür bu kemâlin sâhibi

Ehl içinde sürülen erkânı bilmezsin yürü

18-On iki burç dediğim on iki esmâdır benim

Cân gözüyle zâtını göreni bilmezsin yürü

19-Tâlib-i dîzâr olanlar kâl ü kıylden söylemez

Kâlini hâl etmeyen nâdânı bilmezsin yürü

20-Hâlıkım halk eyledi bu şi’ri andan söyledim

Bu hidâyet bâğına gireni bilmezsin yürü

21-On sekiz bin âlem içre söyledim bu tevhîdi

Vâhib’in rûhundaki mihmânı bilmezsin yürü

140

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Dervişâ sen halk ile ceng ü cidâl etmen neden

Var iken nefsin senin gayrı kıtâl etmen neden

2-“Men aref” ma‘nâsını fehm etmedin bildim ayân

Uyup ol kelb nefsine böyle celâl etmen neden

3-Bu hevâyıla hevesden bilmezem sen n’anladın

Kalbini hâr eyleyip gönlün melâl etmen neden

4-Zerre denli anladım yokdur basîret sende hiç

Câhil ü nâdâna sen aşkdan suâl etmen neden

5-Zâkirin zikrinden anla tevhidin ma‘nâsını

Hakk’ı koyup halk içün gayrı kemâl etmen neden

6-Bu kelâmı söyleden kimdir sana fehm eyle gör

Vâhib’i utanmayıp yanlış hayâl etmen neden

141

Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

1-Bu cânın düşdüğü vahdet bugün deryâ-yı ummândır

Cemâl-i zât-ı Allâh’ın anınçün bana seyrândır

2-Benim vuslatdaki zevkim akıllar eylemez idrâk

Bu tevhîdin kemâlinden âşıklar mest ü hayrândır

4-Nişânım bî-nişândandır anınçün adım insândır

Uyan gafletden ey gâfil bu dil Mûsâ-yı umrândır

5-Gözün aç cân ile dinle ilâhîden bu ilhâmdır

Bu sırra kim ki “lâ” derse anın mürşidi şeytândır

5-Bu zikrin ma‘nasın hâlen bilendir birleyen Hakk’ı

Ki rûhum varının bâğı açılmış verd-i handândır

6-Özümden zâhir olmuşdur ne gam dilimdeki esrâr

Girersem cennetin zevki didârsız bana zindândır

7-Erişdim “Kâbe kavseyn”e anınçün oldum “ev ednâ”[169]

Tarîk-i müstakîm içre refîkim sırr-ı Kur’ân’dır

8-Müsecceddir cemî‘ a‘zam anınçün ehl-i tevhîdem

Muhammed Mustafâ hakkı bu zikrin nûru bürhândır

9-Dü âlemden mücerreddir Vehâb’ın rûhu rûhânî

Hidâyet üzre vechinden bize bu lutf u ihsândır

142

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Bir acâyib bahre düşdüm ma‘nası ummân imiş

Şâhidim nûr-ı ilâhî tevhidim îmân imiş

2-Ma‘rifet pîrine sordum rûhumun mi‘râcını

On sekiz bin âlem içre rehberim Kur’ân imiş

3-Vuslata erdikçe cânım açılır yüz bin kemâl

“Küntü kenz”in sırrına mazhar olan insân imiş

4-Zâtına mir’ât olandır vechinin âyînesi

Gözlüye hiç gizli yokdur cümlesi ayân imiş

5-Kesret-i zikr ile ilmin ma‘nasın fehm etdi cân

Dört kitâbın ma‘nası bir noktada pinhân imiş

6-Şübhe halloldu ne gam şimden geri ey ehl-i dil

Dersini Hak’dan görenler ârif-i Rahmân imiş

7-Dû cihânı neylesin hâl ehlinin bâzârı hak

Evvel ü âhir hüvel zâtında ol hayrân imiş

8-İnşâ’allah gam yemen vesvâs-ı şeytândan ebed

Mekrini benden anın def‘ eyleyen Sübhân imiş

9-Aç gözün kaldır hicâbı dinle va‘zın Vâhib’in

Her nefesde ehl-i aşkın sohbeti irfân imiş

143

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Aşk oduna kim yanarsa ol bilir hâlim benim

Cân ü dilden kim Hû derse ol bilir kâlim benim

2-Nice cömerddir görün örtmez açar rûhum Hak’ı

Hakk’ı örter açmaz ol nefsim diyen zâlim benim

3-Zâhir ile kimse ermez rûhumun mi‘râcına

“Küntü kenz”in tevhidiyle açılır fâlım benim

4-Hem şerîat hem tarîkat kavl ü fi‘lim cem‘idir

Kisvetimde yazılandır okunan dâlim benim

5-Gizli yer yok cümlesin aşk bana ayân eyledi

Anladım düşman imiş oğlum kızım mâlım benim

6-Cânımın zevkin duyaldan ârif oldum Hazret’e

Şübhemi halleyledi yol gösteren âlim benim

7-İblis’im kıldı ibâdet Âdem’in toprağına

Arıyam şeytan yemez nutkumdaki balım benim

8-Gayrısından cümle hep cânım teferrüd eyledi

Zâtının ilhâmıdır gönlümde eşgâlim benim

9-Vâhibî pâlâs ile buldu velâyet devletin

Duymasın zâhid soyar eğnimdeki şâlım benim

144

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Hak söze incindiğim bilsem benim nemden gelir

İlletin bildim anın cismimdeki tenden gelir

2-Âcizem hem kâsıram “lâ”dan mürekkeb bir şeyem

Başıma bunca belâ senden gelir benden gelir

3-On sekiz bin âlem içre tevhidin zevkin soran

Hat Taâlâ zâtının ilhâmıdır cândan gelir

4-Vâhid ü Ferd ü Ahad’ın gayrısın cân istemez

Dü cihânın lezzeti âşıklara gamdan gelir

5-Vâhib’e etme suâli incinirsin zâhidâ

Âlem-i bezm-i elestde içdiğim câmdan gelir

145

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Dün gece seyrânımız ol yâr ile gülzâr idi

Şâhidim nûr-ı İlâhî vuslatım dîzâr idi

2-Aşk diliyle söyledi ben kuluna ol pâdişâh

Ol mahalde zikr olan nutkumdaki esrâr idi

3-Ben anın vechinde bir hayrân ü mest dîvâneyem

Gönlümü ma‘mûr eden ol gözleri mi‘mâr idi

4-Bu vücûdum hânesinden vechin izhâr eyleyen

Vâhid ü Ferd ü Ahad ismi anın Kahhâr idi

5-Hak bilir vallâhi ben kendime bühtân etmezem

Ol hümânın gözlerinden gördüğüm dildâr idi

6-İnşâallâh gam yemem buldum Resûl’ün sünnetin

Cân içinde cânıma hem-râz olan Gaffâr idi

7-Âşıka izzet kelâmı zâtının ilhâmıdır

Zevkimi bildirmeyen münkirlere inkâr idi

8-Ummazın vallâhi ben Firdevs-i a‘lâdan nasîb

Tâ ezelki ahdim üzre kısmetim dîzâr idi

9-Her kim anlar âferîn bu tevhidin ma‘nâsını

Rûhumu irşâd eder mürşid benim dindâr idi

10-Şâkiler Allah içün “illâ”dan almaz haber

Ol sebebden münkirin kuşandığı zünnâr idi

11-Gıll u gışdan Vâhib’in âyînesin pâk eyleyen

Cümleye ihsân olan vechindeki envâr idi

146

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Tek dururken bilmezem aşk beni hayrân eyledi

N’olduğumu bilmedim aşk beni üryân eyledi

2-Aklım ermez fehm edem Hakk’ın kemâl-i kudretin

Bu vücûdum hânesin aşk yakdı biryân eyledi

3-Nice hazm eyler gönül bu tevhidin ma‘nâsını

On sekiz bin âlemi aşk geldi ayân eyledi

4-Yâ İlâhî ben kime sırrın senin zikr eyleyem

Zâtının esrârını aşk geldi beyân eyledi

5-Mahv u gark oldu Vehâbî zâtının ilhâmına

Hamdülillâh emrine aşk geldi fermân eyledi

147

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Ârif-i billâh olan dünyâyı pinhân eylemez

Âlim-i Rabbânidir ahdine noksân eylemez

2-Fikr-i fâsidden geçer eyler ibâdet cân ile

Sâfidir kalbi anın kesretde seyrân eylemez

3-Ehl-i dünyâdan kaçın de söyledi esrâr-ı aşk

Leş yemiş kartaldır ol göklerde perrân eylemez

4-Aç gözün dinlendi gör sırr-ı İlâhî’den haber

Mazhar-ı zât olmayan gün gibi devrân eylemez

5-Rü’yetimde gördüğüm hakka’l-yakîn dîzâr idi

Hâfızımdır râzıkım zikrimi yalan eylemez

6-Gel İlâh’ın hürmetiyçün dinle sen bu tevhidi

Nefsini fehm eyleyen kendine bühtân eylemez

7-Kutb-ı irşâd-i velîdir bu kemâlin sâhibi

Gayr-ı Hak’da cânını ol bend ü zindân eylemez

8-Dört kitâbın ma‘nasın bir noktadan fehm eyleyen

Tevhidi inkâr edip kendini şeytân eylemez

9-Dü cihândan el yuyan Hakk’ı tefekkür ehlidir

Zât-ı Hak’dan gayrısın gönlünde mihmân eylemez

10-Şol kişiler Hak Taâlâ zâtının ebrârıdır

Ni‘meti Hak’dan gelipdir hisset-i nân eylemez

11-Halk-ı âlem fi‘lini bilmez sanırlar Vâhib’i

Ehl-i hâldir kimsenin aybını ayân eylemez

148

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-“Lâ”yı bilmez neydiğin illâ ile yâr olmayan

Vâsıl olmaz Hazret’e Mansûr gibi dâr olmayan

2-Bir “elif”den sor bana gel zâtının mi‘râcını

Mürşid olmaz kimseye bu yolda mi‘mâr olmayan

3-Âdetu’llâh böyledir şekk eyleme bu tevhide

Mazhar olmaz zâtına maksûd-ı dîzâr olmayan

4-Gör ne gevherden doğar bu tevhidin ma‘nâsını

Cânı hayrân eylemez güftârı esrâr olmayan

5-Vâhib’in tevhîdinin ma‘nâsını fehm eylemez

Hak Taâlâ zâtının zikriyle tımâr olmayan

149

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Uzletinden ayrı düşme berk yapış Sübhân’a sen

Sohbetinden ayrı düşme berk yapış Rahmân’a sen

2-Tâliin fâlın okursam anlamaz akl-ı beşer

İşretinden ayrı düşme berk yapış Kur’ân’a sen

3-Kâdir-i Hayyü’l-Ganî’den anla gör güftârımı

Rü’yetinden ayrı düşme berk yapış Gufrân’a sen

4-“Men aref” ma‘nâsına ârif durur rûhun senin

Hayretinden ayrı düşme berk yapış Bürhân’a sen

5-Zikr-i adlin mazharı tahlîk ü tahkîk Hak bilir

Vahdetinden ayrı düşme berk yapış Sultân’a sen

6-Dört kitâbın ma‘nası bir noktada Hû’dur hemân

Vuslatından ayrı düşme berk yapış ummâna sen

7-“Kâbe kavseyn”in makâmı vechinin mi‘râcıdır[170]

Sîretinden ayrı düşme berk yapış seyrâna sen

8-Yedi tavr üzre kerâmet sırrının tahtında sen

Hürmetinden ayrı düşme berk yapış erkâna sen

9-Aşk dilinden Vâhibî söyler cemâlin vasfını

Ni‘metinden ayrı düşme berk yapış Deyyân’a sen

150

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Neyleyem bîgânesin irfândan almazsın haber

Zâtına mazhar düşen insândan almazsın haber

2-Mürde kalbsin anlamazsın tevhidin ma‘nâsını

Ârifin sırrındaki seyrândan almazsın haber

3-Söyledim sırren kemâl üzre cemâlin vasfını

Cân içinde aşk ile ummândan almazsın haber

4-Noktayı fehm eyleyenler vâsıl olur Hazret’e

Sâdıkın nutkundağı bürhândan almazsın haber

5-Lâyık olan her nefesde âşıka Hû’dur hemân

Aklı yok dîvânesin Kur’ân’dan almazsın haber

6-İ‘tikâdın yok senin ihlâs edesin tevhide

Ol Muhammed Mustafâ sultândan almazsın haber

7-Aşk ile dîzâr içün söylenmedik söz kalmadı

Ey birâder söyleden Sübhân’dan almazsın haber

8-Ben benimçün demezem lâyık olan Hû’dur hemân

Âlem-i hayretdeki hayrândan almazsın haber

9-Ma‘na-yı Vâhid’den âhar kimse yok gönlümde hiç

Zevk içün hem şevk içün devrândan almazsın haber

10-Aç gözün kaldır hicâbı gör neler söyler bu cân

Kalbime in‘âm olan ihsândan almazsın haber

11-Dü cihândan maksudum vallâhi yokdur zerrece

Bu dimâğımdan çıkan reyhândan almazsın haber

12-Câna izzet yetme mi nûr-ı ilâhî söylemek

Dertlinin derdindeki dermândan almazsın haber

13-Ârife bir söz yeter lâzım değildir gayrısı

Pâdişâhın emrine fermândan almazsın haber

14-Her nefesde başına kasd eyleyen kimdir senin

Yok basîret sende hiç düşmândan almazsın haber

15-“Men aref” ma‘nâsına vâsıl değilsin zâhidâ

Oturan nefsindeki şeytândan almazsın haber

16-İstimâ‘ etmez kulağın zâtının esrârını

Sen anı işitmeğe çevgândan almazsın haber

17-Ma‘nada çok söyledim ben başın ağrıtdım senin

Enbiyâ râhındaki kervândan almazsın haber

18-Âdem-i sâfî değilsin istemezsin zâtını

Evliyâ rûhundaki mihmândan almazsın haber

19-Bu senin hırs u hevâdan geçmemen nenden senin

Sen fenâ mülkündeki vîrândan almazsın haber

20-Ehline ma‘lûm durur cümle murâdın gayrıdır

Anladım sen la‘l ile mercândan almazsın haber

21-Sâfi aşkın remzidir dilimde güftârım benim

Var iken hırsın senin cânândan almazsın haber

22-Hak Taâlâ’ya ilm ile âmil olmazsan eğer

Anladım hakka’l-yakîn îmândan almazsın haber

23-Gör ne hikmetden haber söyler sana şeyhü’ş-şüyûh

Cân içinde sürülen erkândan almazsın haber

24-Koyalım lâf u güzâfı gel e insâf edelim

Cümleye rahm eyleyen Rahmân’dan almazsın haber

25-Konmamışdır şânına nûr-ı muhabbetden eser

Anın içün okunan destândan almazsın haber

26-Aslına mi‘râc eden cismimde rûhumdur benim

Dergeh-i âlîdeki dîvândan almazsın haber

27-Gönlümüz pür-nûr eden envâr-ı İlâhîdir bizim

Şakıyıp bülbül gibi gülşândan almazsın haber

28-Keşf edersem râzımı aklın kabûl etmez senin

Hikmete mazhar düşen Lokman’dan almazsın haber

29-Fâilin ilhâmını fehm eyleyen cândır hemân

Âlem-i vahdetdeki Rahmân’dan almazsın haber

30-Da‘vete bundan icâbet eylemezsin neyleyem

Âşıka Hak’dan alıp verenden almazsın haber

31-Aramızda perdemiz yokdur bizim ol yâr ile

Ârifâna şübhesin sorandan almazsın haber

32-Nakşının nakkâşını fehm eyleyen anlar bunu

Bu vücûdum çarhını düzenden almazsın haber

33-Ma‘na içre ma‘nanın vallâhi lübbün söylerin

Rûhuna hâil olan keyvândan almazsın haber

34-Cân gözüyle görmüşüm kevn ü mekândan geçdi cân

Ol felekler gerdişin geçenden almazsın haber

35-Kalb evinden silmedinse sen anın vesvâsını

Yer yüzüne rahmetin saçandan almazsın haber

36-Hem kerâmet hem velâyet ma‘nada budur hemân

Bâtılı hakdan seçip bilenden almazsın haber

37-Bu vücûdum hânesi pür-nûr olupdur şevk ile

Aşk şarâbın her nefes içenden almazsın haber

38-Kendi taklîdin ile zâhid bilmezsin Rabb’ini

İlm-i hikmet kapısın açandan almazsın haber

39-Ne desem hiç bilmezem ki sen anı fehm edesin

Hayrın ile şerrini yazandan almazsın haber

40-Aklın ermez söyleyeydim zâtının esrârını

Gözlerimden dökülen giryândan almazsın haber

41-Cümlesin cem‘ eyledim verdim cevâb fehm eyle gör

Çeşmimin yaşın gelip silenden almazsın haber

42-İlm-i hikmetle seni gör nice ta‘bîr etdi cân

Hikmet ile gönlüme gelenden almazsın haber

43-Bî-nişândan bu nişânı âşıka keşf etdi Hak

Bu vücûdumda konan ma‘denden almazsın haber

44-Cânıma hâlen gelir nûru tecellî gösterir

Ârifâne remzini duyandan almazsın haber

45-Cümle mürsel tâcıdır hem ümmetin mi‘râcıdır

Mustafâ’nın vechine uyandan almazsın haber

46-Vâkıf olmazsın anın nutkundaki esrâra sen

On sekiz bin âlemi gezenden almazsın haber

47-Bu kelâmı işidelden ihtiyârım kalmadı

Dü cihandan her nefes bezenden almazsın haber

48-Dâd-ı Hak’dır şübhe yokdur zikrimiz hatm eyledik

Bu hakîkat bahrine dalandan almazsın haber

49-“Mûtû kable en temûtû” buyurupdur Mustafâ

Sen gelip ölmezden ön ölenden almazsın haber

50-Nüsha-yı kübrâ-yı Âdem anlamazsın nediğin

Vâhib’in nutkundaki Deyyân’dan almazsın haber

151

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Sevdiğin her kim ise gönlün gülistân eyledin

Lutfunu kıldın inâyet zâtın ihsân eyledin

2-Kimse bilmez hikmetini sen bilirsin yâ İlâh

Sevdiğinçün Mansur’un boynunda urgan eyledin

3-Aşk şarâbı câmını Mansûr’a sundun ol zamân

Cânımı ol şevk ile sen mest ü hayrân eyledin

4-Âlem-i ma‘nâdaki ahdine kılmışdır vefâ

Ol sebebden Mansur’a dünyâyı zindân eyledin

5-Evliyâdır şübhe yokdur aklım ermez sırrına

Gönlün aldın Mansur’un zâtına mihmân eyledin

6-Halk-ı âlem bilmediler ol mükerrem sûreti

Mansur’un ef‘âlini dillerde destân eyledin

7-Şöyle sandı halk-ı âlem söyleyen Mansûr ola

Sen “ene’l-hak” sırrını Mansur’da tibyân eyledin

8-Cân gözüyle göreler nûr-ı cemâlin vechini

Âhir ol mahbûbunu la‘l-i Bedahşân eyledin

9-Gitdi aklım gitdi fikrim nicesi fehm eylerem

Bilmesi lâzım değil zâtında pinhân eyledin

10-Aşk yüzünden söyler isem kıssayı olmaz tamâm

Ma‘rifet ma‘nâsını gönlünde dîvân eyledin

11-Anların zikri ile erdi hidâyet cânıma

Ehl-i vahdet âşıka sen anı ayân eyledin

12-Âferîn ol kula kim başında devlet tâcı var

Tevhidin ma‘nâsını sadrında îmân eyledin

13-Dile gelmez söyleyeydim lutfunu ey pâdişah

Katre iken mü’minin gönlünü ummân eyledin

14-Kendi sun‘un varının envârıdır âşıkların

Cümlesini anların emrine fermân eyledin

15-Ezelî makbûl idi merdûd değildi ol zaman

Ucb edip kendin gören kulunu şeytân eyledin

16-Nicesi sırrın senin âlemlere fâş etmeyem

Mu‘cizâtın nûrunu sen bize bürhân eyledin

17-Söyleyip söyletdiren sensin bizi ey nûr-ı Hak

Evliyânın nutkunu sen âb-ı hayvân eyledin

18-Bu kelâmın ma‘nası ehline ma‘lûmdur hemân

Kenz-i hikmet açmağa varımı vîrân eyledin

19-Arşa kürse sığmadım diye buyurdu şübhe yok

Mü’minin gönlü evini sâfi seyrân eyledin

20-Evliyâ vü enbiyâ medhinde âciz kaldılar

Mu‘cizât içre anı sen ulu sultân eyledin

21-İznin olmasa demezdi Vâhibî bu tevhidi

Hamdülillâh çok şükür derdini dermân eyledin

152

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Hamdülillâh çok şükür Kur’ân’a düşmüşdür bu cân

Âlim-i Rabbâni’dir irfâna düşmüşdür bu cân

2-Bir aceb sırdır desem ma‘nâsı gelmez dile hiç

Haddi yok pâyânı yok ummâna düşmüşdür bu cân

3-“Kâbe kavseyn”in makâmından sorun bu tevhidi[171]

Dergeh-i a‘lâdaki erkâna düşmüşdür bu cân

4-Bî-nişân ü lâ-mekândan âşıka budur nişân

Mustafâ zâtındaki seyrâna düşmüşdür bu cân

5-Ehl olan kâlimden anlar rûhumun mi‘râcını

Kokusu Hak’dan gelen reyhâna düşmüşdür bu cân

6-Mürşidim Ahmed yüzünden bildiğim budur benim

Âlem-i ma‘nâdaki Rahmân’a düşmüşdür bu cân

7-Vâhibî çekdi elin sîm ü murâd-ı gayrıdan

İnşâallah şübhesiz îmâna düşmüşdür bu cân

153

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Derdine dermân soranlar derde hemân dermân imiş

Ma‘nasın bildim anın hem âyet-i Kur’ân imiş

2-Şübhe etme zâhidâ gel müstemi‘ ol tevhide

Zâtını zikr eyleyenler emrine fermân imiş

3-Cümlesin terk eyle de gel iste anın zâtını

Seni Hak’dan ayıran oğlun kızın düşmân imiş

4-“Küntü kenz”in vahdetinden içmişim peymâneyi

Hak Taâlâ sevgisi âşıklara bürhân imiş

5-Cân gözüyle câna bak sen göresin dîzârını

Zâtına mazhar olan ancak hemân insân imiş

6-Söyledir ilhâm edip sen bakma benden gayrıya

Dileği bu nefsimin bi’l-külli hep yalan imiş

7-Sen gelip aşkdan haber sormazsın ey zâhid bize

Hakk’ın esmâ-i sıfâtın bildiren irfân imiş

8-Ben demek lâzım değildir kıssasını İblis’in

Âdem’e baş eğmeyip kendin gören şeytân imiş

9-Cân kulağın aç da dinle her nefes güftârımı

Gayrının sevdâsı hep bu cânıma hicrân imiş

10-Âlem-i ervâhda ken biz yâr ile hem-râz idik

Lutfunu ihsân eden âşıklara Sübhân imiş

11-Hâlık’ın zikr eyleyenler vâsıl olur Hazret’e

Kim gelirse git demez ol bir ulu sultân imiş

12-Hamdülillâh çok şükür bildim ben anın illetin

Rûhumu habs eyleyen cismimdeki sultân imiş

13-Benliğim benden gidipdir söyleyen oldur hemân

Durmayıp ilhâm eder cânıma ol pinhân imiş

14-Rü’yetim ta‘bîr edipdir mürşidim Ahmed benim

Hâlık’ın vechindeki envâr bize seyrân imiş

15-Akl ile mümkin değildir tevhidi fehm eylemek

Bir acâyib bahre düşdüm ma‘nası vicdân imiş

16-Cânıma aşkdan eser yetmez mi ey zâhid bu söz

Özünü fehm etmeyenler câhil ü nâdân imiş

17-Âşikâre cânıma görsün diye gösterdi Hak

Gördüğüm ol âlem-i ma‘nâdaki Rahmân imiş

18-Ara yerde zıll-ı şek mahv oldu doğdu âfitâb

Nûr-ı âlem şu‘lesinden gördüğüm îmân imiş

19-Ârif-i bi’llâh olan anlar Vehâb’ın remzini

Dil ile şerh olmaz ol bir haddi yok ummân imiş

154

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Nefsini fehm etmeyen hayvân gelir hayvân gider

Nefsini fehm eyleyen insân gelir insân gider

2-Son peşîmân fayda etmez bildiğim budur benim

Hâlık’ın zikr etmeyen nâdân gelir nâdân gider

3-Dört kitâbı tefsir etsek “lâ” diyen “illâ” demez

Şakidir saîd değil “lâ”’dan gelir “lâ”dan gider

4-Hamdülillâh çok şükür nutkumdaki esrâr-ı Hak

Ezelî âşık olan hayrân gelir hayrân gider

5-Cân gözüyle gördüler Hakk’ın münezzeh zâtını

Tevhidin yitirmeyen ummân gelir ummân gider

6-Âdetu’llâh böyledir şekk eylemez ehl-i sücûd

Zâtına mazhar olan üryân gelir üryân gider

7-Mâsivâdan rûhunu sâfî mücerred eyleyen

Hak Taâlâ emrine fermân gelir fermân gider

8-Aşk ipine asılıp berdâr olan Mansûr’u gör

Âşık olan böyl’olur merdân gelir merdân gider

9-Bu kelâmı evliyâ hakkında söyler Vâhibî

Zâhidâ bunlar hemân sultân gelir sultân gider

155

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Aklını cem‘ eylegil dünyâya verme gönlünü

Lutfu yok ol kahrı çok gavgâya verme gönlünü

2-Hak yaratdı söyledi zemm eyledi mel‘ûn diye

Sen anınçün her nefes yağmâya verme gönlünü

3-Müstemi‘ ol “lâ” deme aşk ehlinin esrârına

Zâkir ol hem şâkir ol hebâya verme gönlünü

4-Hasbeten li’llâh içün biz söyleriz bu tevhidi

Mürde kalb eyler seni hevâya verme gönlünü

5-Cânıma Hak’dan gelir ilhâm olan ma‘nâyı gör

Ziynet-i dünyâ içün sevdâya verme gönlünü

6-Nakşına aldanma zâhid ârif ol dîzârına

Vâsıl etmez zâtına ferdâya verme gönlünü

7-Âbid ü zâhid olursan anlamazsın remzini

Vâhibî sen cennetü’l-me’vâya verme gönlünü

156

Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

1-Hak’ı sevmekde ey zâhid benim nâmûs u ârım yok

Beni men‘ etme lutf eyle elimde ihtiyârım yok

2-Harâbât ehli âşıkam selâmet ehli sâdıkam

Anam unudam Allâh’ı elimde bir dinârım yok

3-Aceb bed-nâm u rüsvâysın ki Hak’dan sen utanmazsın

Bu mahlûkdan utanmağa benim vad‘u vakârım yok

4-Gülenler âşıkı bilmez nedir bu tevhidin zâtı

Ana i‘lâm edem hâlim cihânda bir sekârım yok

5-Cemâl-i mâsivâ’llâhdan haber sorma bana zâhid

Ben ol dîzâr-ı mahbûbem benim andan haberim yok

6-Ne verdin alamazsın sen komazsın beni ey zâhid

Değilem nâkıs-ı âkıl senin ile bâzârım yok

7-Vehâbî sâfi rûham ben anınçün nutkum ilhâmdır

Hakîkatdir benim aslım bedende hiç karârım yok

157

Mefâîlün Mefâîlün Feûlün

1-Cemâli gönlüme mihmân olupdur

Anınçün cânıma cânân olupdur

2-Dilimde zikrimin dâim bekâsı

Canımda ma‘nası pinhân olupdur

3-Muhabbet tevhid-i zâtın dizârı

Niceler bunda ser-gerdân olupdur

4-Akıl ermez haber vere likâdan

Anın vechin gören hayrân olupdur

5-Bu derdin yaresi hergiz onulmaz

Anınçün sineler uryân olupdur

6-Âşıkın derdinin olmaz devâsı

Bu derd âşıklara dermân olupdur

7-Gelir söyler bana sırren ilhamı

Bi-hamdi’llâh adım insân olupdur

8-Dedirtdiler dedim vallâh bu şi‘ri

Bu sırra ermeyen hayvân olupdur

9-Alan veren odur ehline ma‘lûm

Gönül tahtı ana dükkân olupdur

10-Gel imdi dinle gör aşkın hayâtın

Dimâğımdan çıkan reyhân olupdur

11-Bu vuslat ma‘nası hiç dile gelmez

Vücûdum hânesi ummân olupdur

12-Hak’ın zâtın sıfâtın bilmek içün

Bu tevhîd cümleye bürhân olupdur

13-Nice şâd olmasın cânım bu şevke

Vücûdum âlemi gülşen olupdur

14-Âşıklar şem‘-i pür-nûr-ı Muhammed

Yolunda cümlesi kurbân olupdur

15-İçelden câmını aşkın Vehâbî

Açılıp gül gibi handân olupdur

158

Mefâîlün Mefâîlün Feûlün

1-Canım hayrân olur bu aşk elinden

Gözüm giryân olur bu aşk elinden

2-Gülistân dilemez cân aşkdan okur

Dilim ozan olur bu aşk elinden

3-O deryânın bu mevcidir kesilmez

Gönül ummân olur bu aşk elinden

4-Hak’ın zâtı sıfâtı müşkilâtı

Bize âsân olur bu aşk elinden

5-Bî-nişândan nişân verdikçe bu cân

Sinem üryân olur bu aşk elinden

6-Nişânı âşıkın budur ezelden

Özüm külhân olur bu aşk elinden

7-Bu sırdan zâhidin yokdur nasîbi

Ciğer biryân olur bu aşk elinden

8-Bu dil mâlik değil gayrı kelâma

Sözüm destân olur bu aşk elinden

9-Nice âh etmeyip zâr etmeyem ben

Özüm irfân olur bu aşk elinden

10-Özümde sözünü ilhâm eder Hak

Gönül vîrân olur bu aşk elinden

11-Muhabbet âteşi her dem yürekde

Yanar nîrân olur bu aşk elinden

12-Nice keşf etmesin âşık bu râzı

Nihân ayân olur bu aşk elinden

13-Cemâli lebleri la‘linden âşık

İçer mestân olur bu aşk elinden

14-Aden uçmağının verd-i zîbâsı

Bize seyrân olur bu aşk elinden

15-Kaçan görse yârin vechin Vehâbî

Hemân dîvân olur bu aşk elinden

16-Ara yerde perde yok Hû’dur hemân

Diyen vicdân olur bu aşk elinden

17-Bi-hamdi’llâh budur buldum murâdım

Gönül sultân olur bu aşk elinden

18-Âbidin zâhidin aklı erişmez

Halvet gülşen olur bu aşk elinden

19-Vücûdum arzının zikr-i kemâli

Bize reyhân olur bu aşk elinden

20-Bu sırra vâkıf olmaz hiç mukallid

Bize ihsân olur bu aşk elinden

21-Emânet sırrının budur nişânı

Vehâb rindân olur bu aşk elinden

159

Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

1-Alâyıkdan elim çekdim ne ceng ü ne cidâlim var

Erişdim “Kâbe kavseyn”e benim bir hoşca hâlim var[172]

2-Akıl ermez bu tevhîde hemân ehline ma‘lûmdur

Ne dünyâdır ne âhiret elimde bir kemâlim var

3-Bu zikrim ayn-ı devletdir gel imdi ma‘nasın fehm et

Vücûdum genci pür-nûrdur ne mâl içün melâlim var

4-Cemâl-i mâsivâ’llâhdan mücerreddir benim rûhum

Hakîkatde cemâlim ben ne halk içün celâlim var

5-Ne gam şimden geri zâhid hayâta erdi cân Hû’dan

Bi-hamdi’llâh şükür Hakk’a zebânımda zülâlim var

6-Mahv ü gark oldu vücûdum bu tevhîde benim zâhid

Anınla nakş ola kalbim ne bir bâtıl hayâlim var

7-Vehâb’ın rûhu mi‘râcın sorarsan Ahmed’in sırrı

Muhammed Mustafâ hakkı bu sırra hem misâlim var

160

Mefâîlün Mefâîlün Feûlün

1-Dilerse cânımı üryân eder aşk

Dilerse cânımı biryân eder aşk

2-Bu zikrin ma‘nası âşıka dîzâr

Dilerse cânımı sultân eder aşk

3-Makâli sırrının budur kemâli

Dilerse cânımı Lokmân eder aşk

4-Vücûdumda eser komaz yakar hep

Dilerse cânımı külhân eder aşk

5-Muhabbet ehlinin budur nişânı

Dilerse cânımı destân eder aşk

6-Gönülde gam komaz şevkin şarâbı

Dilerse cânımı mestân eder aşk

7-Özümün sözünün fehm et meâlin

Dilerse cânımı bürhân eder aşk

8-Elimde ihtiyârım gitdi yokdur

Dilerse cânımı kurbân eder aşk

9-Suâl lâzım değil verdim cevâbı

Dilerse cânımı vîrân eder aşk

10-Akılda kâsırım ben beni bilmem

Dilerse cânımı ummân eder aşk

11-Nihân eyler ayân etmez cemâli

Dilerse cânımı pinhân eder aşk

12-O sûretden münezzeh pâdişâhdır

Dilerse cânımı seyrân eder aşk

13-Anın nûru açar gönül gözünü

Dilerse cânımı handân eder aşk

14-Kokusu tevhidin tutdu dimâğım

Dilerse cânımı reyhân eder aşk

15-Vehâb’ın umduğu yârin likâsı

Dilerse cânımı ihsân eder aşk

16-Gönül görmek diler zâtın İlâhî

Dilerse cânımı mihmân eder aşk

17-Çağırıp derd ile söyler zebânım

Dilerse nutkumu irfân eder aşk

18-Melâmet hırkası şâlın giyelden

Dilerse cânımı sultân eder aşk

19-Irağ etmez yakın eyler Hudâ’ya

Dilerse cânımı kurbân eder aşk

20-Hastayım kalmışam bu derd içinde

Dilerse cânıma dermân eder aşk

21-Cemâli bâğının verd-i zibâsın

Dilerse cânıma gülşen eder aşk

22-Benim rûhum anın âyînesidir

Dilerse cânımı mercân eder aşk

23-Vehâb’ı söyleden aşkın kemâli

Dilerse cânımı merdân eder aşk

161

8 + 8 = 16

1-Bu aşka yoldaş olalı n’olduğum bilemedim

Akl ü fikir gitdi benden hiç özüme gelemedim

2-“Elest” sırrının ahdini işit sana diyem bir kez

Aşk söyledi cân dinledi ben aklıma alamadım

3-İki cihânın varlığı âşıklara perde imiş

Muhabbeti aldı elim şükür anda kalamadım

4-Bu tevhîdin ma‘rifeti aşk ehline ayân imiş

Mahv ü garka düşdü cânım beni andan bilemedim

5-Ma‘rifetin ma‘nâsıdır miskîn Vehâb’ın tevhîdi

Kim ne derse dedi bana ben bu aşksız olamadım

162

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Hamdülillâh çok şükür kim bizi insân eyledin

Lutfunu kıldın inâyet zâtın ihsân eyledin

2-“Kâf” ile “nûn”dan yaratdı cismimi ey pâk-i zât

Tevhidin ma‘nâsını sînemde îmân eyledin

3-On sekiz bin âlemi levhimde yazmışsın benim

Ma‘nasın fehm etmeğe tevhîdi bürhân eyledin

4-İnşâallah gam yemen kıldın inâyet cânıma

Katre iken gönlümü deryâ-yı ummân eyledin

5-Cümle esmâ vü sıfâtın Hazret-i Âdem’dedir

Kim ana baş eğmediyse anı şeytân eyledin

6-Hoş adüvdür kim anın nefsimde buldum sûretin

Sihrini def‘ etmeğe tevhîdi dermân eyledin

7-Aşk-ı deryâ-yı muhîtden nutkum etdin âşikâr

Cânımı bu şevk ile emrine fermân eyledin

8-İnşâallah gam yemen sensin bize hem-râz olan

Tevhidin bâzârını gönlümde dîvân eyledin

9-Söyle dedin söyledim ahkâm-ı aşkın remzini

Zikrimin ma‘nâsını âyât-ı Kur’ân eyledin

10-Hikmet ile cân ilinden cânıma etdin nidâ

Tevhidin ma‘nâsına sen cânı hayrân eyledin

11-Yâ ilâhî ben kulunu söyleden sensin hemân

Tevhidin esrârını âleme destân eyledin

12-Aşk hayâtı câmını Mansûr’a sundun ol zamân

Sen anın gönlü evini verd-i handân eyledin

13-Maksûdu sensin anın gayrısını ol istemez

Âşıka ma‘nâda sen dünyâyı zindân eyledin

14-Cânıma etdin hidâyet dilime esrâr-ı aşk

Evliyânın nutkunu sen âb-ı hayvân eyledin

15-Nice vermez gönlünü miskîn Vehâbî vechine

On sekiz bin âlem içre anı sultân eyledin

16-Ehl içinde âşıkın ehliyyeti bir noktadır

Pâdişâhım zâtını sen anda pinhân eyledin

17-Ârife hakka’l-yakîn Hû’dur cemâlin vuslatı

Hürmetine tevhidin gönlün gülistân eyledin

18-Cism içinde şevk ile verdin kerâmet cânıma

Sana hem-râz olmağa nutkumu irfân eyledin

19-Zikr-i adle mazhar etdin anların ervâhını

Gussa vü gamdan azâd edip Süleymân eyledin

20-Nicesi zikr etmesin âşık cemâlin vasfını

Zâtının envârını gün gibi ayân eyledin

21-Ben kimem vechin senin yâd eyleyem ey pâdişah

Hürmetine Vâhib’i sırrında pinhân eyledin

163

8 +8 = 16

1-Erenlerin ma‘rifeti mübtedîye gümân gelir

Dost zâtını zikr eylemek mü’minlere îmân gelir

2-Hem okudum hem dinledim dört kitâbın ma‘nâsını

Nediğini fehm eylemez nâ-ehle bu yalan gelir

3-Bu tevhîdin sıfatından dinle anın ma‘rifetin

Aşk sırrını fâş eyleme tutar seni ‘avân gelir

4-Dervîş halkdan kaçdığının hikmetidir söylediğim

Kalbinde zikr olmayanın sözü bize yavan gelir

5-Hakîkatde Vâhib Ümmî yaman değil sözün senin

Eğer hayrın eğer şerrin her nefesde yazan gelir

164

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Derviş ol döndür yüzünü umma halkdan i‘tibâr

Ni‘metinden kaça gör yıkar seni ol zehr-i mâr

2-Nefsini fehm eylemekden kaçma gel îmân getir

Zâkir ol zikr et Hak’ı tevhîd ile leyl ü nehâr

3-Cân ü dil meydânıdır bu keşf-i esrâr etdiğim

Kâl ü kıyl yükün çeker zinhâr sakın olma hımâr

4-Ârifin rûhundaki ma‘nâ sana eder hitâb

Yakmasın dersen seni elinde olmasın dinâr

5-Zikr ile fikr eyler isen Vâhibî dost zâtını

Gönlüne doğar gelir her dem senin nûr-ı Kamer

165

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Kul isen kullukda ol sen gel beri Allah içün

Gayrısından çek elini hasbeten li’llâh içün

2-Hâlık’ı zikr eyle dâim derdine dermân içün

Kara donlu Ka‘be’yi yapan Halîlu’llâh içün

3-Kendine kadr eyleme insân isen er tevhide

Ol Muhammed Mustafâ nûr-ı Habîbu’llâh içün

4-Bu günüm yarına kalsın diyüben olma hasîs

Cânını eyle fedâ sen “küntü kenz”u’llâh içün

5-Geçe gör çün ü çerâdan nefsin ıslâh eyle sen

Gök yüzünden yerlere inen Kelâmu’llâh içün

6-Dü cihânın varına verme gönül eyle hazer

Kesegör zünnârını tevhîd-i zâtu’llâh içün

7-Vâhibî hatm et sözün lâzım değil gayrı kelâm

Yokluk olsun meskenin nûr-ı kelâmu’llâh içün

166

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Zâhidâ mü’min kulun kalbinde Beytu’llâh var

Ben anı seyr eyledim içinde arşu’llâh var

2-“Küntü kenz”in kudretinden söylenir bu vâridât

Ol makâmı seyr eden tevhîd-i zâtu’llâh var

3-Âkil isen dinle gör nûrumdaki güftârı sen

Âşıka sırren tecellî eyleyen Allâh var

4-Gör ki kimdir her nefes zikr etdiğim günden ayân

Ârife seyrân içün bi’llâhi vechu’llâh var

5-Tevhide ârif olan gayrı kelâmı söylemez

Dinler isen cân ile medh-i Habîbu’llâh var

6-Cân gözüyle gördüğüm rûh-ı Muhammed’dir benim

Sağ elinde görmüşem hatm-i kelâmu’llâh var

7-Hamdülillâh çok şükür erdi hidâyet cânıma

Âşıkam ervâhıma aşkdan selâmu’llâh var

8-Mürşidim Ahmed yüzünden câna râzın açdı Hak

Gam yemen şimden geri zikrimde Bi’smi’llâh var

9-Ben değil cânım durur iş bu kelâmı söyleyen

Hamdülillâh çok şükür nûr-ı cemâlu’llâh var

10-Hürmetine cümle âlem yoğ iken var oldular

Dile gelmez söyleyem vechinde sırru’llâh var

11-Düşmeyen bilmez bunu ma’nâ-yı mutlakdır bu söz

On sekiz bin âlemin içinde seyru’llâh var

12-Zâhidin zühdden murâdı nediğin fehm eyledim

Vâsıl olmazsın Hak’a gönlünde gayru’llâh var

13-“Urvetü’l-vüskâ” içinde kendi hâlim söylerin[173]

Ma’nasın fehm eyler isen sana eyvallâh var

14-Sûretim âdemdir ammâ sîretim insân velî

Ma‘nada şâhid budur kalbimde zikru’llâh var

15-Akl-ı külden “küntü kenz”in sırrını fâş eyleme

Ârif ol miskîn Vehâbî elde bak gümrâh var

167

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Cânımız seyrân eder dost bâğının gülzârını

Dilimiz söyler anın ruhsârının esrârını

2-Âşık olmayan kişinin gayr-ı Hak’dır maksûdu

“Lâ” demezsen gel gör imdi aşkımın bâzârını

3-Mürşide ver özünü sen gösterir dîzârını

Siler ol gönlün evinden ol cihân ayyârını

4-Zâkir ol zikr et Hakk’ı gel cân ile ey muttakî

Bozamaz şeytân gelip bu tevhidin hisârını

5-Cân gözüyle baka gör cismin içinde cânına

Ten gözüyle kimse görmez tevhidin envârını

6-Anladınsa söyledim ayne’l-yakîn hakka’l-yakîn

Gel şikâr et hâl ile âşıkların ikrârını

7-Sûreti nakşı hicâb olmuş nigârın zâtına

Görmeyincek nice bilsin yüzünün astârını

8-Tevhidin ma‘nâsıdır nutkumdaki âb-ı hayât

Anlamaz nâdân olanlar âşıkın güftârını

9-Bu muhabbet âteşi cânımda pinhân gizlidir

Gönlüme koymaz benim ol gayrının efkârını

10-Tevhidin ma‘nâsıdır sırren hitâb eden sana

Gâfilin tevhîd gerekdir kesmeğe zünnârını

11-Vâhib’in sem‘ine girmez zâhidin efsânesi

Satmak ister güc ile ol cübbe vü dasdârını

12-Dü cihânın izzetinden gel mücerred kıl özün

Göresin sen âkibet ol mahbûbun dîzârını

13-Ârif isen Vâhibî gel âyet-i Kur’ân’a bak

Bilesin ma‘nâ yüzünden İblis’in inkârını

168

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Faydasız söz ma‘nasın fehm eyledim yalan imiş

Ol yalanı söyleyenin mürşidi pes şeytân imiş

2-Cehl ile mu‘tâd olan remzin rumûzun anlamaz

Tevhidin ma‘nâsını fehm etmeyen nâdân imiş

3-Ma‘rifet pîrine sordum rûhumun mi‘râcını

Meskeni âşıkların ma‘mûr değil vîrân imiş

4-“Urvetü’l-vüskâ” geçipdir âşıkın gerdânına[174]

Mü’minin hakka’l-yakîn sadrındaki îmân imiş

5-İhtiyâr ile değildir zikrimiz ayb olmasın

Bî-nişândan bu nişânı söyleyen sultân imiş

6-Kimseye dahl etmezin ben kendi hâlim söylerin

Aşk ile zühd ma‘nasın fehm etmeyen hayvân imiş

7-Rûhuma sırren gelir izhâr eder nûr-ı İlâh

Ol sebebden vechine mazhar olan insân imiş

8-Bu sözü hakka’l-yakînden söyleyip hatm eyledik

Kim görürse taşra düşmez ma‘nası ummân imiş

9-Bir aceb sırdır İlâh’ın hikmeti gelmez dile

Ten gözüyle kimse görmez Vâhib’e mihmân imiş

169

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Aç gözün kaldır hicâbı cism içinde câna bak

Hakk’ın esmâ ü sıfâtın zikr eden insâna bak

2-Âkil isen gel beri tevhîde çâk et sîneni

Hikmet ile katrede pinhân olan ummâna bak

3-“Küntü kenz”in gizli genci Mustafâ ervâhıdır

Âlemin ihyâsına illet olan Sultân’a bak

4-Göresin dîzârını sâfî mücerred kıl özün

Vechinin esrârına mazhar olan hayrâna bak

5-Âşıka lâzım değil gayrı kelâmın dinlemek

Ârifin nutkundaki hakka’l-yakîn irfâna bak

6-Benden umman bu kelâmı ben değilem söyleyen

Her nefesde cânıma ilhâm eden Sübhân’a bak

7-Âteş-i aşk içre cânım nice feryâd etmesin

Âşıkın gönlü evini yandıran külhâna bak

8-Var ise aklın senin ilm-i ledünden al haber

Ehl-i derdin derdine dermân eden Lokmân’a bak

9-İnşâallah şübhesiz mü’min muvahhid âşıkam

Tevhidim şâhid yeter gel âyet-i Kur’ân’a bak

10-Anladınsa pes yeter lâzım değil çok söylemek

Bulasın genc-hâneyi ma‘mûru ko vîrâna bak

11-Da‘vete eyle icâbet zâhidâ dîzâr içün

Cân içinde ârifin rûhundaki pinhâna bak

12-“Lâ” demezsen müstemi‘ ol Hak içün gel tevhide

Ârifin gönlü evinde sürülen erkâna bak

13-Kâl ü kıyle bağlanıp kendini nâdân eyleme

On sekiz bin âlemin içindeki seyrâna bak

14-“Lâ” deyip bu tevhide İblis gibi olma şakî

Âdem’in sadrındaki zâhir olan îmâna bak

15-Şöyle gördüm şöyle gör bir katrede bin kudreti

Var ise aklın eğer karıncaya merdâne bak

16-Cümleden birsi budur kim ihtisâr olsun sözüm

Kâf içinde ejdehâlar yudan ol evrana bak

17-Dört kitâbın ma‘nasıdır bildiği hâl ehlinin

Vâhibî bî-çârenin nutkundaki ihsâna bak

170

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Ehl-i izzet âşıkam gitmez dilimden yâ Ahad

Ehl-i izzet sâdıkam gitmez dilimden yâ Ahad

2-On sekiz bin âlemi fehm etdi cân bir noktadan

Ehl-i işret sâdıkam gitmez dilimden yâ Ahad

3-Ârif olmayan kişi fehm etmedi ma‘nâ nedir

Ehl-i halvet sâdıkam gitmez dilimden yâ Ahad

4-Zâkirem zikr eyledim tevhîdimin esrârını

Ehl-i hayret âşıkam gitmez dilimden yâ Ahad

5-İzn-i Hak’dır şübhe yokdur anın içün söyledim

Ehl-i vahdet sâdıkam gitmez dilimden yâ Ahad

6-Kâl değil hâlim durur İncil ü Tevrat ü Zebûr

Ehl-i uzlet sâdıkam gitmez dilimden yâ Ahad

7-Vâhib’i hayrân edipdir her nefes esrâr-ı aşk

Ehl-i vuslat sâdıkam gitmez dilimden yâ Ahad

171

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Hamdülillâh çok şükür cânımda pinhân Mustafâ

Gizli değil gün gibi rûhumda ayân Mustafâ

2-Ma‘nasında bu sözün medhali yokdur aklımın

Mü’minin gönlü evinde sâf mihmân Mustafâ

3-Rü’yetim ta‘bîr eden hakka’l-yakîn sensin benim

Şübhesiz Hak’dan gelen âyât-ı bürhân Mustafâ

4-Cümle âlem zikrinin medhinde âcizdir senin

Sözü şîrin lebi sükker nutku Kur’ân Mustafâ

5-“Küntü kenz”in vahdetinden âşıka budur nişân

Ma‘nası gelmez dile deryâ-yı ummân Mustafâ

6-Hürmetine Hak senin verdi kerâmet dilime

Mu‘cizât tahtındaki hükm ıssı sultân Mustafâ

7-Ben kemem kemden kemem medh eyleyem her dem seni

Cümle âlem halkına lutf ile ihsân Mustafâ

8-Âsiyem çokdur günâhım kıl şefâat Hak içün

Âşık-ı bî-çârenin derdine dermân Mustafâ

9-Sen şefâat etmeseydin edemezdim medhini

Hûb cemâlin her nefes âşıka seyrân Mustafâ

10-Ma‘na yüzünden salavât verdi Hak işitdi cân

Evliyâ vü enbiyâ sadrında îmân Mustafâ

11-Rengine boyandı rûhum şâhidim tevhîd-i zât

Ârifin nutku içinde âb-ı hayvân Mustafâ

12-Bir nefes cân vechini görmezse ger olur helâk

Âşıka senden gelen la‘l-i Bedahşân Mustafâ

13-Hak katında her ne dersen bir sözün olmaz iki

Bunca mürsel arasında şâh-ı hûbân Mustafâ

14-Gayrıdan etmez ricâyı vâsıl olan nûruna

Âşıkın kalbi içinde verd-i reyhân Mustafâ

15-Mürde kalbin Vâhib’in ihyâ edelden der bunu

Hak Taâlâ’nın sirâcı şem‘-i rahşân Mustafâ

16-Mu‘cizâtın zerresidir etdiğin şakka’l-Kamer

“Küntü kenz”in sırrı sensin mâh-ı tâbân Mustafâ

17-Nicesi şerh eylesin miskîn Vehâbî vechini

Ta‘birin gelmez dile meh-rû dırahşân Mustafâ

18-Vechini bir kez görenler nice baksın cennete

“Mim” cemâlindir senin serv-i hırâmân Mustafâ

19-Kıl şefâat Vâhib’e bir dahi akla gelmesin

Sende zâhir gördü çün ol nûr-ı Yezdân Mustafâ

20-İnşâallah cânıma zâtından açdın râzını

Zâhir ü bâtın hüvel nûruyla yeksân Mustafâ

21-Vâhib’in eksikliğin ma‘zûr buyur ayb olmasın

Âlem-i vuslatdaki sırrında hayrân Mustafâ

22-Her kime kılsan nazar mü’min muvahhid hâs olur

Himmet eyle olmasın medhinde noksân Mustafâ

23-Ümmetin miskîn Vehâb’ın sözü ağzın yarıdır

Bî-nişân ü lâ-mekân zâtında insân Mustafâ

24-Her ne halk etdi İlâh’ım sana izhâr eyledi

Cümle dilden söylemeklik sana âsân Mustafâ

25-Dü cihânın devletin arz etme almaz Vâhibî

Maksudu senden hemân vicdân u irfân Mustafâ

172

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Hamdülillâh çok şükür kim azmimiz Allah’adır

Maksudum gayrı değil tevhîd-i zâtu’llâhadır

2-Böyle sanma bunları mülhid münâfık dâl olur

İ‘tikâdı bunların her dem kelâmu’llâhadır

3-Dü cihâna bir nefes kılmaz nazar eyler hazer

Evliyânın dostluğu nûr-ı cemâlu’llâhadır

4-Aklın ermez sorma zâhid tevhidin ma‘nâsını

Âşıkın kasdın sorarsan ayn-ı zâtu’llâhadır

5-Âşıka etmen nasîhat delidir etmez kabûl

Vâhib’in baş eğmesi zâtında seyru’llâhadır

173

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Terk ü tecrîd âşıkam seyrân diler gönlüm benim

İstemez ma‘mûru hiç vîrân diler gönlüm benim

2-Dü cihandan zerrece yokdur murâdım Hak bilir

Nefsimi fehm etmeğe irfân diler gönlüm benim

3-Yetme mi şâhid benim dilimdeki tevhîd-i zât

Düşüben gark olmağa ummân diler gönlüm benim

4-Vechinin ma‘mûruyuz eşgâli n’etsin cânımız

Ehline ma‘lûm bu söz sultân diler gönlüm benim

5-İlm-i hikmetden neler söyler bu cân dinlendi gör

Yanmağa dîzâr içün külhân diler gönlüm benim

6-Hazm olunmaz aşkı deryâ-yı muhîtin mevcidir

Bülbülem gülde ötem handân diler gönlüm benim

7-On sekiz bin âlemi gezdim kanâat gelmedi

Zâtının envârını pinhân diler gönlüm benim

8-Dört kitâbın hakkı-çün tevhid hidâyetdir bize

Ma‘nasın fehm etmeğe Kur’ân diler gönlüm benim

9-Gönlüm almaz zâhidâ hiç gayrısını ni‘metin

Zevk içün hem şevk içün devrân diler gönlüm benim

10-Yâ İlâhî izzetin-çün bildiğim budur benim

Cânımı dîzâr içün kurbân diler gönlüm benim

11-Sağ değil dîzâr içün miskin Vehâbî hastadır

Derdine dermân içün Lokmân diler gönlüm benim

174

Mefâîlün Mefâîlün Feûlün

1-Ne biter bâğda bağbân olmayınca

Yaraşmaz anda hûbân olmayınca

2-Gönüle Hâlık’ın ilhâmı gelmez

Özünde zikri bürhân olmayınca

3-Erişmez nakş eden nakkâşa kimse

Ekâbir kâmil insân olmayınca

4-Maânî gencinin sırrı açılmaz

Vücûdun varı vîrân olmayınca

5-Göstermez aslını rûhun hicâbı

Soyulup anda üryân olmayınca

6-Karâr etmez bu cân kevn ü mekânda

Bu rûhun aslı Rahmân olmayınca

7-Muhabbet şem‘inin yanmaz çerâğı

Bize şevk ile devrân olmayınca

8-Maânî gencine cân vâsıl olmaz

Başın tevhîde çevgân olmayınca

9-Münâcâtın murâdı hâsıl olmaz

Dilin Mûsâ vü İmrân olmayınca

10-Erişmez âşıka fazlı İlâh’ın

Ciğer âteşde biryân olmayınca

11-Nübüvvet sâhibi medhi okunmaz

Anın nûruyla yeksân olmayınca

12-Cevâbın dinle gör ehl-i sücûdun

Bu yola girme giryân olmayınca

13-Alamazsın yakanı küfr elinden

Yanıp tevhîde biryân olmayınca

14-Bulunmaz bende bu vicdân u irfân

Delîlin nûr-ı Yezdân olmayınca

15-Vücûdun zabtına mâlik değilsin

Senin nutkunda deyyân olmayınca

16-Erişmez cânına vuslatdan esrâr

Muînin yolda Rahmân olmayınca

17-Temiz olup Hak’a ermez sülûkün

Refîkin yolda Kur’ân olmayınca

18-Hak’ın zâtı sıfâtı müşkilâtı

Bilinmez aşka mihmân olmayınca

19-Adın yazılmaz âşık defterine

Sözün dillerde destân olmayınca

20-Kanâat etmez âşık hiç bu yolda

İlâh’ın vechi seyrân olmayınca

21-Hak’ı zikr eyleyen âşık acebdir

Yemez helvâyı hayrân olmayınca

22-Bu vahdet bâğının gülü açılmaz

Doğan ol mâh-ı-tâbân olmayınca

23-Bize te’sîri yokdur kıyl ü kâlin

Sözünde âb-ı hayvân olmayınca

24-Dimâğından çıkan misk gibi kokmaz

Murâdın ayn-ı Sübhân olmayınca

25-Sadefde hiç biter mi dürr ü inci

Yağan içine nîsân olmayınca

26-Bu nehrin ayağın taşra akıtma

Gönül deryâ-yı ummân olmayınca

27-Karındaş gönlünü şeyhden ayırma

Vücûdun bâğı reyhân olmayınca

28-Sana ma‘nâda hiç âdem denilmez

Sözün la‘l-i Bedahşân olmayınca

29-Yemezsin Âdem ü Havvâ mîrâsın

Yaşın yerlerde mercân olmayınca

30-Musahhar olmadı bu ilm-i hikmet

Hak’ın fazlından ihsân olmayınca

31-Emânet sırrını sakla bu halkdan

Bu râzı açma yârân olmayınca

32-Bu dünyâ dostların bize sorarsan

İnanmaz sana yalan olmayınca

33-Şifâlık bulmaya kalbin marazdan

Tabîbin bunda Lokmân olmayınca

34-İnanmaz Vâhibî gayrı ilâca

Yürek derdine dermân olmayınca

175

Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

1-Bu halka kalmadı dirlik aceb bozgun durur âlem

Ricâlde kalmadı erlik aceb düşkün durur âlem

2-Yitirme aklını cem‘ et bile gör nefsini bunda

Hevâ-yı hırs ile cümle aceb şaşkın durur âlem

3-Tekebbürlük enâniyyet budur hamlin hemân şimdi

Bekâmız Hakk’ın emrine aceb baskın durur âlem

4-Günâhın bilmeyen kişi nice zikr eyler Allâh’ı

Geçemez İblîs emrinden aceb coşkun durur âlem

5-Vehâbî akl-ı evvelden nasîbin kısmetin berk tut

Kasîr ü fitne zulmünden aceb taşkın durur âlem

176

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Hâlık’ı zikr eyle dâim tende cân mihmân iken

Cân ile eyle ibâdet mürşidin Kur’ân iken

2-Gel nasîhat dinle aşkdan gör ne der âşık sana

Tâatin yok assısı işin gücün yalan iken

3-Nice yakmaz tamunun odu seni yersin haram

Gece gündüz içdiğin şol zehr ile katrân iken

4-Hak Taâlâ hürmetinden kendini dûr eyleme

Anda varıp olma hayvân bunda sen insân iken

5-İmtihân içün havâle kıldı sana İblis’i

Nicesi yatar uyursun düşmanın şeytân iken

6-Yer ile gök dolusu kılsan ibâdet nef‘i ne

Nefsini fehm eylemezsin câhil ü nâdân iken

7-Âşık olmazsın gelip zâhid Hak’ın dîzârına

Oturan gönlün evinde hûri vü gılmân iken

8-Hasenât ahsen sıfatdır bürdedir dîzârına

Gel fenâsın kıl taleb kim bunda ol âsân iken

9-Sen hümâsın anlamazsın cism içinde kadrini

Göremezsin dost yüzünü meskenin zindân iken

10-Aç basîret gözünü sen göresin dîzârını

Dört kitâbın ma‘nası cânında bak pinhân iken

11-Dinle-gör aklın kabûl eylerse ger bu tevhidi

Düşe gör kim katresinin ma‘nası ummân iken

12-Aşk içinde ehl-i derdin nice derdi artmasın

Bu kelâmı söyleyip söyletdiren Sübhân iken

13-Aşk içinde Vâhibî sâfî mücerred âşık ol

Zâyi etme ömrünü tevhîd sana bürhân iken

14-Kul iken hür oldu cânım anladım mi‘râcımı

Ârifin gönlü evinde sürülen erkân iken

15-Sırr-ı hikmet evliyânın himmeti budur sana

Şübhe etme Vâhibî bu derd sana dermân iken

177

Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

1-Niçün nûr-ı İlâhî’den kaçar îmâna gelmezsin

Seninçün münzel olmuşdur niçün Kur’ân’a gelmezsin

2-Semâvâtdan hitâb olan sana tevhîd değil midir

Gözünden perdeyi kaldır niçün bürhâna gelmezsin

3-Dedirtdiler dedim bunu inanırsan bu tevhîde

Yürekde var iken derdin niçün dermâna gelmezsin

4-Dokuz dürlü maraz sende gözün görmez kulûbünde

Şifâlık bulmağa ana niçün Lokmân’a gelmezsin

5-Velîlerin hakîkati dilindeki ma‘rifeti

Senin nefsin eder ıslâh niçün fermâna gelmezsin

6-Deme işitme çok olur murâd olan bu ma‘nâdır

Geçip nâmûs u ârından niçün merdâne gelmezsin

7-Nice ma‘mûr olasın sen çü sen fânî cihân fânî

Ki kenzi bulmağa hâlen niçün vîrâna gelmezsin

8-Bu can ma‘şûk sözün söyler kelâmın gayrısın bilmez

Dükenmez hânı sultânın niçün ihsâna gelmezsin

9-Yüzü güldür saçı sünbül anın ismi Muhammed’dir

Cemâli bâğına anın niçün seyrâna gelmezsin

10-Kemâlinden gelipdirsin gönülden ver salavâtı

Açılmış verd-i handândır niçün reyhâna gelmezsin

11-Misâlin bulmadım bunda tenin gibi lezîz helvâ

Yiyenden tadını sorup niçün hayrâna gelmezsin

12-Divânesin akıl yokdur kaçarsın nûr-ı tevhîdden

Görüp mercân çıkarmağa niçün ummâna gelmezsin

13-Sözü hatm-i kelâm etdim bu ma‘nâdan anlamazsın

Tarîk-i müstakîm içre giden kerbâna gelmezsin

14-Kelâmu’llâh yeter şâhid muvahhid âşıka zâhid

Nebîlerden velîlere değin erkâna gelmezsin

15-Vehâbî sırr ile söyler nihân ilmin sana her dem

Haber sormağa vechinden niçün irfâna gelmezsin

178

8 + 8 = 16

1-Ben bu derde uğramasam derman nedir bilmez idim

Dost zâtını zikr etmesem îmân nedir bilmez idim

2-Yedi iklîm dört köşeyi bekleyenin hakkı içün

Özüm mürşide vermesem Kur’ân nedir bilmez idim

3-Hâlık’ımın ilhâmıdır dilimdeki söylediğim

Cânım başım terk etmesem irfân nedir bilmez idim

4-Yol erinin nasîhatın dinlendi gör ne der sana

Nefsim görüp fehm etmesem sultân nedir bilmez idim

5-Bu tevhîde inanmayan mü’min değil münâfıkdır

Gönül evine girmesem seyrân nedir bilmez idim

6-Mü’minlerin tevhîdinin ma‘nâsıdır söylediği

Zâtına mazhar olmasam insan nedir bilmez idim

7-Enbiyânın sırrı yüzü âriflere bürhân imiş

Bu tevhîde dalmayaydım ummân nedir bilmez idim

8-Ömer Osman ism-i Alî Ebûbekir gerçek velî

Bunlar ile yâr olmasam yârân nedir bilmez idim

9-Dost ilminin lezzetini taklîd ile bulamadım

Mürşid verdiğin almasam ihsân nedir bilmez idim

10-Vesvesemin yüvesvis’in her dem benim kulûbümde

Tevhîd anı silmeyeydi şeytân nedir bilmez idim

11-Dört kitâbın ma‘nâsıdır “lâ” deme gel bu tevhîde

Bu tevhîdi sürmeyeydim erkân nedir bilmez idim

12-Sağır mısın işitmezsin nutkumdaki esrârı sen

Aşk oduna yanmasam ben külhân nedir bilmez idim

13-Bir acâyib sırdır bu sır aklın bunda medhali yok

Cinân bâğına girmesem gülşen nedir bilmez idim

14-Bu on sekiz bin âlemi soranlara budur cevâb

Basîretim olmayaydı iz‘ân nedir bilmez idim

15-Düşüm ile tuş olduğum ma‘nâ budur der Vâhibî

Bu menzile ermeyeydim Rahmân nedir bilmez idim

179

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Mürşidim hâlen gelir âyât-ı Kur’ân gösterir

Tevhidin ma‘nâsını sadrımda îmân gösterir

2-Kalbimi ihyâ eden “seb‘a’l-mesânî” vechidir[175]

Mustafâ’nın nûrunu rûhumda pinhân gösterir

3-Aşk içinde rûhuma sırren gelir eyler hitâb

Aklım idrâk eylemez deryâ-yı ummân gösterir

4-Ehline ma‘lûm durur mü’min muvahhid âşıkam

Ol sebebden Hâlık’ım dünyâyı zindân gösterir

5-Enbiyâdır mürşidim yüz bin salavât rûhuna

Vaslının esrârını vicdân u irfân gösterir

6-Zikr ile fikr et Hak’ı gel “lâ” deme ey muttakî

On sekiz bin âlemi gün gibi ayân gösterir

7-Darb-ı zikr ile yakarsan sen bu cismin varını

Bu vücûdun hânesin bi’l-külli reyhân gösterir

8-Vesvese etmez senin kalbindeki Hannâs sana

Gam yemezsin bir nefes lutfundan ihsân gösterir

9-Kudretin gör tevhidinle şerh olunmaz ma‘nası

Müşterî olup gelene la‘l-i mercân gösterir

10-Aklın ermez söyleyem gizli ibâdet ben sana

Münkir olma tevhide nefsinde isyân gösterir

11-Sırr-ı insân zât-ı Hakk’ın mazharıdır cân ile

Nûrun ile nûrunu ma‘nâda yeksân gösterir

12-Şübhesiz buldum anı şekk eylemez cânım benim

Ehl-i derdin derdine tevhîdi dermân gösterir

13-Müstemi‘ ol zâhidâ gir halvetine Vâhib’in

Âlem-i ma‘nâ yüzün ol sana âsân gösterir

180

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Bir aceb sırdır bu sır kim ma‘nâsı Allâh’dır

Câhil ü nâdân ne bilsin “semme vechu’llâh”dır[176]

2-Âlemü’l-gaybın sıfâtından sana budur haber

Dilime gelmez söylesem ol “küntü kenz”u’llâhdır

3-Vâhid ü Ferd ü Ahad’dan gayrı yok gönlümde hiç

Ârifin gönlü evi kardaş hazînu’llâhdır

4-Gel temâşâ kıl bugün hüsnünde yârin vechini

On sekiz bin âlemin içinde seyru’llâhdır

5-Zâhidin zühdü hicâb olmuş o yârin zâtına

Anın içün göremez maksûdu gayru’llâhdır

6-Zikrimiz hatm eyledik ayne’l-yakîn hakka’l-yakîn

Ma‘nası bu tevhidin aşkdan selâmu’llâhdır

7-“Lâ” demezsen gel beri bu tevhide ey müddeî

Mü’minin kalbindeki tevhîd kelâmu’llâhdır

8-Aşk-ı sâfî kim denir hâlık mıdır mahlûk mudur

Ma‘nasın fehm eyleyenler ârif-i bi’llâhdır

9-Şübheden âzâd edipdir Vâhib’i tevhîd-i zât

Bu kelâmı söyleden nûr-ı cemâlu’llâhdır

181

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Tevhide yalvaralım Hak’dan haber versin bize

Gönlümüz bağlayalım çokdan haber versin bize

2-Yâr içün ağyârı terk etdim de geldim tevhide

Karası lâzım değil akdan haber versin bize

3-Evliyâ vü enbiyâ vechinde konmuşdur bu sır

Rûhunu cezb eyleyen Hak’dan haber versin bize

4-Ma‘rifet izhârının zuhûruna budur delîl

Er olan cismindeki sağdan haber versin bize

5-Gayrısı dursun Vehâbî yol eri gelsin beri

Ma‘rifet gencindeki nakdden haber versin bize

182

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Ârife zan ile bakma zinhâr ki nakkâş incinir

Nakşına ta‘n eyleme zinhâr ki nakkâş incinir

2-Bu nasîhatdır sana nefsin kabûl eylerse ger

Nakşına ta‘n eyleme zinhâr ki nakkâş incinir

3-Enbiyâ vü evliyâ kavlindeki erkân budur

Nakşına ta‘n eyleme zinhâr ki nakkâş incinir

4-On sekiz bin âlemin sırrına ârifdir bu cân

Nakşına ta‘n eyleme zinhâr ki nakkâş incinir

5-Bu kelâmı söyleden hakka’l-yakîn Hû’dur bize

Nakşına ta‘n eyleme zinhâr ki nakkâş incinir

6-Dört kitâbın ma‘nası bir noktadır ey ehl-i dil

Nakşına ta‘n eyleme zinhâr ki nakkâş incinir

7-“Mim” cemâlidir anın sırrına ermez cin melek

Nakşına ta‘n eyleme zinhâr ki nakkâş incinir

8-Söyledim bu tevhidi laf u güzâfı sanma sen

Nakşına ta‘n eyleme zinhâr ki nakkâş incinir

9-Hikmeti nûr-ı İlâh’ın âdemin vechindedir

Nakşına ta‘n eyleme zinhâr ki nakkâş incinir

10-Hatm edipdir rûhumuz aşkın kelâmın hâl ile

Nakşına ta‘n eyleme zinhâr ki nakkâş incinir

11-Gizli yokdur gözlüye hep cümlesi ayân durur

Nakşına ta‘n eyleme zinhâr ki nakkâş incinir

12-“Küntü kenz”in mazharının dâimâ zikri budur

Nakşına ta‘n eyleme zinhâr ki nakkâş incinir

13-Tevhidin irfânıdır nutkumdaki âb-ı hayât

Nakşına ta‘n eyleme zinhâr ki nakkâş incinir

14-Gönlümü ma‘mûr eden “seb‘a’l-mesânî”dir benim[177]

Nakşına ta‘n eyleme zinhâr ki nakkâş incinir

15-İlm-i hikmetdir sözü miskîn Vehâb’ın zâhidâ

Nakşına ta‘n eyleme zinhâr ki nakkâş incinir

183

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Gâfil olma gözün aç âhir zamân içindesin

Nefsini sanma emîn kevn ü mekân içindesin

2-Darb ile zikr et Hak’ı “lâ” deme ey muttakî

Bu fenâ mülkünde sen aynı yalan içindesin

3-Sözümüz Hak zâtının ilhâmıdır zâhid bizim

Gam yeme zikr et Hak’ı nûr-ı ayân içindesin

4-Zühd ü takvâ vü amel zâhidlerin zâtındadır

Şâhidim tevhîd-i zât bâğ-ı cinân içindesin

5-Fırsatı fevt eyleme zikr et Hak’ı ey muttakî

Anlamazsan Vâhib’i zann ü gümân içindesin

184

Mefâîlün Mefâîlün Feûlün

1-Ne şekkim var benim sana İlâhî

Hemân birsin hemân birsin İlâhî

2-Ne önün var ne sonun var İlâhî

Hemân birsin hemân birsin İlâhî

3-Bî-nişânsın nişânın sen bilirsin

Hemân birsin hemân birsin İlâhî

4-Mekândan sen münezzeh pâdişahsın

Hemân birsin hemân birsin İlâhî

5-Cemâlin kudretine akl erişmez

Hemân birsin hemân birsin İlâhî

6-Vezirin yok şerîkin yok Ahad’sın

Hemân birsin hemân birsin İlâhî

7-Ümîdin yok kimesneden Samed’sin

Hemân birsin hemân birsin İlâhî

8-Senin vasfın dile gelmez denilmez

Hemân birsin hemân birsin İlâhî

9-‘Ademden Âdem’i sırra getirdin

Hemân birsin hemân birsin İlâhî

10-Kulûbüm vechinin âyînesidir

Hemân birsin hemân birsin İlâhî

11-Ne hikmetdir bize ilhâm edersin

Hemân birsin hemân birsin İlâhî

12-Cemâlinde kemâline zevâl yok

Hemân birsin hemân birsin İlâhî

13-Senin âşıkların söyler maârif

Hemân birsin hemân birsin İlâhî

14-Bu cismim gözüne zâtın görünmez

Hemân birsin hemân birsin İlâhî

15-Velîler gözüne günden ayânsın

Hemân birsin hemân birsin İlâhî

16-Senin takrîrine âciz dilimiz

Hemân birsin hemân birsin İlâhî

17-Vehâbî abdinin zikrin kabûl et

Hemân birsin hemân birsin İlâhî

185

Mefâîlün Mefâîlün Feûlün

1-Ne şekkim var benim sana İlâhî

Hemân birsin hemân birsin İlâhî

Sana lâyık kulun sensin penâhı

Hemân birsin hemân birsin İlâhî

2-Ne önün var ne sonun var İlâhî

Kime kılsan nazar kalmaz günâhı

Saâdet tâcıdır âşık külâhı

Hemân birsin hemân birsin İlâhî

3-Bî-nişânsın nişânın sen bilirsin

Bu sırrın ma‘nasını sen bilirsin

Cân gözünün gördüğün sen bilirsin

Hemân birsin hemân birsin İlâhî

4-Vezîrin yok şerîkin yok Ahad’sın

Kimesneden ümîdin yok Samed’sin

Zevâl yokdur sana Hayy-i ebedsin

Hemân birsin hemân birsin İlâhî

1-Dilim zikr etdiği sun‘un kemâli

Cânım hayrân eden zâtın cemâli

Nasîb etdin şükür âb-ı zülâli

Hemân birsin hemân birsin İlâhî

6-Velîler gözüne günden ayânsın

Gönüller içine hikmet koyansın

Zuhûrundan görünmezsin nihânsın

Hemân birsin hemân birsin İlâhî

7-Senin takrîrine âciz bilimiz

Şükür fazlın ile söyler dilimiz

Sahîh tevhîd budur dedi pîrimiz

Hemân birsin hemân birsin İlâhî

8-Hakîm’sin dertlere dermân edersin

Âşıklar gönlünü seyrân edersin

Şarâb-ı şevk ile mestân edersin

Hemân birsin hemân birsin İlâhî

9-Kadîr’sin kudretin künhü bilinmez

Taşradan bakana vechin görünmez

Muhabbet güneşi her-giz dolanmaz

Hemân birsin hemân birsin İlâhî

10-Senin âşıkların giyer abâyı

Senin âşıkların çeker cefâyı

Senin zikrin verir câna safâyı

Hemân birsin hemân birsin İlâhî

11-Senin lutfun bize çokdur Kerîm’sin

Ne gam sen cümleye Rahmân Rahîm’sin

Kelâmu’llâh yeter Şâhid Alîm’sin

Hemân birsin hemân birsin İlâhî

12-Senin cevrin bize nûr-ı saâdet

Komuşsun âşıka sen bunu âdet

Erişdi cânıma hâlen hidâyet

Hemân birsin hemân birsin İlâhî

13-Ne kim var eyledin yokdan yetirdin

Rızıkım kısmetim yerden bitirdin

Şükür yâ Rab bizi hâkden getirdin

Hemân birsin hemân birsin İlâhî

14-Yürekde cânıma etdin hitâbı

Bu-y-imiş âşıka sırrın kitâbı

Cemâlinden götürdün sen nikâbı

Hemân birsin hemân birsin İlâhî

15-Sınık gönüllere ilhâm edersin

Sınık gönüllere in‘âm edersin

Vehâbî abdine ihsân edersin

Hemân birsin hemân birsin İlâhî

186

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Ey tabîbim hasta gönlüm derdine dermân nedir

Âşık-ı bî-çârenin bu sıdkına îmân nedir

2-Cânıma verdin hidâyet dilime güftâr-ı aşk

Ol Muhammed Mustafâ vechindeki seyrân nedir

3-Bu kelâmın ma‘nası lutfun senin hâl ehline

Saklayan genc-hâneyi ma‘mûr değil vîrân nedir

4-Nutkumu ilhâm eden sensin benim ey pâdişah

Bilmezem sen ver haber bir katrede ummân nedir

5-İns ü cinn ü nüh-felek ârif değildir zâtına

Zâtını fehm etmeğe âşıklara bürhân nedir

6-Aklım ermez vechini bir kez bakam ey pâdişâh

Bî-nişânî lâ-mekân zâtındaki seyrân nedir

7-“Lâ” gidelden söyleyip söyletdiren sensin beni

Bî-nişân ü lâ-mekân sırrındaki insân nedir

8-Şübhemi halleyle lutf et yok deme ey nûr-ı Hak

Enbiyâ vü evliyâ rûhundaki pinhân nedir

9-Yâ Muhammed zâtına arz etdiğim eksikliğim

Âşıkın gönlü evinde sürülen erkân nedir

10-Bilmeği senden temennâ ederim ey nûr-ı Hak

Vechinin âyînesini bildiren irfân nedir

11-Bu kelâmı söylemekde medhalim yokdur benim

Âşıka hakka’l-yakîn sırrındaki handân nedir

12-Dört kitâbın ma‘nasıdır söyleyip şerh etdiğim

Vâhid ü Ferd ü Ahad nûrunda ol yeksân nedir

13-Vâhibî vahdet bağı âşkâredir günden ayân

Ârifâne ver haber bu hikmet-i Lokmân nedir

14-Âşıkın ma’şûk içün feryâdını fehm eyleyen

Sorduğum ayb eyleme bu kıssa-i destân nedir

15-Hak içün sorar Vehâb Allah içün sen ver haber

Ârifin gönlü evini yandıran külhân nedir

187

8 + 8 = 16

1-“Elestü”nün âleminden îmân donun giyip geldim

Allah adı zikrim idi yanılmayıp deyip geldim

2-Bir gizlice sır getirdim armağandır âşıklara

Bekâsı yok fânî mülke ölmezden ön ölüp geldim

3-İki deniz bir arada biri acı biri tatlı

Âlem-i berzah sırrıdır tatlısından içip geldim

4-Biri hırsım biri nefsim gördüğümdür söylediğim

Bâtın ili seyyâhıyam düşman ilin geçip geldim

5-Kâdir Çalap sun‘ı-y-ile Hoca Ömer etdi beni

Görmediğim yer kalmadı tayy-i mekân edip geldim

6-“Lâm-elif”in iç yüzünü gören bilir bu tevhîdi

Dört kitâbın bâğçesinin güllerini derip geldim

7-“Lâm-elif”in dış yüzünden aklım yokdur haber verem

Ol akıldan mücerredin aşk şarâbın içip geldim

8-Örtücüdür mü’min değil kim der anı diyem sana

Akl-ı maâşın üstüne aşk sancağın çekip geldim

9-Anlar mısın dinler misin Vâhib Ümmî ne der sana

İsteyeni ayıldayın dostdan izin alıp geldim

188

8 + 8 = 16

1-Fâidesiz söz ma‘nâsı yağsız tuzsuz aşa benzer

Söz anlamaz câhillerin kalbi kara taşa benzer

2-Nabzın tutdum gördüm idi ilâç mümkün değil ana

Yüreğinde yumru yumru duranları başa benzer

3-Yalan yanlış telbîs ile gelip geçer ömrü günü

Ol buyurur nefsi tutar şeytan ile eşe benzer

4-Bu tevhîdin ma‘nâsını hâl ehline sormak gerek

Ardın önün fehm eylemez düşvâr olmuş işe benzer

5-Bin dürlü ta‘bîr eylesen terk eylemez mu‘tâdını

Çok özendim yenemedim cehenneme düşe benzer

6-Münâfıkın ahvâlini sorar isen Vâhib’e sen

Gayr-ı Hakk’ın âteşinden biryân olup pişe benzer

189

8 + 8 = 16

1-Kandeliğim sorar isen ma‘mûr değil vîrândayım

On sekiz bin âlem bende içindeki seyrândayım

2-Yedi bâtın içeriden bir sır durur ehli bilir

Mustafâ’ya delîl olan hakka’l-yakîn bürhândayım

3-Allah izni yoğ imişse söylemezdim bu tevhîdi

Cebrâil’in Peygamber’e getirdiği Kur’ân’dayım

4-Şeş cihetden geçer cânın ma‘rifetin dinlendi gör

Lâzım değil gayrı kelâm el’ân şimdi irfândayım

5-Hak varlığı varlığımı mahv eyledi şöyle kaldım

Aklım ermez haber verem çıkamazam ummândayım

6-Kankı birini söyleyen gizli derdim çokdur benim

Şimdiki hâlim sorarsan aşk içinde külhândayım

7-Dokuz eflâk on iki burç seyr eyledim gördüm anı

Birisine karârım yok güneş gibi devrândayım

8-“Zikr et zikr edeyin” dedi kelâmu’llâh yeter şâhid

Vicdânımda buldum anı şekkim yokdur îmândayım

9-Ben vardığım yere varır “ümmetim” dedi çün Resûl

Erişdim “Kâbe kavseyn”e anın ile Sübhân’dayım[178]

10-Aklın ermez bu menzile söyleyicek incinirsin

Bu menzilden geçdi cânım hakka’l-yakîn Rahmân’dayım

11-Halkı kurtar bu şübheden de Vâhibî sen kandesin

Gitdi varlık geldi yokluk ben hâk ile yeksândayım

190

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Hak Taâlâ zâtının tevhîdidir îmânımız

Hak Taâlâ zâtının ilhâmıdır irfânımız

2-Ma‘nada hakka’l-yakîn budur cevâb âşıklara

Hak Taâlâ zâtının in‘âmıdır ihsânımız

3-Şübheden âzâd edipdir cânımız tevhîd-i zât

Hak Taâlâ zâtının envârıdır pinhânımız

4-Mürde kalbim her nefes ihyâ eden nûr-ı İlâh

Hak Taâlâ zâtının bâzârıdır dîvânımız

5-İzzetine Vâhib’i var eyledi ol pâdişâh

Hak Taâlâ zâtının mahbûbudur sultânımız

191

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Gönlüme Hak’dan benim in‘âm-ı ihsândır gelen

Mustafâ nutkundaki âyât-ı Kur’ân’dır gelen

2-Sordular li’llâh içün verdim haber Allâh içün

Şübhesiz hakka’l-yakîn ol nûr-ı Yezdân’dır gelen

3-“Lâ” deyip ey muttakî İblis gibi olma şakî

Aklın idrâk eylemez deryâ-yı ummândır gelen

4-Çağırıp can bülbülü feryâd edip eyler nidâ

Müşteri yok mu ala la‘l-i Bedahşân’dır gelen

5-Zâhir ü bâtın hüve’l-Hak’dır bu cânın vahdeti

Vâhib’in vicdânına hükm-ıssı sultândır gelen

6-Demedim sandım dedim tevhîd-i zâtın ma‘nasın

Hak Taâlâ zâtının nûruyla yeksândır gelen

7-Vâhib’in cismi değil rûhu durur sır söyleyen

Ehl-i derd âşıkların derdine dermândır gelen

192

Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

1-Ne şekkim var ne şübhem var yalansın sen yalan dünyâ

Göremez gâfil ü nâdân yalansın sen yalan dünyâ

2-Eğer zâhir eğer bâtın senin fi‘lin bize ma‘lûm

Görünmez bir yerin yokdur ayânsın sen ayân dünyâ

3-Muvahhidler buyurdular salâhından fesâdın çok

Kelâmu’llâhın içinde beyânsın sen beyân dünyâ

4-Cemâl-i zâta mazhardır nice baksın sana âşık

Bu mahlûku îmânından soyansın sen soyan dünyâ

5-Vehâbî derdmend miskin kemâlin vechini söyler

Senin ma‘mûr yüzün yokdur virânsın sen virân dünyâ

193

8 + 8 = 16

1-Yere göğe dolup duran günâhımdır günâhımdır

Yerden göğe ağar gelen günâhımdır günâhımdır

2-Hikmet ile söylediğim bu tevhîdin kemâlidir

Günâhımdan geçer cümle İlâh’ımdır İlâh’ımdır

3-Kudret dilidir söyleyen anlar isen dinler isen

Muhammed Mustafâ nûru penâhımdır penâhımdır

4-Fenâ fi’llâh makâmını geçipdir cânımız hâlen

Saâdet tâcı başımda külâhımdır külâhımdır

5-Bu tevhîdin müheyyâsın dilim söyler cânım dinler

Anınçün şeyhimin fazlı salâhımdır salâhımdır

6-Tecellîden tesellîyi verip durun sana sırren

Gözüne görünen her dem siyâhımdır siyâhımdır

7-Vehâbî kendi hâlinden hitâb eyler sana söyler

Bizi Hak’dan ırak eden günâhımdır günâhımdır

194

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Ey gönül dünyâ içün olma sakın cerrârdan

Kaça gör Hak’dan yana nefsindeki mekkârdan

2-Demedi mi Mustafâ vefâsı yokdur anın

Yok mudur aklın senin usanmadın murdârdan

3-Taklîdinle eremezsin âlem-i tahkîke sen

Bulsa İblîs bulur idi assıyı inkârdan

4-Doğrulur gönlün senin Hakk’ın cemâli zâtına

Kalbini pâk eyle sil fâsid fikir efkârdan

5-Ârifâne remz edip biz söyledik tevhîdimiz

Hakk’a lâyık edemezsin kendi özünü ‘ârdan

6-Aşk-ı sâfî câmını sundu ana ol pâdişah

Mansûr olan her kim ise gam yemez ol dârdan

7-Ahsen-i takvîm olan insan nedir anlandı gör

Gelip almazsın haber nutkumdaki esrârdan

8-Ârif-i bi’llâh olupdur cânımız hakka’l-yakîn

Giydik îmân hil‘atin zâtındaki bâzârdan

9-Bin nasîhat eylesen sem‘ine girmez Vâhib’in

Cânını bende eylemiş ol geçmez dîzârdan

195

8 + 8 = 16

1-Bahrî idim hakîkatin ummânına dalıp geldim

Nûr-ı bâkî âleminin sırrın andan alıp geldim

2-Âşıkdaki ma‘şûk sırrın diyem sana dinlendi gör

Mustafâ’yla bir kandîlde yedi bin yıl durup geldim

3-Aşk pişirip perverd’etdi muhabbeti envârıyla

Ol kandîlin iç yüzünden dış yüzüne sızıp geldim

4-Bu hâle sen müştâk isen tevhîd yeter bürhân sana

Dost elinden aşk câmını sâfî nûrdan içip geldim

5-Dört kitâba sıfât olan Muhammed’in vechi imiş

Ma‘nâ yüzünden ezelî dersim andan alıp geldim

6-Ârız değildir kadîmdir bu tevhîdin sırrı cânda

Cümle şübhem Peygamber’e işde şimdi sorup geldim

7-Gönlümdekin bildirdiler mümkinâta gönderdiler

Fâtiha’yı gösterdiler ol sırra ben düşüp geldim

8-Sırrın içindeki sırdan haber versem anlar mısın

Yedi bâtın içeriden olan yola düşüp geldim

9-Aklım ile cismim tenim aşkın odu benim yakdı

Yer yüzünden gök yüzüne külümü savurup geldim

10-Azrâil’in gelip benden istediği ne ma‘nâdır

Anda varıp emâneti ben ıssına verip geldim

11-Hakk’ın lutf u inâyeti dilimde bu söylediğim

Enbiyânın evliyânın menziline erip geldim

12-Dört kitâbın hakîkati şâhid yeter hemân bana

Evvel âhir olacağı anda bunda bilip geldim

13-Kur’ân ehli olan bilir bu tevhîdin ma‘nâsını

Hak saklasın unutmakdan bir ahdimi görüp geldim

14-Yaratmak diledi yokdan benim cismim tenim Allah

Toprağıma yâ Hayy dedi ağsıruban sorup geldim

15-Düş ilinde gezer iken bulduğumdur söylediğim

Âdem oldum buğday yedim cennetden sürülüp geldim

16-Sır ilinde âh ederdim ol dağlarda vâh ederdim

Nice yıllar göz yaşını yer yüzüne döküp geldim

17-Sâhib-kıran Hamza oldum cümle sırrı bende buldum

Kâf dağının içindeki ol devleri kırıp geldim

18-Hakk’ın fazl ü inâyeti erdi câna gör n’eyledi

Karanlıkdan aydınlığa hamdülil’lâh çıkıp geldim

18-İlmin sıfâtı ma‘nâsı vicdânımda zâhir oldu

Anın kudreti elini sağ elime alıp geldim

20-Âdem’e “kerremnâ” dedi bu ma‘nâda mevcûddur ol[179]

“Lâ” demedim ol tevhîde emre sücûd edip geldim

21-İbtidâsı intihâsı âsiliğin işde budur

“Tahte’s-serâ”da İblis’in binâsını yıkıp geldim[180]

22-Âlem-i ma‘nâ yüzünün ma‘nâsını anlar mısın

“Urvetü’l-vüskâ” ipini gerdânıma takıp geldim[181]

23-Mü’minlere şâhid budur ayne’l-yakîn hakka’l-yakîn

Saâdet tâcını nurdan Muhammed’den giyip geldim

24-Zikrim ile fikr etdiğim gizli idi oldu ayân

Gam yemezin şimden geri îmânımı bulup geldim

25-Dünyâ ahret istemezem muhabbetin tahtındayam

Cânım başım bu meydâna ben aşk içün verip geldim

26-“Lâ” demezsen bu tevhîde mi‘râcımı diyem sana

Muhammed’in hakkı içün Sübhân’ıma bakıp geldim

27-İlmu’llâha mazhar düşen ârif bilir bu tevhîdi

Kalb evinde Hannâs’ının vesvâsını silip geldim

28-Küfrüm bildim tevbe etdim kabûl etdi redd etmedi

Sır zikrinin nûru ile âşıklara duyrup geldim

29-Bulut oldum göğe ağdım yağmur oldum yere yağdım

Vücûdumda âsî olanı sulara boğdurup geldim

30-Hak zikrinin kemâlidir gönlümdeki ma‘nâ benim

Halâyıkdan ahvâlini ne idiğin bilip geldim

31-Aklım değil cismim değil rûhum bunu diyen sana

Ma‘nâda Süleymân oldum cümleye hükm edip geldim

32-Zâhir olan Zekeriyyâ bâtınımda oldu bana

Ol dost içün düşmanıma depemi dildirip geldim

33-Nazar etdim halk gönlüne hayâtı yok memât gördüm

Îsâ geldi nefes verdi ölüler dirgörüp geldim

34-Evliyânın sakkâsıyın kandırırın susuzları

Aşk nehrinin bunarından kırbamı doldurup geldim

35-Bu dilimin söylediği erenlerin menzilidir

Arş ü kürsî dokuz göğü misâfirin gezip geldim

36-İbâdetin ma‘nâsıdır benim sana söylediğim

Âhiretin varlığını cevhere değişip geldim

37-Muhammed mi‘râcda iken Vâhib Ümmî garkda idi

Anın izinin tozuna ben yüzümü sürüp geldim

196

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Gâfil olma gözün aç uzlet hümâsıdır gelen

Şübhesiz hakka’l-yakîn devlet hümâsıdır gelen

2-Cân içinde zâhir oldu vechinin âyînesi

Zâtına mazhar olan izzet hümâsıdır gelen

3-Söyle yazsınlar diye hâl ehline etdi hitâb

Ol hakîkat güneşi halvet hümâsıdır gelen

4-Aşk şarâbın nûş edersen gel beri zâhid bugün

Şâd u hurrem bâğına işret hümâsıdır gelen

5-Varlığın yok etmeyenler eremez bu menzile

Anladınsa pes yeter hikmet hümâsıdır gelen

6-Nûrunu bezl eyledi li’llâh ü fi’llâh Hak içün

Gel temâşâ kıl bugün cennet hümâsıdır gelen

7-Menzil etmişdir ana “İnnâ fetahnâ” sûresin[182]

Saçı sünbül yüzü gül âyet hümâsıdır gelen

8-Cümle mürsel tâcıdır hem ümmetin mi‘râcıdır

Âşıka budur hitâb sîret hümâsıdır gelen

9-Akl-ı evveldir diye etdi hitâb nûr-ı İlâh

Cân gözüne görünen hayret hümâsıdır gelen

10-Zâhir ü bâtın hüvel verdim salavât rûhuna

Ol şefâat ma‘deni vuslat hümâsıdır gelen

11-Hak’dan âhar kimseye lâyık değil medh etmesi

Dâd-ı Hak’dır bildiğim vahdet hümâsıdır gelen

12-Çar-ı yâr-i pür-safâ medhidir dilimdeki

Dü cihânın halkına ni‘met hümâsıdır gelen

13-Kâdir ü Hayyü’l-Ganî’den zâhir oldu nutkumuz

Cümle dilde söylenen kudret hümâsıdır gelen

14-Ben sana lâyık olandır söyleyip yâd etdiğim

Yok deme ver cânını rahmet hümâsıdır gelen

15-Vechini gördü Vehâbî nice feryâd etmesin

Muştulukdur cümleye da‘vet hümâsıdır gelen

197

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Bu benim re’yim değildir döndüren aşkdır bizi

Cân ü dilden her nefesde coşduran aşkdır bizi

2-Anladınsa dinledinse Hâlık’ın ilhâmını

Âlem-i ma‘nâ yüzünde gezdiren aşkdır bizi

3-Kalbimin âyînesinden gördü cânım vechini

Yârimin zülfü teline asdıran aşkdır bizi

4-Rûhuma ol pâdişâh zâtından açdı râzını

Nûr-i sâfî defterine yazdıran aşkdır bizi

5-Kim ne derse kon desin biz anladık ahvâlimiz

Ma‘naya mâlik değiliz taşdıran aşkdır bizi

6-Ârif olan “lâ” demez tevhîd-i zâtın sırrına

Âteş-i aşk ile her dem yandıran aşkdır bizi

7-Özümüz cem‘ eyledik li’llâh u fi’llâh Hak içün

Zikr-i Hû’nun ma‘nasıyla dolduran aşkdır bizi

8-Biz “Elest”in câmını “Kâlû belâ”dan içmişiz[183]

Nûr-ı sâfî şerbetine kandıran aşkdır bizi

9-Nefsini fehm etmeyen bilmez nedir tevhîd-i zât

Anladık ölmezden evvel öldüren aşkdır bizi

10-Câhil ü nâdân ne bilsin ârifin esrârını

Hamdülillâh ağlar iken güldüren aşkdır bizi

11-Bu kelâmın ma‘nasına şâhidim tevhîd-i zât

Mustafâ’nın halvetine gönderen aşkdır bizi

12-Sözümüz hatm eyledik lâzım değil gayrı kelâm

Hak Taâlâ zâtına bel bağladan aşkdır bizi

13-Hastalığım bilmez idim sağ sanırdım kendimi

Bu anâsır döşeğinden kaldıran aşkdır bizi

14-Ten gözüyle göremezsin Vâhib’in hem râzını

Ol velâyet tahtı üzre konduran aşkdır bizi

198

8 + 8 = 16

1-Hak’dan mahrûm olmaz imiş erenlere uyan kişi

Halk aybını görmez imiş bu tevhîdi duyan kişi

2-Yalan sığmaz bu arada söz ma‘nâsın anlar isen

Ehl içinde belli olur bu dünyâdan bezen kişi

3-Bu sözün bin yüzü vardır kangısını diyem sana

Sözün yüzün ardın bilir ma‘rifete eren kişi

4-İnanırsan diyem sana dinler isen bu tevhîdi

Dü cihândan mücerreddir bunu sana diyen kişi

5-Gelip haber veren sana cân içinde gizli candır

Ayık değil hayrân imiş bu helvâyı yiyen kişi

6-Söyle diye söyletdiler yol erinin ahvâlini

Bin düşmandan korkmaz imiş bu meydâna giren kişi

7-Aklın ile yetemezsin erenlerin menziline

Cân u başı fedâ kılar bu tevhîdi duyan kişi

8-Dokuz kapı var Allah’a çâr anâsırın içinde

Doğru haber verir gelir Hakk’ın yolun veren kişi

9-Bülbül olur feryâd eder âşıklara eyler nidâ

Ma‘rifetin bâğçesinin güllerini deren kişi

10-İnsâf oldu çok söyledim şimden geri biz bu sözü

Güneş gibi a‘lâda olur eksikliğin bilen kişi

11-Od bile yelden toprakdan yaradılmış cismim benim

Güneş gibi yere baksın Vâhib Ümmî gören kişi

199

8 + 8 = 16

1-Cismim iline gelmeden nûr dağında yaylar idim

Bu tevhîdin ma‘nâsını nûr dağında avlar idim

2-Elem gelmezdi gönlüme gayrı gelmezdi dilime

Ma‘rifetin ma‘nâsını nûr dağında söyler idim

3-Ömrüm uzun yaş çoğ idi yemek içmek iş yoğ idi

Muhammed’in alnı nûrun nur dağında gözler idim

4-Kâr ü kesbim ne idiğin soranlara budur cevâb

Muhammed’in izi tozun nûr dağında izler idim

5-Ne o benden ne ben ondan hiç ayrılmağım yoğ idi

Edeb riâyet ederdim nûr dağında gizler idim

6-Orada isyân yoğ idi lutf ile ihsân çoğ idi

Vechi nûruyla cânımı nûr dağında toylar idim

7-Vâhib Ümmî aşk elinden tevhîdini etmez nihân

Cânımı zülfü teline nûr dağında bağlar idim

200

4 + 4 = 8 (5 + 3 = 8)

1-Bu tevhîde dalmadınsa

Emre sücûd kılmadınsa

Ölmezden ön ölmedinse

Anda gülmezsin gülmezsin

2-Sen Rabb’ini zikr etmezsen

Azametin fikr etmezsen

Ni‘metine şükr etmezsen

Anda görmezsin görmezsin

3-Sen Rabb’ini zikr edersen

Azametin fikr edersen

Ni‘metine şükr edersen

Mahrûm kalmazsın kalmazsın

4-Dört kitâbın ma‘nâsıdır

Kardaş sana söylediğim

Bağrın taşdan berkdir senin

Sözden almazsın almazsın

5-Kulak sağır gözün görmez

Ma‘nâ yüzün hergiz senin

Var kendine ilâç eyle

Bunda kalmazsın kalmazsın

6-Yarın anda varıcağız

Düşvâr olur işin senin

Aç gözünü dinle bunu

Bunda gelmezsin gelmezsin

7-Vâhib Ümmî birlikde isen

Bir Tanrı’ya kullukda isen

Hak zâtına ululukda isen

Korkma dönmezsin dönmezsin

201

8 + 8 = 16

1-Dilimdekin söyler isem gönlümdeki ayân olur

Akl-ı maâşın bildiği hakîkatde yalan olur

2-Ârifâne tevhîd budur Hak’dan gelir ilhâm olur

Akl-ı maâşa uyanın makberesi yılan olur

3-Yol erini dinler isen dediğini anlar isen

Tanrı’yı zikr eyler isen gönlündeki Sübhân olur

4-Enbiyâdan evliyâdan budur sana doğru cevâb

Bu tevhîde inanmayan İblis gibi şeytân olur

5-Dokuz sıfatdan içeri bu sırrı gel şerh edelim

Hikmet kitâbın okuyan katre iken ummân olur

6-Cismim değildir söyleyen onat anla fehm eyle sen

Dost zâtına mazhar olan hikmet ile Lokmân olur

7-Vuslat kelâmı sırrıdır benim sana şerh etdiğim

Evliyânın nutkundaki derd ehline dermân olur

8-Cân ü dilden zikr edenin gönlü evinden gayrı gider

Ayne’l-yakîn hakka’l-yakîn sadrındaki îmân olur

9-Âciz kaldım vallâhi ben dost zâtını zikr etmeğe

Dile gelmez söylemesi ne acâyib irfân olur

10-Gayb ü şehâdet âlemin görmek dilersen cân ile

Hak zikrini al diline arş içinde seyrân olur

11-İhlâs ile şeyh yüzünden gelip bir kez Hû der isen

Gıll ü gışdan kurtulursun gönlün evi reyhân olur

12-İhtiyârım elde değil söylemezdim bu tevhîdi

Aşk şarâbın içen kişi ayık değil mestân olur

13-Candan koyup dile gelen bu tevhîdin envârıdır

Anın içün gerçek âşık gayru’llâhdan üryân olur

14-İçeriden çıkardığım sır ilinin elfâzıdır

Âşıkların gönlü evi aşk oduyla külhân olur

15-Vâhib Ümmî kahr u lutfun ma‘nâsını candan buldu

Bu tevhîde lâyık olan sâfî nûrdan insân olur

202

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Sûretin nakşında dâim cânımız hayrândır

Bu kelâmın ma‘nası zâhir değil vicdândır

2-Vechinin evsâfını ben nice ta‘bîr eyleyem

Ehl-i derd âşıklara derdin senin dermândır

3-Vechini kim gördü ise derdine olur devâ

Âkil ermez neyleyem sırrın senin ummândır

4-İhtiyârımla değildir söyleyip şerh etdiğim

Bu kelâmın ma‘nasının bâtını Kur’ân’dır

5-Gönlüme hâlen benim bu vâridât Hak’dan gelir

Âlem-i ma‘nâ yüzü âşıklara seyrândır

6-Tevhide ârif olanlar bildiler ahvâlimi

Söyleyip söyletdiren ârifleri Sübhân’dır

7-Ârifâne söyleyip bu tevhidi etdim beyân

Ârifin gönlü evinde sürülen erkândır

8-Ârifâne kim ola remzin rumûzun anlaya

Şi‘rime ta‘n eyleyenler câhil ü nâdândır

9-Hak’dan âhar kimseye vermez gönül sâhip kemâl

Yok vefâsı dünyanın gerçek değil yalandır

10-Enbiyâ vü evliyâ sırren şehâdet etdiler

Meskeni âşıkların ma‘mûr değil vîrândır

11-Câhil ü nâdân ne bilsin göremez esrârımı

Gizli değil Vâhibî hâl ehline ayândır

203

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Tevhide baş eğmeyenler geçmediler ârdan

Yakmadılar aşk çerâğın şol kişiler yârdan

2-Anlamazsın dinlemezsin ârifin remzi nedir

Özünü fehm etmedin nefsindeki ayyârdan

3-Ben sana şerh eylesem ilm-i ledün tefsîrini

Lezzet almazsın gelip nutkumdaki esrârdan

4-Gafleti ref‘ etmedin li’llâh ü fi’llâh hakk içün

Âkıbet dalar seni kurtulmadınsa hârdan

5-Cân içinde canlara verdim haber anlar mısın

Ol sebebden söylerin uyanmadın gülzârdan

5-Hak Taâlâ lutfunun yokdur nihâyet sırrına

Cevher almazsın gelip gönlümdeki bâzârdan

6-Aklını cem‘ eyle gel döndür yüzün Allâh’a sen

Zikr ile fikr eyler isen kısmetin dîzârdan

7-Âcizem hem kâsırem zikrim budur yâ Rab sana

Bizi mahrûm eyleme vechindeki envârdan

9-Geçegör çün ü çerâdan gönlünü vîrâne kıl

Dersini al sen Vehâbî her nefes mi‘mârdan

204

8 + 8 = 16

1-Hikmet ehli Lokmân isen derd ehline dermân nedir

Bu suâle cevâb gerek ol dost içün kurbân nedir

2-Kemâl izhâr etmek değil kendi şübhemdir sorduğum

Kendi gizli sözü ayân gönüldeki sultân nedir

3-Yeri göğü fark etmezem derdimendem derd elinden

Âciz kaldım bilemedim arş içinde seyrân nedir

4-Bunu soran ben değilin gelip bana sensin demen

Lâzım değil gayrı kelâm dost vechinde hayrân nedir

5-Gizli maârif ma‘nâsı âriflerin nutkundadır

Sorduğumu ayb eylemen sâfî nûrdan insân nedir

6-Bu tevhîde ulaşalım ma‘nâsına bulaşalım

Evliyânın gönlü içre katredeki ummân nedir

7-Ma‘nâ yüzü hitâbıdır gâfil olma aç gözünü

Evliyânın hakka’l-yakîn sadrındaki îmân nedir

8-Evveli yok âhiri yok pâdişâhın ilhâmıdır

Âşıkları dost zâtına ulaşdıran bürhân nedir

9-Vâhib Ümmî bu suâli eden sana kim bilirsin

Yedi bâtın içeriden bu sırdaki irfân nedir

205

8 + 8 = 16

1-Erenlerden sır sorana dokuz türlü nişân gerek

Evvel kapı şerîatdır güneş gibi ayân gerek

2-Âyet ile hadîs ile verdim haber anlayana

Bundan öte içeriye levvâmeye seyrân gerek

3-Şerîatden tarîkatden içerisi sır ilidir

Akıl ana ârif olmaz mülhemeye vicdân gerek

4-Dördüncüsü mutmainne Mansûr bilir bu menzili

Er yüzünden erişmeğe ikrâr eder bir cân gerek

5-İhtiyârım elde değil lâzım geldi söylemesi

Beşincisi kerâmetdir ayân değil nihân gerek

6-Yol erinin tevhîdini ârif gerek anlamağa

Altıncısı marzıyyedir bunda bürhân Kur’ân gerek

7-Yedincisi safiyyedir halka ayân etmek olmaz

Bundan geçip ulaşmağa cân hazrete kurbân gerek

8-Sekizinci makâm budur ayne’l-yakîn hakka’l-yakîn

Gerçek âşık bu meydânda gayru’llâhdan üryân gerek

9-Vâhib Ümmî’nin tevhîdi hâtırına güç gelmesin

Bu ma‘nâyı fehm etmeğe sâfî nûrdan insân gerek

10-Dokuz sıfatdan içeri bir sır dahi sizde gerek

İnsan adın burda koyup mahv u garkda pinhân gerek

11-Vâhib Ümmî başı cânı terk eyledi dîzâr içün

Bu kelâmı zikr eyleyen ma‘nî evinde sultân gerek

12-Hitâb eyler gelip söyler içeriden bu taşraya

Saklamağa genc-hâneyi ma‘mûr değil vîrân gerek

13-Benim hâlim sorar isen ne yerdeyim ne gökdeyim

Ma‘nâ sırrın söyleşmeğe bunda gelmiş yârân gerek

14-Âriflerin remz etdiği nedir sana dinlendi-gör

Bu tevhîde inanmayan kardaşlara yalan gerek

15-Vâhib Ümmî dinler isen söz ma‘nâsın anlar isen

Zikrin ile fikr etdiğin sâfî senin Sübhân gerek

206

Müstef’ilün Müstef’ilün Müstef’ilün Müstef’ilün

1-Derviş olan her kim ise toprağ ile yeksân gerek

Nutkundaki âb-ı hayât zâhir değil vicdân gerek

2-Kendi hâlim ahvâlinin sırrın sana yâd edeyin

Dünyâ ahret âşıklara gizli değil ayân gerek

3-Tâlib olup gelenlerin ma‘nâ yüzün soranların

Şübhesini halleyleye âyât hadîs Kur’ân gerek

4-Güç gelmesin sözüm sana inanırsan bu tevhide

İster isen dost zâtını mâlın başın kurbân gerek

5-Kavlin fi‘lin bürhân olur maksûd sana ayân olur

Nefs varlığın yandırmağa kardaş sana külhân gerek

6-Sırdan selîm olan gönül söyler gelir bu tevhidi

Bu hikmete erişmeğe sadrındaki îmân gerek

7-Hoş mazhar-ı zât olmağa lâyık olan budur sana

Kim bu vücûdun varlığı ma‘mûr değil vîrân gerek

8-Sırdan selîm olmasına himmet eyle kend’özüne

Bulatmaya münker seni gönlün evi ummân gerek

9-Gıll ü gışdan el yumağa Vâhib Ümmî ne der sana

Dost zâtının muhabbeti cân içinde pinhân gerek

207

4 + 4 = 8

1-Âyet hadîs görsem diyen

Tevhîde gel tevhîde gel

Ma‘nâsına ersem diyen

Tevhîde gel tevhîde gel

2-Derd ehline dermân soran

Sıdk ehline îmân soran

Dost zâtına bürhân soran

Tevhîde gel tevhîde gel

3-Dedim sana Allah içün

Bu sözlerim li’llâh içün

Kardaş kelâmu’llâh içün

Tevhîde gel tevhîde gel

4-Sen nefsini bilmesine

Âr eyleme sormasına

Dîdâr-ı Hak görmesine

Tevhîde gel tevhîde gel

5-İkilikden geçmesine

“Men aref”i seçmesine

Âb-ı hayât içmesine

Tevhîde gel tevhîde gel

6-Cân gözünü açmak içün

Nûrdan perde geçmek içün

Erenlere yetmek içün

Tevhîde gel tevhîde gel

7-Halk içinde dellik içün

Bir Tanrı’ya kulluk içün

Arş içinde ulluk içün

Tevhîde gel tevhîde gel

8-Söz ma‘nâsın anlar isen

Bu tevhîdi dinler isen

Hizmete bel bağlar isen

Tevhîde gel tevhîde gel

9-Katrede ummân bulmağa

Sırrını pinhân bulmağa

Özünü insân bulmağa

Tevhîde gel tevhîde gel

10-Şeytânını katl etmeğe

Hem nefsine adl etmeğe

Sübhânını yâd etmeğe

Tevhîde gel tevhîde gel

11-Vâhib Ümmî sırdan selîm

Olan sözü söyler sana

Lâzım değil çok söylemek

Tevhîde gel tevhîde gel

208

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Âşık-ı bî-çârenin derdine dermândır Alî

Sâdık-ı bî-çârenin nutkunda irfândır Alî

2-Evliyânın kutbudur akrânı yokdur bir dahi

“Lâ” demen vallâhi ben deryâ-yı ummândır Alî

3-Hamdülillâh çok şükür Allâhu ekber fazlına

Ehline ma‘lûm durur lutf ile ihsândır Alî

4-Benden umman ben değilem vasfını zikr eyleyen

Tevhidin ma‘nâsının sırrına bürhândır Alî

5-“Küntü kenz”in adline mazhar olan söyler bunu

Bî-nişân u lâ-mekân sırrında pinhândır Alî

6-“Lahmüke lahmî” diye etdi şehâdet Hak Resûl[184]

Ol Muhammed Mustafâ nûruyla yeksândır Alî

7-Dü cihândan fâriğ etdi Vâhib’i tevhîd-i zât

Hem velâyet tahtının vechinde sultândır Alî

8-Sevgisi hakka’l-yakîn cismimde muhkemdir benim

Gizli değil gün gibi rûhumda ayândır Alî

9-Sırr-ı ekber kenzinin miftâhıdır Vâhib dahi

Söylenir âriflerin dilinde destândır Alî

209

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Bu kemâl-i aşk içinde nutkumuz âb-ı hayât

Lezzeti âşıklara hakka’l-yakîn kand ü nebât

2-Gönlüme ilhâm eder söyle diye nûr-ı İlâh

Ma‘lum oldu nediğin âşıklara savm ü salât

3-Yâ Muhammed nûr-ı Hak’sın cân ile buldum seni

Vechini kim gördü ise dediler “ve‘l-mürselât”

4-Senin ağzın yarıdır ihyâ eden bu tevhidi

Hamdülillâh çok şükür rûhumda kalmadı memât

5-Yedi tavr üzre dedik bu tevhidin ahvâlini

Ol sebebden şübhesiz bu ma‘nadan bulduk necât

6-Kenz-i hikmet varıdır sırrıyla hem-râz olduğum

Maksud olan bu-y-imiş lâzım değil gayrı mir’ât

7-Nûr-ı Hakk’ın mazharıdır söyleyen âşık bunu

Gönlüme ilhâm olur Hak’dan gelir bu vâridât

8-Yer yüzünden zikr ile fikr et Hak’ı ey muttakî

Sende zâhir olur ol tevhîd-i ef‘âl ü sıfât

9-Ten gözüyle göremezsin bunların sen gördüğün

İhtiyâr ile değildir söyleden tevhîd-i zât

10-Bu kelâmın ma‘nasından cânıma Hû’dur safâ

Âkil olan “lâ” deyip bu tevhide etmez inat

11-Şakîdir saîd değildir ikrar yok hâl ehline

Lezzet almaz zerrece bu ma‘nadan ehl-i fesâd

12-Nefsini fehm etmeden bildim sanır âriflenir

Câhil ü nâdânı gör sözünde yokdur hiç sebât

13-Akl-ı evvel nûruna mazhar olan söyler bunu

Perde olmaz âşıka dîzâr içün bu şeş cihât

14-Ârif ol uzletden ayrı düşmesin derviş Vehâb

Bu kelâmın sırrını fehm eyleyen akl-ı maâd

210

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Gönlüme her dem benim feyz-i İlâhî’dir gelen

Zâtının mir’âtıyız nûr-ı İlâhî’dir gelen

2-Bende benlik kalmayaldan söyleyen cândır hemân

Cân içinde cânıma sırr-ı İlâhî’dir gelen

3-Anladım bildim demek aklın kemâlidir hemân

Şübhesiz hakka’l-yakîn sırr-ı İlâhî’dir gelen

4-Söyleyip söyletdiren ma‘nâda Vâhid’dir velî

Aç basîret gözünü esrâr-ı İlâhî’dir gelen

5-Âlem-i ma‘nâ yüzünden Vâhibî eyler nidâ

Ehl-i derdin derdine dermân İlâhî’dir gelen

211

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Ey gönül dervîş isen hâk ile yeksân ol yürü

Gayrısı lâzım değil ma‘nâda sultân ol yürü

2-Âşıka budur nişân ayne’l-yakîn hakka’l-yakîn

Ad u sanı terk edip dillerde destân ol yürü

3-Himmet eyle kendine hiç gelmesin akl-ı beşer

Bu şarâb-ı şevk ile sen şöyle mestân ol yürü

4-Aklın ile cismini eyle fenâ li’llâh içün

Bu kemâl-i aşk içün deryâ-yı ummân ol yürü

5-Tevhid-i nûr-ı İlâhî dinle gör ne der sana

Şeş cihâtın perdesinden sâfi üryân ol yürü

6-Zât-ı Hak’dan cânına ilhâm olan ma‘nâ budur

Ol Muhammed Mustafâ nûruyla mihmân ol yürü

7-Havf ile recâ makâmı âşıka menzil değil

Mustafâ zâtında sen gül gibi handân ol yürü

8-Ahadiyyet vahdetinden dinle cânın râzını

Ayık olma bir nefes âlemde hayrân ol yürü

9-Vâhibî bî-çâreye verdi haber tevhîd-i zât

“Küntü kenz”in vahdeti sırrında pinhân ol yürü

212

8 + 8 = 16

1-Bir acâyib sözdür bu söz ma‘nâsını anlar mısın

Anlar isen söyleyeyin kulak dutar dinler misin

2-İnsân mısın hayvân mısın fehm eylemezsin nefsini

Hak’dan emir böyle geldi hizmete bel bağlar mısın

3-Benim sözüm değildir bu inanırsan bu tevhîde

Maksûdunu görünceğiz sevincinden ağlar mısın

4-Sözün sabrın söyleşelim ihtiyârın elde-y-iken

Ol dost içün aşk oduna ciğerini dağlar mısın

5-Vâhib Ümmî bu hitâbı Hak’dan kendi nefsine bil

Gayrısını bilmezem ben çürüğünü sağlar mısın

213

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Ma‘şukun âşık ile gönlündeki bâzârı gör

Âşıkın ma‘şûk dilinden aldığı esrârı gör

2-Söylemezsem bir nefes aşk cânımı eyler helâk

Münkirin inkâr içün kuşandığı zünnârı gör

3-Maksudun Allâh ise gel tevhide eyle sücûd

Ârife sırren tecellî eyleyen envârı gör

4-İkilikden halk-ı âlem ermedi bu menzile

Zâyi‘ etme ömrünü sen Rabb’ine yalvarıgör

5-Tevhidin ma‘mûruyam ayne’l-yakîn hakka’l-yakîn

Dört kitâbın ma‘nasın fehm etmeyen hımârı gör

6-Ârifâne bu kelâmı nefsime söyler cânım

Tevhidin ma‘nâsına sâdıkdaki ikrârı gör

7-Bu hidâyet bâğının verd-i zibâsı hakkıçün

Zâhidâ âşıkların oturduğu gülzârı gör

8-“Küntü kenz”in şübhesiz ilhâmıdır nutkumdaki

Gayrısı lâzım değildir Vâhibî dîzârı gör

9-Makbul oldu Hak katında cümle ashâb-ı güzîn

Ten gözüyle kimse görmez Eyyüb-i Ensâr’ı gör

10-Adı bin bir kendi birdir ana âşık Mustafâ

Gönlümü ma‘mûr eden ol gözleri mi‘mârı gör

11-Keremiyyet etme Vâhib meskenetden geçme sen

Her nefesde sihr eden nefsindeki mekkârı gör

214

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Biz ki dervîşiz cihânda andan ayrı değiliz

Ten gözüyle kimse görmez cândan ayrı değiliz

2-Tevhidin ma‘nâsını fehm eyleyen ârif durur

Ol Muhammed Mustafâ Sultân’dan ayrı değiliz

3-“Men aref” sırrından açdı râzını ol Pâdişâh

Vâhid’in emrindeki fermândan ayrı değiliz

4-Hamdülillâh çok şükür kim doğdu maşrıkdan güneş

Tevhidin sırrındaki seyrândan ayrı değiliz

5-Gördü cânım vechini gül yüzlü yârin zâhidâ

Ma‘nası gelmez dile ummândan ayrı değiliz

6-Gayrısı lâzım değil maksûd olandır söylenen

İstemez ma‘mûru hiç vîrândan ayrı değiliz

7-“Urvetü’l-vüskâ” geçipdir şübhesiz gerdânıma[185]

Zâtına mazhar düşen insândan ayrı değiliz

8-Bu kelâmı cânıma keşf eyledi ol pâk-i zât

Ol sebebden şübhesiz bürhândan ayrı değiliz

9-Sözümüz hatm eyledik lâzım değil gayrı kelâm

Tevhidim şâhid yeter îmândan ayrı değiliz

10-Aç gözün dinlendi-gör aşk-ı İlâhî gör ne der

Noktayı fehm etmeğe irfândan ayrı değiliz

11-Ârif olan “lâ” demez ma‘nâ-yı mutlakdır bu söz

Vâhid’in zâtındaki ihsândan ayrı değiliz

12-Aşk şarâbın nûş edelden mest olupdur cânımız

Yanmağa dîzâr içün külhândan ayrı değiliz

13-Gönlümüzde okunan “İnnâ fetahnâ” sûresin

Şübhesiz hakka’l-yakîn Kur’ân’dan ayrı değiliz

14-Vâhib’in içindekidir dışına akıp çıkan

Vech-i zâtından yağan nisândan ayrı değiliz

15-Yâ İlâhî fazlın ile kıl inâyet cümleye

Âcizem hem kâsırem isyândan ayrı değiliz

215

1-Dostun zikri bende iken hayrânlığım gitmez benim

Muhabbeti canda iken insânlığım gitmez benim

2-Gönlümdeki ma‘rifetin ma‘nâsıdır söylediğim

Can vechine mir‘ât iken ummânlığım gitmez benim

3-Söyle deyip söyledenin sırrı benim vechimdedir

Cân aşkına mazhar iken vîrânlığım gitmez benim

4-Zâhir bize izzet budur bâtın bize devlet budur

Can râzına hem-râz iken reyhânlığım gitmez benim

5-Dilimdeki söylediğim bir Tanrı’nın ilhâmıdır

Nefsim itin depeledim merdânlığım gitmez benim

6-Bu tevhîdi dinler isen ma‘nâsını anlar isen

Eğer bunda eğer anda sultânlığım gitmez benim

7-Keşf etdiğim aceblemen ihtiyârım elde değil

Can râzına hem-râz iken ozanlığım gitmez benim

8-Aklım ile nefsi cânı fehm eyledim cümlesini

Ma‘rifeti ma‘nâ iken mihmânlığım gitmez benim

9-Vâhib Ümmî sabahını aşkdan alıp gelir söyler

Can zâtına mazhar iken handânlığım gitmez benim

216

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Hâlık’ın sun‘u hakkıçün derde dermân sendedir

Dört kitâbın ma‘nası deryâ-yı ummân sendedir

2-Aklı yok dîvânesin kalbine kılmazsın nazar

Tevhid-i zât-ı İlâh ol nûr-ı Yezdân sendedir

3-“Akrebû” diye buyurdu sana ol “habli’l-verîd”[186]

Ol sebebden söyledim sırr ile Sübhân sendedir

4-Tevhide ârif değilsin anlamazsın vechini

Yûsuf’u göstermeyen ol bend-i zindân sendedir

5-Ümmetisin gam yeme miskin Vehâbî derd-i-mend

Ol Muhammed Mustafâ gün gibi ayân sendedir

217

Müstef’ilün Müstef’ilün Müstef’ilün Müstef’ilün

1-Aşkın haberi ma‘nâsı bu dildeki esrâr imiş

Gönül gözü açılıcak cân gördüğü dîzâr imiş

2-Dört kitâbın hakîkatin bir noktada pinhân gören

Bu tevhidin ma‘rifeti Allâh ile bâzâr imiş

3-Mü’min isen inanırsan bir Tanrı’nın ilhâmına

Kalbinde zikri olmayan çıkar yoldan azar imiş

4-Âkil isen dinleyivar tevhid sana dinle ne der

Nefsin fehm eyleyen kişi dü cihândan bîzâr imiş

5-Âşıkların âşinası kalb içinde nihân olur

Vâhib Ümmî dost ilinde istediğin yazar imiş

218

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Mustafâ’nın vechine tûbâ-yı Rahmân dediler

Nutkunun esrârına âyât-ı bürhân dediler

2-Bildiler dîvâneler tevhîd ile aslın senin

Şübhesiz hakka’l-yakîn sadrında îmân dediler

3-Fâtiha vechin senin lâzım değil gayrı kelâm

Hûb dehânından çıkan vahy ile Kur’ân dediler

4-Akla gelmez medh edem vasfın senin ey nûr-ı Hak

Sırrının ma‘nâsına deryâ-yı ummân dediler

5-Vechine mazhar olan âşıkların budur sözü

Zâtının envârını rûhunda pinhân dediler

6-Dört kitâb şâhid yeter lâzım değil gayrı kelâm

Âlem-i ma‘nâ sana gün gibi ayân dediler

7-Kendi nûrundan yaratmışdır seni ol pâk-i zât

Anın içün ol sebebden sana sultân dediler

8-“Rahmeten li’l-âlemîn”sin dü cihânda yâ Resûl[187]

Kim sana baş eğmediyse ana şeytân dediler

9-Vâhibî hakke’l-yakînden şerh eder tevhîdini

Rûhunun sırrındadır ol nûr-ı Yezdân dediler

219

Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

1-İlâhî devlet istersen de lâ ilâhe illallâh

İlâhî izzet istersen de lâ ilâhe illallâh

2-Benim zikr etdiğim ma‘nâ nasîhatdır sana her dem

İlâhî sohbet istersen de lâ ilâhe illallâh

3-Cevâbım cümle hatm oldu Hak’ın zâtında anlarsan

İlâhî halvet istersen de lâ ilâhe illallâh

4-Ma‘şûk sözünü âşıkdan dilersen dinle ey zâhid

İlâhî ni‘met istersen de lâ ilâhe illallâh

5-Gelip aklın ile nefsin murâdın sorma sen bizden

İlâhî cennet istersen de lâ ilâhe illallâh

6-Fenâ fi’llâh diler âşık İlâh’ından hemân zâhid

İlâhî hayret istersen de lâ ilâhe illallâh

7-Sarây-ı nûr-ı mutlakdır gönülde cûş eden ma‘nâ

İlâhî vahdet istersen de lâ ilâhe illallâh

8-Benim rûhum mükerremdir anınçün nutkum irfândır

İlâhî işret istersen de lâ ilâhe illallâh

9-Aşkın bize dediğini miskin Vâhib dedi size

İlâhî vuslat istersen de lâ ilâhe illallâh

220

4 + 4 = 8

1-Zâhir sana olsun beyân

Allâh’ı gel zikr edelim

Mugayyebât olsun ayân

Allâh’ı gel zikr edelim

2-Bu tevhîdin ma‘nâsını

Kur’ân dedi günden ayân

Hak’la olur bunu diyen

Allâh’ı gel zikr edelim

3-İki değil söz bir hemân

Gönülde hiç tutma gümân

Mahrûm olmaz Allah diyen

Allâh’ı gel zikr edelim

4-Derdlilerin dermânıdır

Mü’minlerin îmânıdır

Cümlemizin Sübhân’ıdır

Allâh’ı gel zikr edelim

5-Vâhib Ümmî bu kelâmı

Gerçeklerden söyler hemân

Münâfıkdır bundan kaçan

Allâh’ı gel zikr edelim

221

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Hû demek âşıklara hakka’l-yakîn dîzâr imiş

Ma‘nasın fehm eyledim dîzâr ile bâzâr imiş

2-Hâlimin kâlinden anla sen benim akvâlimi

Tevhide baş eğmeyen yoldan çıkar azar imiş

3-Hak Muîn verdi bana nefsimde buldum ma‘nasın

Od u su toprak u yel ol rûhuma dört yâr imiş

4-Gönlüme ilhâm olan ma‘nâyı dinle cân ile

Âşıkın anlatdığı tevhiddeki envâr imiş

5-Mürşidim Ahmed durur aşkdan haber veren bana

Cânımı hayrân eden nutkumdaki esrâr imiş

6-Âkil isen “lâ” deme gel müstemi‘ ol tevhide

Evliyânın himmeti âşıklara serdâr imiş

7-İmtihân lâzım gelir inanmayan kardaşlara

Vâhib’in gönlü evin gelsin gören gülzâr imiş

222

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Ehl-i tevhîd âşık ol gönlün senin mâr olmasın

Ehl-i tevhîd sâdık ol kabrin senin nâr olmasın

2-Hakk içün söyler dilim bu tevhidin ma‘nâsını

Zikr ile fikr et Hak’ı kalbin senin dar olmasın

3-Lutfu yokdur kahrı çokdur rahmi yok dünyâdır ol

Gel anı bırak dilden özün senin hâr olmasın

4-Mazhar olmak ister isen “küntü kenz”in zâtına

Kin kibir buğz u hased içinde zinhâr olmasın

5-Gel nihân et tevhidi etme ayân sen Vâhibî

Zühd ile mu‘tâd olan senden haberdâr olmasın

223

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Yâr ile yâr olmuşuz esvetd’olan bilmez bizi

Nâr ile nâr olmuşuz hasretd’olan bilmez bizi

Yoğ iken var olmuşuz hizmetd’olan bilmez bizi

Şimdi bir âlemdeyiz kesretd’olan bilmez bizi

2-Câhil ü nâdân ne bilsin anlamaz güftârımız

Zâhir oldu gün gibi yazıldı bu esrârımız

Ten gözüyle kimse görmez gizlidir envârımız

Şimdi bir âlemdeyiz hiddetd’olan bilmez bizi

3-Hak Taâlâ fazlı-y-ile zâhir oldu bu kelâm

Mustafâ rûhunu gör cânımıza verdi selâm

Dört kitâbın ma‘nasıdır gönlüme Hak’dan gelen

Şimdi bir âlemdeyiz kedretd’olan bilmez bizi

4-Cân ilinden zâhir oldu dilime güftâr-ı aşk

Tayyib ü tâhir edipdir gönlümü envâr-ı aşk

Zâhir ile bâtınım bir eyledi gülzâr-ı aşk

Şimdi bir âlemdeyiz ifsadd’olan bilmez bizi

5-“Lâm-elif lâ-raybe”den bildim bunun ben neydiğin[188]

Hamdülillâh anladım aslım neden bir şeydiğin

Söylemese Hak bana bilmez idim ben neydiğin

Şimdi bir âlemdeyiz ilhadd’olan bilmez bizi

6-Cân içinde cân ile bildik ibâdet neydiğin

Görmüşem dost vechini bildik saâdet neydiğin

Ger dilersen göresin câna şefâat neydiğin

Şimdi bir âlemdeyiz illetd’olan bilmez bizi

7-Ârifin gönlü hümâdır cîfeye konmaz kaçar

“Men aref” sırrındaki ma‘nâyı gör bunlar seçer

Aşk şarâbı câmını hakka’l-yakîn bunlar içer

Şimdi bir âlemdeyiz la‘netd’olan bilmez bizi

8-Fakr ile fahr olmayınca bulmadım derde devâ

Bu kulûbümden gidipdir kalmadı gayrı hevâ

Firkatim erdi cana rûhumda yokdur bir kuvâ

Şimdi bir âlemdeyiz şöhretd’olan bilmez bizi

9-Hûb nefesdir bu nefes kim söylenir hakkânedir[189]

Câhil ü nâdân ne bilsin söylemek bîgânedir

Bu kelâmın ma‘nası tahtındaki sultânedir

Şimdi bir âlemdeyiz evrâtd’olan bilmez bizi

10-İlm-i hikmet ma‘nasından bir imâret başladım

İşlemezdim Hak Taâlâ emri-y-ile işledim

Zâkirem ben zikrim ile düşmanımı taşladım

Şimdi bir âlemdeyiz ebcedd’olan bilmez bizi

11-Ol musavver nûra bakdım okudum ef‘âlimi

Söyledim şerh eyledim gel dinle gör ahvâlimi

Çek elini gayrıdan gel göresin a‘mâlimi

Şimdi bir âlemdeyiz izzetd’olan bilmez bizi

12-Her nefes kim aldığımca rûhuma verir safâ

Hamdülillâh çok şükür kim cânıma budur vefâ

Lutfu çok ol pâdişah gör cânıma kılmaz cefâ

Şimdi bir âlemdeyiz cennetd’olan bilmez bizi

13-Ehl-i hâlin zikrine bak derdine dermân çıkar

Ma‘nasından gör bu sözün âyet-i Kur’ân çıkar

Gözlüye hiç gizli yokdur cümlesi ayân çıkar

Şimdi bir âlemdeyiz ni‘metd’olan bilmez bizi

14-Ol felekler gerdişinden çaldı Zühre sâzını

Var ise sem‘in senin dinlendi dostun nâzını

Kış içinde kaldın ise bulamazsın yazını

Şimdi bir âlemdeyiz işretd’olan bilmez bizi

15-Od u su toprak u yel hep asl-ı aslın buldular

Bu hakîkat bahrinin ma‘nâsına gör daldılar

Her nefes ki verdiler nûr-ı cevâhir aldılar

Şimdi bir âlemdeyiz nâsûtd’olan bilmez bizi

16-Âkil isen anladın söylenmedik söz kalmadı

Gâfil olan kimseler bu kıssadan hisse almadı

Bu hakîkat bahrine gavvâs oluban dalmadı

Şimdi bir âlemdeyiz dehşetd’olan bilmez bizi

17-Sen seni bilmek dilersen sevme Hak’dan gayrısın

Sevdin ise gayrısın ben anladım sen sayrısın

Bunda değil yarın anda çekemezsin ağrısın

Şimdi bir âlemdeyiz mihnetd’olan bilmez bizi

18-Ey helâl ile harâmın ma‘nasın fehm eyleyen

Gayrısından el çekip gönlünü ma‘nâ eyleyen

Bu kelâmı söyleyeni kimdir ol men‘ eyleyen

Şimdi bir âlemdeyiz cihetd’olan bilmez bizi

19-Evliyâdır anlayan ancak bu sırrın ma‘nasın

Özlerinde buldular anlar ki mutlak ma‘nasın

Ârif olan anlamaz efsâne sözün yankısın

Şimdi bir âlemdeyiz evsatd’olan bilmez bizi

20-Derde dermân sıdka îmân âyetin ma‘nâsıdır

Sırrı izhâr eyleyen dost zâtının esmâsıdır

Her nefes yâd etdiğim bu tevhidin ma‘nâsıdır

Şimdi bir âlemdeyiz nisbetd’olan bilmez bizi

21-Cehl ile mu‘tâd olanlar tevhide baş eğmedi

Mansıb-ı nûr-ı İlâh gör zâhide görünmedi

Tevhidin tahkîkini âşıklara ol sormadı

Şimdi bir âlemdeyiz gayretd’olan bilmez bizi

22-Geygi geycek altun akçe câhilin maksûdudur

Ehline ma‘lûm durur bu söz hemân nâsût durur

Cîfe-i dünyâyı gör kim câhilin ma‘bûdudur

Şimdi bir âlemdeyiz nekbetd’olan bilmez bizi

23-Ni‘met-i dünyâya bakmaz maksudu zât-ı İlâh

Sînesin çâk eyleyenler buldular aşkdan felâh

Mustafâ’nın hürmetine giydiler nurdan külâh

Şimdi bir âlemdeyiz lezzetd’olan bilmez bizi

24-Kendi aczimdir benim zikr etdiğim günden ayân

Ol Habîb’in hürmetine tevhidim olsun beyân

Gayrısın terk eylesin mü’minlere budur îmân

Şimdi bir âlemdeyiz zilletd’olan bilmez bizi

25-Bu vücûdum bâğını ol dost gülistân eyledi

Tevhidin ma‘nâsını sadrında îmân eyledi

Ârif-i bi’llâh olan bu sırrı pinhân eyledi

Şimdi bir âlemdeyiz gafletd’olan bilmez bizi

26-Ârif olan “lâ” demez ma‘nâ-yı mutlakdır bu söz

Ermek istersen Hak’a belindeki zünnârı üz

Kazâya sabr eyle açma râzını kimseye tîz

Şimdi bir âlemdeyiz zulmetd’olan bilmez bizi

27-İsm-i zâtın ma‘nası bu rü’yetin ta‘bîridir

Ma‘rifet âşıklara bir Tanrı’nın takdîridir

Hâlık’ı yâd eylemek sâdıkların tekbîridir

Şimdi bir âlemdeyiz kısmetd’olan bilmez bizi

28-Fitneden âzâd olandır nefsini fehm eyleyen

Bu kelâmın sâhibidir nefsini katl eyleyen

Hak Taâlâ zikridir ağzımızı tatl’eyleyen

Şimdi bir âlemdeyiz hasedd’olan bilmez bizi

29-Hak Taâlâ sırrının nûrunda gark oldu özüm

Hamdülillâh çok şükür dost vechini gördü gözüm

Cân ilinden zâhir oldu dilime budur sözüm

Şimdi bir âlemdeyiz sûretd’olan bilmez bizi

30-Sûfî olan sâf olursa kimseye ta‘n eylemez

Âşıka bühtân edip kimseye hiç kan eylemez

Hak Taâlâ bunların zikrini yalan eylemez

Şimdi bir âlemdeyiz ziynetd’olan bilmez bizi

31-Mâsivâ’llâh mahfilinden kalmadı eşhâs-ı nâs

Rûhumun nutkundaki hakka’l-yakîn tevhîd-i hâs

Tâlib isen her nefes bu şi‘rimi cem‘ eyle yaz

Şimdi bir âlemdeyiz fetretd’olan bilmez bizi

33-Kendi nefsin bilmeyendir görmeyen ma‘bûdunu

Diline almaz gezer câhildir ol dost adını

Sormağa âr eyler ol bize gelip maksûdunu

Şimdi bir âlemdeyiz şirretd’olan bilmez bizi

34-Gayr-ı Hak’dan el yuyan giyer saâdet tâcını

Muhtesibdir rûhumuz nefsden alırdır bâcını

Tevhidin nârına bak kızdırdı aşkın sacını

Şimdi bir âlemdeyiz gıybetd’olan bilmez bizi

35-Cismim ili zulmetinden bulmuşam âb-ı hayât

Ölmüşem ölmezden önden bulmuşam derde necât

Kim giderse işte gelsin budur ol doğru sırât

Şimdi bir âlemdeyiz girdabd’olan bilmez bizi

35-Hamdülillâh çok şükür evlâd ü ashâbız ne gam

Hak Taâlâ zâtının ilhâmıdır erdik bu dem

Vahdeti envârıdır kesb etdiğim cânda bu dem

Şimdi bir âlemdeyiz ahzabd’olan bilmez bizi

36-Tıfl-ı ma‘nâ bahre dalmış âşıka gevher saçar

Zikr edersen Hâlık’ı şeytân döner senden kaçar

Âhret içün ekdiğini yazın ol varır biçer

Şimdi bir âlemdeyiz gayretd’olan bilmez bizi

37-Gönlüme ilhâm olan ma‘nâyı gör dizâr imiş

Rûhumun şerh etdiği nutkumdaki esrâr imiş

Hak Taâlâ zâtının sırrındaki bâzâr imiş

Şimdi bir âlemdeyiz firkatd’olan bilmez bizi

38-Aşkı sordum aklıma mâlik değil vere haber

Başını kesmiş yatar gördüm idi tîğ ü teber

Cân ilinden zâhir oldu dilime gizli haber

Şimdi bir âlemdeyiz hayatd’olan bilmez bizi

39-Tevhidin ma‘nâsını fehm eyleyen görür Hak’ı

Tevhide baş eğmeyenler göremez aslâ Hak’ı

“Lâ” diyenler tevhide İblis gibi olur şakî

Şimdi bir âlemdeyiz ahretd’olan bilmez bizi

40-De kimin şânındadır “Kul ındehû ümmü’l-kitâb”[190]

“Küntü kenz”in vahdetinden cânıma budur hitâb

Yâr ile yâr olmuşuzdur aramızda yok hicâb

Şimdi bir âlemdeyiz minnetd’olan bilmez bizi

41-Ehl-i Hakk’ın ba‘zısı hep bunda temkîn oldular

Bu nurânî perdenin altında bunlar kaldılar

Hannâsın vesvâsını kalbin evinden sildiler

Şimdi bir âlemdeyiz hayretd’olan bilmez bizi

42-Evvel ü âhir hüva’llah’dır sözüm cân üstüne

Gelmişiz hakka’l-yakîn tevhîde irfân üstüne

Gelmemişsin zâhidâ sen âb-ı hayvân üstüne

Şimdi bir âlemdeyiz azmakd’olan bilmez bizi

43-Biz “Elest”in câmını “kâlû belâ”dan içmişiz[191]

Aklı yok dîvâneyiz kevn ü mekândan geçmişiz

Şeş cihâtın perdesini tevhid ile açmışız

Şimdi bir âlemdeyiz yazmakd’olan bilmez bizi

44-Ölmeden nefs öldürendir Vâhib’in sırrın duyan

Mahrum olmaz anladım bu tevhide gelip uyan

Aç gözün kaldır hicâbı hâb-ı gafletden uyan

Şimdi bir âlemdeyiz taklidd’olan bilmez bizi

224

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Derdmend-i ehl-i derdem derde dermân kimdedir

Sorduğum ayb olmasın lutf ile ihsân kimdedir

2-Gayrıdan hiç olmaya tevhîd-i zât olsun delîl

Çıkmayam düşem ebed deryâ-yı ummân kimdedir

3-Vechi sırrından haber vere gele hakke’l-yakîn

Cânıma Allâh içün âyât-ı Kur’ân kimdedir

4-Sormağa âr etmezem ma‘nâ-yı mutlakdır haber

Gönlüm âbâd etmeğe vicdân-ı irfân kimdedir

5-Nâkes uçmak bulmaz imiş ehl olan versin haber

On sekiz bin âlemi levhinde seyrân kimdedir

6-Biz ki dervîşiz fakîriz derdmend bî-çâreyiz

Taksirât etmen bize den âb-ı hayvân kimdedir

7-Sâile ayb değildir her ne olursa istemek

Kokusu Hak’dan gelir verd ile reyhân kimdedir

8-Mü’minin kalbinde pinhân adı Ahmed’dir anın

Gizli değil gün gibi ol nûr-ı ayân kimdedir

9-Çağırıp feryâd eder dîzâr içün can bülbülü

Açılıp ol gül gibi verd ile handân kimdedir

10-Aça ol gönlüm gözünü göstere dîzârını

Rûh yüzünden tis‘ayı çalmağa çevgân kimdedir

11-Bir aceb kârhânedir kesb eyleyen aldanmadı

Oturam gönlünde anın Hakk’a mesken kimdedir

12-Vâhid ü Ferd ü Ahad’dan ârife budur nidâ

Cânıma ilhâm eden ol nûr-ı Yezdân kimdedir

13-Sözümüz hatm eyledik lâzım değil bir söz dahi

Aşka hem-râz olmağa cânımda cânân kimdedir

14-Tevhidin ma‘nâsına hakka’l-yakîn budur delîl

Sâile rahm etmeğe sadrında îmân kimdedir

15-Cân ile cânân yüzün gören bilir ahvâlimiz

Vâhib’i hayrân eden şevk ile devrân kimdedir

16-Maksudumdur isterin sırr-ı maârif gencini

Nûr-ı sâfîden anın la‘l ile mercân kimdedir

17-Aşk dilinden Vâhibî eyler hitâb hâl ehline

Tâ Muhammed’den beri sürülen erkân kimdedir

225

Mefâîlün Mefâîlün Feûlün

1-Ezelden âdeti böyle İlâh’ın

Melûl olma gönül “el-hükmü li’llâh”[192]

İşinde hikmeti çok pâdişâhın

Melûl olma gönül “el-hükmü li’llâh”

2-Geçen geçdi geçen demler anılmaz

Ecel doğru gelir yolun yanılmaz

Bu zahmın yârası hergiz onulmaz

Melûl olma gönül “el-hükmü li’llâh”

3-Ademden Âdem’e tartıp getiren

Havâdan yağdırıp yerden bitiren

Ecel câmın oldur sana içiren

Melûl olma gönül “el-hükmü li’llâh”

4-Evliyâ enbiyâ geçdi bu yoldan

Duyun yok mu miskin senin bu halden

Kalem böyle çalınmışdır ezelden

Melûl olma gönül “el-hükmü li’llâh”

5-Cemâl-i zâtına hayrân imişsin

Açılmış gül gibi handân imişsin

Cinân bâğı hümâsı cân imişsin

Melûl olma gönül “el-hükmü li’llâh”

6-Salavât çok getir câna safâdır

Salavât vermemek câna cefâdır

Şefâatçin Muhammed Mustafâ’dır

Melûl olma gönül “el-hükmü li’llâh”

7-Vehâbî gayrısından eyle hazer

Senin kesbin-durur Hakk ile bâzâr

Yaratmadı makâmın oldu dîzâr

Melûl olma gönül “el-hükmü li’llâh”

8-Gelen konar konan göçer fenâdır

Bekâsı yok içi dolu anâdır

Zâkirlerin işi duâ senâdır

Melûl olma gönül “el-hükmü li’llâh”

9-Vehâbî cânına eren nidâdır

Hak’ın zikri nuru câna gıdâdır

Bu sırra “lâ” demek ayn-ı hatâdır

Melûl olma gönül “el-hükmü li’llâh”

226

Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

1-Yine ol nûr-ı mahbûbun tecellîsinde hayrânım

Gelir söyler hitâb eyler tesellîsinde hayrânım

2-Yalan gelir inanmazsan benim zikrim sana zâhid

Bu sırra ermeyen bilmez gönül tahtında sultânım

3-Biri zâhir biri bâtın inanırsan yeter şâhid

Vücûdum varı mahv oldu ben ol hâk ile yeksânım

4-Bunu ilhâm eden Hak’dır inanmayan münâfıkdır

Düşen çıkmaz kenârı yok ben ol deryâ-yı ummânım

5-Akıl ermez bu menzile haber aşkdan gelir câna

Bi-hamdi’llâh şükür Hakk’a ben ol makbûl-ı insânım

6-Sıfâtımdan münezzehdir ne gam rûhumdaki envâr

Cemâl-i hüsnü bâğında açılmış verd-i handânım

7-Cemâl-i mâsivâ’llâhdan elin çek bilesin nefsin

Düşesin derdime hâlen senin derdine dermânım

8-Eğer âkil isen anla kulağın var ise dinle

Sana bildirmeğe geldim ben ol tevhîd-i bürhânım

9-Görenler “lâ” demez hergiz Vehâb’ın nutku Hû’dandır

Tağayyür yok irenginde ben ol la‘l ile mercânım

10-Nişânım bî-nişân oldu bu tevhîde düşelden cân

Göremez câhil ü nâdân imân sırrında pinhânım

11-Vehâb Ümmî zebânından diyen kimdir bu ma‘nâyı

Bilirler ârif olanlar güneşden günden ayânım

227

8 + 8 = 16

1-Okuduğum u yazdığım Kur’ân’daki hece imiş

Bu hecenin hod ma‘nâsın dersin veren hoca imiş

2-Dört kişi geldi söyledi nutk ile gönlüm eğledi

Dört kişinin ahvâlini dinlendi gör nice imiş

3-Ebûbekr ü Ömer Osman bunlar durur ehl-i îmân

Nûr-ı Alî sırr-ı imâm makamları yüce imiş

4-Gönül evin bilen kişi halkın bilir nediğini

Câhillerin gönlü evi aydın görmez baca imiş

5-Vâhib Ümmî’den söyleyen kim idiğin görsem diyen

Ol Muîn’e mazhar olan bir görklüce koca imiş

228

4 + 4 = 8

1-Akl-ı maâş bilmez bunu

İnsân dili derler buna

Nefs-i maâş duymaz bunu

Hayrân dili derler buna

2-Mürşid ile zikr ederler

Tevhîd ile fikr ederler

Her nefesde şükr ederler

İhsân dili derler buna

3-Amelimiz tevhîd-i zât

Cânımıza gayrısı yad

Nûş etdiğim âb-ı hayât

Îmân dili derler buna

4-Sıdıkda olandır Hakkî

Âdem’deki nûr-ı bâkî

İnkâr edip olma şakî

Lisân dili derler buna

5-Söyledim sana almazsın

Kulak tutup dinlemezsin

Gönül evin yoklamazsın

Pinhân dili derler buna

6-Mürşid’ uyan halîl olur

Tevhîd ana delîl olur

Dâim muîn celîl olur

Handân dili derler buna

7-Dinlendi gör kandan gelir

Bu ma‘rifet cândan gelir

Hep cümleye andan gelir

Umrân dili derler buna

8-Duşlarını tuş ederler

Anın içün cûş ederler

Aşk şarâbın nûş ederler

Sultân dili derler buna

9-Bu tevhîdin cemâline

Zevâl yokdur kemâline

Ermez akıl hayâline

Lokmân dili derler buna

10-Âr eyleme bilene sor

Dersin Hak’dan alana sor

Güneş gibi ayâna sor

Seyrân dili derler buna

11-Miskîn Vehhâb türâbîdir

Bu dünyânın harâbıdır

Anlar isen hitâbıdır

Destân dili derler buna

12-Biri yeter ârif isen

Hazm ede gör zarîf isen

Kesîf değil latîf isen

Fermân dili derler buna

13-Miskîn Vehhâba gelirsen

Sırrın ma‘nâsın alırsan

Ölmezden önden ölürsen

Bürhân dili derler buna

229

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Ey birâder evliyâdır bize erkân öğreden

Ey birâder evliyâdır bize Kur’ân öğreden

2-Hamdülillâh çok şükür ihlâsımız dîzâradır

Ey birâder evliyâdır bize irfân öğreden

3-Arş ü kürsî nüh-felek hep kalbimin içindedir

Ey birâder evliyâdır bize seyrân öğreden

4-Tevhid-i nûr-ı İlâhî cânı hayrân eyledi

Ey birâder evliyâdır bize îmân öğreden

5-Yârimin vechindeki “kul ındehû ümmü’l-kitâb”[193]

Ey birâder evliyâdır bize bürhân öğreden

6-On sekiz bin âlemin seyyâhıyam seyr eyledim

Ey birâder evliyâdır bize devrân öğreden

7-Yedi tavr üzre iken âlim durur tevhîde cân

Ey birâder evliyâdır bize ayân öğreden

8-Ârif-i bi’llâh olanlar dersini aşkdan alır

Ey birâder evliyâdır bize cânân öğreden

9-Hâlık’ım halk etmeyeydi söylemezdim şi‘ri ben

Ey birâder evliyâdır bize handân öğreden

10-Bir aceb sırdır bu sır kim ma‘nasın bilmez akıl

Ey birâder evliyâdır bize vicdân öğreden

11-Tevhidin ihlâsına erişmeyen bilmez bunu

Ey birâder evliyâdır bize fermân öğreden

12-On sekiz bin âlemin nûrunda eğlenmez bu cân

Ey birâder evliyâdır bize perrân öğreden

13-Yâr ile vuslat bulaldan gör neler söyler bu cân

Ey birâder evliyâdır bize mihmân öğreden

14-Kalmadı zulmet hicâbı göreli ol mâhı ben

Ey birâder evliyâdır bize ihvân öğreden

15-Vâhib’in zikr etdiği ilm-i ledün ma‘nâsıdır

Ey birâder evliyâdır bize Rahmân öğreden

230

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Ey birâder meskenim yoklukda vîrândır benim

Her nefes yâd etdiğim âyât-ı Kur’ân’dır benim

2-Dü cihândan zerrece yokdur murâdım meyl edem

Hak Taâlâ sevgisi sadrımda îmândır benim

3-Âşıka ayne’l-yakîn hakka’l-yakîn budur cevâb

Gör zebânımdan çıkan la‘l ile mercândır benim

4-“Küntü kenz”in vahdetinden cânıma budur nidâ

Ol sebebden düşdüğüm deryâ-yı ummândır benim

5-“Lâm-elif lâ-raybe”nin vechinden okur dersi cân[194]

Dört kitâbın ma‘nası rûhumda pinhândır benim

6-Ârif-i bi’llâhı gör gizli maârif remz eder

Hâlık’ı zikr eylemek derdime dermândır benim

7-Benliğim benden gidelden doğdu mağribden güneş

Nefsimi ıslâh eden ma‘nâda Lokmân’dır benim

8-Vâhidiyyet vahdetinden açdı râzın pâdişâh

Gönlümü pür-nûr eden ol nûr-ı Yezdân’dır benim

9-Anladınsa Vâhib’i cismimde cândır söyleyen

San‘atım hakka’l-yakîn zâtında seyrândır benim

231

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Abdine kıldı nazar ol nûr-ı Yezdân’ım benim

Zâtının envârıdır rûhumda pinhânım benim

2-On sekiz bin âlemin seyyâhıyam hâlen gene

Mustafâ’nın nûrudur kalbimde reyhânım benim

3-Hâl ile arz eyledim tevhîd-i zâtın ma‘nasın

“Lâ” demez etdi kabûl nefsimde şeytânım benim

4-İnşâallah gam yemen vesvâs-ı şeytândan ebed

Hamdülillâh çok şükür cismimde şeytânım benim

5-Bulmuşam âşıkların hakka’l-yakîn mi‘râcını

Mansur’am gelsin gören nûr oldu zindânım benim

6-Düşmeyen bilmez bu sırrın ma‘nasın kanden gelir

Hak Taâlâ zâtıdır ma‘nâda seyrânım benim

7-Mürşidin irşâdıdır ma‘nâyı izhâr eyleyen

Zâtının envârıdır sadrımda îmânım benim

8-Nice feryâd etmeyem sen sînemi çâk eyledin

Zâtını zikr eylemek dilimde destânım benim

9-Hak budur vallâhi ben kendime bühtân etmezem

Rü’yetimde gördüğüm ol nûr-ı Yezdân’ım benim

10-“Lâ” demezsen tevhide gel müstemi‘ ol Vâhib’e

Mustafâ’nın sırrıdır gönlümde mihmânım benim

232

8 + 8 = 16

1-Kerem eyle mürvet eyle doğru yoldan çıkma gönül

Bir kişinin aybın görüp bir kişiye çıkma gönül

2-Hikmet ile söyleyen kim idiğini bildin ise

Nasîhatim budur sana gayrı yüze bakma gönül

3-İçerinde ne var ise dışarına oldur çıkan

Gönül Allâh’ın evidir kimse hatrın yıkma gönül

4-Enbiyânın evliyânın durduğu yerdir durduğun

Aşk sırrının ma‘nâsını eyle nihân açma gönül

5-Vâhib Ümmî nasîhatı sırdan alır söyler sana

Cân burada vuslatdadır gel buradan gitme gönül

233

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Hakk’ın esmâsı sıfâtı ehline ayân imiş

Gizli değil gün gibi cânımda ol pinhân imiş

2-Vechine mazhar olan âşıkların esrârı bu

Bu kelâmı söyleyen âşık bugün mestân imiş

3-Aşk bize gösterdi gördük kalmadı hiç şübhemiz

Kâfire cennet bu dünyâ mü’mine zindân imiş

4-Bu hayâlden zerrece verme nasîb yâ Rab bize

Gayrıya meyl etdiren fehm eyledim şeytân imiş

5-Aç gözün kaldır hicâbı gönlüne sen kıl nazar

Taşraya kim bakdı ise câhil ü nâdân imiş

6-Mü’minin kalbi Hak’ın mir’âtıdır ey muttakî

Özünü fehm etmeyen insan değil hayvân imiş

7-Dinler isen diyelim hakke’l-yakînden bir haber

Tevhide baş eğmeyen ma‘mûr değil vîrân imiş

8-“Lâ” diyen “illâ” demez aşk ehlinin esrârına

Ma‘rifet ma‘nâsını fehm eylemez nâdân imiş

9-Ma‘rifet pîrine sordum tevhidin ahkâmını

Tevhide ikrâr edersen rehberin Kur’ân imiş

10-Ehl-i şer‘am diye gezer fi‘li uymaz kavline

Etdiği da‘vâ anın gerçek değil yalan imiş

11-Akla gelmez çâre yokdur ma‘nadan vere haber

Derdmend miskîn Vehâb’ın düşdüğü ummân imiş

234

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Gâfilin gönlü evine her nefes şeytân girer

Mü’minin gönlü evine Mustafâ Sultân girer

2-Ârif-i bi’llâh eder tevhîd-i zât âşıkları

Âşıkın gönlü evine rahm eden Rahmân girer

3-Dersimiz hatm eyledik biz “lâm-elif lâ-raybe”den[195]

Âlimin gönlü evine âyet-i Kur’ân girer

4-Âşık olmaz zâtına şunlar hemân zühd ehlidir

Zâhidin gönlü evine hûri vü gılmân girer

5-Bâtınımdır zâhir oldu söylerem tevhîdimi

Vâhib’in gönlü evine verd ile handân girer

235

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Câhilin dünyâ içün harıldısı eksik değil

Birbiriyle it gibi hırıldısı eksik değil

2-Dört kitâbı tefsir etsen sem‘ine kâr eylemez

Taş yuvar ol çay gibi şarıldısı eksik değil

3-Ne içün geldiğini aklı ermez fehm etmeğe

Yatar ol hayvân gibi horuldusu eksik değil

4-Yâ İlâhî cümlemiz bu zümreden etme bizim

Cânımız ürker kaçar farıldısı eksik değil

5-Var ise aklın senin uymandı nefsin âline

Çıkarır yoldan seni toruldusu eksik değil

6-Yerde gökde bir dahi akrânı yok ağyârdır

Dinleme efsânesin karıldısı eksik değil

7-Hırkadan taşra çıkarma Vâhibî sen başını

Zemheri poyrazıdır gürüldüsü eksik değil

236

8 + 8 = 16

1-Aşkın haberi cânıma gelir hayrân eder beni

Varlığımı fânî kılar soyar üryân eder beni

2-Gönlüm evinden sırr ile ilhâm eder söyler gelir

Bu tevhîdin muhabbeti halka ayân eder beni

3-Bu tevhidin ma‘nâsıdır âşıklara zikr etdiğim

Genc-hâneyi saklamağa aceb vîrân eder beni

4-Amânı yok zamânı yok hergiz bunun gümânı yok

İnse cinne âlemlere bu aşk destân eder beni

5-Bu tevhîdin ma‘nâsını tâlib isen dedim sana

Bu dünyâya yapışırsam yarın yalan eder beni

6-Vücûd vermez akla gelem sana doğru cevâb verem

Hû zikrinin harâreti yakar külhân eder beni

7-Vâhib Ümmî dost zâtından aldığıdır söylediği

Eğer bunda eğer anda tevhid sultân eder beni

237

Müstef’ilün Müstef’ilün Müstef’ilün Müstef’ilün

1-Tevhîd-i zâtın mazharı ancak hemân insân imiş

İnsanlığın fehm etmeyen her kim ise hayvân imiş

2-Ayne’l-yakîn hakka’l-yakîn aşkdan cevâb budur sana

Bu tevhide baş eğmeyen bildim anı şeytân imiş

3-Dedirtdiler dedim sana tevhîd-i zâtın ma‘nasın

Bu şübheyi halleyleyen ma‘nâda ol Lokmân imiş

4-Aklı ile bildim demek kâl ehlinin ahvâlidir

Âriflerin gönlü evi sâfî hemân ummân imiş

5-Vâhib Ümmî akl evinden hiç kimseye vermez cevâb

Gayrısını fehm eylemez zâtında ol hayrân imiş

238

Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

1-Gel imdi var ise aklın fenâ fi’llâhdan ayrılma

Sana zikrim nasîhatdır bekâ bi’llâhdan ayrılma

2-Yüzün tut nûr-ı tevhîde eresin “Kâbe kavseyn”e[196]

Kemâline zevâl ermez kelâmu’llâhdan ayrılma

3-Hak’ın gökcek sıfâtıdır ne gelmiş ne gelecekdir

Salavât ana ta‘zîmdir cemâlu’llâhdan ayrılma

4-Ebu’l-ervâh durur adı şekerden tatlıdır dadı

Bunu ilhâm eden Hâdî kemâlu’llâhdan ayrılma

5-Vehâbî kıyl ü kâl ehli olan görmez dizârımı

Gel imdi cân ile dinle veliyyu’llâhdan ayrılma

239

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Kâfirin fethi hakkında münzel oldu Zülfikâr

Haydar’ın elinden ayrı yerde kesmez Zülfikâr

Bin kişi çekse kınından taşra çıkmaz Zülfikâr

“Lâ fetâ illâ Alî lâ seyfe illâ Zülfikâr”[197]

2-Bunların nûru hemân Cebbâr-ı âlem varıdır

Cümle mürsel tâcıdır hem anların serdârıdır

Anların bakdıkları bir Tanrı’nın dîzârıdır

“Lâ fetâ illâ Alî lâ seyfe illâ Zülfikâr”

3-Hem velâyet hem kerâmet vechinde pinhândır bunun

Dört kitâbın ma‘nası nutkunda beyândır bunun

Her ne işler Hak içün işler işi ayândır bunun

“Lâ fetâ illâ Alî lâ seyfe illâ Zülfikâr”

4-Dinle hikmetden cevâbı rûhunu şâd eyle sen

Gayrıyı gel taşra ko imdi sözün az eyle sen

Evliyânın hürmetine cân ile nâz eyle sen

“Lâ fetâ illâ Alî lâ seyfe illâ Zülfikâr”

5-Varına kıldı nazar ol Hâlık-ı perverdigâr

Zât-ı Hakk’ın emriyile Düldül’e oldu süvâr

Na‘rasının heybetinden kâfir oldu târumâr

“Lâ fetâ illâ Alî lâ seyfe illâ Zülfikâr”

6-Gitdi aklım gitdi fikrim oldu varım târumâr

Evliyânın cismini hiç yemez imiş mûr u mâr

Kâfirin ikrârı yokdur mürşide inkârı var

“Lâ fetâ illâ Alî lâ seyfe illâ Zülfikâr”

7-Çıkdı Hayber Kal‘asından cenk içün ol zü’l-himâr

Şâh-ı Merdân katline kasd eyledi ol nâ-bekâr

Görme misin emrile çaldı yere ol şehsüvâr

“Lâ fetâ illâ Alî lâ seyfe illâ Zülfikâr”

8-Yer yüzünde kâfirin kopdu kıyâmet başına

Zehr-i kâtiller karışdı etmeğine aşına

Gök yüzünden mü’minin yağdı çü rahmet başına

“Lâ fetâ illâ Alî lâ seyfe illâ Zülfikâr”

9-Emr ederse bir nefes söyler ana hâk ü gubâr

Vechinin âyînesinin sevgisi cânımda var

Evliyânın zübdesidir şâhid ana Çâr-yâr

“Lâ fetâ illâ Alî lâ seyfe illâ Zülfikâr”

10-Bî-nişân ü lâ-mekândan zâhir oldu âfitâb

Halk-ı âlem cismini pâk eyledi ol mâhitâb

Besmele başındaki bir noktadadır dört kitâb

“Lâ fetâ illâ Alî lâ seyfe illâ Zülfikâr”

11-Bu kelâmın ma‘nası “kul ındehû ümmü’l-kitâb”[198]

İlm-i hikmet sırrıdır Peygamber’e olan hitâb

Nefsini fehm etdin ise rûhuna budur sıfât

“Lâ fetâ illâ Alî lâ seyfe illâ Zülfikâr”

12-“Lâ” demezsen diyeyin dinlendi vahdet gûşesin

Cân içinde cân ile dinlendi işret gûşesin

Ârif-i bi’llâh olanlar buldu vuslat gûşesin

“Lâ fetâ illâ Alî lâ seyfe illâ Zülfikâr”

13-Teslîm etdin kendini çık aradan sen Vâhibî

Bu velâyet sırrının Haydar-ı Kerrâr sâhibi

Cümleden bu remzinin tevhîd-i zâtdır şâhidi

“Lâ fetâ illâ Alî lâ seyfe illâ Zülfikâr”

14-Aç gözün kaldır hicâbı kutb-ı âlemdir Alî

Sen ana imân getir zinhâr sakın olma deli

Şübhesiz ayne’l-yakîn hakka’l-yakîn oldur velî

“Lâ fetâ illâ Alî lâ seyfe illâ Zülfikâr”

15-Hak Taâlâ kudreti levhinde yazmış sûretin

İns ü cinn ü nüh felek fehm eylemezdir sîretin

Hak’dan âhar kimse bilmez mu‘cizâtın hikmetin

“Lâ fetâ illâ Alî lâ seyfe illâ Zülfikâr”

16-Zülfikâr’ın kıssasından bir varak söyler bu cân

Mustafâ hükmündedir görmez misin âhir zamân

Âşık olan her kim ise tevhîdi olmaz yalan

“Lâ fetâ illâ Alî lâ seyfe illâ Zülfikâr”

17-Hûb nefesdir bu nefes kim söylenir hakkânedir[199]

Bu hitâbın ma‘nasın fehm eyledim kim cânadır

Bu kelâmı söyleyen ayık değil mestânedir

“Lâ fetâ illâ Alî lâ seyfe illâ Zülfikâr”

18-Gün dolandı gel dedi döndü yerine geldi gün

Fazlına hem lutfuna îmân getirdi durdu gün

Cümle âlem halkına ulaşdı geldi sırr-ı ün

“Lâ fetâ illâ Alî lâ seyfe illâ Zülfikâr”

19-Dâd-ı Hak’dır şübhe yok dilimde güftârım benim

Okudu “innâ fetahnâ” kalbde envârım benim[200]

Âlem-i bezm-i ezelden oldu ikrârım benim

“Lâ fetâ illâ Alî lâ seyfe illâ Zülfikâr”

20-Hak Taâlâ zâtının âyînesidir Mustafâ

Vechini kim gördü ise anlara olmaz cefâ

“Küntü kenz”in vahdetinden cânıma budur safâ

“Lâ fetâ illâ Alî lâ seyfe illâ Zülfikâr”

21-Âsiye kılsa nazar mü’min muvahhid hâs eder

Gönüle kılsa nazar ol sâfi nûrdan tas eder

İşidicek her nefes münkir münâfık yas eder

“Lâ fetâ illâ Alî lâ seyfe illâ Zülfikâr”

22-Ey birâder “lâ” demezsen bildiğim diyem sana

Gayrısı lâzım değildir gördüğüm diyem sana

Bu kelâmın ma‘nasını söylemek lâzım bana

“Lâ fetâ illâ Alî lâ seyfe illâ Zülfikâr”

23-Hâlık’ı zikr eyler isen seni aşka düşürür

Çiğ yerin komaz senin âteş-i aşkda pişirir

İblis’in hannâsının sadrında fi‘lin şaşırır

“Lâ fetâ illâ Alî lâ seyfe illâ Zülfikâr”

24-Pâdişâhım çok şükür vechinde halk etdin bizi

Cümle sâdıkların envâr-ı İlâhî’dir özü

Şübhesiz âşıkların hakka’l-yakîn budur sözü

“Lâ fetâ illâ Alî lâ seyfe illâ Zülfikâr”

25-Âşıkam hem sâdıkam medh-i Alî söyler dilim

Tevhidin ma‘nâsını hakka’l-yakîn söyler dilim

Hürmetine bunların ol Hazret’e doğru yolum

“Lâ fetâ illâ Alî lâ seyfe illâ Zülfikâr”

26-Ol Hasan ile Hüseyn’in bendesidir cânımız

Dâd-ı Hak’dır anladık tevhîd imiş îmânımız

Aşk-ı sâfî nûrudur Hakk’a bizim dermânımız

“Lâ fetâ illâ Alî lâ seyfe illâ Zülfikâr”

27-Anların medhi hakında âcizem hem kâsırem

Müşterî âşık gerekdir satmağa ben tâcirem

Ma‘rifet ma‘nâsının üstünde bak ben nâzırem

“Lâ fetâ illâ Alî lâ seyfe illâ Zülfikâr”

28-Ârif-i bi’llâh olanlar anlar imiş ârifi

Ma’naya gâfil olanlar bilmez imiş ârifi

Aşka mazhar düşmeyenler bilmez imiş ârifi

“Lâ fetâ illâ Alî lâ seyfe illâ Zülfikâr”

29-Hakk’ın esmâ vü sıfâtı Âdem’in yâdındadır

Bilmesi hakka’l-yakîn nûr-ı İlâh adındadır

Söyleyen âşık bunu bir Tanrı’nın yanındadır

“Lâ fetâ illâ Alî lâ seyfe illâ Zülfikâr”

30-Benden umman bu kelâmı ben değilem söyleyen

Aşk-ı sâfî Vâhib’e envâr İlâhî söyleyen

Mustafâ’nın sevgisidir gönlümüzü eğleyen

“Lâ fetâ illâ Alî lâ seyfe illâ Zülfikâr”

31-Şâh-ı Merdân-ı Alî Peygamber’in sır yâridir

Bu kelâmın ma‘nası âşıkların gülzârıdır

Evliyâ nutkundaki dost zâtının esrârıdır

“Lâ fetâ illâ Alî lâ seyfe illâ Zülfikâr”

240

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Gelemez şeytân bana gönlümde tevhîd var iken

Zerre denli gam yemen gönlümde tevhîd var iken

2-Kendi taklîdin hicâb olmuş sana ey muttakî

Bilemezsin tevhidi gönlünde ârın var iken

3-“Küntü kenz”in vahdetinden açayın râzım sana

Dinlemen efsâneyi gönlüm evi envâr iken

4-Tâlib isen gel beri fakr u fenâ ma‘nâsına

Vereyin sırdan haber gönlüm dolu esrâr iken

5-Vâsıl-ı bi’llâh olupdur cânımız bu tevhide

Bakamazın yazıya gönlüm evi gülzâr iken

6-Taklidinle gücün üzme bilemezsin sen seni

Oturan gönlündeki kardaş senin ayyâr iken

7-Şeş cihetden geçmeyince bilemezsin ârifi

Göremezsin Vâhib’i gönlün dolu inkâr iken

241

8 + 8 = 16

1-Suâl etmen bana aşkdan benim hayrânlığım vardır

Bu tevhîdin kemâlinden benim mestânlığım vardır

2-Suâl etdin cevâb verdim sana zühdünle takvâdan

Erişmez tevhîde aklın benim sultânlığım vardır

3-Hakk’ı nefsin bilen bildi ne gam şimden geri zâhid

Desem sana inanmazsın benim insânlığım vardır

4-Cemâl-i mâsivâ’llâhdan eser yokdur vücûdumda

Göründü gözüme vechi benim handânlığım vardır

5-Var ise aşkdan idrâkin onat anla bu ma‘nâyı

Gülistânın safâsıyla benim yârânlığım vardır

6-Kaçan görsem yârin vechin fenâ fi’llâh olur varım

Yaraşmaz aklım idrâkim benim hayrânlığım vardır

7-Yedi deryânın esrârın nihân iken ayân etdim

Düşen çıkmaz kenârım yok benim ummânlığım vardır

8-Bu tevhîdin kemâline eremez cin melek hergiz

Giremezsin zikrime İblis benim merdânlığım vardır

9-Desem gelmez dile hergiz bu tevhîdin müheyyâsın

Cemâli hüsnü bâğında benim seyrânlığım vardır

10-Ma‘rifetin ma‘nâsının emvâcıdır rûhumdaki

Dertlilere dermân içün benim Lokmân’lığım vardır

11-Söylemesem yeğrek idi dost zâtının esrârını

Söylerem tek duramazam benim oğlanlığım vardır

12-Hem âşıkam hem sâdıkam tevhîd-i zâtdır şâhidim

Gizli değil gün gibiyim benim ayânlığım vardır

13-Atımın sulbiyesidir bu vücûdum anladım

İblis’imin inkârına benim düşmanlığım vardır

14-Arz-ı hâlim ma‘nâsını sen bilirsin yâ İlâhî

Zâtına iletmeğe benim kurbânlığım vardır

15-Vâhibî söyler hitâb eyler sana anlar mısın

Hırsımın kesdim başını benim merdânlığım vardır

16-Ey Fuzûlî vahdetimden sana râzım söylerin

Tâlibe dîzâr içün benim bürhânlığım vardır

17-Kendi hâlin Vâhib Ümmî söyler sana anlar mısın

Hâk içinde ol hâk ile benim yeksânlığım vardır

242

1-Gündüz gelir gece gider bir acâyib devrân ancak

Gece gider gündüz gelir bir acâyib seyrân ancak

2-Dünyâ mekrinin gafleti hep bunları mest eylemiş

İbret gözüyle bakana cihân halkı hayrân ancak

3-Bu tevhîdin sırrı cânda diyen bilir ma‘nâsını

Düşen çıkmaz kenârı yok bir acâyib ummân ancak

4-Âlem-i ma‘nâ yüzünden açdım sana ben râzımı

Mansûr kadehin içenler ayık değil mestân ancak

5-Ne göz görür ne el tutar ma‘lûm değil hiç neydiği

Akıl bunu fehm eylemez bu ma‘rifet vicdân ancak

6-Yâ Hayy u Kayyûm’dan gelir bu dediği ma‘nâ sana

Bu tevhide sıfât olan sâfî nûrdan insân ancak

7-Anlar mısın dinler misin ma‘şûk sözün söyler âşık

Gam yemezem şimden geri nutkumdaki irfân ancak

8-Âşıkların temessükü söylediği ma‘rifetdir

Cemâl-i Hak’dan gayrısın fehm eyledim yalan ancak

9-İnanırın “lâ” demezin âşıklığım şâhid bana

Yapışmazın bu dünyaya sokar beni ilân ancak

10-Bir haber geldi dilime anlayana pesdir yeter

Bu dünyânın ardın’uyan hınzır güder çoban ancak

11-Söylediğim gizli sırrın ahvâlini diyem sana

Dost zâtına mazhar düşen ma‘mûr değil vîrân ancak

12-Söyler isem nic’edeyin âlemlere fâş olursun

Dîzârını zikr eylemez dilim bana düşman ancak

13-Bildirdiler bildim anı gam yemezin şimden geri

Bu dünyanın içi dışı âşıklara zindân ancak

14-De dediler dedim sana şekk eyleme kardaş bana

Mürşidimin hûb nefesi derd ehline dermân ancak

15-Vâhib Ümmî vuslatının esrârını eyler ayân

Zâkir olup zikr eyleyen dost ehline fermân ancak

243

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Âşıka bir düş gerekdir ma‘nası Kur’ân ola

Akl ile fehmi gide hem düşdüğü ummân ola

2-Erişe Hak’dan hidâyet bula ol mahbûbunu

Gussa vü gamdan geçe ma‘nâda ol sultân ola

3-Dünya vü uhrâ anın kalbinde hiç nakş olmaya

Şübhesiz hakka’l-yakîn bu derd ana dermân ola

4-Okuya aşkın kitâbın kend’özünü bilmeye

Her nefesde dâimâ zikr etdiği Sübhân ola

5-Aç gözün dinle Vehâb’ın nutkunun ma‘nâsını

Tâlibe yol varmağa mürşid ana bürhân ola

244

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Ey tabîbim hasretinden ağıdır aşım benim

Nice duysun cevrini bu onmadık başım benim

2-Derdime olmaz devâ vechini cân görmezse ger

Yerleri sular gezer çeşmimdeki yaşım benim

3-Nice feryâd etmeyem derdin durur âh etdiren

Söylemezsen bir nefes tuş olmaya düşüm benim

4-Tâkatim tak oldu gezdim bulmadım derde devâ

Derd ü mihnet anladım bu sırda yoldaşım benim

5-Ma‘nadan aldım sebak verdim haber âşıklara

Böyle sanma zâhidâ dizgin ile başım benim

6-Ârifâne söyledim ben rûhumun mi‘râcını

“Kâbe kavseyn” ma‘nası sırrımda hâldaşım benim[201]

7-Biz sana verdik haber hakka’l-yakîn der Vâhibî

Bu fenâda gelmemiş hergiz ayakdaşım benim

8-Bu kelâmın ma‘nasın hâl ehlidir fehm eyleyen

Cân içinde gizlidir gönlüm ile işim benim

9-Vâhib’in zikri budur ayne’l-yakîn hakka’l-yakîn

Evliyâdır şübhesiz bu yolda yoldaşım benim

245

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Evliyânın hürmetinden bizi mahrûm eyleme

Evliyânın sohbetinden bizi mahrûm eyleme

2-Fazlın ile kıl hidâyet istesin cânım seni

Evliyânın ni‘metinden bizi mahrûm eyleme

3-Dü cihândan maksudum sensin benim ey pâdişâh

Evliyânın izzetinden bizi mahrûm eyleme

4-Zâtını zikr eyleyenler mahrum olmaz şübhe yok

Evliyânın halvetinden bizi mahrûm eyleme

5-Mahrum etme vâsıl et bu tevhidin ma‘nâsına

Evliyânın hayretinden bizi mahrûm eyleme

6-Lutfun ile her nefesde bende kıl dîzârına

Evliyânın vahdetinden bizi mahrûm eyleme

7-Sen bilirsin kimse bilmez âşıkın gönlündekin

Evliyânın sîretinden bizi mahrûm eyleme

8-On sekiz bin âlem içre kıl inâyet cânıma

Evliyânın gayretinden bizi mahrûm eyleme

9-Cân ile miskîn Vehâb’ın maksudu senden budur

Evliyânın vuslatından bizi mahrûm eyleme

246

8 + 8 = 16

1-Gönül gönül dedikleri emânetin sıfâtıdır

Ol sıfâtın içindeki gönlümüzün hayâtıdır

2-Kudret dili söyler bana gâfil olma aç gözünü

Emânetin hiyâneti gönüllerin memâtıdır

3-Aklın var ise dinlendi ârif sözünü anlandı

Ma‘nâ yüzün göstermeyen nefsimizin fesâdıdır

4-Bunda nefsin bilmez isen ma‘nâ yüzün görmez isen

Anda varıp çekeceğin cehâletin azâbıdır

5-Ayân değil ma‘nâları cân içinde nihân durur

Anlar isen âşıkına ma‘şûkunun hitâbıdır

6-İlhâm eder söyle diye cân içinde gelir bana

Peygamber’in zikr etdiği İlâh’ımın kitâbıdır

7-Akl evinden mücerredim anı gelip sorman bana

“Lâm-elif”in iç yüzünün okuduğum i‘râbıdır

8-Bu menzile eren kişi ma‘nâ yüzün söyler sana

Can Hazret’e erişemez akıl rûhun hicâbıdır

9-Sormadan mümkün değil bilinmesi kulûbümün

Nefsimden haber sorarsan celâli yok türâbîdir

10-İhtiyârım elde değil hazm etmesi mümkün değil

İhtiyarsız söylediğim âşıklığın cevâbıdır

11-Bu dünyânın içi dışı gerçek değil yalan imiş

Âşıkların içdikleri muhabbetin şarâbıdır

12-Ma‘rifetin ma‘nâsının sen râzını dinler misin

Kendi yıkar kendi yapar gönül anın harâbıdır

13-Vâhib Ümmî kendi rûhu mi‘râcıdır söylediği

Hakka’l-yakîn nûr-ı siyâh dost zâtının nikâbıdır

247

8 + 8 = 16

1-Dünyâ ahret istemezem Rahmân’ımı yokların ben

Öğüdünü nefsine ver îmânımı yokların ben

2-Ben andan ayrı değilin vallâhi gayrı değilin

Bunda geldim yavı kıldım vicdânımı yokların ben

3-Ayrı düşdüm garîb oldum n’olduğumu bilmedim

Lâzım değil gayrı kelâm Sübhân’ımı yokların ben

4-Çok söyledim anlamadın kulak tutup dinlemedin

Ma‘nâya mazhar olmağa bürhânımı yokların ben

5-Câhil değil âlim idim tevhîd-i zât sırrında ben

Aklımı başına devşir irfânımı yokların ben

6-Âşıkına ma‘şûk ne der aklın var mı anlar mısın

On sekiz bin âlem içre seyrânımı yokların ben

7-Yedi iklim dört köşeyi gönlüm içinde gezdiğim

Ehl-i derdem derdim içün dermânımı yokların ben

8-Aşıklığımı bilmezsin aceblersin sözüm benim

Görmek içün maksûdumu vatanımı yokların ben

9-Nüsha-i kübrâ dediler inandım ben âdem içün

Ol sebebden hakka’l-yakîn pinhânımı yokların ben

10-Mükerremlik ma‘nâsının hakîkati tâlibiyin

Tevhîde da‘vet etmeğe şeytânımı yokların ben

11-Söyleyeyin “lâ” demezsen Allâh içün bu tevhîdi

Güneş gibi cân içinde devrânımı yokların ben

12-Bekâ bi’llâh makâmının ma‘nâsıdır işde bu söz

Eğer zâhir eğer bâtın ummânımı yokların ben

13-On iki ilmin ma‘nâsın halka sormak ayıp imiş

Dostdan yana haber veren zebânımı yokların ben

14-Bunu bana dedirdenin sırrı nedir gelmez dile

Cümle şübhe hallolmağa handânımı yokların ben

15-Vâhib Ümmî dost râzının mahbûbudur hakke’l-yakîn

Ben bir âciz günahkârım dayağımı yokların ben

248

7 + 7 = 14

1-Aşkdan gelen şerbeti içdik el-hamdüli’llâh

On sekiz bin âlemi geçdik el-hamdülil’lâh

2-Söylediğim kerâmet evliyânın sırrıdır

Yedi deniz altı sed açdık el-hamdülil’lâh

3-Evliyânın himmeti Allâh’ın inâyeti

Nûrdan kanat takındık uçduk el-hamdülil’lâh

4-Hazırlandık gitmeğe bu menzile yetmeğe

Altımızda atımız aşdık el-hamdülil’lâh

5-Doğru yoldan çıkmamak Allah’ı unutmamak

Erenlerin çığrına düşdük el-hamdülil’lâh

6-Ma‘nâ bize söyledi hiç şübhemiz kalmadı

Hak nedir nâ-hak nedir seçdik el-hamdülil’lâh

7-Nazar etdi erenler akıtdı ayağımız

İrkildik ırmak olduk taşdık el-hamdülil’lâh

8-Bâkî devlet sırrına irgürdüler erenler

Bu tevhîdin ma‘nâsın saçdık el-hamdülil’lâh

9-Ehl-i dünyâ olanın işi gücü hayâldir

Ol yaramaz sıfatdan kaçdık el-hamdülil’lâh

10-Uyur idik uyandık erenlere inandık

Sırdan deveye bindik göçdük el-hamdülil’lâh

11-Görmediğimiz gördük bilmediğimiz bildik

Ma‘rifetin ekinin biçdik el-hamdülil’lâh

12-Yohsul idik bay olduk evliyânın yüzünden

Ol kudret hazînesin düşdük el-hamdülil’lâh

13-Hep cümlemiz dirildik aşk içinde buluşduk

Bu remzi gönlümüze koşduk el-hamdülil’lâh

14-Gördüğümüz tevhîdin ma‘nâsıdır sözümüz

Cân u dilden aşk ile coşduk el-hamdülil’lâh

15-Vâhib Ümmî çiğliği şeyhe erince-y-imiş

Aşk âteşi içinde bişdik el-hamdülil’lâh

249

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Sûretin nakşına hayrân olmağa âşık gerek

Sîretin nakşına kurbân olmağa sâdık gerek

2-Yedi hattın ma‘nasıdır dilim izhâr etdiği

Vechini fehm eyleyen serhoş değil ayık gerek

3-Kâl ü kıyl da‘vâsını terk etmeyen bilmez bunu

Zâtına lâyık olan kul Hazret’e lâyık gerek

4-Vere Lokmân şerbetini hastalar bula şifâ

Tâlibin nabzın tutanlar ma‘nada hâzık gerek

5-Bu Vehâbî derdimend nûr-ı siyâh tahtındadır

Tevhidin ma‘nâsını zikr eyleyen nâtık gerek

6-“Lâ” demezsen ârif ol sen nutkumun ma‘nâsına

İçeriden söyleneni söyleyen nâzik gerek

7-Vâhib Ümmî kâlinin hâlinden alan dersini

Görmeğe dîzâr-ı Hakk’ı gözleri açık gerek

250

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Mustafâ vechinde biz ehl-i vefâ âşıklarız

Mustafâ nûrunda biz ehl-i safâ âşıklarız

2-Tevhidin ahvâline âlim değiliz zâhidâ

Mustafâ zevkinde biz ehl-i safâ âşıklarız

3-Tevhid-i zât-ı İlâhî gör neler ilhâm eder

Mustafâ şevkinde biz ehl-i safâ âşıklarız

4-Kâl ü kıyle bağlanıp kendimi nâdân etmezem

Mustafâ varında biz ehl-i safâ âşıklarız

5-Zikr-i Hû’nun ma‘nasın gör gönlüm âbâd eyledi

Mustafâ medhinde biz ehl-i safâ âşıklarız

6-“Küntü kenz”in vahdetinden cân uyandı gam yemen

Mustafâ zikrinde biz ehl-i safâ âşıklarız

7-Âlem-i ma‘nâ yüzü âyînesidir vechimiz

Mustafâ gönlünde biz ehl-i safâ âşıklarız

8-Ana ümmetdir bu cân ayne’l-yakîn hakka’l-yakîn

Mustafâ tahtında biz ehl-i safâ âşıklarız

9-Söylesem şerh eylesem gelmez dile vasfı anın

Mustafâ emrinde biz ehl-i safâ âşıklarız

10-Bir tecellî kıldı câna rûhum âbâd eyledi

Mustafâ mehrinde biz ehl-i safâ âşıklarız

11-Zâhir oldu gün gibi esrâr İlâhî cânıma

Mustafâ zabtında biz ehl-i safâ âşıklarız

12-Gör ne hikmetden haber söyler Vehâbî hâl ile

Mustafâ sırrında biz ehl-i safâ âşıklarız

251

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Mustafâ râhında biz ehl-i cefâ âşıklarız

Mustafâ sırrında biz ehl-i vefâ âşıklarız

Tâlib isen gel beri ehl-i şifâ âşıklarız

Mustafâ zâtında biz ehl-i safâ âşıklarız

2-Tevhidin ahvâline âlim değilsin zâhidâ

Anlamazsın remzimi ârif değilsin zâhidâ

Ârifin gönlüne sen âlim değilsin zâhidâ

Mustafâ zevkinde biz ehl-i safa âşıklarız

3-Tevhid-i zât-ı İlâhî gör neler ilhâm ider

Ârif-i bi’llâh olanlar gayrı ahvâli n’ider

Ârif olmak ister isen çün ü çerâ sen gider

Mustafâ şevkinde biz ehl-i safâ âşıklarız

4-Cânıma söyle diye emr etdi ol nûr-ı İlâh

Şübhesiz hakka’l-yakîn âşıklara budur salâh

Dost elinden giymişim ben başıma nûrdan külâh

Mustafâ nûrunda biz ehl-i safâ âşıklarız

5-Kâl ü kıyle bağlanıp kendimi nâdân etmezem

Tevhide baş eğmeyip kendimi şeytân etmezem

“Lâ” deyip İblîs gibi kendimi nâdân etmezem

Mustafâ varında biz ehl-i safâ âşıklarız

6-Zikr-i Hû’nun ma‘nası gör rûhum âbâd eyledi

“Küntü kenz”in vahdetinden cânım irşâd eyledi

Hamdüli’llâh çok şükür makâmımı zât eyledi

Mustafâ medhinde biz ehl-i safâ âşıklarız

7-“Küntü kenz”in vahdetinden cân uyandı gam yemen

Bu kelâmın ma‘nasını benden umman ben demem

Şâhid olsun tevhidim ben kimseye sen ben demem

Mustafâ zikrinde biz ehl-i safâ âşıklarız

8-Âlem-i ma‘nâ yüzü âyînesidir vechimiz

Hürmetine Mustafâ’nın afv olupdur suçumuz

Nûr-ı Bâkî izzetinde başımızda tâcımız

Mustafâ gönlünde biz ehl-i safâ âşıklarız

9-Ana ümmetdir bu cân ayne’l-yakîn hakka’l-yakîn

Da‘vete eyle icâbet “lâ” deme zinhâr sakın

Gel gazâ et nefsini kudret yerâğını dakın

Mustafâ tahtında biz ehl-i safâ âşıklarız

10-Söylesem şerh eylesem vasfın anın gelmez dile

Bülbül olmayan kişi fehm eyledim konmaz güle

Arşı seyrân isteyenler tevhidim alsın dile

Mustafâ emrinde biz ehl-i safâ âşıklarız

11-Bir tecellî kıldı câna rûhum âbâd eyledi

Gayr-ı Hakk’ın varlığını külli memât eyledi

Nutkumun ma‘nâsını ol âb-ı hayât eyledi

Mustafâ mühründe biz ehl-i safâ âşıklarız

12-Zâhir oldu gün gibi esrâr İlâhî cânıma

Rü’yet oldu şübhesiz nûr-ı İlâhî cânıma

Bu hidâyetdir benim kenz-i İlâhî cânıma

Mustafâ zabtında biz ehl-i safâ âşıklarız

13-Gör ne hikmetden haber söyler Vehâbî hâl ile

Tevhidin ma‘nâsını fehm eylemezler kâl ile

Dört kitâbın ma‘nasını fehm ederler dâl ile

Mustafâ seyrinde biz ehl-i safâ âşıklarız

14-“Urvetü’l-vüskâ” ipini takdı şeyh gerdânıma[202]

Şübhesiz hakka’l-yakîn bakdırdı ol Sübhân’ıma

Zikr edersen Hâlık’ı gelmez zevâl îmânıma

Mustafâ kavlinde biz ehl-i safâ âşıklarız

15-Âlem-i bezm-i elestden tevhid oldu âşikâr

Vâhib Ümmî Hak Taâlâ zâtıdır sana şikâr

Bu kelâmın ma‘nası tâliplere nevbet-i şükr

Mustafâ fi‘linde biz ehl-i safâ âşıklarız

252

Mefâîlün Mefâîlün Feûlün

1-Bedenden geçmişem ben câna geldim

Kemâl-i sırr ile insâna geldim

2-Bi-hamdi’llâh bugün buldum makâmım

Soruban ma‘nasın Kur’ân’a geldim

3-Dile gelmez desem yârin visâlin

Gönül tahtındaki sultâna geldim

4-Cemâl-i vaslının buldum visâlin

İçinde katrenin ummâna geldim

5-Görünmez sîreti beşer gözüyle

Fenâ mülkündeki vîrâna geldim

6-İnanırsan sana verem cevâbı

Gönül bâğındaki seyrâna geldim

7-Bu imiş âşıka ma‘şûk nişânı

Ne gam şimden geri ayâna geldim

8-Kılaldan tâati hakka’l-yakînden

Anınçün defter-i dîvâna geldim

9-Muhabbet ma‘nâsı câna düşelden

Başım top eyleyip meydâna geldim

10-Bu cismim cehlini fehm etdi cânım

Anı yakmaklığa külhâna geldim

11-Eğer bildin ise remzin rumûzun

Hak’ın lutfundaki ihsâna geldim

12-Hak’ın zikri hidâyetdir dilime

Ne gam şimden geri handâna geldim

13-Görürsen Vâhibî fi‘lini aşkdan

Cemâl-i şevkine devrâna geldim

14-Erişdi cânıma sırdan hidâyet

Yanılmadım yolum Rahmân’a geldim

15-Benim keyfiyyet-i hâlim sorarsan

Şarâb-ı şevk ile mestâne geldim

16-Cihânı seyr edip geldim gönülden

Bu aşk içindeki destâna geldim

17-Sana söyler hitâb eyler Vehâbî

Bu halka rahm eden Rahmân’a geldim

253

8 + 8 = 16

1-Hak’dan nazar erdi bize sırru’llâha uçar oldum

Dâd-ı Hak’dır şübhe yokdur vechu’llâha uçar oldum

2-Benimle bile olanın elfâzıdır söylediğim

Gizli cevâb budur sana hayrı şerri seçer oldum

3-Aşk cânına bürhân durur gizli yerler hiç kalmadı

Dost zâtını zikr edelden âb-ı hayât içer oldum

4-Zât ile etdi tecellî ihtiyârım hiç kalmadı

Dü cihânın varlığından ürker cânım kaçar oldu

5-İhtiyârım elde değil anın içün derem sana

Dost sevgisi yâr olalı akl evinden göçer oldum

6-Mümkinâtın ne etdiğin bildirdi dostun sevgisi

Kevn ü mekân âleminden dost zâtına uçar oldum

7-Fazlın ile bu cânımı lutfun senin bend’eyledi

Seni benden beni senden fark etmeyip nâçâr oldum

8-Aşkın cemâli mazharı senin vechin ne gam yersin

Dost sevgisi aldı elim işde bundan geçer oldum

9-Boş değilin dopdoluyun bu tevhîdin sırrı ile

Dost zâtının envârını dört yanıma saçar oldum

10-Evvel âhir kendi hâlim ahvâlidir zikr etdiğim

Vâhib eydür şimden geri ma‘nâ eknin biçer oldum

11-Mürde idim Hayy kıldılar anlar mısın bu kimyâyı

Evliyânın himmetiyle kanatlandım uçar oldum

254

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Âşık ol gel zâtına gavgâya verme gönlünü

Lutfu yok ol kahrı çok sevdâya verme gönlünü

2-Dile Hakk’ın zâtını hiç kalmasın gayrı hicâb

Cennetin içindeki me‘vâya verme gönlünü

3-Ârifin sırrındaki “kul ‘ındehû ümmü’l-kitâb”[203]

Cânına budur safâ hevâya verme gönlünü

4-Gönlünü cem‘ eylegil Allâh’a döndür vechini

Var ise aklın senin hebâya verme gönlünü

5-Hak Taâlâ zâtının ilhâmı söyler Vâhib’e

Sırr-ı zâtdan dışarı esmâya verme gönlünü

255

8 + 8 = 16

1-Vardım gördüm gözüm ile aşk kavile sığmaz imiş

Dedim sana inan bana aşk kavile sığmaz imiş

2-Dört kitâbın hakîkati gör “elif”in içindedir

Ol sebebden derin sana aşk kavile sığmaz imiş

3-Yalan yanlış söz çok olur gel “elif”e sor şübheni

Şâhid yeter bu söz sana aşk kavile sığmaz imiş

4-Evvel âhir olacağı “elif” ile bildi bilen

Anın içün derin sana aşk kavile sığmaz imiş

5-Bu tefsîrin ma‘nâsını ehl-i tevhîd olan bilir

Gücün üzme kolayına aşk kavile sığmaz imiş[204]

6-Bu “elif”in sırrı sende pinhân durur göremezsin

Muhammed’in hakkı içün aşk kavile sığmaz imiş

7-Ârif isen bir söz yeter çok söylemek baş ağrıdır

Vâhib Ümmî yeter bu söz aşk kavile sığmaz imiş

256

Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

1-Gel imdi Hâlık’ı zikr et eğer insân isen insân

Gel imdi Hâlık’ı fikr et eğer insân isen insân

2-Şehâdet etdi hakkında sen ol nüsha-i kübrâsın

Haber ver nûr-ı a‘lâdan eğer insân isen insân

3-Cemâlinle münevverdir kamu âlem senin ey yâr

Cemâlinden haber ver sen eğer insân isen insân

4-Memâtım yok hayâtımdır anın zâtındaki ihlâs

Onat fehm eyle tevhîdi eğer insân isen insân

5-Ne âlemdir bu âlem kim sana zâhir olur hâlen

Bu sırdan gel haber ver sen eğer insân isen insân

6-Bu tevhîdin sıfâtıdır senin vechin gözün aç sen

İşit imdi bu tevhîdi eğer insân isen insân

7-Bu ma‘nâ-yı muammâyı akıllar eylemez idrâk

Düşersin nûr-ı ummâna eğer insân isen insân

8-Göresin aslını ayân bu mir’ât-ı mücellâdan

İnâd etme bu ma‘nâya eğer insân isen insân

9-Görünmez gözüne ma‘nâ özün zulmetdedir zâhid

Gözün aç cân ile dinle eğer insân isen insân

10-Murâdın cennet-i me’vâ nic’anlarsın bu ma‘nâyı

Özün fehm eyle ko anı eğer insân isen insân

11-Dedirtdiler dedim sana cemâlinin kemâlinden

Şarâb-ı şevki nûş eyle eğer insân isen insân

12-Diyen kim dediren kimdir nic’anlarsın haber ver sen

O sırdan hiç haber yokdur eğer insân isen insân

13-“Ene’l-Hak”dan dedi Mansûr anınçün düşdü gavgâya

Bu sırrı sen nihân eyle eğer insân isen insân

14-Buyımış usûl-i erkân edesin da’vâ-yı vicdân

Buyımış zübde-i irfân eğer insân isen insân

15-Muvahhid mü’minem hâlen kelâmu’llâh yeter şâhid

Sıfât-ı zâtını yâd et eğer insân isen insân

16-Nasîhatdir sana cândan işidirsen bu ilhâmı

Nişânın bî-nişân eyle eğer insân isen insân

17-Özün hâk eyle pâk olsun diye söyler sana Vâhib

Alasın dersini aşkdan eğer insân isen insân

257

8 + 8 = 16

1-Bin çalışsan dermân yokdur kaderlenen gelir kula

Gücün üzme var şükr eyle kudretd’olan gelir kula

2-Sana şâhid bu söz yeter dinler isen tevhîdimi

Karga kuzgun konmaz imiş bülbül olmayınca güle

3-Cândan sana budur hitâb anladınsa geç gayrıdan

Kâl ü kıylden geçmeyince yetmez imiş gelip hâle

4-Evveli yok âhiri yok fikr etmeğe ermez akıl

Gizli sırrın ma‘nâsını söyler isem gelmez dile

5-Vâhib Ümmî’nin tevhîdi zâhir değil vicdânîdir

Gece gündüz zikr etdiğim bizim ile olur bile

258

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Ârifin gönlü evinde la‘l ile mercân biter

Câhilin gönlü evinde dâimâ isyân biter

2-Ey şehâdetden habersiz eğri bakma doğru bak

Şeyh-i kâmil meclisinde tevhid-i irfân biter

3-“Lâ” demez bu tevhide ikrâr u ihlâs ehl’olan

Eşkıyânın sohbetinde câhil ü nâdân biter

4-Ey basîretsiz sana etdim nasîhat cân ile

Hâlık’ı zikr etdin ise derdine dermân biter

5-Hak Taâlâ zâtının ahdine etdinse vefâ

Sırr-ı Hû’nun ma‘nası cânında ol pinhân biter

6-Ârif olmazsan eğer nefsindeki mekkâre sen

Gâfil olma korkudur gönlünde ol şeytân biter

7-Emr-i Hakk ile adâlet etdin ise nefsine

Nüsha-i kübrâ-yı âlem sûret-i insân biter

8-Arz-ı hâl etdim sana tevhîdimin ahvâlini

Bu kulûbüm âleminde sünbül ü reyhân biter

9-Nice şâd olmaz Vehâbî gördü yârin vechini

Ol sebebden gönl’evinde verd ile reyhân biter

259

Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

1-Cemâlinin hitâbını benim cânım nihân söyler

Bu sevdâya düşen âşık bu tevhîdi ayân söyler

2-Muhammed Mustafâ vechin dile gelmez desem hergiz

Bu ilhâm-ı maârifi dehânımdan zebân söyler

3-İşi rızk ile riyâdır haberdâr olmamış aşkdan

Murâdı Hak değil gayrı inanman siz yalan söyler

4-Ne sırdır nüsha-i kübrâ anı âşık beyân eyler

Dilinde zikr ü tesbîhi hemân baykuş virân söyler

5-Kelâmu’llâh yeter şâhid ne gam şimden geri zâhid

Muhammed vech-i zâtından gelir bunlar nişân söyler

6-Gel imdi cân ile dinle sakın “lâ” deme sen zinhâr

Bu tevhîdin muârızın sana kardaş imân söyler

7-Âşık ma‘şûkdan almışdır sabahını ne gam zâhid

Gülistândan dil’olmayan sözün küllî yavan söyler

8-Kulak tut cân ile dinle var ise aklın idrâkin

Bu insân kendi sırrından sana bir tercümân söyler

9-Ne aklım var ne fikrim var bu ma‘nâda kasîrem ben

Dizârının firâkından âşık miskîn figân söyler

10-Gel imdi zikr ile fikr et eresin “Kâbe kavseyn”e[205]

Vehâb Ümmî bu tevhîdi nihân değil ayân söyler

11-Âşıklara temessükdür bu ilhâm ile Rabbânî

Kemâlin zübdesi sırrın gelir cânda revân söyler

260

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Ol velâyet tahtının sırr-ı kemâlidir Alî

Ol velâyet tahtının sırr-ı cemâlidir Alî

2-Lahmüke lahmî diye etdi şehâdet ol Resûl[206]

Zülfikâr’ın ma‘nası sırr-ı celâlidir Alî

3-Vechinin âyînesinden gördü cânım zâtını

Tâze doğmuş ay gibi sırr-ı hilâlidır Alî

4-Anlayan bu tevhidi “ümmü’l-kitâb”ın vechidir[207]

Anın içün söylerin sırr-ı meâlidır Alî

5-Sorması lâzım değil verdim haber der Vâhibî

Bildiğim budur benim sırr-ı zülâlidır Alî

261

8 + 8 = 16

1-Aldım getirdim satarım bâzâr eden gelsin beri

Bu tevhîdin Mansûr’uyam berdâr eden gelsin beri

2-Bu tevhîdin ahvâlini aslâ akıl fehm eylemez

Sırr-ı “ene’l-hakk” okurun inkâr eden gelsin beri

3-Doğru Allah diyen kulu öldürmeğe kasd ederler

Sen dediğin olmaz yürü yok var eden gelsin beri

4-Kimdir bunda nâ-hak diyen gelsin haber versin bugün

Ol bir ile yâr olmuşam ağyâr eden gelsin beri

5-Vâhib Ümmî hâlindedir evliyânın yolundadır

İlm-i hikmet dilindedir ikrâr eden gelsin beri

262

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Sûfiyem hem sâfiyem tevhîd-i zâtu’llâh yüküm

Gayrısı lâzım değil kalbimde zikru’llâh yüküm

2-Kâl ü kıyl zevkin geçelden bulmuşam genc-hâneyi

Gam yemen şimden geri aşkdan selâmu’llâh yüküm

3-Dersimiz veren bizim “seb‘a’l-mesânî” vechidir[208]

“İkra’ bi’smi Rabbik” esmâ ü sıfâtu’llâh yüküm[209]

4-Âşıkın berkdir yayı sen çekemezsin zâhidâ

On sekiz bin âlemin içinde seyru’llâh yüküm

5-“Lâ” ilini geçmeyince bilmedim “illâ”yı ben

Zâhir ü bâtın hüvel kalbimde zikru’llâh yüküm

6-Nefsimi fehm eyledim ayne’l-yakîn hakka’l-yakîn

Âşıkam hem sâdıkam nûr-ı cemâlu’llâh yüküm

7-Ârif oldum söyledim der Vâhibî tevhîdimi

Aç gözün kaldır hicâbı işde emru’llâh yüküm

263

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Vechini buldum senin avım şikârımsın benim

Şübhesiz yokdur bezim gizli bâzârımsın benim

2-Zerre denli ummazam Firdevs-i a‘lâdan nasîb

Anın içün söylerem sâfî nigârımsın benim

3-Âşıka ma‘şûk sözü “seb‘a’l-mesânî”den gelir[210]

“Lâ” demen vallâhi ben nûrdan hisârımsın benim

4-Anladım hâlen seni gönülde muhkemdir sevin

Vechini fehm etmeğe ayn ü basârımsın benim

5-Cân içinde cân ile buldu Vehâbî zâtını

Tevhidim şâhid yeter ayn-ı dîzârımsın benim

264

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Âşık olan her kim ise gayrıdan üryân gezer

Gece gündüz dâimâ bunlar hemân hayrân gezer

2-İblis’in yokdur yeri hiç gelemez bu menzile

Mü’minin gönlü evinde Mustafâ sultân gezer

3-Gayrısı lâzım değil Allâh’ın adın söylerem

Cehlini fehm etmeyenler câhil ü nâdân gezer

4-Ehl-i Hak yokdur diye inkâr eder ikrârı yok

Göremezler ehl-i Hak güneş gibi ayân gezer

5-Bilmemekdir bildiği halka döner nâsihlenir

İ’tikâd etmen ana cehl ile ol yeksân gezer

6-Nefsi ile rûhuna ma‘nâda vahdet giydiren

On sekiz bin âlemin içinde ol merdân gezer

7-Anladınsa pes yeter lâzım değil gayrı kelâm

Zâhidin gönlü evinde hûri vü gılmân gezer

8-Rûhumun şevki benim ta‘bîre gelmez söyleyem

Bî-nişân ü lâ-mekân zâtında bu handân gezer

9-Zâkirin zikrindeki “kul ındehû ümmü’l-kitâb”[211]

“Lâ” der isen tevhide gönlünde ol şeytân gezer

10-Şübheden âzâd olaldan buldu cânım vuslatı

Erişenler menzile sâfî hemân insân gezer

11-Zikr-i Hû’nun ma‘nası âşıkların emvâcıdır

Aşk şarâbın nûş edelden Vâhibî mestân gezer

265

8 + 8 = 16

1-Nefsini bilmek istersen gel tevhîde gir tevhîde

Kendini görmek istersen gel tevhîde gir tevhîde

2-Erenlerin sözü hakdır inanmayan münâfıkdır

Sırâtı geçmek istersen gel tevhîde gir tevhîde

3-Bu tevhîdin hakîkati Elestü’nün hitâbıdır

Nâdân değil insân isen gel tevhîde gir tevhîde

4-Dört kitâbın içindeki sırdan sana budur cevâb

Zâtına ermek dilersen gel tevhîde gir tevhîde

5-Vâhib Ümmî’nin bildiği âşıkların menzilidir

Hakka’l-yakîn budur cevâb gel tevhîde gir tevhîde

266

4 + 4 = 8 (5 + 3 = 8)

1-Gönülden zikr eder Hakk’ı

Halvetî’nin dervişleri

Gönülden fikr eder Hakk’ı

Halvetî’nin dervişleri

2-Envâr-ı İlâhî sözü

Hakk’a ma‘lûm durur özü

Allah’a bakar cân gözü

Halvetî’nin dervişleri

3-Halkın içinde delidir

Ehlin içinde uludur

Şübhesiz gerçek velîdir

Halvetî’nin dervişleri

4-Şerr ile şûrdan berîdir

Tâhirdir pâkdır arıdır

Ol zât-ı pâkin eridir

Halvetî’nin dervişleri

5-Kırklar ile sohbet eder

Yedilerle halvet eder

Tevhîd ile işret eder

Halvetî’nin dervişleri

6-Âriflerin nutkundaki

Ma‘nâyı gör âb-ı hayât

Dost zâtının mazharıdır

Halvetî’nin dervişleri

7-Desem sana inanmazsın

Bu tevhîdin ahvâlini

Aşkdan alır gelir söyler

Halvetî’nin dervişleri

8-Çün ü çerâdan kaçarlar

Âb-ı hayâtı içerler

“Men aref” sırrın açarlar

Halvetî’nin dervişleri

9-Dört yâr ile yâr olurlar

Ağyâr ile yad olurlar

Mürşidden irşâd olurlar

Halvetî’nin dervişleri

10-Deryâ olurlar akarlar

Îmân çerâğın yakarlar

Dokuz kat gökden bakarlar

Halvetî’nin dervişleri

11-Yiğitbaşı’ndan kanarlar

Aşka düşerler yanarlar

Arşın içinde dönerler

Halvetî’nin dervişleri

12-Gönülü Hakk’a verirler

Hakk’ı gönülde bulurlar

Canların teslîm kılarlar

Halvetî’nin dervişleri

13-Sır haberin dinler olur

Ma’nâsını anlar olur

Ma‘rifetler söyler olur

Halvetî’nin dervişleri

14-Ma‘rifet gönülde biter

İblîs fi‘li nefsden yeter

Bülbül olur gülden öter

Halvetî’nin dervişleri

15-Vâhib Ümmî tevhîd alır

Bunda gelmez anda kalır

Vâsıl olur dîzâr bulur

Halvetî’nin dervişleri

267

5 + 5 = 10

1-Eğri bakarlar dervîş olana

Bin kulp takarlar dervîş olana

2-Sevdiği kulu bunlardan gizli

Ulu devletdir dervîş olana

3-Îmânın bular denize salar

Câhildir güler dervîş olana

4-Kümmel mükemmel velînin nutku

Gıdâ-yı rûhdur dervîş olana

5-Bu halkın hâli böyledir yolu

Verirler dili dervîş olana

6-Muhammed gelir gönlüne girer

Nûrunu verir dervîş olana

7-Münkirin işi inkârdır aşı

Ururlar taşı dervîş olana

8-Allâh’ı birler gönlünü yurlar

Mansûr’dur derler dervîş olana

9-Etmezler haccı ederler gücü

Bulurlar suçu dervîş olana

10-Muhammed işi sorar bu aşı

Eğerler başı dervîş olana

11-Ne aceb bular zakkumu yerler

Acı söz derler dervîş olana

12-Bir sırdır derler bir nûrdur derler

Mansûr’dur derler dervîş olana

13-Bilmez safâyı bulmaz şifâyı

Eder cefâyı dervîş olana

14-Hakk’ın nazarı vardır bâzârı

Budur eseri dervîş olana

15-Akl’olan gelir tevhîdim alır

Dahl etmez olur dervîş olana

16-Tevhid bürhândır ayn-ı Kur’ân’dır

Sâfî îmândır dervîş olana

17-Bu dünyâ dardır yemişi hârdır

Azâbı vardır dervîş olana

18-Hep bunlar düşdür cümle bir işdir

Hak’dan bahşişdir dervîş olana

19-Gel âsî olma Hak’dan gelene

Sen karşı yatma dervîş olana

20-Hiç halkdan almaz bunlara kanmaz

Hak verir dersin dervîş olana

21-Gâfiller neyler birbirin yeğler

Kâzibdir söyler dervîş olana

22-Bunda olandır ma‘nâ bulandır

Yokluk meskendir dervîş olana

23-Küfürdür özü göremez gözü

Yalandır sözü dervîş olana

24-Maksûdu birdir elfâzı nûrdur

Bu ayân sırdır dervîş olana

25-Doğrulup gelmez çerâğın yakmaz

Gönlünü vermez dervîş olana

26-Bir gizli kândır hükm ıssı cândır

Sevisi cândır dervîş olana

27-Zamân azgındır halkı bozgundur

Var gizlen derler dervîş olana

28-Allah’dan alır gönlüne gelir

Peygamber verir dervîş olana

29-Başlar keserler kanlar içerler

Açılma derler dervîş olana

30-Nebîler gelir velîler görür

Bu bizden derler dervîş olana

31-Nefsinin aslın bilmek isteyen

Âr etmez sorar dervîş olana

32-Ameli hakdır kuşağı berkdir

Hiç korku yokdur dervîş olana

33-Benlik dersini geride koyan

Hiç benin demez dervîş olana

34-Dersinde kâmil ilmiyle âmil

İctihâd budur dervîş olana

35-Azrâil almaz bunların cânın

Azrâil Allah dervîş olana

36-Hak’dan nazardır gerçek bâzârdır

Tevhîd dîzârdır dervîş olana

37-İçi çürükdür gönlü büyükdür

Sözü sovukdur dervîş olana

38-Beşi bir eyler yüzün yir eyler

Lâyık da budur dervîş olana

39-Bu halk hayrândır aceb devrândır

Gökcek seyrândır dervîş olana

40-Ma‘rifet genci âşıkın renci

Her dilde söyler dervîş olana

41-Bu halkın cevri dervîşin fahri

Zîr yokdur derler dervîş olana

42-Kırk dört makamdır zikir devamdır

Tevhid imamdır dervîş olana

43-Görmeden söyler tuşuna güler

İftirâ eyler dervîş olana

44-Dervîşlik addır makâmı zâtdır

Gayrısı yaddır dervîş olana

45-Kalbine zikri diline şükrü

Hakkâ verilir dervîş olana[212]

46-İblîs’in vârlar gönlün yaparlar

Gör neler derler dervîş olana

47-Allâh’ın adı ne gökcek dadı

Gösterir zâtı dervîş olana

48-Doğru gelene dostu sorana

Gayrı harâmdır dervîş olana

49-Sûretin düzer arada gezer

Bilirlik satar dervîş olana

50-Yediler kırklar bildiler üçler

Buluşur olur dervîş olana

51-İblis’in varlar gönlün yıkarlar

Tevhiddir derler dervîş olana

52-Bir sırdır yürür kendisi görür

Tevekkül verir dervîş olana

53-Bu tevhid hakdır ma‘nâsı çokdur

“Lâ” demek yokdur dervîş olana

54-Müslüman olan kendüyi bilen

Dahl etmez olur dervîş olana

55-İçerd’oturur dersin bitirir

Hak’dan getirir dervîş olana

56-Allah’dan korkmaz halkdan utanmaz

Mülhiddir kızar dervîş olana

57-Rûhânî dildir ehline güldür

Âşıklar kuldur dervîş olana

58-Vicdândır derler handândır derler

Ummândır derler dervîş olana

59-Aşku’llâh derler sırru’llâh derler

Ehlu’llâh derler dervîş olana

60-Şeyh ile durur tesellî bulur

Tecellî olur dervîş olana

61-Düşünde gelir gönlüne girür

Dîzârın verir dervîş olana

62-Bu tevhîd alır Allâh’a verir

Mi‘râcı kılar dervîş olana

63-Aşkın kıssası cândır hâssası

Budur hissesi dervîş olana

64-Âhirdir zamân ardın tut demen

Gayrısı gümân dervîş olana

65-İçersin gören taşrasın bilen

Çiğ söz söylemez dervîş olana

66-Gönlüne gelir gözüyle görür

Sırdır açılır dervîş olana

67-Mutlak kelâmdır Hak’dan gelendir

Kısmet olandır dervîş olana

68-Şerîat kavli tarîkat fi‘li

Hakîkat hâldir dervîş olana

69-Bunlar hümâdır Hak reh-nümâdır

Mürâyî derler dervîş olana

70-Yazıldı geldi bir kitâb oldu

Aşkdan sunuldu dervîş olana

71-Bu aşkın kahrı bal olur zehri

Vâhib’in fahri dervîş olana

72-Yetmiş beş evdir “sin” ile “vav”dır

Bir gizli avdır dervîş olana

73-Vâhibî özler sevdiğin gözler

Yeter bu sözler dervîş olana

268

8 + 8 = 16

1-Evvel çalınan kalemin içinde ben pinhân idim

Ayrılık firkat yoğ idi ol nûr ile yeksân idim

2-Ol bir deryâ mevc urmadan emvâcın taşra salmadan

Öküz balık halk olmadan ilmu’llâhda irfân idim

3-Geldim haber verdim sana tevhîd-i zâtın varını

Ol haddi yok pâyânı yok ummânda ben mercân idim

4-“Leyse fi’d-dâr”ın eseri hiç yoğ idi ben var idim[213]

Hak benimle ben Hakk ile gayru’llâhdan üryân idim

5-Bu tevhîdim ahvâlini ârif gerek fehm eyleye

Ol mahbûbun dîzârına evvelde âşık cân idim

6-Muhammed “ümmetim” dedi cümle ervâh “lebbeyk” dedi[214]

Ol hitâbda ben de bile sâfî nûrdan insân idim

7-Bilmeyenler bilsin içün görmeyenler görsün içün

Ol nûr bende ben ol nûrda güneş gibi ayân idim

8-Cümle kemâlim hakkıçün cümle cemâlim hakkıçün

Esmâ sıfâtın bilmeğe Âdem’e ben bürhân idim

9-Nefslerinden zuhûr etdim yerde anın emri ile

Nûh kavmini gark eyleyen ol dem yağan bârân idim

10-Küfrün bilen her kim ise mugayyebât ayân olur

Altı ay Nûh’un gemisin ol gezdiren tûfân idim

11-Enbiyâdan evliyâ kim aynı değil gayrı değil

Anın ile koyun güden Mûsâ ile çobân idim

12-Öldüm dirildim ölmezin gayrı murâdı bilmezin

Ma‘nâ yüzünde ezelî Îsâ ile bir kân idim

13-Miskîn Vehâb’ın rûhudur arşın içinde söyleyen

Muhammed mi‘râcda iken Alî ile arslan idim

14-Her ne desem aceblemen ihtiyârım elde değil

Eğer bunda eğer anda evvelde ben hayrân idim

15-Vâhib Ümmî’nin aslını soranlara budur cevâb

Adı Rahmân kendi Sübhân nefh etdiği bir cân idim

269

8 + 8 = 16

1-Dervîşliğin mertebesi hiç bir şey’i yermemekdir

Gayrıdan müstağnî olup halkın aybın görmemekdir

2-“Men etâ’llâh kalb-i selîm” sırrı işde buradadır[215]

“Men aref”i anlar isen kimse hatrın yıkmamakdır

3-Mağfûr olmak ma‘nâsını anlar isen diyem sana

Ayne’l-yakîn hakka’l-yakîn doğru yoldan çıkmamakdır

4-Gözün ile gördüğünü eteğinle ört dediler

Dört kitâbın hakkı budur gayrı yüze bakmamakdır

5-Vâhib Ümmî gayrı cevâb bilmez haber vere sana

Gerçek âşık olan kişi Hak’dan gönl’ayırmamakdır

270

Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

1-Şerîatde usûl budur de “lâ ilâhe illa’llâh”

Tarîkatde usûl budur de “lâ ilâhe illa’llâh”

2-Gel imdi kâl ile kıylden mücerred sâfi kıl rûhun

Bilesin fi‘lini hâlen de “lâ ilâhe illa’llâh”

3-Velâyet yetme mi sana dilimde söylenen irfân

Kemâl-i akl ile her dem de “lâ ilâhe illa’llâh”

4-Ne ma’nâdır bilir misin bunu âşık sana söyler

Bilirsin nefsini sırren de “lâ ilâhe illa’llâh”

5-Bu tevhîdin kemâlini Muhammed Mustafâ’dan bil

Erersin “Kâbe kavseyn”e de “lâ ilâhe illa’llâh”[216]

6-Özümde zâhir olmuşdur ki bu ilhâm-ı Rabbânî

İlâh’ın vechi hakkıyçün de “lâ ilâhe illa’llâh”

7-Gel imdi cân ile dinle cemâlinin kemâlisin

Açılsın Mansûr’un sırrı de “lâ ilâhe illa’llâh”

8-Sana âşıkların sırrın güneş gibi ayân eyler

Gözünden perdeyi kaldır de “lâ ilâhe illa’llâh”

9-Gözünden perdeyi kaldır bu gafletden uyar cânın

Budur maksûd olan bi’z-zât de “lâ ilâhe illa’llâh”

10-Cismim değil canım söyler bu tevhîdin müheyyâsın

Görürsün zâtın Allâh’ın de “lâ ilâhe illa’llâh”

11-Kelâmu’llâh yeter şâhid muvahhid âşıka zâhid

Sana ihsân eder zâtın de “lâ ilâhe illa’llâh”

12-Var ise aklın idrâkin müsemmâ ol bu tevhîde

Kelâmu’llâh bunu söyler de “lâ ilâhe illa’llâh”

13-Bu cân söyler hitâb eyler işit diye işitmezsin

Bilesin zühd ü takvâyı de “lâ ilâhe illa’llâh”

14-Ma‘şûkdan söyler âşıklar bu ma‘nâ-yı maârifi

Duyasın ârifin sırrın de “lâ ilâhe illa’llâh”

15-Gönül Hakk’ın nazargâhı diye söyler sana Kur’ân

Açar ol ma‘rifet bâbın de “lâ ilâhe illa’llâh”

16-Vehâbî fakr ile fahr et buyurmuşdur Resûlu’llâh

Dilin gönlün koma hâlî de “lâ ilâhe illa’llâh”

17-Gümân ile amel kılma uyarmaz cânı gafletden

Ulaşır gönlün Allâh’a de “lâ ilâhe illa’llâh”

18-Gel imdi cân ile dinle n’edersin kuru gavgâyı

“Mesânî” hükmüdür sırrım de “lâ ilâhe illa’llâh”[217]

19-Cemâl-i kudretindendir dilimde söylenen esrâr

Dilersen zâtın Allâh’ın de “lâ ilâhe illa’llâh”

20-Var ise aklın idrâkin onat anla muammâyı

Cemâlinden açar râzın de “lâ ilâhe illa’llâh”

21-Senin kavlin bu fi‘line mutâbık değil incinme

Mutâbık gelsin âr etme de “lâ ilâhe illa’llâh”

22-Cemâlinden sana ihsân veripdir Vâhibî Rahmân

Kemâl-i nûr-ı mutlakdır de “lâ ilâhe illa’llâh”

271

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Bir acâib derde düşdüm derdimin dermânı yok

İbtidâsın intihâsın yokladım handânı yok

2-Âşıkın ahvâlini dinler misin diyem sana

Şübhesiz hakka’l-yakîn tevhîdimin noksânı yok

3-Münkirin inkârının ma‘nâsına budur cevâb

Özünü fehm eylemez sadrınd’anın îmânı yok

4-İkilik yok arada Hak şâhidim nûr-ı İlâh

Mü’minem tevhîdim üzre zikrimin yalanı yok

5-Câhil ü nâdân ne bilsin ârifin ahvâlini

Ma‘nasın fehm etmeğe dilde anın irfânı yok

6-Zâhidin varmaz yolu dost zâtının dîzârına

Geçmeğe zühdün sıfâtın gör anın bürhânı yok

7-Mustafâ’nın hürmetine sen kabûl et yâ İlâh

Vâhib’in cânından özge hiç sana kurbânı yok

272

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Biz tarîk-ı Halvetî’yiz arşda seyrân eyleriz

Zikr-i Hû’nun ma‘nasından cânı hayrân eyleriz

2-Bu kelâmı biz sana “Kâlû belâ”dan söyleriz[218]

Tâlibin gönlü evini verd-i handân eyleriz

3-Aşk elinden dâimâ nûş eyleriz paymâneyi

Bî-nişân u lâ-mekân zâtını pinhân eyleriz

4-Geçmişiz dünyâ vü ukbânın gamından bî-gamız

Bu vücûdum varını hâk ile yeksân eyleriz

5-Tâlib isen ben sana verdim haber hakka’l-yakîn

Cân içinde cân ile sultânı seyrân eyleriz

6-Hikmet ile söyleriz biz bu kelâmın ma‘nasın

Ehl-i derdin derdine gel sâfi dermân eyleriz

7-Aklın ermez zâhidâ beş vakt namâzın kıl yürü

Katrede pinhân olan ummânı seyrân eyleriz

8-Dinleyin âşıklara budur duâsı Vâhib’in

Behremend olsun diye nihânı ayân eyleriz

273

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Tâlib-i fakr u fenâ olanda istiğnâ gerek

Hiç kenârı olmaya hem düşdüğü deryâ gerek

2-Kâl ü kıylden yok tesellüm derdmend bî-çâreyem

Gayrısı lâzım değil zâtındaki ma‘nâ gerek

3-Nefsini fehm etmeğe verdim haber anlandı sen

Çelmeğe kudret topunu bir ulu sahrâ gerek

4-Yürü var baş eğmeziz biz zâhidin ferdâsına

Şübhesiz hakka’l-yakîn âşıklara Mevlâ gerek

5-Şübhesin halletmeğe miskîn Vehâb’ın cân ile

Dersini aşkdan alır söyler gelir monlâ gerek

6-Göresin şol hûbu kim zâtında olmaya zevâl

Sevdiğin mahbûb senin gâyet de müstesnâ gerek

7-Dü cihânın lezzetinden lezzet almaz Vâhibî

Dost elinden her nefesde feyz alan helvâ gerek

274

4 + 4 = 8

1-Aşkdan haber soran kişi

Gel gör beni aşk neyledi

Aşka tâlib olan kişi

Gel gör beni aşk neyledi

2-Âşıklara ayân eyler

Gâfillere nihân eyler

Bu tevhîdi beyân eyler

Gel gör beni aşk neyledi

3-Muhabbeti hayrân eder

Gayrısından üryân eder

Gönlüm evin külhân eder

Gel gör beni aşk neyledi

4-Aklım getirmez başıma

Bilmem ne katar aşıma

Görünmez düşü düşüme

Gel gör beni aşk neyledi

5-Fâsid fikrini dinletmez

Tevhîdden gayrı anlatmaz

Tevhîdden gayrı söyletmez

Gel gör beni aşk neyledi

6-Cânımı kurbân eyledi

Gönlümü handân eyledi

Dünyâyı zindân eyledi

Gel gör beni aşk neyledi

7-Doğru cevap budur sana

Aşkdan sevâb budur sana

Vâhib Ümmî söyler sana

Gel gör beni aşk neyledi

8-Ârif olan anlar bunu

Sâdık olan dinler bunu

Gâfil olan tanlar bunu

Gel gör beni aşk neyledi

9-Gönlümde hiç hâr kalmadı

Gayr-ı Hak’dan yâr kalmadı

Sen sormağa yer kalmadı

Gel gör beni aşk neyledi

275

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Dilimin şerh etdiği alnımda yazımdır benim

Bu kelâmın ma‘nası hakkıyla râzımdır benim

2-Şübheden âzâd olan âşıklara budur cevâb

“Küntü kenz”in vahdetinden çalınır sâzım benim

3-Câhil ü nâdân ne bilsin tevhidin esrârını

Âlem-i gayb ü şehâdet sırrıdır sözüm benim

4-Ehline sormak gerek ilm-i ledün ma‘nâsını

Tevhid ile okunur kâğıddaki yazım benim

5-Vâhib Ümmî mantıkından dinle aşkın kıssasın

Bâtınım zâhir kılar gör tevhidi hâmım benim

6-Yalın ayak baş açık abdâlıyam Hû zikrinin

Aşk şarâbı doludur gelsin içen tasım benim

7-Vâhibî vahdetden ayrı yerden almaz dersini

Cân gözüyle görünür tâze bahâr yazım benim

8-Da‘vete eylen icâbet göresiz dîzârını

Kim düşerse ol bilir kalbimde beyâzım benim

276

Mefâîlün Mefâîlün /Mefâîlün Mefâîlün

1-Habîbin hüsnü bâğında kıyâmet kopdu va’llâhi

Bu dil mâlik değil ana nice medh etsin Allâh’ı

2-Ne aklım var ne fikrim var dîvâne vâlihim aşkda

Eğer “lâ” der isen aşka duyamazsın bir Allâh’ı

3-Bu kenzin aşkı sırrını akıllar eylemez idrâk

Bulurlar hâl ile anlar gönülde lafzatu’llâhı

4-Bu ilhâm-ı maârifin sıfâtı Âdem-i sâfî

Ziyâret eyler âşıklar gönülden Ka‘betu’llâhı

5-Mukaddes arş-ı a‘zamda yazılmışdır anın adı

O mahbûbun kemâlinden duyarlar mâsivâ’llâhı

6-Gelindi zikr ile fikr et nâ-hakdan bilesin hakkı

Eğer insân isen bildin sıfât u esmâu’llâhı

7-Ezân etdi Vehâb Ümmî işitsinler diye halka

Bu dünyânın içind’olan işitmez ezanu’llâhı

277

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Dersimiz aldık bugün nûr-ı Habîbu’llâhdan

Cânıma erdi hitâb ayn-ı kelâmu’llâhdan

2-“Küntü kenz”in vahdetinden cânıma budur hitâb

Kısmetim budur benim nûr-ı cemâlu’llâhdan

3-Anlamazsın neyleyem nutkumdaki âb-ı hayât

Haberin yok zerrece esmâ sıfâtu’llâhdan

4-Ârif olmayan kişi remzin rumûzun anlamaz

Bu haber kardaş sana tevhîd-i zâtu’llâhdan

5-Tayyib ü tâhir değilsin sen ne dersin Vâhib’e

Ma‘nada yokdur bilin zikr-i hafiyyu’llâhdan

278

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Âşık olan her nefesde dâimâ hayrân gerek

Sözünün her ma‘nası hem âyet-i Kur’ân gerek

2-Gayr-ı Hak’dan zerrece gönlünde hiç renk olmaya

“Lâm-elif lâ-raybe”nin tahtında ol sultân gerek[219]

3-Okuya aşkın kitâbın kendisini bilmeye

Söyleyip söyletdiren bu ma‘nayı Sübhân gerek

4-Âlem-i gayb u şehâdetden size budur cevâb

Şeş cihâtın perdesinden sînesi üryân gerek

5-Zikr-i Hû’nun ma‘nasından bir imâret başladım

Vâhidiyyet âleminden içeri seyrân gerek

6-Kâdir ü Hayyü’l-Ganî’den dâd-ı Hak’dır sözümüz

Açmağa genc-hâneyi mürşid sana merdân gerek

7-İhtiyâr etdik bu sırrı şübhesiz hakka’l-yakîn

Ma‘rifet bâğında ol bülbül gibi handân gerek

8-Şeyh-i kâmil meclisinden tâlibe ihsân budur

Müşterînin aldığı hem la‘l ile mercân gerek

9-“Men aref” ma‘nâsının sırrın sana etdim beyân

Nefsini fehm eyleyenler hâk ile yeksân gerek

10-Dört kitâbın emridir bu dilimin şerh etdiği

Katrede pinhân olan bu düşdüğün ummân gerek

11-Bu emânet sırrını nâdâna sen fâş eyleme

Vâhibî lâzım değil genc-hâneyi pinhân gerek

279

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Bilmez idim yârimi dünyâda ağyâr olmasa

Ma‘mur olmazdı gönül dünyâda mi‘mâr olmasa

2-Gayr-ı Hakk’ın ma‘nasın lâzım değil bilmek bize

Söylemezdim tevhidi aşkımla bâzâr olmasa

3-Vâhid ü Ferd ü Ahad ilhâmıdır yâd etdiğim

Soramazdım şübhemi dilimde esrâr olmasa

4-Ârifâne remz edip söyler sana cânım benim

“Lâ” demezdim ârife gönülde ol âr olmasa

5-Dü cihândan el yuyupdur remz eden âşık sana

Fehm ederdin Vâhib’i nefsinde ol mâr olmasa

280

Mefâîlün Mefâîlün /Mefâîlün Mefâîlün

1-Yapmazsın bâri gel yıkma gönül Hakk’ın nazargâhı

Hased oduyla yakmandı gönül Hakk’ın nazargâhı

2-Mü’min kalbi Hak’a mir’ât buyurmuşdur Resûlu’llâh

Anın içün derem sana gönül Hakk’ın nazargâhı

3-Kelâmu’llâh’dan âyetdir bu sırrın ma‘nası va’llâh

Gelindi cân ile dinle gönül Hakk’ın nazargâhı

4-Mükerrem âdem-i sâfî sıfâtıdır bir Allâh’ın

Be-va’llâhi ve bi’llâhi gönül Hakk’ın nazargâhı

5-Muvahhid mü’min âşıkam kelâmu’llâh yeter şâhid

Ve âmennâ ve saddeknâ gönül Hakk’ın nazargâhı

6-İlâh’ımdan gelen bana bu tevhîdin kemâlidir

Muhammed Mustafâ Hak’çün gönül Hakk’ın nazargâhı

7-Ne ma‘nâdır dile gelmez mugayyebât ayân bunda

Görür bilir hemân ancak gönül Hakk’ın nazargâhı

8-Vehâbî derdmend miskîn alır dersin müsemmâdan

Bulundu Mescid-i Aksâ gönül Hakk’ın nazargâhı

281

Mefâîlün Mefâîlün /Mefâîlün Mefâîlün

1-Sana meyl eylemez âşık yalansın sen yalan dünyâ

Elin sunmaz sana sâdık ilansın sen ilan dünyâ

2-Murâdı âşıkın Hak’dır senin ile bazâr etmez

Bilirler mikdarın hâlen bu âlemde kalan dünyâ

3-Velîler kaçarlar senden nebîler geçdiler senden

Vefâsı yok cefâsı çok acebsin sen yalan dünyâ

4-Tesellîmiz olup durur sana meyl etmeziz hergiz

Fesâdın ehline ma‘lûm güneş gibi ayân dünyâ

5-Vehâb Ümmî sana ârif edipdir Hâlık-ı Rahmân

İşi gücü firâk olur sana her dem uyan dünyâ

282

Mefâîlün Mefâîlün /Mefâîlün Mefâîlün

1-Kulûbun aksi dönmüşdür meğer âhir zamân olmuş

Dilinde tevhidin yokdur sözün küllî yavan olmuş

2-Ne insânsın ne hayvânsın özün fehm eylemezsin sen

Görünmez gözüne ibret bu sır sana gümân olmuş

3-Gel imdi cân ile dinle ne der gör ârif-i bi’llâh

Dökülmüşdür yüzün suyu hebâ yerde revân olmuş

4-Haber almazsın esmâdan dilin yokdur müsemmâdan

Emânet nûru sadrında be-küllî hep hazân olmuş

5-Ne anlarsın ne dinlersin hevâdan sen usanmazsın

Vücûdun bâğına bakdım için dolu duman olmuş

6-Gerek incin gerek kakı senin fi‘lin bize ma‘lûm

Gece gündüz hayvân gibi kardaş fikrin samân olmuş

7-Duyaydın nefsin efkârın yapışmazdın bu dünyâya

Vehâbî derdmend miskîn bu deryâda ozan olmuş

283

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Elçisidir İblis’in mekkâr-ı dünyâdan sakın

Tamu’ya atar seni sehhâr-ı dünyâdan sakın

2-Kaça gör dostdan yana gel yokluğu eyle kabûl

Hak dedirmez bir nefes efkâr-ı dünyâdan sakın

3-Bu nasîhatdir sana tevhîd-i zâtın sırrıdır

Gönlünü hâr etmesin murdâr-ı dünyâdan sakın

4-Dediler emmâreden eyle hazer sokar seni

Ol sana dolaşmasın zünnâr-ı dünyâdan sakın

5-Bu hitâbın ma‘nası aşk ehlinin nefsinedir

Derviş isen Vâhibî zünnâr-ı dünyâdan sakın

6-Ma‘şukun âşıklara bu lutf ile ihsânıdır

“Lâ” deme zinhâr sakın pür-nâr-ı dünyâdan sakın

7-Emr-i Hak’dan taşra bakma derdmend miskîn Vehâb

Mürde eyler kalbini cerrâr-ı dünyâdan sakın

284

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Gönlümün eğlencesi tevhîd-i zâtındır senin

Sırrına mazhar düşen insân sıfâtındır senin

2-Evvel ü âhir hüve’ş-şükrüm budur yâ Rab sana

Cânla ilhâm etdiğin âb-ı hayâtındır senin

3-Dört kitâbın ma‘nasından cânıma etdin nidâ

Zikr-i Hû’nun lezzeti kand ü nebâtındır senin

4-Ölmeden nefs öldüren erdi murâd u vaslına

Bizi âşık eyleyen bildim ki adındır senin

5-Vâhib Ümmî bendenin zikrine sen oldun Muîn

Âşık olmayan gönül bildim memâtındır senin

285

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Âşık olan her kim ise maksudu dîzârdır

Eğri bakman siz ana gönlü evi gülzârdır

2-Hak Taâlâ tevhidi şâhid yeter mü’minlere

Evliyâ vü enbiyâ ma‘nâda hep bir yârdır

3-Varlığın fânî etmeyen anlamaz bu tevhidi

Nûr-ı Hak’dan gayrısı cenk ü cidâl efkârdır

4-Cânıma nûr-ı safâ bu tevhidin ma‘nâsıdır

Lezzeti aşkdan alanlar gayrıdan bîzârdır

5-Aklı yok dîvânesin fehm eylemezsin tevhidi

Vâhib’in nutkundaki zâtındaki esrârdır

286

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Âşıkın gönlündeki dost vechinin envârıdır

Dilinin şerh etdiği dost zâtının esrârıdır

2-Rûhuma ilhâm eden bu ma‘nayı Vâhid’dir ol

Ol Aliyyü’l-Murtazâ sâdıkların serdârıdır

3-Bâkiden bâkî hayât rûhumda pinhândır benim

Tevhide mazhar düşen dîzârının cerrârıdır

4-Dü cihânın cümlesinden el yuyan âşık nedir

Bî-nişân u lâ-mekân âşıkların gülzârıdır

5-Gâfil olma fâriğ ol dünyâya verme gönlünü

Takmasın gerdânına ol İblis’in altârıdır

6-Nefsini fehm eylemez çün ü çerâdan geçmeyen

Od u su toprak u yel bu rûhumun dört yâridir

7-Hakk’ın izni olmasa hiç söylemezdi Vâhibî

Câhil ü nâdân ne bilsin evliyâ güftârıdır

287

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Vâsıl olmaz Hazret’e eren senin nazârına

La‘netu’llâh dediler riyâdaki bâzârına

2-Nefsini fehm eylemezsin ta‘n edersin âşıka

Hak belâ versin senin ol cübbe vü dasdârına

3-Ümmet olan kişiler akılda kâsır olmasın

Bakamazsın neyleyem sen sen yüzün astârına

4-Âşıkın gönlü evinde gayrı olmaz zerrece

Ol sebebden tapmazın elindeki murdârına

5-Cân ile söyler sana tevhîd-i zâtın mazharı

Nefsini fehm eyleyen uymaz senin dasdârına

6-Dinlemen efsâneni va’llâhi ben zâhid senin

Akl-ı kâsır değilin dakılmazın ol târına

7-Vâhib’in zikr etdiği ma‘nâ Hak’ın zâtındadır

Ârif-i bi’llâh olan girmez senin çultârına

288

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Hâlık’ı zikr eyler isen derdine olur devâ

Hâlık’ı zikr eylemezsen derdine olmaz devâ

2-Aç gözün uyar cânın olma gâfil zinhâr sakın

Mürde kılmış kalbini nefsindeki kuru hevâ

3-“Lâ” demezsen ma‘na içre ma‘nanın ahvâline

Zikr-i Hû’nun ma‘nası gel cânına versin safâ

4-Hak nedir nâ-hak nedir Kur’ân dedi fehm etmedin

Sen imânın varının envârını kıldın hebâ

5-Sen cihânda gafletinden kendi kadrin bilemen

Özünü zulmete saldın cânına kıldın cefâ

6-Anlamazsın ârif-i bi’llâh olan söyler sana

“Lâ”yı ko “illâ”dan artık yerde hiç yokdur vefâ

7-Ma‘na ile Vâhibî pür-nûr edegör kalbini

Sûret içün gâfil olma ki sakın giyme abâ

289

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Tevhide baş eğdinse başında devlet var senin

“Lâ” dedinse tevhide başında nekbet var senin

2-Nefsini fehm etdin ise gussa vü gam yok sana

Şübhesiz hakka’l-yakîn başında rahmet var senin

3-Kin ü kibir buğz u hased hep amel-i şeytândır

İstemezsen terkini başında la‘net var senin

4-Cân içinde cânına eyler hitâb ol âfitâb

Cin melek fehm eylemez başında hikmet var senin

5-Mazharısın zâtının lâzım değil şâhid sana

Görünen budur sana başında ibret var senin

6-Söylesem şerh eylesem bu kıssayı olmaz tamâm

Aklı yok dîvânesin başında şirret var senin

7-Yâ İlâhî kimseler akılda kâsır olmasın

Zikrimi ayb eyleme başında zulmet var senin

8-Yâ İlâhî kıl inâyet lutfun ile cümleye

Şükr edersen cân ile başında izzet var senin

9-Âdil ol adl et sana etme hıyânet cânına

Zikr ile fikr et Hak’ı başında rahmet var senin

10-Ârif-i bi’llâh olan bilir kulûbun fi‘lini

Göremezsin Vâhib’i başında gaflet var senin

11-“Küntü kenz”in vahdetinden içdiğim âb-ı hayât

Vâhib eydür ne aceb başında mihnet var senin

290

8 + 8 = 16

1-Derviş olan her kim ise Hakk’a doğru yolu gerek

Hâlık’ını zikr etmeğe kalb içinde dili gerek

2-Söylediğim tevhîd-i zât hicâb olmaz buna sıfât

Bu tevhîdi fehm etmeğe sâfî nûrdan velî gerek

3-Hem tayyibdir hem tâhirdir velâyet anda zâhirdir

Bu tevhîdin musâhibi Tanr’arslânı Ali gerek

4-Aşk sırrının ma‘nâsıdır dilimdeki söylediğim

Âşık olan ala koka bağçesinde gülü gerek

5-Anlayana dinleyene pesdir bu söz yeter hemân

Ârif olan kişilerin zebânında balı gerek

6-Nâ-ehl olan ehl olanı bilmesine ârif değil

Bu ma‘nâyı zikr edenler halk içinde deli gerek

7-Vâhib Ümmî âriflerin ayağının gubârıdır

Nefsin bilen her kim ise ma‘rifetden ili gerek

291

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Derviş olmazsan yürü gönülde ârın var senin

Gayr-ı Hak’dan anladım gönülde yârin var senin

2-Biz melâmetden selâmet bulmuşuz bu aşk ile

Doğru bakmazsın gelip eğri nazârın var senin

3-Âşıkâne söz budur ayne’l-yakîn hakka’l-yakîn

Alması mümkün değil ne berk hisârın var senin

4-Âlem-i gayb ü şehâdet sırrının ahvâlidir

Kalbine kıldım nazar taşdan mezârın var senin

5-Aşka mazhar düşmeğe çün ü çerâdan geçmedin

Gönlüne kıldım nazar gayrı bazârın var senin

6-Hak Taâlâ hikmetini bildin isen cân ile

Hayrın ile şerrini her an yazarın var senin

7-“Urvetü’l-vüskâ” geçelden Vâhibî gerdânına[220]

Yâr ile yâr olmağa nûrdan yuların var senin

292

Mefâîlün Mefâîlün /Mefâîlün Mefâîlün

1-Bu tevhîde düşen anlar gönül tahtında sultânı

Gelir söyler hitâb eyler gönül tahtında sultânı

2-Maânî kenzinin sırrın ayân eyler nihân etmez

Nice idrâk eder âkil gönül tahtında ummânı

3-Gel imdi zikr ile fikr et cemâlinin kemâlini

Göresin sende pinhândır gönül tahtında bürhânı

4-Ne gam şimden geri câna bulunan kenz-i mahfîdir

Komaz bu tevhid-i zâtdır gönül tahtında şeytânı

5-Muvahhid âşıkın nutku Hak’ın zâtında ilhâmdır

Bulupdur cânımız hâlen gönül tahtında îmânı

6-Yüründü var mukallid sen haberdâr olmadın aşkdan

Alıpdır eline âşık gönül tahtında dîvânı

7-İnandım ben yeter şâhid kulûbum zikr eder Hakk’ı

Muvahhid sırr ile okur gönül tahtında Kur’ân’ı

8-Münezzeh ol sıfâtından hitâb eyler bize her dem

Anınçün dilimiz söyler gönül tahtında irfânı

9-Ne şübhem var bu tevhîde kemâl-i nûr-ı mutlakdır

Bulup durun hakîkatde gönül tahtında Lokmân’ı

10-Şifâlık bu-y-imiş derde ne lâzım yarına ferdâ

Tutupdur cânımız zâhid gönül tahtında Rahmân’ı

11-Acebdir Vâhibî söyler bu tevhîdin müheyyâsın

Desem gelmez dile va‘llâh gönül tahtında insânı

293

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Zâlimin zulmünden âlem tutuşup par par yanar

Zâlim olan her kim ise zehr-i kâtilden kanar

2-Emr-i Hak’dan gayrıya korkar tecâvüz eylemez

Mü’min olan her kim ise dâim ahretin sanar

3-Cümlesine bunların “bel hüm adall”dir dediler[221]

Anladım fehm eyledim kâfirdir îmândan döner

4-Dört kitâbı tefsir etsek zerresin etmez kabûl

Her nefesde şübhesin ol varır İblis’e tanar

5-Katl ederdi Vâhib’i bulsa şekâvet ehl’olan

Karnı acıksa varır etmeğini küfre banar

294

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Mazhar olmak ister isen işde meydân gel beri

“Lâ” demezsen tevhide sen işde meydân gel beri

2-Ben değil cânım bunu her dem sana zikr eyleyen

İmtihân etmek dilersen işde bürhân gel beri

3-Dâd-ı Hak’dan feyz-i Hak’dır dilde güftârım benim

Zikr-i Hû’nun ma‘nasıdır işde Lokmân gel beri

4-Ârifâne söz budur fehm etdin ise tevhidi

Münkir-i rü’yâ değilsen işde îmân gel beri

5-Kâlini hâl eyledinse anladın ârif sözün

Kokusundan kaçmaz isen işde reyhân gel beri

6-Ma‘na içre ma‘nadan ilm-i tasavvufdur sözüm

Arş u kürs ü nüh-felekdir işde seyrân gel beri

7-Vâhidiyyet âleminden açdı Vâhib râzını

Gayrısı lâzım değildir işde Rahmân gel beri

8-Verdiler gayb u şehâdetden haber anlar mısın

Düşmesinden kaçmaz isen işde ummân gel beri

9-Enbiyâ vü evliyâ râhındaki erkân budur

Ahadiyyet âlemine işde kerbân gel beri

10-Tâlib isen vechinin envârına hakka’l-yakîn

Mürşidin irşâdına kim işde sultân gel beri

11-Dilimin güftârıdır âb-ı hayâtın zübdesi

Cân u dilden dinler isen işde irfân gel beri

12-Ârif-i bi’llâh olanlar zerre denli gam yemez

Müşteriysen cevhere sen işde mercân gel beri

13-Aşk-ı sâfî kıssasın bin söylesem olmaz tamâm

Ey birâder cevherim la‘l-i Bedahşân gel beri

14-Evliyâ vechindeki “ummü’l-kitâb”ın sırrıdır[222]

Bulmağa genc-hâneyi ol sende pinhân gel beri

15-Tâlib isen Vâhib’in gönlündeki ma‘nâya sen

Bu hidâyet bâğının içinde handân gel beri

295

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Sûretin nakşın görenler nice hayrân olmasın

Vechine mazhar düşenler nice üryân olmasın

2-Cümleyi derc eyleyip bir noktadan veren haber

Bülbül olup yâ nice gül gibi handân olmasın

3-Kalbimin âyînesinden cânıma kıldın nidâ

Âşık-ı bî-çâreler yâ nice ummân olmasın

4-Yâ Muhammed kıl inâyet hastadır cânım benim

Himmetin olsun bize medhinde noksân olmasın

5-Vuslatın şem‘in yakaldan cânıma ey nûr-ı Hak

Aşkdan âhar yakmağa cânımı külhân olmasın

6-Hamdülil’lâh çok şükür kim sana hem-râz etdi Hak

Âşıka vechin yeter hiç gayrı seyrân olmasın

7-Söyleyen ben olmasam âşık anı fehm eyleye

Zâtının medhinden âhar dilde irfân olmasın

8-Tâlib isen anla sen verdim haber li’llâh içün

Ehl-i derdin derdine aşk nice dermân olmasın

9-Dileği miskin Vehâb’ın her nefes budur sana

Kokusu senden gelenden gayrı reyhân olmasın

296

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Âlim isen ver haber nefsindeki cehlâ nedir

Âşıkın kasd etdiği gönlündeki ifnâ nedir

2-“Lâ” der ol “illâ” demez nefsindedir görmez gözün

Âdem’in içindeki ol sûret-i tersâ nedir

3-İhtisâr ola bu söz lâzım değil gayrı kelâm

Zâtına mazhar düşen a‘lâdaki ağnâ nedir

4-Nûr-ı âlem şu‘lesinden zâhir oldu bu kelâm

Ol felekler gerdişinden söylenen zührâ nedir

5-Zillet-i tevhîdini ma‘nâya yokdur hiç zevâl

Anda hod yokdur sıfat bu yazdığın muhlâ nedir

6-Arş u kürs ü nüh-felekden yukarıdır menzilim

Anladınsa mü’minin kalbindeki sahrâ nedir

7-Ko yeter çok söyleme bu kıssayı olmaz tamâm

Şakıyıp bülbül gibi ma‘nâdaki turrâ nedir

8-Bu suâle bin cevâb versen haber olmaz yürü

Fâtiha vechindeki hakka’l-yakîn lokmâ nedir

9-Fâtiha ümmü’l-kitâbdır anlamaz anlamasın

Yâr ile yâr oldun ise “alleme’l-esmâ” nedir[223]

10-Dile gelmez vasfını zikr etmeğe âciz dilim

Gizliden eşkâreden haber veren ankâ nedir

11-Derdmend miskîn Vehâbî bildin ise nefsini

Cân içinde ma‘nayı inkâr eden a‘mâ nedir

297

8 + 8 = 16

1-Hakk’ı koyup bu halk içün mürâîlik edemezin

Gerek incin gerek kakı senin ile gidemezin

2-Değilem nâkıs u âkil efsâneni dinlemezin

Gönül kalsın yol kalmasın tasfiyyemi bozamazın

3-Dört kitâbın hakîkati bu tevhîdin ma‘nâsıdır

Aşk şarâbın şöyle koyup gayrı şerbet içemezin

4-Okumak yazmak neydiğin fehm eyledi cânım benim

Maksûd olan dîzâr imiş doğru yoldan çıkamazın

5-“Lâ” demeğe yer kalmadı maksûdumu buldum ayân

Doğru cevâb işde budur ben ahdimden dönemezin

6-Murâd olan ne idiğin dânâ âkil olan bilir

Âşıklığı terk eyleyip ben ferdâya goyamazın

7-Müdâradan gayrı yerde hergiz ıslâh yokdur sana

Aklın kabûl etmez zîrâ kenzin sana açamazın

8-Ma‘rifetin ma‘nâsından aldım haber bildim seni

Bizimle yâr olamazsın hayâlim yok sezemezin

9-Vâhib Ümmî kendi hâli ahvâlini söyler sana

Tevhid bana bürhân iken ben tuşuma gidemezin

298

5 + 3 = 8 (4 + 4 = 6)

1-Mansûr’u hayrân eyleyen

Tevhîd imiş tevhîd imiş

Mansûr’u üryân eyleyen

Tevhîd imiş tevhîd imiş

2-Cismini vîrân eyleyen

Nutkunu irfân eyleyen

Mansûr’u sultân eyleyen

Tevhîd imiş tevhîd imiş

3-Gönlünü külhân eyleyen

Çeşmini giryân eyleyen

Dîzâra mihmân eyleyen

Tevhîd imiş tevhîd imiş

4-Bu aşkı bürhân eyleyen

Emrine fermân eyleyen

Mansûr’a dermân eyleyen

Tevhîd imiş tevhîd imiş

5-Gün gibi seyrân eyleyen

Arşında devrân eyleyen

Mansûr’u ummân eyleyen

Tevhîd imiş tevhîd imiş

6-Bu sırrı ol nihân eden

Ma‘nâsını pinhân eden

Mansûr’u ol nâlân eden

Tevhîd imiş tevhîd imiş

7-Vâhib Ümmî mestân eden

Çeşmi yaşın mercân eden

Mansûr’u ol handân eden

Tevhîd imiş tevhîd imiş

299

Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

1-İşitdinse ezân etdim gelirsen gel bu tevhîde

Ezân sırrın beyân etdim gelirsen gel bu tevhîde

2-Muhayyarlık elind’olsun sana ibrâmımız yokdur

Düşersen gel bu ummâna gelirsen gel bu tevhîde

3-Eğer zâhir eğer bâtın ikisin fehm eder ârif

Görürsün nûr-ı Sübhân’ı gelirsen gel bu tevhîde

4-Bu tevhîdin kemâlinden görünen nûr-ı a‘zamdır

Olur Hû derdine dermân gelirsen gel bu tevhîde

5-Tasavvuf sırrına ârif olursun “lâ” deme zinhâr

Hak emrine eder fermân gelirsen gel bu tevhîde

6-Bu tevhîdin müsemmâsı unutdurmaz bir Allâh’ı

Erersin âb-ı hayvâna gelirsen gel bu tevhîde

7-Vehâb Ümmî dehânından bu cân sana hitâb eyler

Cemâlinden kılar ihsân gelirsen gel bu tevhîde

300

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Âşıkam hem sâdıkam kesretde kaydım yok benim

Maksudum nûr-ı İlâh mihnetde kaydım yok benim

2-Bî-vefâ dünyâyı gör kim İblis’in ahkâmıdır

Uymazam dönüp ana nekbetde kaydım yok benim

3-“Sen” demeklik “ben” demeklik İblis’in esrârıdır

Kin kibir buğz u hased nisbetde kaydım yok benim

4-Ne ki vardır gayrıya bi’l-külli âlimdir bu cân

Yüzümü ak eylemez esvetde kaydım yok benim

5-Ahdimiz Allah ile dîzâr imiş zâhid bizim

Mazhar etmez zâtına cennetde kaydım yok benim

6-Ger dilersen küfr ü zulmetden haber budur sana

Bulmuşam maksûdumu zulmetde kaydım yok benim

7-Yemek içmek uyumak insân değil hayvânadır

Amelim rûhânidir ni‘metde kaydım yok benim

8-Âkil isen aç gözün dinlendi gör irfân sözün

Azmimiz Allâh’adır uzletde kaydım yok benim

9-Vâsıl-ı Hak olmayan bilmez bu sırrın neydiğin

Bu makâm a‘lâ değil hayretde kaydım yok benim

10-Cân gözüyle gördüğümdür her nefes yâd etdiğim

Ehl olan anlar bunu vahdetde kaydım yok benim

11-Vâsıl oldun maksudun istendi benden Vâhibî

Sen beni redd eyleme gurbetde kaydım yok benim

301

8 + 8 = 16

1-Taklidinle gücün üzme eremezsin Işıklığa

Aklın ile gücün üzme eremezsin Işıklığa

2-Li’llâh fi’llâh hakkı içün cânım sana söyler benim

Mubâhatlık sende iken eremezsin Işıklığa

3-Bir Tanrı’dan peygamberden utanmazsın aceb bu sen

Erkânsızlık sende iken eremezsin Işıklığa

4-Adın âdem işin nâdân hiç insâfa gelmezsin sen

İblîs senin nefsindeyken eremezsin Işıklığa

5-Işıklığın ma‘rifeti Hû zikrinden ayrılmamak

Zikr-i Hak’dan kaçar iken eremezsin Işıklığa

6-Bin yıl ömrüm olsa desem senin kıssan olmaz tamâm

Muhammed Mustafâ hakkı eremezsin Işıklığa

7-Çalkanırsın bulanırsın neyin diye gezersin sen

Kuru eyvallah demekle eremezsin Işıklığa

8-Nekbetilik dâyesisin cin keferesi işisin

İblis aşı koyususun eremezsin Işıklığa

9-Şeytân tükürmüş yüzüne Hak görünmez hiç gözüne

İnanmazsan bu sözüme eremezsin Işıklığa

10-Yedi kapının içinden haberin yokdur dışından

Sultân geçmezse suçundan eremezsin Işıklığa

11-Aklın yokdur anlamazsın dört kitâbın sıfâtını

Ol sıfâtı bilmez isen eremezsin Işıklığa

12-Besmelede bir nokta var nic’anlanır dendi bana

Bundan haber veremezsen eremezsin Işıklığa

13-Dokuz göğün ilmi dersin alan kimdir anlar mısın

Bu suâle incinirsen eremezsin Işıklığa

14-Dahi derdim hafsalan yok getirmezsin eydür yeter

Boş yerin yokdur donandı eremezsin Işıklığa

15-Bana incinme ben değlin fi‘lin sana şerh eyleyen

Fi‘lin Kur’ân’a sormazsan eremezsin Işıklığa

16-Vâhib Ümmî derdmendi lâf ü güzâf söyler sana

Bir Tanrı’nın ilhâmıdır eremezsin Işıklığa

17-Işıklık hod behey ahmak “küntü kenz”in gizli sırrı

Bu sırra sen baş eğmedin eremezsin Işıklığa

18-Hakk’ın emrinden kaçarsın İblis kadehin içersin

Herzen yersin var hâline eremezsin Işıklığa

19-Dört kitâbın birisinde kavlin ile fi‘lin yokdur

Bu bâtıllık sende iken eremezsin Işıklığa

20-Aklı gitmiş dîvânesin yokuş gelir sözüm sana

Emre sücûd etmez isen eremezsin Işıklığa

21-Ebûbekr Ömer Osmân’ın adlarına söğersin sen

İkrâr etmezsen anları eremezsin Işıklığa

22-Işıkın dersin gezersin fâsid fikirler düzersin

İslâm dînini n’edersin eremezsin Işıklığa

23-Alır cânın irşâd etmez gelip rûhunu şâd etmez

Senin dînin inkâr iken eremezsin Işıklığa

24-Enbiyâdan evliyâdan temessük yok bu şekle hiç

Bu battallık sende iken eremezsin Işıklığa

25-Sağır mısın dinlemezsin gerçek âşık ne der sana

Utanmazlık sende iken eremezsin Işıklığa

26-Gerek incin gerek kakı hakîkatin yokdur senin

Deblek çalıp gezmek ile eremezsin Işıklığa

27-İblis’den ayrı değilsin vallâhi gayrı değilsin

Kerbelâ’ya varmak ile eremezsin Işıklığa

28-Hasan Hüseyn der gezersin anın fi‘li sende yokdur

Sen bengilik hayâliyle eremezsin Işıklığa

29-Temessükdür sözüm sana ayne’l-yakîn hakka’l-yakîn

Hayvân gibi yatmağ ile eremezsin Işıklığa

30-Hak yapdığı vechu’llâhı sen yıkarsın aslı nedir

Emre âsî mühmel iken eremezsin Işıklığa

31-Dile gelmez medhin senin âciz kaldı dilim benim

Başın gözün yakmağ ile eremezsin Işıklığa

32-Bid‘atdir dahi bid‘atdir sırtındaki çulun senin

Başına keçe giymekle eremezsin Işıklığa

33-İblis ameli sırrının sıfâtıdır fi‘lin senin

Anın içün derem sana eremezsin Işıklığa

34-Ölü seni irşâd etmez Hakk’ın âdetinde yokdur

Diri bürhân olmayınca eremezsin Işıklığa

35-Mürşidin yok ihyâ ede mürde kalbin tevhîd ile

Boynuz boru çalmağ ile eremezsin Işıklığa

36-On iki imâm der gezersin anlar geçdi sen ne umarsın

İmam fi‘li nefsinde yok eremezsin Işıklığa

37-Şeytân-ı murdâr dölüsün cebelli eski hulusun

İblis yüzünde ölüsün eremezsin Işıklığa

38-Âyet hadîs şâhid yeter hakdır benim sözüm sana

Saâdet yokdur başında eremezsin Işıklığa

39-“Elif-lâm”ın sırrındaki ma‘nâ bunu söyler sana

Fetvâ şâhid takvâ şâhid eremezsin Işıklığa

40-Kevn ü mekân âleminden ne ölüsün ne dirisin

Dokuz maraz sende iken eremezsin Işıklığa

41-Işık dediğim âşıkdır anlayana pesdir sözüm

Aşk kitâbın okumazsan eremezsin Işıklığa

42-Medhin defteri dükenmez ilhâm olur nic’edeyin

Nakkâş nakşın bozar iken eremezsin Işıklığa

43-Binâ-i hamis emr-i Hak sebeb nedir terk edersin

Şerîatin yokdur senin eremezsin Işıklığa

44-Mudhik olmuşsun İblis’e fehm eylemezsin özünü

Ma‘rifet pîrine sordum eremezsin Işıklığa

45-Yedi iklîm dört köşeyi bekleyene sordum seni

Anlar dedi ben inandım eremezsin Işıklığa

46-Hakîkatin temelidir dedi Resûl şerîati

Hakdır bu söz şekk etme sen eremezsin Işıklığa

47-Dilenciye la‘net dedi Hacı Bekdâş inanmazsın

Amel sana la‘net iken eremezsin Işıklığa

48-Dört kitâbı tefsîr etsem ne anlarsın ne dinlersin

Aklın fikrin kâsır iken eremezsin Işıklığa

49-Ehl-i Hak’dan hoş kaçarsın behâyimden seçilmezin

Dilin varmaz zikr edesin eremezsin Işıklığa

50-Hak’dan ilhâm olan sözün ma‘nâsını diyem sana

Dînin İslâm’ın yoğ iken eremezsin Işıklığa

51-Mâhiyyetin defterinin bir harfidir söylediğim

Mülhid münâfık dâll iken eremezsin Işıklığa

52-Münkir sıfâta düşmüşsün inanırsan bu tevhîde

İstidrâcın içindeyken eremezsin Işıklığa

53-Ârif olan görür senin içün dışın neydiğini

Mükâşiflik dilindeyken eremezsin Işıklığa

54-Hannâs çûldur göremezsin İblis hâlini bilmezsin

Hâlini ehle sormazsın eremezsin Işıklığa

55-Velâyetin hak olmağa kalbinde tevhîdin gerek

Kalbinde tevhid yoğ iken eremezsin Işıklığa

56-Çeşte kopuz fısk ü fücûr amel sana bu değil mi

Kemâlindir söylediğim eremezsin Işıklığa

57-Peygambere ümmet olan kul olmasın senin gibi

La‘net tâcı başındayken eremezsin Işıklığa

58-Ma‘nâ yüzünden gelirin dersimi aşkdan alırın

Kalbini sırren bilirin eremezsin Işıklığa

59-İncinirsen incin bana ahvâlini derin sana

Sadrına burç çalmak ile eremezsin Işıklığa

60-Tevhîd-i zâtın sırrına sıfât olan söyler sana

Dünyâyı halkdan ummağla eremezsin Işıklığa

61-Işıklık dediğim ma‘nâ evliyâdan gizli sırdır

Ol sırra sen “lâ” der isen eremezsin Işıklığa

62-Aklın ile kalbin neden mahlûk desem bilmezsin sen

Bu sır sana gümân iken eremezsin Işıklığa

63-Vâhib Ümmî ârifâne ahvâlini söyler senin

“Ali Tanrı” demek ile eremezsin Işıklığa

64-Yüzün ardın belli değil şâdî maymûn aslı mısın

Haberin yok Fâtiha’dan eremezsin Işıklığa

65-La‘net gelsin bu fi‘line be hey mühmel var hâline

Horasan’a inmek ile eremezsin Işıklığa

66-Erenler yolunun sırrın sana sorsam bilemezsin

Kelâmu’llâh içindedir eremezsin Işıklığa

67-Ol levvâme sıfâtıdır sana lâyık değildir ol

Hakîkatdir bu söz sana eremezsin Işıklığa

68-Evvel âhir hatm eyledik eydür yeter bu söz size

Bin bir taşa ursan başın eremezsin Işıklığa

69-Eyvallâhın âlemini ne ma‘nâdır dendi bana

Eyvallâhı bilmez iken eremezsin Işıklığa

70-“İhdinâ’s-sırâta’l-müstakîm” ma‘nâsından utanmazsın

Bu sır sana gümân iken eremezsin Işıklığa

71-Eğer zâhir eğer bâtın Hak emrinde nen var senin

Halka dünbek döğmek ile eremezsin Işıklığa

72-Sırdan selîm olan gönül günden ayân bilir seni

Sırdan selîm olmayınca eremezsin Işıklığa

73-İçindeki fesâdındır dışarında sûret kuran

Ol sıfâta tapar iken eremezsin Işıklığa

74-Âr eyleme mürşide gel bildirsinler sana nefsin

Nefsine ârif olmazsan eremezsin Işıklığa

75-Vâhib Ümmî dehânından budur ilhâm-ı Rabbânî

Bâtıl da‘vâ eder iken eremezsin Işıklığa

76-Çok söyledik şerh eyledik imdi yeter şimden geri

Kur’ân’ı bürhân dutmazsan eremezsin Işıklığa

Vahib Ümmî Dîvânı, Yz. OE. 1917’den bir varak

302

8 + 8 = 16

1-Yerler döner gökler döner dervîş döner kâfir m’olur

Arşlar döner kürsler döner dervîş döner kâfir m’olur

2-Aşkı yokdur kâfirdir ol muhabbetden gâfildir ol

Aylar döner günler döner dervîş döner kâfir m’olur

3-Sırren gelip haber veren bu tevhîdin ilhâmıdır

Menârde müezzin döner dervîş döner kâfir m’olur

4-Hakk’ı görür inkâr eder İblîs ile bâzâr eder

Mekke’de hâcılar döner dervîş döner kâfir m’olur

5-Buğday etmek olmak yokdur değirmende un olmasa

Değirmenin taşı döner dervîş döner kâfir m’olur

6-Devrân eden zâkirlere kâfir diye bühtân eder

İskât içün bunlar döner dervîş döner kâfir m’olur

7-Âşıkların zikri budur bir Tanrı’ya şükrü budur

Yedi deniz durmaz döner dervîş döner kâfir m’olur

8-Anlayana budur hitâb aşk ehline olmaz ikâb

Görmez gözü kalbi döner dervîş döner kâfir m’olur

9-Kalbim evin pür-nûr eder gönlüm için envâr eder

Âşık döner devrân eder dervîş döner kâfir m’olur

10-Aklını cem‘ et başına dinlendi gör âşık ne der

Gece döner gündüz döner dervîş döner kâfir m’olur

11-Tevhîd-i zât ilhâm eder söyler sana âşık bunu

Arşda olan melek döner dervîş döner kâfir m’olur

12-Bu kıssayı cân söylese olmaz tamâm pesdir yeter

Bak gökde sen ülker döner dervîş döner kâfir m’olur

13-Söyleyüben söyletdiren nûr-ı İlâh’dır Vâhib’i

Tâvûs döner cevlân eder dervîş döner kâfir m’olur

14-On iki ayın bir ayıdır Ramazan döner gelir

Ramazânın hürmetine dervîş döner kâfir m’olur

15-Cümle nebât döner gelir temessük olmaz mı sana

Ol dost içün bu meydânda dervîş döner kâfir m’olur

16-Muâmele-i şer‘ diye bir esbâbı devr ederler

Kendi nefsi ıslâh içün dervîş döner kâfir m’olur

17-Mahfillerde devir-hânlar devr okurlar aslı nedir

Muhabbet-i İlâh içün dervîş döner kâfir m’olur

18-Anlar isen bu tevhîdin ilhâmını yeter sana

Şübhesini aşka soran dervîş döner kâfir m’olur

19-Hakîkatde devr olmasa döner miydi Vâhib Ümmî

Özünü Hakk’a tapşıran dervîş döner kâfir m’olur

303

8 + 8 = 16

1-Ben bir aceb sırra erdim gözüm Allah deyip söyler

Hikmetini bilemedim özüm Allah deyip söyler

2-Sırrın içindeki sırrın ma‘nâsına bakdım idi

Aklım gitdi fikrim gitdi sözüm Allah deyip söyler

3-Ben demeğe yer kalmadı anlar isen dinler isen

Dört kitâbın hakkı içün gönlüm Allah deyip söyler

4-Düşmeyenler fehm eylemez bu tevhîdin ahvâlini

Anın içün derem sana fi‘lim Allah deyip söyler

5-Vâhib Ümmî’nin bildiği dost zâtının nişânıdır

İçim dışım pür-nûr oldu kavlim Allah deyip söyler

304

4 + 4 = 8

1-Bu dil sana fermân iken

Allâh’ı gel zikr edelim

Tevhîd sana bürhân iken

Allâh’ı gel zikr edelim

2-Sîneni tevhîd çâk eder

Çeşmini tevhîd pâk eder

Dîdârına müştâk eder

Allâh’ı gel zikr edelim

3-Hürmetine var eyledi

Seni ana yâr eyledi

Yerini gülzâr eyledi

Allâh’ı gel zikr edelim

4-Cümle kelâmın başıdır

Peygamber’in yoldaşıdır

Nebîlerin hâldaşıdır

Allâh’ı gel zikr edelim

5-Derd ehline dermân olur

Sıdk ehline îmân olur

Arş içinde seyrân olur

Allâh’ı gel zikr edelim

6-Zikr eyle zikr etsin seni

Ara yerden çıkar beni

Mutlak bulasın sen anı

Allâh’ı gel zikr edelim

7-Giydirir sana abâyı

Verir cânına safâyı

Çekdirmez anda cefâyı

Allâh’ı gel zikr edelim

8-Dört kitâbın ma‘nâsı bir

Erenlerin tevhîdi sır

Yatmandı kalk çalındı sûr[224]

Allâh’ı gel zikr edelim

9-Tevhîdimiz hâslar hâsı

Siler gönüllerden pâsı

Makbûl olur diyen âsî

Allâh’ı gel zikr edelim

10-Bu aşka sen âr eyleme

Gönlün evin dar eyleme

Gayrı içün zâr eyleme

Allâh’ı gel zikr edelim

11-Gerçek âşıkın kelâmı

Alana verir selâmı

Bırak dilinden yalanı

Allâh’ı gel zikr edelim

12-Erenlerin sohbetidir

Bir Tanrı’nın rahmetidir

Dîdârının ni‘metidir

Allâh’ı gel zikr edelim

13-Bu dünyâda vardır velî

Ol gösterir doğru yolu

Uymayana derler deli

Allâh’ı gel zikr edelim

14-Aklını cem‘ et başına

Ağular katma aşına

Şeytân girmesin işine

Allâh’ı gel zikr edelim

15-Bu gördüğüm tevhîd-i zât

Hicâb olan gayrı sıfât

Vâhib eydür budur necât

Allâh’ı gel zikr edelim

305

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Yâ İlâhî kıl inâyet senden ihsân isteriz

Zâtını seyr etmeğe tevhîd-i bürhân isteriz

2-Zikr ile fikr etmeğe cânıma ihsân et benim

Aklımız ancak yeter vicdân-ı irfân isteriz

3-Âşıkın senden ricâsın sen bilirsin yâ İlâh

Kokusu aşkdan durur verd ile handân isteriz

4-Maksudum senden budur ayne’l-yakîn hakka’l-yakîn

Âteş-i aşk içre biz yanmağa külhân isteriz

5-Mustafâ’nın hürmetinden bizi mahrûm eyleme

Şübhemiz yokdur bizim sıdk ile îmân isteriz

6-Cennetü’l-firdevs-i a‘lâ zâhidin maksûdudur

Gayrısı lâzım değil biz âb-ı hayvân isteriz

7-Aşk-ı sâfînin cemâlinden sana budur hitâb

Âşıkız hem sâdıkız biz sâfi Sübhân isteriz

8-Kalbimin âyînesinden bize ilhâm eyledin

Çelmeğe kudret topun bir ulu meydân isteriz

9-Karga kuzgun değiliz lakır lukur eyleyevüz

Bülbülüz biz konmağa seyr-i gülistân isteriz

10-Müşterî cândır hemân bu tevhidin ma‘nâsına

Gevherin sarrâfıyız la‘l-i Bedahşân isteriz

11-Hâlimiz arz eyledik yâ Rab senin dîzârına

Söylemek lâzım değil deryâ-yı ummân isteriz

12-Mi‘demiz almaz bizim tarhana bulgur çok yemek

Âteş-i aşk ile pişmiş tâze biryân isteriz

13-Hamdülillâh çok şükür dergâhına geldik bugün

Zâtının envârını bu cânda pinhân isteriz

14-Maksudun her ne ise istendi verdim ben sana

İblis’i habs etmeğe mühr-i Süleymân isteriz

15-Vechine mazhar düşelden cânımız söyler bunu

Gizli değil gün gibi biz sâfi ayân isteriz

16-Rûhumuz hakka’l-yakîn sâfî mücerred kılmağa

Gayrının efkârını çelmeğe çevgân isteriz

17-Nâkıs-ı âkil değildir Vâhibî var zâhidâ

Hûri vü gılmân sana biz nûr-ı Yezdân isteriz

18-Aklım ile nefsimi kül et vücûdum kalmasın

Biz Muhammed Mustafâ nûruyla yeksân isteriz

19-Dâd-ı Hak’sın şübhesiz Miskîn Vehâb’ın cânına

Mahv ü gark olmaklığa emrinde fermân isteriz

306

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Ne desem hiç bilmezem ey cevri çok yârim benim

Vechini gördü bu cân nic’artmasın zârım benim

2-Meskenim yoklukda varlık bulmuşam genc-hâneyi

Okuram “innâ fetahnâ” kalmadı cânım benim[225]

3-Cânıma kıldın hidâyet sabra tâkat kalmadı

Vâsıl oldum zâtına dilimde esrârım benim

4-Geldi halloldu bize deryâ-yı vahdet lâ-mekân

Gam yemen şimden geri sensin hemân varım benim

5-Aşk-ı sâfîden alır miskin Vehâbî dersini

Aşk-ı sâfî sırrıdır dilimde güftârım benim

307

8 + 8 = 16

1-Gönlüm evi âleminin seyyâhıyın gezerin ben

Gönlüm Hakk’ın nazargâhı taşrasından bezerin ben

2-Bu tevhîdin ihyâsından haber veren kimdir bana

Mürşidim aşk-ı İlâhî andan okur yazarın ben

3-Özü insan sözü irfân ehl-i hâlin kâli budur

Vicdânımda bâzârım var gayrısını n’ideyin ben

4-Aç gözünü Bâyezid’in îmân Allâh dediğidir

Ma‘rifetin ma‘nâsını sâfî cândan seçerin ben

5-Bundan öte bir söz dahi lâzım değildir Vâhibî

Bir Allâh’ı zikr etmezsem çıkar yoldan azarın ben

308

4 + 4 = 8

1-Kimi keser kimi biçer

Bir acâyib devrândır bu

Kimi zerh-i kâtil içer

Bir acâyib devrândır bu

2-Ârif olan bundan geçer

Âb-ı hayât bulup içer

“Men aref” sırrını açar

Bir acâyib devrândır bu

3-Nefsin bilen âlim olur

Âlim olan cânım olur

Nefse uyan zâlim olur

Bir acâyib devrândır bu

4-Nedir eyledim gönlüme

Zikr-i Hû geldi dilime

Peygamber geldi yoluma

Bir acâyib devrândır bu

5-Tecellîden tesellîden

Kanâat et yeter sana

Bundan öte menzil yokdur

Vâhib Ümmî Rahmân’dır bu

309

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Her şeyi hâl ile hoş gör ârif-i bi’llâh isen

“Lâ” deme bu tevhide hıfz-ı kelâmu’llâh isen

2-Zâkir ol zikr et Hak’ı İblis gibi olma şakî

Tevhidin ma‘nâsına kardaş veliyyu’llâh isen

3-On sekiz bin âlemi bir noktada pinhân bilen

Hikmetinden ver haber esmâ sıfâtu’llâh isen

4-Fazl-ı Hak’dan dâd-ı Hak’dır ben sana zikr etdiğim

Kâl ü kıyl lâzım değil zikr et hafiyyu’llâh isen

5-Cânıma zevki budur ayne’l-yakîn hakka’l-yakîn

Gam yemez miskîn Vehâb medh-i habîbu’llâh isen

310

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Tâlibiz dîzâr içün gayrıdan uzlet bekleriz

Bulmağa genç-hâneyi gör nice halvet bekleriz

2-Sûfiyiz hem sâfiyiz li’llâh ü fi’llâh Hak içün

Akl evinden çıkmışız âlemde hayret bekleriz

3-Sâfi aşkım nûr-ı Hak’dan kısmetim budur benim

Bî-nişân ü lâ-mekân zâtında gayret bekleriz

4-Akl-ı evvelden mürekkeb çün yazılmış nüshamız

Şerh olunmaz ma‘nası vicdân-ı vahdet bekleriz

5-Âlem-i bezm-i elestden oldu sırrım âşikâr

Gam yemen şimden geri ma‘nâda vuslat bekleriz

6-Kıblesi âriflerin Hakk’ın cemâl-i vechidir

Dört kitâbın ma‘nası tahtında âyet bekleriz

7-Cennetü’l-firdevs-i a‘lâ sevgisi cismânidir

Ma‘rifet bâbında biz rûhâni ni‘met bekleriz

8-Âşıkız hem sâdıkız lâzım değil ferdâ bize

“Küntü kenz”in vahdeti sırrında işret bekleriz

9-Ehline ma‘lûm durur remzin rumûzun anlamak

On sekiz bin âlemin içinde ibret bekleriz

10-Zikr-i Hû’dan gönlüme ilhâm olan ma‘nâyı gör

Tâlib-i fakr ü fenâ üstünde nevbet bekleriz

11-Ârif-i bi’llâh olupdur cânımız bu tevhide

Fazlına yokdur nihâyet istikâmet bekleriz

12-Şübheden âzâd olaldan bulmuşam genc-hâneyi

Kûh-ı Kâf içinde biz sanman ki mihnet bekleriz

13-Sorması lâzım değil verdim haber âşıklara

Emr-i Hak içinde biz sırr-ı emânet bekleriz

14-Kutbu’l-irşâd velînin bendesidir Vâhibî

Her nefesde dâimâ nûr-ı velâyet bekleriz

311

5 + 3 = 8 (4 + 4 = 8)

1-Ey pâdişâh-ı zü’l-celâl

Gönlüm sana döndür benim

Ey pâdişâh-ı ber-kemâl

Gönlüm sana döndür benim

2-Esmâ sıfâtın hakkıçün

Gökçek hitâbın hakkıçün

Münzel kitâbın hakkıçün

Gönlüm sana döndür benim

3-Aşkını bürhân bulmağa

Derdini dermân bulmağa

Zâtını ihsân bulmağa

Gönlüm sana döndür benim

4-Aşkın şarâbın içeyin

Nûrdan hicâbın geçeyin

“Men aref” sırrın açayın

Gönlüm sana döndür benim

5-Gün gibi ayân olayın

Aşk ile beyân olayın

Zâtında kurbân olayın

Gönlüm sana döndür benim

6-Ağyâr ile yâr eyleme

Kabrim yerin dar eyleme

İşim gücüm zâr eyleme

Gönlüm sana döndür benim

7-Gayrıya bakmasın gözüm

Tevhîd-i zât olsun sözüm

Envâr-ı sır olsun özüm

Gönlüm sana döndür benim

8-Nûr-ı Muhammed hakkıyçün

Mûsâ Kelîm’in hakkıyçün

Cümle nebîler hakkıyçün

Gönlüm sana döndür benim

9-Ben bir garîb bî-çâreyin

Başdan ayağa yâreyin

Al elimi avâreyin

Gönlüm sana döndür benim

10-Dâim seni fikr edeyim

Ni‘metine şükr edeyim

Hûb zâtını zikr edeyim

Gönlüm sana döndür benim

11-Vâhib eydür kul olayın

Tâz’açılmış gül olayın

Dergâhında bil’olayın

Gönlüm sana döndür benim

312

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Kıl inâyet cânıma ölmezden önden öleyim

Maksudum sensin benim cânımda pinhân bulayım

Sen beni reddeyleme vechinde dâim durayım

Yâ İlâhî sen var iken ben kime yalvarayım

2-Ehl-i derdem derdime senden gerek dermân bana

Zâtını zikr etmeğe senden gerek bürhân bana

Şol sıfâtın bilmeğe senden gerek irfân bana

Yâ İlâhî sen var iken ben kime yalvarayım

3-Akl-ı kâsır derdmendem bildiğim budur benim

Her nefesde dâimâ bu tevhidim Hû’dur benim

Hasretinden gözlerimden dökülen sudur benim

Yâ İlâhî sen var iken ben kime yalvarayım

4-Kimse bilmez hâlimizi sen bilirsin yâ İlâh

Senden artık kim bile ahvâlimiz ey Pâdişâh

Bu suâle bin cevâb senden gerekdir pâdişâh

Yâ İlâhî sen var iken ben kime yalvarayım

5-Kim severse ben anın derdine dermânım dedin

Gizli değil gün gibi rûhumda pinhânım dedin

Âşıkın zikr etdiği tevhidde ayânım dedin

Yâ İlâhî sen var iken ben kime yalvarayım

6-Sen hidâyet etmez isen yazığım gitmez benim

Sen inâyet etmez isen eksiğim bitmez benim

Sana lâyık işler isem hayırım batmaz benim

Yâ İlâhî sen var iken ben kime yalvarayım

7-Cânıma rahm eyler isen gönlümüz ölmez bizim

Gayrısından kalbimiz hergiz irenk almaz bizim

Senden âhar bir yere zikr etmeğe varmaz dilim

Yâ İlâhî sen var iken ben kime yalvarayım

8-Dü cihânın âşıka yokdur vefâsı anladım

Dört kitâbın ma‘nasında tevhidimi dinledim

İhtiyârımla değildir bu kelâmı söyledim

Yâ İlâhî sen var iken ben kime yalvarayım

9-Tâlib-i fakr u fenâ içinde bir dîvâneyem

Zâtını fikr etmeğe ma‘nâda ben bîgâneyem

Aşk şarâbın içeli ayık değil mestâneyem

Yâ İlâhî sen var iken ben kime yalvarayım

9-Bu vücûdum yoğ idi bir noktadan var eyledin

Mustafâ’nın hürmetine bizi sen yâr eyledin

Zâtının envârını Mansûr’a gülzâr eyledin

Yâ İlâhî sen var iken ben kime yalvarayım

10-Vâhib eydür bir yerim yok doğrulam ana varam

Senden âhar kimse yokdur şübhemi ana soram

Şübhesiz hakka’l-yakîn senden bize budur selâm

Yâ İlâhî sen var iken ben kime yalvarayım

313

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Şübhesiz hakka’l-yakîn seyrânda hayrândır dilim

Ma‘nasın fehm etmeğe irfânda hayrândır dilim

2-Vâhid ü Ferd ü Ahad’dan oldu nutkum âşikâr

Şekkimiz yok Hak bilir Kur’ân’da hayrândır dilim

3-Akl evinin sevgisin yakdı muhabbet âteşi

Dergeh-i âlîdeki dîvânda hayrândır dilim

4-Ârifâne söyledim fehm etdin ise hâlimi

Zâtına mazhar düşen insânda hayrândır dilim

5-Nutkumuz nûr-ı İlâhî şübhe yokdur zâhidâ

Zât-ı Hakk’a ileden bürhânda hayrândır dilim

6-Âşıkın ma‘şûk yüzünden dinle gör mi‘râcını

Cânıma verir safâ handânda hayrândır dilim

7-Sâfi aşkın remzini fâş eyleyen tevhîd-i zât

Hâlık’ın nutkundaki ihsânda hayrândır dilim

8-Kimse girmez araya ol söyledir âşıkları

Dü cihânı geçmeğe perrânda hayrândır dilim

9-Gördüğüm desem sana aklın senin etmez kabûl

Kâl ü kıyl lâzım değil Sübhân’da hayrândır dilim

10-Cân içinde cân ile buldu Vehâbî maksûdun

Ehl-i derdiz şübhesiz dermânda hayrândır dilim

314

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Zâhidâ dîzâr içün devrâna sen gelmez misin

Zâtını zikr etmeğe seyrâna sen gelmez misin

2-Nice bir ilme’l-yakînden kılasın ilm ü amel

Bilmeğe genc-hâneyi irfâna sen gelmez misin

3-Akl evinden taşra çıksan görünür ma‘şûk sana

Ma‘nası budur bunun ummâna sen gelmez misin

4-Âşıkam hem sâdıkam hakka’l-yakîndendir bu söz

Yanuban yakılmağa külhâna sen gelmez misin

5-Fâtiha’nın sırrını günden ayân etdim sana

Aşk dilinden okunan ezâna sen gelmez misin

6-Dü cihânın varlığın bir pûla almaz ehl olan

Nûr-ı Hakk’ı görmeğe bürhâna sen gelmez misin

7-Aşk-ı sâfî sırrının ahvâlidir şerh etdiğim

Ey birâder cân içün sultâna sen gelmez misin

8-Dört kitâbın ma‘nasından rûhuna budur cevâb

Cân gözüyle görünen ayâna sen gelmez misin

9-Vâhib Ümmî söyledi ma‘nâda boş yer kalmadı

Ma’rifet bağındaki handâna sen gelmez misin

10-Dilimin şerh etdiği ma‘nâ-yı mutlakdır bu söz

Kokusu Hak’dan gelen reyhâna sen gelmez misin

11-Vâsıl-ı Hak olmayan fehm eylemez der nefsini

Dost cemâl-i vechine ihsâna sen gelmez misin

12-Vâhib Ümmî aybını ma‘zûr buyur ayb olmasın

Ma‘rifet bağındaki handâna sen gelmez misin

315

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Kendi nefsim illetinden gayrı şeytân bilmezem

Kendi cehlim zulmetinden gayrı isyân bilmezem

2-Zâkirin zikr eylerin ayne’l-yakîn hakka’l-yakîn

Ma’rifet bâğından âhar gayrı seyrân bilmezem

3-Çâr-ı-yâr-i pür-safânın vechin izhâr eylerin

Vâhid ü Ferd ü Ahad’dan gayrı sultân bilmezem

4-Âşık olmazsan murâdın anladım efsânedir

Zâtına mir’ât olundan gayrı insân bilmezem

5-Âşıkâne söyledim verdim haber zâhid sana

Bu dimâğımdan çıkandır gayrı reyhân bilmezem

6-Bu kelâmı söyleden kimdir sana dersen bana

Bu kelâmı söyledenden gayrı Sübhân bilmezem

7-Bildiğimden diyeyin gel münkir olma sen bana

Bî-nişân u lâ-mekândan gayrı pinhân bilmezem

8-İstima‘ etmez kulağım zâhidin efsânesin

Aşk-ı sâfîden gelenden gayrı irfân bilmezem

9-Söylerim verdi kerâmet dilime nûr-ı İlâh

Katrede pinhân olandan gayrı ummân bilmezem

10-Ehl-i derdim sen bilirsin derdimi ey pâdişâh

Derdime vaslından özge gayrı dermân bilmezem

11-Yâ Nesîmî and’içersem ağrımaz başım benim

Vâhib’i halk eyleyenden gayrı Deyyân bilmezem

316

8 + 8 = 16

1-Ben bir aceb derde düşdüm derdim bana dermân yeter

Nefsim müselmân etmeğe tevhîd bana bürhân yeter

2-Yeri göğü yaratmadan el’ân sırdan cevâb budur

Dört kitâbın buyurduğu ma‘nâ bana Kur’ân yeter

3-İsmi dilimden gönlüme erdi cânım söyler bunu

Ben istemem gayrısını vechi bana bürhân yeter

4-Hidâyetdir bildim anı şübhem yokdur sordum halka

Doğru yoldan çıkarmağa nefsim bana şeytân yeter

5-Kimse hâlin söylemezin vicdânımdan gelir cevâb

Hakkı dilimden komağa dünyâ bana düşmân yeter

6-“Lâ” demezsen bu tevhîde ayne’l-yakîn hakka’l-yakîn

Hakdan nâ-hakkı bilmeğe gel gör bana irfân yeter

7-Ben şeytândan gam yemezin gönlüm Hakk’ın zâtındadır

Dost zâtının muhabbeti sâfî bana îmân yeter

8-Aşkın haberi sırrının bir harfidir şerh etdiğim

Hak’dan gayrı söylediğim kardaş bana yalan yeter

9-Vâhib Ümmî aşk sırrının kemâline ermez akıl

Söylediğim ma‘rifetin zevki bana handân yeter

317

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Ma‘rifet aşk gülüdür âşık anın bülbülüdür

Aşk-ı sâfî kim denir âşıkların Düldül’üdür

2-Bir hümâdır vasfını zikr eylesem gelmez dile

Şâhidim tevhîd-i zât rengi anın gülgülüdür

3-Vechine hayrân olupdur cânımız zâhid bizim

Göremezsin nûrunu gözün senin bürgülüdür

4-Gayr-ı Hak’dır sorduğun lâzım değil sana haber

Gelme zâhid sevdiğim mahbûb benim bilgilidir

5-Zikr-i kalbimden benim zâhir eden güftârımı

Dost cemâli bâğının âşıklara bir gülüdür

6-Ol muhabbet zât-ı Hak’dır anlamaz zâhid bunu

Akl evinden kalkmaz ayağı anın örgülüdür[226]

7-Ol Hak’ın lutfundan ayrı olmaya zikr eyleyen

Doğrulup her kim gelirse anlara vergilidir

8-Çok dolaşdık ârifâne eyledik bu remzi biz

Biçemez zâhid gelip aşkı gölü kamışıdır

9-Cân u dil ma‘mûrunu anlar mısın esrârını

Hâlık’ın zikr etmeyenler ma‘rifet yohsuludur

10-Aklın ermez söylesem bu tevhidin ihyâsını

İlm-i ledün ma‘nası âşıkların tahsîlidir

11-Gizli değil gün gibi ayân olur ârif sözü

Kâlini hâl etmeyen bu tevhidin yohsuludur

12-Sonradan ermiş değildir Vâhibî bu devlete

Ol musavver nûr içinde mahbubu gül gülüdür

13-Vâhibî eyler sücûdu her nefes ihlâs ile

Şâhidim tevhîd-i zât yârim benim sevgilidir

318

4 + 4 = 8 (5 + 3 = 8)

1-Dermân içün derd isteyen

Tevhîde gel tevhîde gel

Kokmak içün verd isteyen

Tevhîde gel tevhîde gel

2-Rahmını etsin başına

Şeytân girmesin işine

Peygamber girsin düşüne

Tevhîde gel tevhîde gel

3-Deli değil uslu isen

Âdem sâfî nesli isen

Ol cevherin aslı isen

Tevhîde gel tevhîde gel

4-Yolunu doğru varmağa

Hâlini ehle sormağa

Gönlünü Hakk’a vermeğe

Tevhîde gel tevhîde gel

5-Ermezini irgürürler

Yetmezini yetirürler

Arş üstünde götürürler

Tevhîde gel tevhîde gel

6-Dört kitâbda budur cevâb

Bundan ulu yokdur sevâb

Allah etmez yarın azâb

Tevhîde gel tevhîde gel

7-Dü cihânda gülmek içün

Dost zâtına ermek içün

Dîzârını görmek içün

Tevhîde gel tevhîde gel

8-Derdimize dermân içün

Sıdkımıza îmân içün

Gökden inen Kur’ân içün

Tevhîde gel tevhîde gel

9-Gayrıya bakmasın gözün

Tevhîd-i zât olsun sözün

Dergâhda ak olsun yüzün

Tevhîde gel tevhîde gel

10-Yedi deryâyı geçelim

“Men aref” sırrın açalım

“Şarâben tâhûr” içelim

Tevhîde gel tevhîde gel

11-Dersin aşkdan aldın ise

Aşk gölüne daldın ise

Maksûd budur bildin ise

Tevhîde gel tevhîde gel

12-Ma‘nâ yüzün dedim sana

İnanırsan kardaş bana

Lâyık olan budur sana

Tevhîde gel tevhîde gel

13-Aklını cem‘ et başına

Girmişsin yetmiş yaşına

Nâ-hakkı katma aşına

Tevhîde gel tevhîde gel

14-Deli-y-iken uslanmağa

Aşk ipine bağlanmağa

Dîzârında eğlenmeğe

Tevhîde gel tevhîde gel

15-Vâhib eydür zikr edelim

Bir Tanrı’yı fikr edelim

Dervîşliğe şükr edelim

Tevhîde gel tevhîde gel

16-Bed-hû söyleme sözünü

Mevlâ’ya döndür özünü

Bildire sana özünü

Tevhîde gel tevhîde gel

17-Vâhib eydür âr olmasın

Gönlün evi dar olmasın

Kabri anda nâr olmasın

Tevhîde gel tevhîde gel

319

Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

1-Hak’ın emrine baş eğmez müselmân olmayan kimse

Hak’ın yoluna cân vermez müselmân olmayan kimse

2-Biri zâhir biri bâtın bu ma‘nâyı bilen cândır

Müsemmâdan haber almaz müselmân olmayan kimse

3-Maânî içre ma‘nâdan haber veren sana cândır

Ledünnîden haber bilmez müselmân olmayan kimse

4-Bu vicdân-ı maârifdir bunu akl-ı beşer bilmez

Bu kenzin sırrına ermez müselmân olmayan kimse

5-Cemâlinin kemâlinden sana söyler bunu âşık

Bilemez nefsini hergiz müselmân olmayan kimse

6-Desem aklın kabûl etmez sana tevhîdin ahvâlin

Eremez zâtına hergiz müselmân olmayan kimse

7-Vehâbî derdmend miskîn hitâb eder sana söyler

Bu sırra vâsıl olmazdır müselmân olmayan kimse

320

8 + 8 = 16

1-Âciz kaldım bana meded âh dilimi vâh dilimi

Sabra ilâç bulamadım âh dilimi vâh dilimi

2-Başımdakın derim sana inanırsan kardaş bana

Hatâsını fehm eylemez âh dilimi vâh dilimi

3-Dost zâtına mazhar olan âşıklara sözüm benim

Âcizliğim yok gönlümde âh dilimi vâh dilimi

4-Yedi deniz mevci sırrın ayân eyler nihân etmez

Çârem yokdur nic’edeyin âh dilimi vâh dilimi

5-Ebsem olsa söylemese bu dil helâk olur yanar

Sırrın lübbün ayân eyler âh dilimi vâh dilimi

6-Nasîhatim kabûl etmez akl evinden durmaz kaçar

Akıl kabûl etmez bunu âh dilimi vâh dilimi

-Erenlerin gizli sırrın fâş eyleme tek dur derin

Aklım sözün hiç dinlemez âh dilimi vâh dilimi

8-Gülistânın bülbülüdür hâl ehline ma‘lûm bu söz

Hicâbından geçer söyler âh dilimi vâh dilimi

9-Her nefesde benim ile bil’olanın râzıdır bu

Bu ma‘nâyı açar durmaz âh dilimi vâh dilimi

10-Aşkdan gelir haber verir kabûl etmez aklım benim

Tevhid sırrın söyler durmaz âh dilimi vâh dilimi

11-Bir hurûfun bin ma‘nâsın kasd eder ki şerh eyleye

Lâzım mıymış bunu demek âh dilimi vâh dilimi

12-Ayrı değil gayrı değil ma‘lûm oldu hep neydiği

Tek durmaz tercümân söyler âh dilimi vâh dilimi

13-Akl evinde oturanlar hiç duymasa evlâ idi

Hiç gizlimiz ayân söyler âh dilimi vâh dilimi

14-Ehl-i tevhîd mertebesin ârif bilir âkil bilmez

Aklım ile cidâl eyler âh dilimi vâh dilimi

15-Vâhib Ümmî şühûdunun kelâmını dinler misin

Sabrı yokdur sabr edemez âh dilimi vâh dilimi

321

8 + 8 = 16

1-Anlar mısın dinler misin Hak kapısın açar tevhîd

Bu ma‘nâya şübhe yokdur dost kapısın açar tevhîd

2-Ma‘rifetin ma‘nâsında gizli haber budur bize

İnanmazsan gel gör imdi sır kapısın açar tevhîd

3-Bu kelâmı ben demezem şimden geri gam yemezem

Lâzım değil tekrâr demek aşk kapısın açar tevhîd

4-Peygamber’in cemâlidir gelip haber veren bize

İnanmayan münâfıkdır kenz kapısın açar tevhîd

5-Dört kitâbı vahy edenin ilhâmını dinler isen

Âşıkların gönl’evine nûr kapısın açar tevhîd

6-Sığınırız sana yâ Rab münâfıkdan sakla bizi

Âdetinde böyle Hakk’ın münâfıkdan kaçar tevhîd

7-Vâhib Ümmî şehâdetin ma‘nâsıdır söylediği

Mü’minin gönlü evine kendi nûrun saçar tevhîd

322

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-İstemem ben gayrısın fazlın bana ihsân yeter

Dört kitâbın ma‘nası fazlın bana Kur’ân yeter

2-“Lâm-elif lâ-raybe”den dersim veren sensin benim[227]

Ehl-i derdim derdime fazlın bana dermân yeter

3-Bana şâhid yetme mi dilimde esrârın senin

Gizli değil gün gibi fazlın bana ayân yeter

4-Kâl ü kıylden geçmişem sâfî mücerred âşıkam

Bildiğim budur benim fazlın bana seyrân yeter

5-Âlem-i ma‘nâ yüzü sırrında bir dîvâneyim

Ma‘nasın fehm etmeğe fazlın bana irfân yeter

6-Zât-ı Hakk’ın mazharının dâimâ zikri budur

Bî-nişân katındaki fazlın bana nişân yeter

7-Vâhib’in nâz ü niyâzı ma‘nada sensin hemân

“Lâ” demen bu tevhide fazlın bana vicdân yeter

323

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Gayrı yâr olmaz bize ehl-i safâ âşıklarız

Tamu nâr olmaz bize ehl-i safâ âşıklarız

2-Âlem-i bezm-i elestden söyleriz bu tevhidi

Aşk şarâbın içmişiz ehl-i safâ âşıklarız

3-“Küntü kenz”in vahdetinden cânıma budur nidâ

Şübhe yok şimden geri ehl-i safâ âşıklarız

4-Cân ilinden cânıma verdi safâ ol Mustafâ

Yetme mi şâhid bana ehl-i safâ âşıklarız

5-Gönlüme ilhâm olan ma‘nâ benim birdir hemân

İkilik yok arada ehl-i safâ âşıklarız

6-Gel temâşâ kıl bugün vechinde yârin nûrunu

Kıyl ü kâl lâzım değil ehl-i safâ âşıklarız

7-Derde dermân sıdka îmân bulduğum ma‘nâ budur

Vâhibî eyler hitâb ehl-i safâ âşıklarız

324

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Ey birâder şübhesiz zevkim benim irfândır

Aç gözün kaldır hicâbı ma‘nası vicdândır

2-Şâhidim fehm eyledim “ihdi sırâta’l-müstakîm”

Âşıkam hem sâdıkam vechin bana seyrândır

3-Ehline ma‘lûm durur ma‘nâ-yı mutlakdır bu söz

On sekiz bin âlemin içindeki erkândır

4-Gönlümü ma‘mûr eden tevhîd-i zâtın sırrıdır

Kokusu aşk gülünün âşıklara reyhândır

5-Dile gelmez söyleyeydim “küntü kenz”in varını

Âlem-i ma‘nâ yüzü zâtındaki devrândır

6-Anladım bildim demek akl-ı kasîrin fennidir

Âleme hükm eyleyen ol bir ulu sultândır

7-Nûr-ı Hak’dan dâd-ı Hak’dır dilimin şerh etdiği

Şübhesiz hakka’l-yakîn rûhumda ol pinhândır

8-Akl-ı kâsır anlamaz rûhun kemâlidir bu söz

Mustafâ zâtınd’olan ma‘nâya cân hayrândır

9-Derdmend miskîn Vehâbî aklı yok dîvânedir

Bu kelâmı anlayan gâfil değil insândır

325

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Hâlık’ı zikr eylemek derd ehlinin dermânıdır

Hâlık’ı fikr eylemek sıdk ehlinin îmânıdır

2-Söz budur ancak hemân lâzım değil gayrı kelâm

Hak Taâlâ sevgisi âşıkların bürhânıdır

3-Nûr-ı Hakk’ın mazharının dâimâ zikri budur

Bu kelâmın ma‘nası âşıkların irfânıdır

4-Âkil isen “lâ” deme tevhîd-i zâtın sırrına

Arş u kürs ü nüh-felek âşıkların seyrânıdır

5-Vâhib’in nutkundaki sırr-ı İlâhî remzidir

Aç gözün kaldır hicâbı ma‘nası vicdânidir

326

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Mü’minin zikr etdiği nûr-ı cemâlu’llâhdır

Mü’minin fikr etdiği nûr-ı kemâlu’llâhdır

2-Gayrıdan sâfî mücerred olduğum ma‘nâ budur

Anlamak bilmek hemân tevhîd-i zâtu’llâhdır

3-Nefsini fehm etdin ise ebter olmazdır sonun

Dilimin şerh etdiği nûr-ı kelâmu’llâhdır

4-Ârif olan böyl’olur bu tevhidin ahvâline

Kalbimin içind’olan ol “küntü kenz”u’llâhdır

5-Dilime Hak’dan gelen esrâr-ı aşkdır şübhe yok

“Urvetü’l-vüskâ” hakkı insânda sırru’llâhdır[228]

6-Taşra bakmaz ârif-i bi’llâh olan dost zâtına

Anladınsa “lâ” deme aşkdan selâmu’llâhdır

7-Gam yemen şimden geri buldum murâdı cân ile

Bî-nişân ü lâ-mekân zâtında seyru’llâhdır

8-Şerh olunmaz ma‘nası vicdândır gelmez dilime

Âşıka ihsân olan esmâ sıfâtu’llâhdır

9-Anladınsa Vâhibî nûr-ı hidâyetden haber

Halk işitmez ma‘nasın zikr-i hafiyyu’llâhdır

327

8 + 8 = 16

1-Ma‘nâ yüzün seyr eylemez su gibi akmayan kardaş

Aklı yokdur dîvânedir tevhîde bakmayan kardaş

2-Hakka’l-yakîn “lâ-raybe”nin enfüsüne ârif değil[229]

Îmân nûru çerâğını gönüle yakmayan kardaş

3-Çün ü çerâyı geçmedi “men aref” sırrın açmadı

Ol dost içün aşk zencîrin boynuna takmayan kardaş

4-Yarın anda fakîr olur ganî olmaz gâfil olan

Cân mülküne tevhîd nûrun bunda ol ekmeyen kardaş

5-Vâhib eydür korkudur bu kıyâmetde suâl olur

Evliyânın maârifin tâlibe çakmayan kardaş

6-Âyet ile hadîs ile müsebbitdir sözüm benim

Îmân donun giymez gider bu derdi çekmeyen kardaş

7-Vâhib Ümmî her cânibden söyler sana eyler hitâb

Erişemez bu tevhîde kanlı yaş dökmeyen kardaş

328

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Ma‘na yüzünden haber geldikçe can hayrân olur

Bu kelâmın ma‘nası derd ehline dermân olur

3-Tevhidin zâtından aldı-y-ise cânın revnakı

Bî-nişân u lâ-mekân zâtı ana seyrân olur

2-Derd ile feryâd edip ben nicesi zâr etmeyem

Bu muhabbet âteşiyle sîneler biryân olur

4-Gel nazar kıl “lâ” deme âriflerin esrârına

Sohbetinden âşıkın her söylenen irfân olur

5-Sen şefâat kılmaz isen cânımız bulmaz şifâ

Derdmend miskîn Vehâb’ın gözleri giryân olur

Dîvân’ın Michigan Üniv. (ABD) Nüshasından Bir Sayfa

329

Mefâîlün Mefâîlün Feûlün

1-Cemâlin mazharı insân değil mi

Senin zikrin bize Kur’ân değil mi

2-Gözüme görünen zâtın cemâli

Özünü bilmeyen hayvân değil mi

3-Cemâlinden bize budur nasîhat

Bu tevhîd ma‘nası îmân değil mi

4-Gözüme görünen aşkın safâsı

Senin zikrin bize irfân değil mi

5-Nice şâd olmasın cânım bu şevke

Sana mihmân olan hayrân değil mi

6-Dilim söyler canım dinler bu sırrı

Bunu inkâr eden şeytân değil mi

7-Bilikden geç Vehâbî fâriğ ol sen

Haber veren sana Lokmân değil mi

8-Gönülden gönüle yol var dediler

Bu cevher ma‘nası vicdân değil mi

9-Vehâbî Hâlık’ı birler ne gam yer

Hakîkat gayrısı yalan değil mi

330

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Zevk içün hem şevk içün âşıklara devrân gerek

Zâtını seyr etmeğe âşıklara bürhân gerek

2-Gıll u gışdan kalbimin âyînesin pâk etmeğe

Geçmeğe cümle hicâbdan mürşidin merdân gerek

3-Şeş cihâtın perdesinin gafletinden fâriğ ol

Aç gözün kaldır hicâbı düşdüğün ummân gerek

4-Rûhumun zevk-i kemâlinden sana budur hitâb

Sırr-ı hikmet mantıkından söyleyen irfân gerek

5-Zâhir etme bu kelâmın ma‘nasın eyle nihân

Bakdığınca her nazarda gördüğün Rahmân gerek

6-Anlayıp fehm etmeğe bu tevhidin ahvâlini

Bu vücûdun hânesi kardaş senin vîrân gerek

7-Zâhid inkâr etmesin gel ver haber sen Vâhibî

Bu kelâmın ma‘nası hem âyet-i Kur’ân gerek

8-Anlamak bilmek budur li’llâh ü fi’llâh hakkıçün

Aldığın mürşid yüzünden la‘l ile mercân gerek

9-Nûr-ı Hak’dan cânına budur hidâyet Vâhibî

Dört kitâbın ma‘nası cânında ol pinhân gerek

331

Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

1-Hak’ın zâtından in‘âmdır buna ihsân-ı aşk derler

Nihâyet yok dile gelmez buna destân-ı aşk derler

2-Bilirsen bildiğin terk et eresin “kâbe kavseyn”e[230]

Cemâlinin hitâbıdır buna Rahmân-ı aşk derler

3-Muhabbet olsa cânında komaz varlık gider tende

Gayrı hüküm olmaz bunda buna dîvân-ı aşk derler

4-Eğer zâhir eğer bâtın ikisin fehm eder âşık

Cemâlinden kemâlin gör buna seyrân-ı aşk derler

5-Ne aklım var ne fikrim var bunu söyler sana cânım

Gel imdi cân ile dinle buna perrân-ı aşk derler

6-Ne cismim var ne cânım var Hak’ın zâtında mahvem ben

Gönülde cûş eder her dem buna ummân-ı aşk derler

7-Ne şekkim var ne şübhem var imân buldum bu tevhîde

Gelir söyler hitâb eyler buna fettân-ı aşk derler

8-Dilinde benliği terk et bu tevhîde düşe cânın

Var ise dinle idrâkin buna irfân-ı aşk derler

9-Vehâbî nûr-ı a‘lâdan açar söyler bu tevhîdi

Göründü nûr-ı sâfîden buna bürhân-ı aşk derler

332

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-İkilik gâlib gelirse kemliğin ma‘nâsına

Ârif olan uymaz imiş İblis’in gavgâsına

2-Bir suâle bin cevâb vermen gerek ehl-i sücûd

Hangi esmâ illet oldu İblis’in da‘vâsına

3-“Lâ” demekden sakla cânım kıl hidâyet rûhuma

Mazhar etme yâ İlâhî İblis’in esmâsına

4-Vâhid ü Ferd ü Ahad’dan erdi câna vâridât

La‘net etsen sen ne dersin İblis’in hem-râzına

5-Gel temâşâ kıl bugün hüsn-i maârif sırrına

“Lâ” diyenler erişirler İblis’in na‘mâsına

6-Gönlümüz etmez kabûl eyler ibâ efsâneden

Câhil ü nâdân sunar der İblis’in me’vâsına

7-Vâhib’in rûhundadır gizli maârif remz eden

“Lâ” diyenler İblis imiş şi‘rimin mahlâsına

333

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Fazlına bel bağladım yâ Vâhid ü Ferd ü Ahad

Derdmendem yâ İlâhî derdime senden meded

Kâdir ü Hayyü’l-Ganî’sin fazlına yokdur aded

Cümlenin ma‘bûdu sensin dâimâ hatta’l-ebed

2-Okuram isminde “Bi’smi’llâhi’r-Rahmâni’r-Rahîm”

Zâhir ü bâtın Hüvel işde “sırâta’l-müstakîm”

Zikr ile fikr etdiğim sensin benim nûr-ı kadîm

Ey sıfâtındır sıfâtın “kul hüve’llâhu Ahad”

3-Kendi cânım zevkinin ahvâlidir zikr etdiğim

Zâtının envârıdır hakka’l-yakîn fikr etdiğim

Zikr-i kalbim vechinin esrârıdır şükr etdiğim

Gayrısı lâzım değil Bâkî’sin “Allâhu’s-Samed”

4-“Lem yelid” sensin okurlar ey “ve lem yûled” seni

Ver kerâmet dilime zikr eylesin dâim seni

Yâ İlâhî düşmüşem al elimi kaldır beni

“Lem yekün” zât ü sıfâtındır “lehû küfüven Ahad”

5-“Kâf” ile “nûn”dan yaratdın on sekiz bin âlemi

Anladım yokdan getirdin bu vücûda âdem’i

Sürelim hakka’l-yakînden işret ile bu demi

Kudretinle erbaîn günde tamâm oldu cesed

5-Ol zamânda lutf ile bir cevhere kıldın nazar

Hürmetine âlemi var eyledin kıldın nazar

Kim ana baş eğmediyse âkibet yoldan azar

Zâhir ol cevherden oldu cümle eşyâ vü aded

7-Seyyidin gönlünde Hak’dır Hak’dan özge nesne yok

Aç gözün kaldır hicâbı Vâhibî ma’nâya bak

Yâr ile yâr olmuşuzdur aramızda perde yok

Bu fakîrin hem dilinde her dem eydür yâ Ahad

334

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Ma‘nayı fehm etmeğe tevhîde düşmüş cân gerek

Tevhidi fehm etmeğe ummâna düşmüş cân gerek

2-Âlem-i gayb u şehâdet sırrının ilhâmıdır

Vechinin zâtındaki seyrâna düşmüş cân gerek

3-Aşk-ı deryâ-yı muhîtden âşıka budur cevâb

Şakıya bülbül gibi handâna düşmüş cân gerek

4-Ârife âr eyleme sor ma‘nadan versin haber

Noktayı fehm etmeğe vicdâna düşmüş cân gerek

5-Tevhidin ahvâlini fâş eyleme nâdâna sen

Açmağa genc-hâneyi irfâna düşmüş cân gerek

6-Rü’yetim ta‘bîrinin dinler misin esrârını

Zâtını zikr etmeğe îmâna düşmüş cân gerek

7-Dâd-ı Hak’dır şübhe yokdur ârifin nutkundaki

Tâlib olan dinleye vîrâna düşmüş cân gerek

335

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Âşık isen cân ile gel sevme sen evlâdını

Hasbeten li’llâh içün terk eyle sen ensâbını

Fâni kıl ol dost içün eğnindeki esbâbını

Hayli işdir ol kişi terk eylemek mu‘tâdını

2-Tâlib-i dîzâr isen etdim nasîhat ben sana

Eğri bakma doğru bak li’llâh içün gel sen bana

Lâyık olan bu-y-imiş arz etdiğim tevhîd sana

Hayli işdir ol kişi terk eylemek mu‘tâdını

3-“Lâ” deme zinhâr sakın ilhâm-ı Hak’dır sözümüz

Şübhesiz yokdur bizim sâfî mücerred özümüz

Hâlık’ı zikr eylemekdir alnımızda yazımız

Hayli işdir ol kişi terk eylemek mu‘tâdını

4-On sekiz bin âlemin içindeki vahdet budur

Vahdetin içindeki ma‘nâdaki vuslat budur

Dilimin şerh etdiği zâtındaki sohbet budur

Hayli işdir ol kişi terk eylemek mu‘tâdını

5-Enbiyâdan evliyâdan bunu sana söyleyen

İsm-i zâtdır gönlümüzü aşk ipine bağlayan

Nûr-ı Hakk’ın sevgisidir ciğerimiz dağlayan

Hayli işdir ol kişi terk eylemek mu‘tâdını

6-Sırr ile etdin nidâ gelsin kabûl eden kişi

Tâlib isen görüke kalbinde bu gizli işi

Kâl ü kıyl yok arada âşıkların budur düşü

Hayli işdir ol kişi terk eylemek mu‘tâdını

7-Bu kelâmı söyleyenler cümleden insân imiş

Ol Muhammed Mustafâ vechindeki hayrân imiş

Vâhib’e gayb ü şehâdet gün gibi ayân imiş

Hayli işdir ol kişi terk eylemek mu‘tâdını

8-Ârife bu söz yeter lâzım değil çok söylemek

Emr-i Hak’dır gayrısın fehm eyledim ketm eylemek

Câhile lâzım değil ma‘nâsını bunun demek

Hayli işdir ol kişi terk eylemek mu‘tâdını

9-Dediler çok söyledin ammâ sana budur cevâb

Zâkir olmazsan eğer gönlünde yokdur hiç sevâb

Vâhib Ümmî mantıkından yetme mi sana cevâb

Hayli işdir ol kişi terk eylemek mu‘tâdını

336

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Gönlüme her dem benim vechinde hayrândır gelen

Mu‘cizât tahtındaki hükm-ıssı sultândır gelen

2-Dilimin şerh etdiği “kul ındehû ümmü’l-kitâb”

Şübhe yokdur Hak bilir âyât-ı Kur’ân’dır gelen

3-Vâhid ü Ferd ü Ahad’dır sînemi çâk eyleyen

Cân içinde cânıma deryâ-yı ummândır gelen

4-Şâkirem hem zâkirem tevhîd-i zât şâhid bana

Gözlüye hiç gizli yok gün gibi ayândır gelen

5-Vâhib’in vahdetden alıp geldiği ma‘nâya bak

Hâlık’ım halk etdiği tevhîd-i irfândır gelen

6-Nice şerh etsin dilim bu tevhidin ahvâlini

Bî-nişân ü lâ-mekân zâtında pinhândır gelen

7-Gördüğüm ma‘nâ budur ayne’l-yakîn hakka’l-yakîn

Hak Taâlâ zâtının emrine fermândır gelen

8-Mahv u garkdan Vâhibî eyler hitâb âşıklara

Açılıp ol gül gibi verd ile handândır gelen

9-Vechinin âyînesi şâhid bana der Vâhibî

Tevhidin ma‘nâsının sırrına pinhândır gelen

337

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Çok yiyenler anladım insan değil hayvân imiş

Nefsine uyan kişiler câhil ü nâdân imiş

2-Âyetin mefhûmudur sırren sana yâd etdiğim

Bu kelâma “lâ” diyen İblis gibi şeytân imiş

3-Fâtiha vechinde “ihdinâ’s-sırâta’l-müstakîm”[231]

Nefsini fehm eyleyenler şübhesiz merdân imiş

4-Sırr-ı ekber vechinin âyînesinden bir haber

Mü’minem kalbim içinde ol bana bürhân imiş

5-Âlemü’l-gaybın sıfâtından sana budur cevâb

Arş u kürsî nüh-felek âşıklara seyrân imiş

6-“Lâ” demen “illâ”-y-içün tevhîd-i zâtın varına

Hâlık’ı zikr eyleyenler ma‘nada sultân imiş

7-Vâhibî aklın sana yâr olmamış anlar mısın

Bu kelâmı kim dediys’ayık değil mestân imiş

338

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Şâhid ol sen la‘net olsun münkirlik inkârına

İhtiyârıyla varır ol İblis’in nazârına

2-Anlamazdır dinlemezdir hak nedir nâ-hak nedir

Fısk içün her dem varır ol İblis’in nazârına

3-Münkirin inkârına irşâdı yokdur Hak bilir

Hak belâ versin anın ol cübbe vü dastârına

4-Bu kelâmı söyleyip söyletdiren nûr-ı İlâh

Lâyık olmazlar dedi dost zâtının dîzârına

5-“Lâm-elif lâ-raybe”den ma‘nâyı anla cân ile[232]

Tevhide bakan kişi bakmaz cihân ayyârına

6-Derdmend miskîn Vehâbî gayr-ı Hak’dan fâriğ ol

Dâd-ı Hak yok anla sen bu dünyanın cerrârına

339

8 + 8 = 16

1-Aşk akıla düşüceğiz akıl başdan gider imiş

Gerçek âşık olan kişi başda aklı n’ider imiş

2-Söyler cânım bu tevhîdin ma‘nâsının ahvâlini

Dost zâtını zikr eyleyen nûrdan şarâb içer imiş

3-Ayne’l-yakîn budur sözüm hakka’l-yakîn âşıklara

Tevhîd îmân getirenler akl evinden geçer imiş

4-Söz ma‘nâsı vicdânidir ârif gerek anlamağa

Dört kitâbın ma‘nâsını güneş gibi seçer imiş

5-“Küntü kenz”in gizli sırrı cism içinde nihân imiş

Zikr et Hakk’ı ey muttakî tevhîd anı açar imiş

6-Anlayana hakka’l-yakîn bu söz yeter pesdir hemân

Kim zikr eder dâim Hakk’ı şeytân andan kaçar imiş

7-Vâhib Ümmî maârifin ihyâsını söyler sana

Akl evinde oturanlar bu ma‘nâda nâçâr imiş

340

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Nefsini fehm eylemezsen bilmemekdir bildiğin

Aklı yok dîvânesin bil ağlamakdır güldüğün

2-Kendi taklîdin hicâb olmuş sana görmez gözün

Hak değil kuru hava dünyâda senin aldığın

3-Pîr yüzünden Vâhibi remzin rumûzun söyleyen

Hürmeti fevt eyleme îmân-ı kâmil bulduğun

341

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Ârifâne bir haber geldi sana zikr edeyim

Ma‘nasın fehm eyledim şimden geri şükr edeyim

2-Kâr ü kesbim her nefes yokluğun ma‘nâsıdır

Bulmuşam genc-hâneyi bu yokluğa fahr edeyim

3-Vahdetin zevkinden âhar yerde koma Vâhib’e

Akl evine kıl müyesser zâtını fikr edeyim

342

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Yârimin vechi bana bin türlü sûret gösterir

Aklım ermez neyleyem cismime ibret gösterir

2-Kalbimin âyînesinden cânıma verir safâ

Aklım idrâk eylemez zâtında hayret gösterir

3-Aşk elinden her nefes ben nice feryâd etmeyem

Cân içinde cânıma vicdân-ı halvet gösterir

4-Çekemezsin yürü var âşıkların berkdir yayı

Mazhar-ı zât olmağa gayrıdan uzlet gösterir

5-Sırr ile hâlen gelir remzin rumûzun keşf eder

Gayr-ı Hakk’ı gönlüme gör nice mihnet gösterir

6-Vechinin âyînesinden her nefes eyler nidâ

On sekiz bin âlemin içinde vahdet gösterir

7-Bu Vehâb Ümmî’yi siz kevn ü mekândan yoklaman

Bî-nişân ü lâ-mekân zâtını vuslat gösterir

343

8 + 8 = 16

1-Dervişlik dediğim ma‘nâ gayrısından uzlet ister

Gece gündüz dîzâr içün tevhîd ile sohbet ister

2-Gerçek âşık verir haber anlar mısın dinler misin

Eğer âbid eğer zâhid sâfî hemân cennet ister

3-Bu kelâmın sırrı cânda nihân durur ehli bilir

Bu tevhîde mazhar düşen dîzârından vuslat ister

4-Hiç bir kişi erişmedi taklîd ile bu menzile

Vâsıl olup ulaşmağa şeyh yüzünden halvet ister

5-Vâhib Ümmî bî-çârenin hiç “lâ” deme sen sözüne

Kul nefsini bilmesine yol erinden himmet ister

344

8 + 8 = 16

1-Geldiğin yeri bileydin akl evinden kaçardın sen

Dost elinden aşk camını sâfi nûrdan içerdin sen

2-Evliyânın zebânından Hâlık’ı zikr edeyidin

“Men aref”in ma‘nâsını güneş gibi açardın sen

3-Evliyânın katarına n’olaydın sen dirkeneydin

Yedi deniz dokuz sıfat eğlenmeyip geçerdin sen

4-Dört kitâbın ma‘nâsının ihyâsını diyem sana

Dost zâtının esrârını âşıklara saçardın sen

5-Vâhib Ümmî hitâb eyler ne der sana anlar mısın

Yer yüzünden gök yüzüne perrân edip uçardın sen

345

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Göreli vechin anın gayrıdan üryân olmuşam

İçeli aşk câmını gör nice mestân olmuşam

2-Vâhidiyyet bâğının bülbülüdür cânım benim

Açılıp ol gül gibi gör nice handân olmuşam

3-Câhil ü nâdân ne bilsin güftümün esrârını

Aşk elinden her nefes âlemde destân olmuşam

4-Âlem-i ma‘nâ yüzünden doğru geldim Hak bilir

Benliğimden geçmişem hâk ile yeksân olmuşam

5-Aşk-ı sâfîden gelipdir gönlüme bu vâridât

Şâhidim tevhîd-i zât deryâ-yı ummân olmuşam

6-“Küntü kenz”in vahdetinden içmişem peymâneyi

On sekiz bin âlemin içinde sultân olmuşam

7-Âlem-i gayb u şehâdet sırrının hem-râzıyam

Ol Muhammed Mustafâ nûrunda pinhân olmuşam

8-Mansûr olmayan kişi sırr-ı İlâhî söylemez

Gizli değil gün gibi gör nice ayân olmuşam

9-Bulmuşam genc-hâneyi der Vâhibî âşıklara

Hamdü-li’llâh çok şükür sâfî gülistân olmuşam

346

4 + 4 = 8 (5 + 3 = 8)

1-Gayrı murâddan geçmişem

Dervîşliğim yeter bana

Aşk şarâbını içmişem

Dervîşliğim yeter bana

2-Birliğini zikr ederin

Ululuğun fikr ederin

Ni‘metine şükr ederin

Dervîşliğim yeter bana

3-Şeyhin elini almışam

Tevhid gölüne dalmışam

Vechini cânda bulmuşam

Dervîşliğim yeter bana

4-Evliyâdan ayrılmazın

Hiç anlardan seçilmezin

Gizli durur açılmazın

Dervîşliğim yeter bana

5-Âşıkların kavli budur

Sâdıkların fi‘li budur

Hak’dan bize kısmet Hû’dur

Dervîşliğim yeter bana

6-Bir kelâmı şeş eyledim

Âşık gönlün hoş eyledim

Kaynayuban cûş eyledim

Dervîşliğim yeter bana

7-Bu menzile erişenin

Mertebesi dîzâr imiş

Vâhib eydür yüz aklığı

Dervîşliğim yeter bana

347

Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

1-Uyan gafletden ey gâfil namâzın vakti geç kaldı

Kulak tut cân ile dinle niyâzın vakti geç kaldı

2-Dedim sana inanmazsın unutdun ahd ü peymânı

Emîr hac gitdi sen kaldın Hicâz’ın vakti geç kaldı

3-Hevâ içinde sen ömrün geçirdin bilmedin kadrin

Mürebbin yok geçemezsin sırâtın vakti geç kaldı

4-Sana arz etdiğim ma‘nâ kelâmu’llâh içindedir

Şeyâtîne uyup yatma salâtın vakti geç kaldı

5-Vehâbî derdmend miskîn hitâbı nefsine eyle

Yüzün döndürme sen farzdan nisâbın vakti geç kaldı

348

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Küfrünü fehm etmeyen îmânı bilmez kandedir

Cân içinde cân ile sultânı bilmez kandedir

2-Anladım bildim diye da‘vâ-yı merd eden kişi

Ma‘naya ârif değil şeytânı bilmez kandedir

3-Tevhidin ahvâlini ma‘nâ-yı mutlak söylerin

Derdliye dermân olan Lokmân’ı bilmez kandedir

4-Bu cemâl-i aşk içinde gör neler söyler bu cân

Mustafâ vechindeki pinhânı bilmez kandedir

5-Dersini “lâ”dan alır “illâ”dan almaz, der haber

Evliyânın düşdüğü ummânı bilmez kandedir

6-Sözümüz hatm eyledik ayne’l-yakîn hakka’l-yakîn

Vâsıl-ı Hak olmayan Kur’ân’ı bilmez kandedir

7-Ma‘şuka âşık olan eyler şehâdet Hak içün

Cân Yusuf’un görmeyen seyrânı bilmez kandedir

8-Anladınsa tevhidi zann ü gümândan fâriğ ol

Hâlık’ı zikr etmeyen Sübhân’ı bilmez kandedir

9-Derdmend miskîn Vehâbî akl evinden söylemez

Şeş cihâtı geçmeyen Rahmân’ı bilmez kandedir

349

Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

1-Senin vechinden ey mahbûb şefâat ummağa geldim

Elim boşdur yüzüm kara şefâat ummağa geldim

2-Mücrim ü müflis âsîyem günâhıma nihâyet yok

Senin lutfundan ey mahbûb şefâat ummağa geldim

3-Aluban yabana atma kabûl eyle bizi lutf et

Senin fazlından ey mahbûb şefâat ummağa geldim

4-Benim nefsimdeki fi‘lim dile gelmez desem hergiz

Senin zâtından ey mahbûb şefâat ummağa geldim

5-Murâdın maksudun bizden dilendi Vâhibî Ümmî’ye

Senin rûhundan ey mahbûb şefâat ummağa geldim

350

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Nefsini fehm eylemezsen müstecâb olmaz duân

Nefsini fehm eyler isen müstecâb olur duân

2-Var ise aklın senin taklîdi ko tahkîki gör

Nefsin ıslâh olmayınca müstecâb olmaz duân

3-Rûh-ı kudsîden ibâdetdir sana kardaş bu söz

Aşka mazhar düşmeyince müstecâb olmaz duân

4-Kâdir ü Hayyü’l-Ganî’dir bunu ilhâm eyleyen

Akl evinden çıkmayınca müstecâb olmaz duân

5-Hikmet ile söylerin bu tevhidi hakka’l-yakîn

Zikr ile şükr olmayınca müstecâb olmaz duân

6-“Lâ” demezsen gel beri işde “sırâta’l-müstakîm”

Şeyhe hizmet etmeyince müstecâb olmaz duân

7-Âşıkam ma‘şûkdan aldım söylerem bu tevhidi

Aşk şarâbın içmeyince müstecâb olmaz duân

8-Sâlikem seyr eyledim ben bu vücûdum mülkünü

“Lâ” der isen tevhide sen müstecâb olmaz duân

9-Evliyânın tevhidi âşıkların mi‘râcıdır

Kâlini hâl etmeyince müstecâb olmaz duân

10-Ârife bu söz yeter lâzım değil gayrı kelâm

Hakk’a râhın varmayınca müstecâb olmaz duân

11-Derd-i-mend miskin Vehâbî dünyada yersen harâm

Gâfil olma aç gözün hiç müstecâb olmaz duân

351

4 + 4 = 8

1-Zikr edersen birliğini îmân sana yoldaş olur

Fikr edersen birliğini Kur’ân sana yoldaş olur

2-Ver salavât rûhuna sen göresin dîzârını

Ol şefâat sâhibi sultân sana yoldaş olur

3-Mahv u gark olur vücûdun ol vechinin envârına

Dört kitâbın ma‘nası ayân sana yoldaş olur

4-Âşıkların yolu budur sâdıkların dili budur

Eyyüb’e sen erdin ise dermân sana yoldaş olur

5-Nasîhatdır sözüm sana ayne’l-yakîn hakka’l-yakîn

Sen küfrünü bilmez isen şeytân sana yoldaş olur

6-Bu hitâbı dinleyenler âşıkların ervâhıdır

Hikmete mazhar düşersen Lokmân sana yoldaş olur

7-Hikmet ile söylediğim budur sana der Vâhibî

Dîzârına mazhar olan insân sana yoldaş olur

352

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-İblis’i görmez misin nâr-ı celâl üstündedir

Mustafâ Sultân’ı gör nûr-ı cemâl üstündedir

2-Kîn kibir buğz u hased tahtında bir dîvânesin

Özünü fehm eylemez Hakk’ı suâl üstündedir

3-Yâ ilâhî lutf edip bu zümreden kılma bizi

“Lâ” diyen bu tevhide cümle zevâl üstündedir

4-Şübhesiz budur cevâb ayne’l-yakîn hakka’l-yakîn

Enbiyâ vü evliyâ cümle kemâl üstündedir

5-Bir aceb sırdır bu sır kim ma‘nası vicdândır

Ârif-i bi’llâh olan gizli meâl üstündedir

6-Gizli değil gün gibi ma‘nâ-yı mutlakdır bu söz

Ehl-i tevhîd olmayan kuru hayâl üstündedir

7-İnşaallah gam yemen dilimdeki tevhîd-i zât

Zikr ile şükr eyleyen âb-ı zülâl üstündedir

8-Küfr ü zulmet sâhibinden gelmeye hergiz imân

Sorması lâzım değil anlar şimâl üstündedir

9-Mâsivâdan uzlet etmez açıla bu sır ana

Gelemez bu menzile mekr ile al üstündedir

10-Mustafâ sırrın ana açma gümândır göremez

Şâkidir saîd değil ceng ü cidâl üstündedir

11-Vâhibî söyler gelir aklın müheyyâsın ana

Akl evinde oturanlar kıyl ü kâl üstündedir

353

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Tevhidi fehm etmeyenler sâfi hayvândır hemân

Tevhidi fehm eyleyenler sâfi insândır hemân

2-“Lâ” diyen bu tevhide kimdir anı diyem sana

Tevhide ikrârı yok ol sâfi şeytândır hemân

3-Aşk ile ser-bâz olan âşıkların budur sözü

Ma‘naya ârif olanlar sâfi handândır hemân

4-Rûhumun keşf etdiği tevhîdimin ahvâlidir

Mâsivânın cümlesi âşıka zindândır hemân

5-Zât-ı Hak’dan gönül ırma der sana miskîn Vehâb

Âşıkın zikr etdiği ma‘nâda îmândır hemân

354

8 + 8 = 16

1-Tevhîd-i zâtın ma‘nâsı vicdân-ı hâlimdir benim

Söyleyip şerh etdiğim vicdân-ı kâlimdir benim

2-Hükm-i aşkın remzini ârif gerek fehm eyleye

Hikmetile söylediğim vicdân-ı dilimdir benim

3-Cân kulağın açmayınca hiç sem‘ine girmez sözüm

Bir Tanrı’ya doğru varan vicdân-ı yolumdur benim

4-Dört kitâbın tefsîrinin içindeki ma‘nâ budur

Kürs içinde arşa eren vicdân-ı elimdir benim

5-Vâhib Ümmî’ye “lâ” deme evliyâdan uyanmışdır

Âşıkların kokdukları vicdân-ı gülümdür benim

355

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Ehl-i Hakk’ın Hak’dan âhar bir dahi yokdur sözü

Sırr-ı hikmetden sana dinlendigör çokdur sözü

2-Anlamazsın neyleyem güftâr-ı aşkdan bir nefes

Nûr-ı Hak’dan gayrıya hiç bunların bakmaz gözü

3-Gayrıya meyl eyleyenler ahdine kılmaz vefâ

Cümleden hep bunların hiç sözünün yokdur yüzü

4-Ehl-i Hak olan kişiler buldular mi‘râcını

Gayrı yokdur arada hep bunların hakdır sözü

5-Vâhib Ümmî derdmendin hâlinin kâli budur

Ma‘naya gâfil olanlar göremez hergiz bizi

356

8 + 8 = 16

1-Bu dünyâya benim diyen gerçek değil yalancıdır

Bu dünyâda Hakk’ı kor da halkdan umar dilencidir

2-Ehl-i sûkun gizlisini derin sana anlar mısın

Biri birin sokup gezer bunlar hemân yılancıdır

3-Söylediğim ma‘rifetin ma‘nâsından cevâb budur

Dünyâ seven kişilerin kalbind’olan erincidir

4-Senin ile söyleşdiğim mahlûkâtın ahvâlidir

Dünyâ seven kişilerin yalancılık kazancıdır

5-Vâhib Ümmî nutkun senin ârif gerek anlamağa

Şeyâtîn’e la‘net demek ma‘nâ yüzü ilencidir

357

4 + 4 = 8 (5 + 3 = 8)

1-Bu dünyâyı sever iken

Yürü sen dervîş olmazsın

Bu dünyâyı komaz iken

Yürü sen dervîş olmazsın

2-Ma‘nâ yüzünde fakîrsin

Avlamış yaşlı çakırsın

Doğru söylesem kakırsın

Yürü sen dervîş olmazsın

3-Şerîatde hoş fakîsin

Tarîkatde hoş şakîsin

İblîs’in dolmuş okusun

Yürü sen dervîş olmazsın

4-Gelip birliğe bitmezsin

Doğruca yola gitmezsin

Şeyhin eteğin tutmazsın

Yürü sen dervîş olmazsın

5-Vâhib Ümmî bir kişidir

Sâfî hemân nûr kişidir

Peygamber’e yâr kişidir

Yürü sen dervîş olmazsın

358

4 + 4 = 8 (5 + 3 = 8)

1-Benliğini geçer isen

Gel imdi dervîş olursun

Cân gözünü açar isen

Gel imdi dervîş olursun

2-Çağlar su gibi akarsan

Gönül çerâğın yakarsan

Mürşide doğru bakarsan

Gel imdi dervîş olursun

3-Bu söylenen ma‘rifetin

Ma‘nâsıdır sana hitâb

Nefsin kabûl etdi ise

Gel imdi dervîş olursun

4-Hızr ile Mûsâ hâlidir

Benim sana zikr etdiğim

“Lâ” demezsen bu fi‘lime

Gel imdi dervîş olursun

5-Kıssadan hisse aldınsa

Ma‘nâ gölüne daldınsa

Bu sözde gerçek kaldınsa

Gel imdi dervîş olursun

6-İkiliği terk edersen

Erenleri fark edersen

Bir Tanrı’yı zikr edersen

Gel imdi dervîş olursun

7-Vâhib eydür hâk olursan

Tevhîd ile pâk olursan

Dîzâra müştâk olursan

Gel imdi dervîş olursun

359

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Âşıkam hem sâdıkam Sübhân’a verdim gönlümü

Cân içinde cân ile sultâna verdim gönlümü

2-Hû makâmından gelen esrâr-ı aşkdır cânıma

Hamdüli’llâh çok şükür Kur’ân’a verdim gönlümü

3-Zâtını fehm eyledim lâzım değil gayrı kelâm

Rûhumun nutkundaki irfâna verdim gönlümü

4-Her nefesde Hak bilir zikrimdeki nûr-ı İlâh

Vâhid’in emrindeki fermâna verdim gönlümü

5-Tâ ezelki ahdim üzre bulmuşam nakkâşımı

Âlem-i vahdetdeki Rahmân’a verdim gönlümü

6-Bu emânet nûrunu dellâla verdim satmağa

Müşteri tevhîd imiş alana verdim gönlümü

7-Enbiyâ nûrundan açdı câna râzın pâdişâh

Bülbülem ol güldeki handâna verdim gönlümü

8-Ehl içinde evliyâ mürşidim Ahmed’dir benim

Râh-ı Hakk’a azm eden kerbâna verdim gönlümü

9-Vâhib’e hakka’l-yakîn mürşid olan Hû’dur hemân

Rûhuma rahm eyleyen Rahmân’a verdim gönlümü

360

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Gâfil olma aç gözün ıslâh-ı nefs tevhîddedir

“Lâ” deme zinhâr sakın ıslâh-ı nefs tevhîddedir

2-Hayrı yokdur dinleme efsâneyi al dersini

Eğri bakma doğru bak ibret gözü tevhîddedir

3-Âlem-i gayb u şehâdetden haber budur sana

Dört kitâbın ma‘nası sırrı hemân tevhîddedir

4-Ârif oldum söylerem mi‘râcımın bir harfini

Enbiyâ vü evliyâ hep cümlesi tevhîddedir

5-Vâhib’in cismi değil aklı değildir söyleyen

Söyleyip söyletdiren fehm eyledim tevhîddedir

361

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Âşıkız hem sâdıkız aldanmazız efsâneye

Aşk şarâbın içmişiz yokdur kalem dîvâneye

2-Rûhuma sırren gelir eyler hitâb ol pâdişâh

Cânımız olsun fedâ ol gözleri mestâneye

3-Arş u kürs ü nüh-felek hükmündedir sen “lâ” deme

Âkil ermez Hak bilir sırrındaki pervâneye

4-Nûr ilinden zâhir oldu dilime güftâr-ı aşk

Ne desem hiç bilmezem ol dişleri dürdâneye

5-Zât-ı Hakk’ın nûrudur söyler gelir eyler sücûd

Cânımız teslîm bizim âlemde ol merdâneye

6-Söyleyip şerh etdiğim ümmü’l-kitâbın şerhidir

Aklın ermez yürü var fi‘lindeki kizbâneye

7-Gizli gencsin Vâhibî fehm eylemez gâfil seni

Tevhidin ma‘nâsını şerh eyleme bîgâneye

362

Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

1-Harâmından bizi saklar helâlinden verir Allah

Muhammed Mustafâ’nın gör kemâlinden verir Allah

2-Desem anlar mısın zâhid müsemmânın muammâsın

Münâfıka şeyâtînin zevâlinden verir Allah

3-Sıfât-ı nûr-ı mutlakdan görünmüşdür bize ma‘nâ

Bu tevhîdin sıfâtına cemâlinden verir Allah

4-Nasîbin kısmetin zâhid senin Firdevs-i a‘lâdır

Bize bu aşk-ı sâfînin zülâlinden verir Allah

5-Erişdim “kâbe kavseyn”e diye söyler Vehâb Ümmî[233]

Tecellînin tesellîsin visâlinden verir Allah

363

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Hâk içinde hâk olaldan mest ü hayrân olmuşam

Duyalı can zevkini gayrıdan üryân olmuşam

2-Aşk-ı sâfînin kelâmı sînemi çâk eyledi

Düşeli bu tevhide deryâ-yı ummân olmuşam

3-Âlem-i hayret makâmın geçdi cânım hâl ile

Bî-nişân ü lâ-mekân zâtında pinhân olmuşam

4-İhtiyârımla değildir söyleyip şerh etdiğim

Şübhesiz hakka’l-yakîn zâtında kurbân olmuşam

5-Mürşidim Ahmed yüzünden gördüğüm nûr-ı İlâh

Ol sebebden her nefes ben zâr ü giryân olmuşam

6-Aç gözün kaldır hicâbı gör neler söyler bu cân

Tâz’açılmış gül gibi vechinde handân olmuşam

7-Vâhib Ümmî ma‘şukundan aldığın söyler sana

Âteş-i aşk içre ben la‘l ile mercân olmuşam

364

8 + 8 = 16

1-Aç gözünü dinle beni gayrısından bezerim ben

Gayrısından bezmez isem çıkar yoldan azarım ben

2-Âşıklığın nişânesi kendi hâlin söylemekdir

Yaban yazı lâzım değil gönlüm evin gezerim ben

3-Sır haberin anlar isen diyem sana dinler isen

Bu tevhîdin ma‘nâsını aşkdan okur yazarım ben

4-Zebânımın söylediği ilhâmıdır İlâh’ımın

Sûret yüzünde kalmazın gönlüm evin düzerim ben

5-Vâhib Ümmî bu tevhîdin ihyâsını söyler sana

Aklım hem-râh olmaz bana ummânlarda yüzerim ben

365

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Yâ İlâhî görünen aşkın kemâlinden midir

Yâ İlâhî zikr olan vechin cemâlinden midir

2-Kendi zikrin ma‘nasın ben bilmezem sen ver haber

Vâsıl olan âşıkın nutku suâlinden midir

3-Ben beni fehm eyledim bir âcizem bî-çâreyem

Keşf olan nûr-ı siyâh a‘lâ celâlinden midir

4-Pâdişâhım lutfun ile gönlüm âbâd eylesen

Âlem-i ma‘nâ yüzü ayn-ı misâlinden midir

5-Çağırır cânım sana Yâ Hayy u Kayyûmu’s-Samed

İçdiğim âb-ı hayât zât-ı zülâlinden midir

6-Zikr-i adle mazhar etdin ârifin ervâhını

“Lâ” diyenler nûruna redd-i şimâlinden midir

7-Vâhib’in derdine dermân her nefes derdin senin

Bize ihsân etdiğin sırr-ı visâlinden midir

366

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Kim sana zâkir olursa gözleri giryân olur

Kim sana şâkir olursa ciğeri biryân olur

2-Cennetü’l-Firdevs’e bakmaz maksudu sensin hemân

Vechini kim gördü ise zâr ü zâr giryân olur

3-Vâhid ü Ferd ü Ahad’sın cân içinde şübhe yok

Sırrına kim erdi ise âkıbet üryân olur

4-Zâtını zikr eylemek in‘âm ü ihsândır bize

Kim seninle yâr olursa gönlü gülistân olur

5-Tayyib ü tâhir olan anlar bu remzi hâl ile

Kim sana cânın verirse zâtına fermân olur

6-İ‘tibârı mâsivânın gayr-ı Hak’dandır bize

Kim ana mazhar olursa câhil ü nâdân olur

7-İlm ile hilmin kemâli tevhidin esrârıdır

Fazlına kim erdi ise ma‘nada insân olur

8-Cümle mü’min fazlın ile emrine fermân senin

Kim sana kul oldu ise âleme sultân olur

9-Sormağa âr etdiler ma‘nâ-yı mutlakdan haber

Kim sana mihmân olursa sîreti îmân olur

10-Kâlini hâl etmeyen bilmez ibâdet nediğin

Kim sana yakîn olursa ameli Kur’ân olur

11-Zühd ü takvâ ameli Vâhib’e zâtındır senin

Kim sana hem-râz olursa aşk ile handân olur

367

8 + 8 = 16

1-Kalbini tâhir etmezsen tahâretin yokdur senin

Hayrın şerrin bilmez isen ferâsetin yokdur senin

2-Bin söylesem işitmezsin asamm olmuş sem‘in senin

Vatanını yoklamazsan ticâretin yokdur senin

3-Yedi bâtın içeriden söyler isem anlamazsın

Ahde vefâ eylemezsen ziyâretin yokdur senin

4-Dört kitâbın içindeki maârifdir söylediğim

Aşk şerbetin içemezsen harâretin yokdur senin

5-Vâhib Ümmî bilir seni sâfî hemân zühd ehlisin

Cezbe kılıp eylemeğe nezâretin yokdur senin

368

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Tâlib-i ilmem bugün bürhândan aldım dersimi

Hocamız vicdânidir Kur’ân’dan aldım dersimi

2-Fâil-i mutlakdan özge bir dahi maksûd yok

Ma‘na içre ma‘nada ummândan aldım dersimi

3-Anla sen diyem sana âriflerin hem-râzını

Çâryâr-ı pür-safâ Osmân’dan aldım dersimi

4-Hak Taâlâ dilime verdi kerâmet aşk ile

Söyleyip söyletdiren Sübhân’dan aldım dersimi

5-Görmemin bu tevhidi hakka’l-yakînden söylerem

Zâtının mir’âtıyam sultândan aldım dersimi

6-Hâlık’ım halk eyledi bu tevhidi kıldım beyân

Gizli değil gün gibi ayândan aldım dersimi

7-Gayrısın hiç bilmezem ben kendi hâlim söylerem

Derdime dermân eden Lokmân’dan aldım dersimi

8-Bu vücûdum varının ahvâlini şerh eylerem

Hâk içinde hâk ile yeksândan aldım dersimi

9-Demesi lâzım değil ehline ma‘lûmdur bu söz

Bu dimâğımdan çıkan reyhândan aldım dersimi

10-Dü cihâna aklım ermez ben sana verdim cevâb

“Lâ” demezsen gel beri Rahmân’dan aldım dersimi

11-Vâhidiyyet âleminden sana râzım söylerem

Evliyâ nutkundaki irfândan aldım dersimi

12-Âlem-i gayb u şehâdetden haber anlar mısın

Gece gündüz devr eden devrândan aldım dersimi

13-Şeş cihâtın perdesinden geçeli mestâneyem

Evliyâ rûhundaki pinhândan aldım dersimi

14-İhtisâr etdik kelâmı bir dahi söz kalmadı

Gayrısı lâzım değil Rahmân’dan aldım dersimi

15-Vâhibî söyler hitâb eyler sana anlar mısın

Bülbül olup güldeki handândan aldım dersimi

369

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Hak Taâlâ hürmetinden kimseler dûr olmasın

Yarın anda varıcak kabri anın nâr olmasın

2-Âhirin hayr olmağa hakka’l-yakîn budur duâm

Dilerim Hak’dan kim anın âhiri dar olmasın

3-Bize her kim “lâ” der ise hayr ile yâd eyleriz

Yanmasın yakılmasın yeri anın nâr olmasın

4-Zikr ile fikr et Hak’ı sen bilesin bu tevhidi

Bu vücûdun hânesi kardaş senin hâr olmasın

5-Bu kelâmın ma‘nası “kul ındehû ümmü’l-kitâb”[234]

Var ise şübhen senin gel sor nedir âr olmasın

6-Geç bu gaflet perdesinden bakagör dost vechine

Bî-vefâ dünyâ içün işin gücün zâr olmasın

7-Âşık isen gel beri sen sevme Hak’dan gayrısın

Derdmend miskîn Vehâbı gayrılar yâr olmasın

370

4 + 4 = 8 (5 + 3 = 8)

1-Oturursam kalkamazam

Âh kocalık vâh kocalık

Kalkar isem oturamam

Âh kocalık vâh kocalık

2-Az değildir sözüm çokdur

Gönlümde gayrısı yokdur

Nâ-hak değil sözüm hakdır

Âh kocalık vâh kocalık

3-Yerler sulanır yaşıma

Ağılar katar aşıma

Neler getirir başıma

Âh kocalık vâh kocalık

4-Uzun kıssadır tükenmez

Söyler sözünü sakınmaz

Dönüp ardına bakınmaz

Âh kocalık vâh kocalık

5-Öksürürsem sayrı eder

Bu başımı ağrı eder

Tevhîd beni doğru eder

Âh kocalık vâh kocalık

6-Bedenimde varlık komaz

Cismimde hiç erlik komaz

Bu kelâmı artık demez

Âh kocalık vâh kocalık

7-Söylenen sözü anlatmaz

Söylenen sözü dinletmez

Banlayam desem banlatmaz

Âh kocalık vâh kocalık

8-Büyük değil küçük eder

Bu gönlümü alçak eder

Çok söyledir yanşak eder

Âh kocalık vâh kocalık

9-Vâhib Ümmî hâlin söyler

Sâfî kendi yolun söyler

İlm-i hikmet dilin söyler

Âh kocalık vâh kocalık

371

4 + 4 = 8 (5 + 3 = 8)

1-Nic’edeyin neyleyeyin

Âh kocalık vâh kocalık

Derdim kime söyleyeyin

Âh kocalık vâh kocalık

2-Başım yasdıkdan kaldırmaz

Bir bir yanıma döndürmez

Cuma namâzın göndermez

Âh kocalık vâh kocalık

3-Varlık komadı düşürdü

Aklımı bilim şaşırdı

Kaynatdı beni taşırdı

Âh kocalık vâh kocalık

4-Çenem başın yağır eder

Kulaklarım sağır eder

Öksürükle öğür eder

Âh kocalık vâh kocalık

5-Okum atdı yayım yasdı

Gücüm üzdü ilğim kesdi

Yayım katı yüksek asdı

Âh kocalık vâh kocalık

6-Bu derdimin dermânı yok

Hiç aklımın fermânı yok

Bu gönlümün handânı yok

Âh kocalık vâh kocalık

7-Ârif olan anlar bunu

Âşık olan dinler bunu

Gâfil olan tanlar bunu

Âh kocalık vâh kocalık

8-Bu kelâmı çok söyledin

Ma‘nâsını çok söyledin

Yeter oldu çok söyledin

Âh kocalık vâh kocalık

9-Onat anla onat dinle

Vâhib Ümmî ne der sana

Şikâyeti yok gayrıdan

Âh kocalık vâh kocalık

372

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Kâl ü kıylden geçelim gel maksudun Allâh ise

Aşk şarâbın içelim gel maksudun Allâh ise

2-Ehl-i îmân “lâ” demez bu tevhidin ma‘nâsına

Zikr ile fikr etdiğin ayn-ı kelâmu’llâh ise

3-Gam yemezsin zerrece vesvâs-ı şeytândan ebed

Mürşidin hakka’l-yakîn nûr-ı Habîbu’llâh ise

4-“Küntü kenz”in vahdetinden giydik îmân hil’atin

Aldığın hem satdığın aşkdan selâmu’llâh ise

5-On sekiz bin âlemi günden ayân eyler sana

Düşdüğün deryâ senin tevhîd-i zâtu’llâh ise

6-Sâfi aşkın remzidir dilimde güftârım benim

Mangır etmez bakdığın gönlünde gayru’llâh ise

7-Vâhibî sırr-ı İlâhî’den haber ver âşıka

Yazılan vechindeki esmâ sıfâtu’llâh ise

373

8 + 8 = 16

1-Evvel sözümün ma‘nâsı bi’smi’llâhdan geliriz biz

Dört kitâbın ma‘nâsıyçün ilmu’llâhdan geliriz biz

2-Hem âşıkam hem sâdıkam temessüküm dilimdedir

Hamdülil’lâh şükür Hakk’a zâtullâhdan geliriz biz

3-İkilik yok birlikdeyem bulup duram maksûdumu

Aç gözünü dinlendi gör illa’llâhdan geliriz biz

4-Kavlim fi‘lime uymuşdur çıkıp durur “lâ” aradan

Zinhâr sakın “lâ” deme sen emru’llâhdan geliriz biz

5-Ârif olan her kim ise söyler gelir bu tevhîdi

Peygamberin hakkı içün aşku’llâhdan geliriz biz

6-Sözün var ise söylegil cevâbını verdim sana

Aramızda perde yokdur arşu’llâhdan geliriz biz

7-Anlar isen bu söz yeter lâzım değil gayrı kelâm

Dokuz göğü seyr eyleyip kürsü’llâhdan geliriz biz

8-Kim bize hem-râz olursa akîdesi nûrdan olur

Gam yemezin şimden geri fazlu’llâhdan geliriz biz

9-Kerem mürvet eyle kardaş gelip inâd etme bize

Aklın ermez bu tevhîde hayru’llâhdan geliriz biz

10-Bildiğimi dersem sana bildiğinden okunursun

Ehli bilir ancak hemân harfu’llâhdan geliriz biz

11-Sözün yüzün ardın bilen dahl eylemez âşıklara

Enbiyâdan doğru gelen feyzu’llâhdan geliriz biz

12-Ten gözüyle göremezsin can gözüyle gördüğümüz

Hem hâcıyız hem gâziyiz Beytu’llâhdan geliriz biz

13-Vâhib Ümmî yokluğunun varlığından söyler sana

Tevhîd bana şâhid yeter keşfu’llâhdan geliriz biz

374

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Yok mudur aklın senin ol kuru tâc neyler sana

Yok mudur fikrin senin ol kuru tâc neyler sana

2-Men aref ma’nâsının sırrına ârif olmadan

Bilmedin remzin rumûzun kuru tâc neyler sana

3-Sûret kılmaz nazar ol Hâlık u perverdigâr

Âyinen pâk etmeden ol kuru tâc neyler sana

4-Ârif-i billah olan âşıkların budur sözü

Menzile erişmeden ol kuru tâc neyler sana

5-Evvelâ lâzım olan kul nefsini bilmek gerek

Nefsini fehm etmeden ol kuru tâc neyler sana

6-Gayrıyı terk etmeden sen sûretin düzmek neden

Aklı yok dîvânesin ol kuru tâc neyler sana

7-Aklın ermez söylesem bu tevhîdin ma’nâsını

Nâkıs u gâfil iken ol kuru tâc neyler sana

8-Kalır ilme’l-yakînde ârif olmaz tevhîde

Mahzar-ı zât olmadan ol kuru tâc neyler sana

9-Çok dolaşdık irfâna söyledik remz eyledik

Rûhunu şâd etmeden ol kuru tâc neyler sana

10-Nefsini emmâreden kurtarmadan şeyhin senin

Farz u sünnet hiç değil ol kuru tâc neyler sana

11-Kavlin ile fi’lini fehmeylemezsin yürü sen

Anıniçün söylerin ol kuru tâc neyler sana

12-Key şakîsin lâ-sa’îdsin bir yaban hayvânısın

Bilmedin ardın önün ol kuru tâc neyler sana

13-Şeyh-i kâmil meclisinden dü cihânı geçmedin

Aşk şarâbın içmeden ol kuru tâc neyler sana

14-Lâ demek lâzım değildir tevhîdin ma’nâsına

Kendini fehm etmeden ol kuru tâc neyler sana

15-Âlem-i gayb u şehâdetden cevâb budur sana

Açmadan bâtın gözün ol kuru tâc neyler sana

16-Bu kelâmı söyleyen sâfî mücerred cân sana

Cânına ulaşmadan ol kuru tâc neyler sana

17-Söyledim şerh eyledim lutf ile incinme bana

Ben demek lâzım değil ol kuru tâc neyler sana

18-Âşık olmazsın gelip tevhîd-i zâtın dünyada

Mahzar-ı zât olmadan ol kuru tâc neyler sana

19-Binde birin bu sözün âkil gerek fehm eyleye

Başda akdin yoğıken ol kuru tâc neyler sana

20-Ehle göre Vâhibî nutkun senin âb-ı hayât

Aşk şarâbın içmeden ol kuru tâc neyler sana

375

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Gayrıdan dîzâr içün uryân eder tevhîd seni

İçirir aşkın meyin mestân eder tevhîd seni

2-Korkar isen gelemesen “ânestü nâran” seyrine[235]

Vâsıl-ı Hak olmağa kurbân eder tevhîd seni

3-Gâfil olma gözün aç eytdim nasîhat cân ile

Cümle âlem halkına destân eder tevhîd seni

4-Mürşidin irşâd eder gör uğradan bu menzile

Hâk içinde hâkile yeksân eder tevhîd seni

376

8 + 8 = 16

1-Ayân gelir gizli gider Âdem’deki bu sır nedir

Gizli gelir ayân gider Âdem’deki bu sır nedir

2-Bu tevhîdin suâlini hâl ehline sorarın ben

Gizli komaz hep bellidir öğümdeki irfân nedir

3-Anlamaz nâ-ehl olan remzin rumûzın neydiğin

Düşen çıkmaz kenârı yok âdemdeki ummân nedir

4-Cin kızından anası var babası cân kavmidir

Azdırır her dem gelir âdemdeki şeytân nedir

5-Bu tılsımı bağlayan üstâda aşk olsun derin

Rûhumu habs eyleyen cismimdeki zindân nedir

6-Ârif isen men aref sırrındaki ma’nâya sen

Evliyâ gönlündeki bu sürülen erkân nedir

7-Aç gözün kaldır hicâbı kendin idrâk eyle sen

Âdemin vechindeki ol derd ile handân nedir

8-Âşıkın mi’râcını dinler misin hakke’l-yakîn

Vechine mazhar düşen Âdem’deki insân nedir

9-Sırr-ı hikmet bâbının miftâhıdır Vâhibdeki

Vechine olan vekîl Âdem’deki bürhân nedir

377

4 + 4 = 8

1-Bu dünyâdan geçdin ise

Korkma ölmezsin ölmezsin

Aşk şarâbın içdin ise

Korkma ölmezsin ölmezsin

2-Şeyhin elin aldın ise

Nûr gölüne daldın ise

Bu menzile erdin ise

Korkma ölmezsin ölmezsin

3-Şeytân evin yıkdın ise

Gönül evin yapdın ise

Hakk’a doğru bakdın ise

Korkma ölmezsin ölmezsin

4-Şeş cihâtı geçdin ise

Men ‘aref istedin ise

Bu tevhîde düşdün ise

Korkma ölmezsin ölmezsin

5-Ölmezden ön öldün ise

Bunda nefsin bildin ise

Dostu sende buldun ise

Korkma ölmezsin ölmezsin

6-Birliğin zikr etdin ise

Varlığın fikr etdin ise

Ni’mete şükr etdin ise

Korkma ölmezsin ölmezsin

7-Şerîate girdin ise

Tarîkate erdin ise

Ma’rifeti buldun ise

Korkma ölmezsin ölmezsin

8-Ma’nâ yüzün anlar isen

Kulak tutup dinler isen

Hidâyete mazhar isen

Korkma ölmezsin ölmezsin

9-Nefis aşka vardın ise

Nefes aşkdan aldın ise

Vâhib aşkda kaldın ise

Korkma ölmezsin ölmezsin

378

4 + 4 = 8

1-Şeyhi bilmek ister isen

Gel halvete gir halvete

Şeyhi görmek ister isen

Gel halvete gir halvete

2-Zulmet ilini geçmeğe

Âb-ı hayâtı içmeğe

Men aref sırrın açmağa

Gel halvete gir halvete

3-Bu menzile erişelim

Peygambere buluşalım

Cemâliyle görüşelim

Gel halvete gir halvete

4-Tevhîmiz söyleyelim

Aşka gönül bağlayım

Dîdârında eğleyelim

Gel halvete gir halvete

5-Yarın anda hayrân olma

Şeytân ile yârân olma

Cehennemde nîrân olma

Gel halvete gir halvete

6-Aklını başını getir

Şeytânı aradan götür

Vâhib işlerini bitir

Gel halvete gir halvete

7-Vâhib eydür zikredelim

Birliğini fikredelim

Ni’metine şükredelim

Gel halvete gir halvete

379

4 + 4 = 8

1-Bu dünyâyı sever iken

Yürü sen dervîş olmazsın

Bu dünyâyı kovar iken

Yürü sen dervîş olmazsın

2-Ma‘nâ yüzünden fakîrsin

Doğru söylersem kakırsın

Evlemiş yaşlı çakırsın

Yürü sen dervîş olmazsın

3-Şerîatde hoş fakîsın

Tarîkatde hoş şakîsin

İblîsin dolmuş okusun

Yürü sen dervîş olmazsın

4-Gelip birliğe yetmezsin

Doğruca yola gitmezsin

Şeyhin elini tutmazsın

Yürü sen dervîş olmazsın

5-Eğri söbüce bakarsın

Kakırsın göğsün kakarsın

Kavın çakmağa çakarsın

Yürü sen dervîş olmazsın

6-Fakîri görsen saparsın

Gelse yanına depersin

İhsân kapısın kaparsın

Yürü sen dervîş olmazsın

7-Vâhib Ümmî Pîr kişidir

Hemân sâfî nûr kişidir

Peygamber yarı kişidir

Yürü sen dervîş olmazsın

8-Saçın sakalın tararsın

Okun ellerin ararsın

Nefsin murâdın edersin

Yürü sen dervîş olmazsın

9-Bu tevhîde inanmazsın

Gerçekleri tanımazsın

Vâhib Ümmî beğenmezsin

Yürü sen dervîş olmazsın

380

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Gâfil olma aç gözün aşk kendini eyler ayân

Keşf eder esrârını hep halka ol eyler beyân

2-Âşıkın ma’şûkdan âhar bir dahi maksûdu yok

Bildiğim budur benim aşk kendüyi etmez gümân

3-Bilmezem kimdir gelir her dem hitâb eyler bana

Kendim idrâk etmeği aşk aklıma vermez amân

4-Şâhidim nûr-ı ilâhî gam yemem şimden gerü

Tevhîdim hakdır benim aşk kendüyi etmez yalan

5-Kendi sırrın kendi söyler Vâhib’in yok kudreti

Ârif ol zikr et Hakk’ı aşk zâtını etmez nihân

381

8 + 8 = 16

1-Bu âlemin bozgunluğun ben bilmezem Allah bilir

Bu mahlûkun azgınlığın ben bilmezem Allah bilir

2-Geldim haber verdim sana kulluk tutar dinler misin

Cümle âlem şaşkınlığın ben bilmezem Allah bilir

3-Hikmetinden haber sorman yokdur cevâb kimse bilmez

Ol bir kâdir pâdişâhdır kendi işin kendi bilir

4-Ol Mehdî’nin doğmasını İsâ yere inmesini

Kıyâmetin kopmasını ben bilmezem Allah bilir

5-Hak eylediğin halk bilmez gâfil olma aç gözün

Yıkılmasın yapılmasın bu dünyânın Allah bilir

6-Ehl-i hikmet eydür sana hikmet sırrın ayân bana

Bu tevhîdin ma’nâsını ben bilmezem Allah bilir

7-Gizli sırrı ayân derin ma’nîsini beyân derin

Yedi iklîm dört köşedeye ben bilmezem Allah bilir

8-Kübrâ-yı âlem varlığı kadîm midir hâdis midir

Bu suâlin cevâbını ben bilmezem Allah bilir

9-Vâhib Ümmî her nefesde söyler sana budur sözü

Ol bâzarın ahvâlini ben bilmezem Allah bilir

382

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Sen seni bilmek dilersen işte uzlet gel beri

Sen seni bilmek dilersen işte halvet gel beri

2-Kâl u kıyl da‘vâsını terk edelim lâzım değil

Lâ demez isen tevhîde işte sohbet gel beri

3-“Lâm-elif lâ-raybe”nin tahtında bir dîvâneyin

Tevhîdim şâhid bana işte halvet gel beri

4-Âlemin gayb-ı sıfâtı “alleme’l-esmâ” imiş[236]

Ma’nisi hakke’l-yakîndir işde vahdet gel beri

5-Hak Taâlâ levhinin âyinesidir Vâhibî

Var ise ‘aklın senin işde vuslat gel beri

383

8 + 8 = 16

1-Hakk’ın zâtında mahbûbuz bize esmâîler derler

Hakk’ın zâtında mergûbuz bize esmâîler derler

2-Hak’dan gayrıdan kaçarız men aref sırrın açarız

Şarâben tahûr içeriz bize esmâîler derler

3-Yedi çarhı dolaşırız nefsimizle görüşürüz

Allah diyü avlaşırız bize esmâîler derler

4-Nefsimiz aşka veririz nefsimiz aşkdan alırız

Maksûdu aşkda buluruz bize esmâîler derler

5-Fakîr değiliz ganîyiz ilm-i hikmetin kânıyız

Ârifilerin handânıyız bize esmâîler derler

6-Yiğitbaşı’dır başımız şekerden tatlı aşımız

Peygamberdir yoldaşımız bize esmâîler derler

7-Gayrısından uzletdeyiz erba’înde halvetdeyiz

Vâhib eydür işretdeyiz bize esmâîler derler

384

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Ehl-i derdim şübhesiz dermânımı buldum bugün

Derdime dermân eden Lokmânımı buldum bugün

2-Vahy olan peygambere nûr-ı nübüvvet hakkıçün

Sadrımın içindeki imânımı buldum bugün

3-Gayrısı lâzım değil dinlediniz tevhîdimi

Mustafâ vechindeki seyrânımı buldum bugün

4-Şübheden azâd olaldan dilimin şükrü budur

Ma’nisi tevhîdimin Sübhân’ımı buldum bugün

5-Bende benlik kalmadı der Vâhib âşıklara

Ârifâna söz budur Rahmânımı buldum bugün

385

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Ey gönül gam yeme sen âlemlerin sultânısın

Rü’yetin Hak’dır senin peygamberin mihmânısın

2-Tevhîdin ahvâlini şerh eylegil şimden gerü

Cân içinde cân ile âşıkların handânısın

3-Dü-cihândan fâriğ oldun anladın sen nefsini

Gayrısı lâzım değil dîzârının hayrânısın

4-Anlayan âşıklara ma‘nâ-yı mutlakdır bu söz

Âlem-i gayb u şehâdet sırrının pinhânısın

5-Fâil-i mutlak sana keşf eyledi bu tevhîdi

Ehl-i derd olan kişinin derdinin dermânısın

6-Kalb içinde yetme mi tevhîd-i zât şâhid sana

Gizli değil gün gibi sâdıkların ayânısın

7-Câhil ü nâdân ne bilsin Vâhibâ sırrın senin

İlm-i hikmet ma’nîsinin şübhesiz ummânısın

386

8 + 8 = 16

1-Gel imdi Hakk’ı zikreyle Müslümân olmak istersen

Gel imdi Hakk’ı fikr eyle Müslümân olmak istersen

2-Buyurmuşdur Habîbullah bizim için bu ma’nâyı

Gel imdi fakra fahr eyle Müslümân olmak istersen

3-Dilim söyler cânım dinler bu tevhîdin müsemmâsın

Gel imdi varlığı yok kıl Müslümân olmak istersen

4-Sana aşk ilminin ebrârını söyler budur cânım

Gel imdi ârını terk et Müslümân olmak istersen

5-Nefsin bilen mü’‘min olur nefse uyan zâlim olur

Gel imdi hâk ile hâk ol Müslümân olmak istersen

6-Dedim sana inân bana nasîhatdir bu söz sana

Gel imdi geç riyâsetden Müslümân olmak istersen

7-Bu Vâhib Ümmi aşk dersin peygamberden alıp söyler

Gel imdi tevhîdi yeğ tut Müslümân olmak istersen

387

Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

1-Muhammed Mustafâ vechi cemâlindir senin yâ Rab

Muhammed Mustafâ sırrı kemâlindir senin yâ Rab

2-Senin lutfundan ihsândır dilim söyler bu tevhîdi

Gözüme görünen ibret hayâlindir senin yâ Rab

3-Dilim söyler bu ma‘nâyı hemân ârif bilir ancak

Gönülde cânımın zevki misâlindir senin yâ Rab

4-Ne hikmetdir ne ibretdir akıl ermez fikir yetmez

Benim nefsimdeki zulmet celâlindir senin yâ Rab

5-Budur ihlâsım ikrârım diye söyler Vehâb Ümmî

Haber veren bize cânda zülâlindir senin yâ Rab

388

8 + 8 = 16

1-Ey miskîn âdemoğlanı gâfil olma ölüm vardır

Cehenneme çeker seni sadrında bir zâlim vardır

2-Kendi pinhân fi’li a’yân tevhîdin bak göremezsin

Anın sırrın dirin sana kudretden dilim vardır

3-Evvel âhir âşıkların ma‘nîsinden nişân budur

Gam yemem şimden gerü bir Tanrı’ya yolum vardır

4-Ârif olan her kim ise lâ demezler bu tevhîde

Tâlib olan gelir kokar tâz’açılmış gülüm vardır

5-Vâhib Ümmî pîrinin irşâdını dinler misin

Boş değilim dopdoluyum yiyenlere balım vardır

389

Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

1-Bir misâfir âşıkam gitmez dilimden yâ Ahad

Bir misâfir sâdıka gitmez dilimden yâ Ahad

2-Câhil ü nâdân ne bilsin evliyâ şâkirdiyem

Hak derim Hak söylerim gitmez dilimden yâ Ahad

3-Âlem-i gayb u şehâdet sırrının ilhâmıdır

Lâ diyen tes’îd değil gitmez dilimden yâ Ahad

4-Enbiyâdan evliyâyı ayıran insân değil

Şakidir bildim anı gitmez dilimden yâ Ahad

5-“Alleme’l-esmâ” sıfâtıdır Hak’ın gör Vâhib’i[237]

Sûfiyem hem sâfiyem gitmez dilimden yâ Ahad

390

Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

1-Düzen sensin bozan sensin emir buyruk senin yâ Rab

Yakîn sensin yaban sensin emir buyruk senin yâ Rab

2-Senin vechinde âsiyim günâhım çok nihâyet yok

Yakıp varım kül eylemen emir buyruk senin yâ Rab

3-Benim fi’lim tamu olsun azâbından çıkarmazsan

Sana özrüm budur her dem emir buyruk senin yâ Rab

4-Senin kahrındaki lutfun erişmezse bu âsiye

Nic’etsin çâresi yokdur emir buyruk senin yâ Rab

5-Günâhımın nihâyeti dile gelmez desem vallah

Yüzüm yokdur niyâzım var emir buyruk senin yâ Rab

6-Nice bin yıl cehennemde döğünmez yansa isyânım

Benim fi’lim durur fi’lim emir buyruk senin yâ Rab

7-Günâhımın nihâyeti dile gelmez benim hergiz

Elim boşdur yüzüm kara emir buyruk senin yâ Rab

8-Küfr-i zulmet ne ki var cümlesi nefsimdedir yâ Rab

Senin adlin yakars’anı emir buyruk senin yâ Rab

9-Bu nefsinin tahsîlidir miskîn Vehhâb’ın çekdiği

Hidâyet ummağı kesmez emir buyruk senin yâ Rab

Küntü kenz: Gizli bir hazine idim, bilinmeyi diledim, sevdim, âlemleri yarattım.

Kâlû belâ: Evet dediler. A’raf/172.

Küntü kenz: Gizli bir hazine idim, bilinmeyi diledim, sevdim, âlemleri yarattım.

İnnâ fetahnâ: Biz sana doğrusu apaçık bir fetih verdik. Fetih/1.

Seb’a’l-mesânî: İki defa nâzil olan ve yedi âyetten ibaret bulunan Fâtiha sûresi.

Kâlû belâ: Evet dediler. A’raf/172.

Küntü kenz: Gizli bir hazine idim, bilinmeyi diledim, sevdim, âlemleri yarattım.

Küntü kenz: Gizli bir hazine idim, bilinmeyi diledim, sevdim, âlemleri yarattım.

Ânestü nâran: Ben bir ateş gördüm. Taha/10.

Fezkurûnî ezkurkum: Beni anın, Ben de sizi anayım. Bakara/152. Beyitte vezin bozuk.

Ellezî yüvesvisu: Ki o vesvese verir. Nas/5.

Küntü kenz: Gizli bir hazine idim, bilinmeyi diledim, sevdim, âlemleri yarattım.

Urvetü’l-vüskâ: (Tutunacak) sağlam ip. Lokman/22; Bakara/256.

Kâbe kavseyni ev ednâ:: İki yay miktarı, hattâ ondan daha az. Necm/9.

Küntü kenz: Gizli hazine.

Lâm elif. “lâ raybe fîh” Onda şüphe yoktur. Bakara/2.

Küllü la‘bin harâmün: Her oyun harâmdır.

Küntü kenz: Gizli hazine.

Küntü kenz: Gizli bir hazine idim, bilinmeyi diledim, sevdim, âlemleri yarattım.

Lâm elif. “lâ raybe fîh” Onda şüphe yoktur. Bakara/2.

İnnâ fetahnâ: Doğrusu biz sana apaçık bir fetih verdik. Fetih/1.

Lâm elif. “lâ raybe fîh” Onda şüphe yoktur. Bakara/2.

Lâm elif. “lâ raybe fîh” Onda şüphe yoktur. Bakara/2.

Andolsun ki biz insanı en güzel biçimde (ahsen-i takvîm) yarattık. Tîn/4.

Ve alleme âdeme’l-esmâe kullehâ: Allah, Âdem’e bütün eşyanın isimlerini öğretti. Bakara/31.

Lâm elif. “lâ raybe fîh” Onda şüphe yoktur. Bakara/2.

Lâm elif. “lâ raybe fîh” Onda şüphe yoktur. Bakara/2.

Lâm elif. “lâ raybe fîh” Onda şüphe yoktur. Bakara/2.

Urvetü’l-vüskâ: (Tutunacak) sağlam ip. Lokman/22; Bakara/256.

Lâm elif. “lâ raybe fîh” Onda şüphe yoktur. Bakara/2.

Seb’a’l-mesânî: Fâtiha sûresi.

“Ey Habibim! Sen olmasaydın bu kainatı halketmezdim.” Hadis-i Kudsî.

Lâm elif. “lâ raybe fîh” Onda şüphe yoktur. Bakara/2.

“indehu ummu’l-kitâb”: Ana kitap onun yanındadır. Ra’d/39.

“İndehu ummu’l-kitâb”: Ana kitap onun yanındadır. Ra’d/39.

Kâbe kavseyni ev ednâ:: İki yay miktarı, hattâ ondan daha az. Necm/9.

Kâbe kavseyni ev ednâ:: İki yay miktarı, hattâ ondan daha az. Necm/9.

“Sâdıku’l-va’du’l-emîn: Sözüne güvenilir, emin kişi. Hz. Peygamber.

Lâm elif. “lâ raybe fîh” Onda şüphe yoktur. Bakara/2.

Ve alleme âdeme’l-esmâe kullehâ: Allah, Âdem’e bütün eşyanın isimlerini öğretti. Bakara/31.

İnnâ fetahnâ: Doğrusu biz sana apaçık bir fetih verdik. Fetih/1.

“İndehu ummu’l-kitâb”: Ana kitap onun yanındadır. Ra’d/39.

“İndehu ummu’l-kitâb”: Ana kitap onun yanındadır. Ra’d/39.

“İndehu ummu’l-kitâb”: Ana kitap onun yanındadır. Ra’d/39.

Urvetü’l-vüskâ: (Tutunacak) sağlam ip. Lokman/22; Bakara/256.

Seb’a’l-mesânî: Fâtiha sûresi.

İnne rabbeke le-bi’l-mirsâd: Muhakkak ki Rabbin daima görüp gözetlemektedir. Fecr/14.

Seb’a’l-mesânî: Fâtiha sûresi.

Kâlû belâ: Evet dediler. A’raf/172.

“İndehu ummu’l-kitâb”: Ana kitap onun yanındadır. Ra’d/39.

Zâhid: Zühd A.

Lâm elif. “lâ raybe fîh” Onda şüphe yoktur. Bakara/2.

A’da: “Fazlına erdin Hak’ın sen aşk ile çâk ol yürü”.

Seb’a’l-mesânî: Fâtiha sûresi.

“İndehu ummu’l-kitâb”: Ana kitap onun yanındadır. Ra’d/39.

“İndehu ummu’l-kitâb”: Ana kitap onun yanındadır. Ra’d/39.

Seb’a’l-mesânî: Fâtiha sûresi.

Kâbe kavseyni ev ednâ:: İki yay miktarı, hattâ ondan daha az. Necm/9.

“İndehu ummu’l-kitâb”: Ana kitap onun yanındadır. Ra’d/39.

Kâbe kavseyni ev ednâ: İki yay miktarı, hattâ ondan daha az. Necm/9.

Kâbe kavseyni ev ednâ: İki yay miktarı, hattâ ondan daha az. Necm/9.

Kâbe kavseyni ev ednâ: İki yay miktarı, hattâ ondan daha az. Necm/9.

Kâbe kavseyni ev ednâ: İki yay miktarı, hattâ ondan daha az. Necm/9.

Urvetü’l-vüskâ: (Tutunacak) sağlam ip. Lokman/22; Bakara/256.

Urvetü’l-vüskâ: (Tutunacak) sağlam ip. Lokman/22; Bakara/256.

Seb’a’l-mesânî: Fâtiha sûresi.

Semme vechullah: Nereye dönerseniz Allah’ın yüzü oradadır. Bakara/115.

Seb’a’l-mesânî: Fâtiha sûresi.

Kâbe kavseyni ev ednâ: İki yay miktarı, hattâ ondan daha az. Necm/9.

Ve lekad kerremnâ benî âdeme. Ve andolsun ki; Âdemoğlunu kerem sahibi (şerefli) kıldık. İsrâ/70.

Tahte’s-serâ:Toprağın altında. Taha/6.

Urvetü’l-vüskâ: (Tutunacak) sağlam ip. Lokman/22; Bakara/256.

İnnâ fetahnâ: Doğrusu biz sana apaçık bir fetih verdik. Fetih/1.

Kâlû belâ: Evet dediler. A’raf/172.

Lahmüke lahmî: Etin etimdir. Hz. Alî Hakkında söylenen hadîs.

Urvetü’l-vüskâ: (Tutunacak) sağlam ip. Lokman/22; Bakara/256.

Ve nahnu akrebu ileyhi min habli’l-verîdi: Biz ona şah damarından daha yakınız. Kaf/16.

Ve mâ erselnâke illâ rahmeten li’l-âlemîn: Biz seni ancak âlemlere rahmet olarak gönderdik.”Enbiyâ/107.

Lâm elif. “lâ raybe fîh”: Onda şüphe yoktur. Bakara/2.

“hakkâ nedir” ibâresi tevriyeli olup “hakkânedir” şeklinde de okunmalıdır.

İndehu ummu’l-kitâb: Ana kitap onun yanındadır. Ra’d/39.

Kâlû belâ: Evet dediler. A’raf/172.

el-hükmü li’llâh: Hüküm Allah’ındır. Yûsuf/67.

“İndehu ummu’l-kitâb”: Ana kitap onun yanındadır. Ra’d/39.

Lâm elif. “lâ raybe fîh” Onda şüphe yoktur. Bakara/2.

Lâm elif. “lâ raybe fîh” Onda şüphe yoktur. Bakara/2.

Kâbe kavseyni ev ednâ: İki yay miktarı, hattâ ondan daha az. Necm/9.

Lâ fetâ illâ Alî lâ seyfe illâ Zülfikār: Ali’den başka er, Zülfikâr’dan başka kılıç yoktur!

İndehû ümmü’l-kitâb: Ana kitap zatının katındadır. Ra’d/39.

“hakkânedir” aynı zamanda “hakkâ nedir” şeklinde de okunmalıdır.

İnnâ fetahnâ: Doğrusu biz sana apaçık bir fetih verdik. Fetih/1.

Kâbe kavseyni ev ednâ: İki yay miktarı, hattâ ondan daha az. Necm/9.

Urvetü’l-vüskâ: (Tutunacak) sağlam ip. Lokman/22; Bakara/256.

“İndehu ummu’l-kitâb”: Ana kitap onun yanındadır. Ra’d/39.

Gücün üzme kolayına: Kolayına gücün üzme A.

Kâbe kavseyni ev ednâ: İki yay miktarı, hattâ ondan daha az. Necm/9.

Lahmüke lahmî: Etin etimdir. Hz. Peygamberin Hz. Ali için söylediği rivâyet edilen söz.

“İndehu ummu’l-kitâb”: Ana kitap onun yanındadır. Ra’d/39.

Seb’a’l-mesânî: Fâtiha sûresi.

İkrâ bi’smi Rabbik: Yaratan Rabbinin İsmi ile oku. Alak/1.

Seb’a’l-mesânî: Fâtiha sûresi.

“İndehu ummu’l-kitâb”: Ana kitap onun yanındadır. Ra’d/39.

Hakkâ: Hak A.

Leyse fi’d-dâri gayruhu’d-deyyâr: Evin içinde ev sahibinden başkası yoktur.

Lebbeyk: Kabul et.

İllâ men etâ’llâhe bi-kalbin selîm: Allah’a temiz bir kalble gelenden başka. Şuarâ/89.

Kâbe kavseyni ev ednâ: İki yay miktarı, hattâ ondan daha az. Necm/9.

Seb’a’l-mesânî: Fâtiha sûresi.

Kâlû belâ: Evet dediler. A’raf/172.

Lâm elif. “lâ raybe fîh” Onda şüphe yoktur. Bakara/2.

Urvetü’l-vüskâ: (Tutunacak) sağlam ip. Lokman/22; Bakara/256.

Bel hüm adall: İşte bunlar hayvanlar gibidir; doğrusu daha sapık ve şaşkındırlar. A’râf/179.

“İndehu ummu’l-kitâb”: Ana kitap onun yanındadır. Ra’d/39.

Ve alleme âdeme’l-esmâe kullehâ: Allah, Âdem’e bütün eşyanın isimlerini öğretti. Bakara/31.

Yatmandı kalk: Duymaz kulak Ş.

İnnâ fetahnâ: Doğrusu biz sana apaçık bir fetih verdik. Fetih/1

“Örgü” kelimesi muhtemelen “bukağı, köstek” mânâsına kullanılan bir isimdir. Örülmüş ip veya zincirden kinaye, mecâzen bağ manasına gelmektedir. Arapça akıl kelimesinin bir manâsı da “deveyi kösteklemek/bağlamak” demektir.

Lâm elif. “lâ raybe fîh” Onda şüphe yoktur. Bakara/2.

Urvetü’l-vüskâ: (Tutunacak) sağlam ip. Lokman/22; Bakara/256.

Lâm elif. “lâ raybe fîh” Onda şüphe yoktur. Bakara/2.

Kâbe kavseyni ev ednâ: İki yay miktarı, hattâ ondan daha az. Necm/9.

İhdinâ’s-sırâta’l-müstakîm: Bizi sırat-ı müstakîme (Hakikate erdiren yola) hidâyet et. Fatiha/6. /vechinde: vechindeki Ş.

Lâm elif. “lâ raybe fîh” Onda şüphe yoktur. Bakara/2.

Kâbe kavseyni ev ednâ: İki yay miktarı, hattâ ondan daha az. Necm/9.

“İndehu ummu’l-kitâb”: Ana kitap onun yanındadır. Ra’d/39.

Ânestü nâran: Ben bir ateş gördüm. Taha/10.

Ve alleme âdeme’l-esmâe kullehâ: Allah, Âdem’e bütün eşyanın isimlerini öğretti. Bakara/31.

Ve alleme âdeme’l-esmâe kullehâ: Allah, Âdem’e bütün eşyanın isimlerini öğretti. Bakara/31.

ŞİİR DİZİNİ

1-Evvel âhir nâs içinde kimse hâlim bilmez benim

İlm-i ledün zikr ederin kimse dilim bilmez benim

2-Rü’yetu’llâhım benim ta‘bîr eden ümmü’l-kitâb

Hamdülil’lâh cânıma zâtından ermişdir hitâb

3-Bize bizden göründü Hak koyaldan mâsiva’llâhı

Delîlim ism-i a‘zamdır inan bu sırra vallâhi

4-Zâhirim dört yâr iledir bâtınım Allâh ile

Tevhîdim hakdır benim bu âyet-i bürhân ile

5-Hak bizimledir bugün sanman bizi efsâneyiz

Aşk şarâbı içmişiz âlemde biz mestâneyiz

6-Bî-vefâ dünyâyı sevme ey gönül Allâh’ı sev

Birliğin zikr et anın rızkın veren sultânı sev

7-Ey gönül şâd ol bugün mürşid-i kâmil devridir

Tevhîdin hâsdır senin insân-ı kâmil devridir

8-Tende zâhir canda zâhir ol mâhı gördü gözlerim

Âşıka mihmân olan ol şâhı gördü gözlerim

9-Halka nasîhat gerekdir gizli irfân istemez

Aşka hem-râz olmağa zikrinde bürhân istemez

10-Ehl-i derd olan kişi derdine dermân istemez

Maksûdu Hak’dır anın gayrıdan îmân istemez

11-Dânâ âkil olan âşık erteye nân istemez

Cennet-i a‘lâda ol hürî vü gılmân istemez

12-Hâlık’ ı zikr eylemek derd ehline dermân-imiş

Şâhidim nûr-ı İlâhî tevhîdim bürhân imiş

13-Âh edersem bir nefes kevn ü mekân oda yanar

Vâh edersem bir nefes cism ü duhân oda yanar

14-Dost cemâli şem‘idir bu cânı hayrân eyleyen

Vuslatın envârıdır bu derde dermân eyleyen

15-Gâh olur aşk-ı ilâhîden bize ilhâm olur

Gâh olur vuslat kelâmından bize vicdân olur

16-Ene’l-Hak sırrını dinle bugün nûr-ı tecellâdan

Okundu hikmet esrârı bugün zât-ı tesellâdan

17-Gâfil olma aç gözün mekkâr-ı şeytân sendedir

Lâ deme bu tevhîde sehhâr-ı şeytân sendedir

18-Bu tevhîdi onat anla eğer insân isen insân

Bu tevhîdi anlamazsın eğer şeytân isen şeytân

19-Hak’ın katında kâimdir namâzımı kılan kimse

Hak’ın katında dâimdir namâzımı kılan kimse

20-Şeyh-i kâmil her kim ise dervişinden bellidir

Ben sana verdim haber ol sohbetinden bellidir

21-Geldiğim yeri sorarsan bismi’llâhdan gelirim ben

Gayrı kelâm lâzım değil ismi’llâhdan gelirim ben

22-Durduğum oturduğum yerler benim gülzârdır

Ma‘nasın fehm etdin ise âşıka dîzârdır

23-Evliyâdan kuşanmışam kuşağı

Tevekkülden yakıp devrin çerâğı

24-Bunda gider gelir çokdur yalan dünyâ derler buna

Lutfu yokdur kahrı çokdur vîrân dünyâ derler buna

25-Pâdişâhdır kimse girmez işinin arasına

Ol kerîmdir varıgör bakmaz yüzün karasına

26-Müşteriysen gel beri la‘l-i Bedahşân cândadır

Dört kitâbın ma‘nası âyât-ı Kur’ân cândadır

27-Hâlık’ı zikr eyleyenler ma‘nâda hayrân olur

İçine âteş düşer ol gayrıdan üryân olur

28-Nefsini fehm eyleyenler ma‘nâda insân imiş

Nefsini fehm etmeyenler gâfil ü nâdân imiş

29-Hak’ın ol künh-i zâtından olupdur enbiyâ peydâ

Nebîler nûru varından olupdur evliyâ peydâ

30-Münezzeh zâtın emvâcı ne ma‘nâdır eder peydâ

Ne Hâlıkdır ne mahlûkdur haber ver sen neden peydâ

31-Tevhidin ma‘nâsına ârif değil nakkâllar

Kîn kibir buğz u hased yükün çeker hammâllar

32-Münkirin gönlü evinde her nefes şeytân yatar

Miskinin gönlü evinde dâimâ îmân yatar

33-Cânım eydür bu tenime seni kor da giderin ben

Aşk şarâbın dost elinden sâfî nurdan içerin ben

34-Nefsini fehm eyleyenler kâmil-i insân olur

Nefsini fehm etmeyenler câhil ü nâdân olur

35-Gökde uçardım her nefes kavlimde noksân olmasa

Göğü geçerdim her nefes fi‘limde isyân olmasa

36-Gör e gör e şol aşkı ol Âdem’e uğramış

Ol Âdem’in yaşını yerde mercân eylemiş

37-Ârifin kalbi içinde Arş-ı Rahmân gizlidir

Katrenin içinde ol deryâ-yı ummân gizlidir

38-Düş ilinde gezer iken beni gördüm pîr olmuşun

Hamdülil’lâh şükür Hakk’a hemân sâfî nûr olmuşun

39-Yanmışın yakılmışın tevhîd ile kâl olmuşun

Göremez a‘mâ beni sâfî hemân hâl olmuşun

40-Yârimin vechi beni gör nice hayrân eyledi

Gayr-ı Hakk’ın cümlesinden nice üryân eyledi

41-Bir acâyib şehre vardım mahlûkunu deli gördüm

Sevdikleri dünyâ imiş kulûbların ölü gördüm

42-Dört kitâbın ma‘nası tevhîd-i zâtu’llâhdır

Ey birâder mazhar-ı nûr-ı habîbu’llâhdır

43-Ben dediğim anlar mısın

Çatal kazık girmez yere

Kulak urup dinler misin

Çatal kazık girmez yere

44-Bir suâlim vardır size can gözünden bakan kimdir

Âşıkların gönl’evine aşk çerâğın yakan kimdir

45-Bî-nişânın sırrın açma müddeîler duymasın

“Küntü kenz”in zâtın açma müttakîler duymasın

46-Bugün zât-ı İlâhîden hitâb oldu bize dostlar

Açıldı âyet-i bürhân ayân oldu bize dostlar

47-Bugün cân-ı cihân içre fenâdan özge âlem yok

Bi-hamdi’llâh şükür Hakk’a gınâdan özge âlem yok

48-Aç değilem dervişem gönlüm gözüm tokdur benim

Gayr-ı Hakk’ın sevgisi gönlümde hiç yokdur benim

49-Zâkiriz zikr eyleriz biz evliyâ şâkirdiyiz

Birliğin fikr eyleriz biz enbiyâ şâkirdiyiz

50-Gayrı devlet istemem tevhîd yeter devlet bize

Gayrı izzet istemem tevhîd yeter izzet bize

51-Fâtiha’yı gördün ise

Korkma ölmezsin ölmezsin

Fâtiha’yı bildin ise

Korkma ölmezsin ölmezsin

52-Pareye atma kendini ol kuru tâc neyler sana

İnkâra atma kendini ol kuru tâc neyler san

53-Ehl-i aşk âşıkların sırrı “Ene’l-Hak”dan gelir

Bu hidâyet cevheri rûh-ı izâfîden gelir

54-Mürşidi bilmek dilersen dervişinden bellidir

Sırrını bilmek dilersen tevhidinden bellidir

55-Ârifi bilmek dilersen dervişinden bellidir

Dervişin bilmek dilersen cünbüşünden bellidir

56-Âleme geldin bugün sor mürşide hâlin nedir

Aç gözün kaldır hicâbı tende bu cânın nedir

57-Cemâl-i Hakk’a ermezsen yârın mahşerde fâsıksın

Kemâl-i zâta ermezsen kuru gavgâya fâsıksın

58-Şerîata girdim diyen

Tarîkata erdim diyen

Dost cemâlin gördüm diyen

Halk aybını görmez olur

59-Evvel bu aşkın âletin

Zâhid niçün inkâr eder

Sırr ile aşkın hâletin

Zâhid niçün inkâr eder

60-Bir suâlim vardır size evvel aşka uyan kimdir

Cân içinde gizli sırrı ihfâ ile duyan kimdir

61-Elif ile bâ’dan he’yi fark eyleyen gelsin beri

Benliğini terk eyleyip Hakk’ı bilen gelsin beri

62-Âşıkların ma‘nâsın buldum bu cân içinde

Bu cevheri söyleyen gizli irfân içinde

63-Cîfe-i dünyâya bakma ey gönül Allâh’a bak

Cân u başı terk edip âyetdeki ma‘nâya bak

64-Vuslata ermek dilersen cân içinde câna bak

Aç gözün kaldır hicâbı âlem-i kübrâya bak

65-Her nefes yâd etdiğim dostlar benim Allâh içün

Yanuban yakıldığım sâbit benim Allâh içün

66-Mâsivâdan uzlet et bu sendeki envâr içün

Kalbini gel zâkir et bu sendeki ma‘nâ içün

67-Mâsivâ sevdâsına vermen gönül âgâh olun

Cânı başı terk edip dost yoluna hem-râz olun

68-Anlayan âşıklara halvet safâ meydânıdır

Düşmeyen bilmez bunu hâlen vefâ meydânıdır

69-Âşık olan kişinin zikr etdiği Kur’ân olur

Vâhid ü Ferd ü Ahad sırrındaki ummân olur

70-Kimse bilmez hâlini sen âlem-i hayretdesin

Aç gözün kaldır hicâbı âlem-i vahdetdesin

71-Melek iken hatâ etdim anınçün olmuşam merdûd

Bu la‘net ismini çekdim anınçün olmuşam merdûd

72-Yere göğe sığmayanı bende imiş buldum ahî

Aşk bâğının bülbülüyem gördüm gülü geldim ahî

73-Tıfl-ı ma’nâ gelir her dem îmân sözün söyler bana

Dili Hakk’ın zikrin okur bürhân sözün söyler bana

74-Münkir olan câhile bir bir melâl eksik değil

Gayr-ı Hak’dan cânına bir bir celâl eksik değil

75-Yokluğun ma‘nâsını fehm eyledim dîzâr imiş

Rûhuma lâyık olan zâtındaki bâzâr imiş

76-Mürşid olan tâlibe şevkin nişân vermek gerek

Ol hicâbdan geçirip zevkin nişân vermek gerek

77-Ehl-i inkâr meclisinde okuman esrârımı

Câhil ü nâdân içün harc eylemen güftârımı

78-Gel ey yâr isteyen yârân bulundu

Anın vechindeki seyrân bulundu

79-Düşelden bu hâle ol cânı buldum

Anın zikr etdiği Kur’ân’ı buldum

80-Mâsivâdan uzlet etsin bâkî yârân isteyen

Kalbini pâk eylesin âyîn ü devrân isteyen

Zâtını zikr eylesin in‘âm u ihsân isteyen

Doludur dil cür‘adânı gelsin esrâr isteyen

81-Bizi gelip irşâd eden ehl içinde er kişidir

Hak’dan alıp bu tevhîdi bize veren nûr kişidir

82-Aç gözün kaldır hicâbı sende gayru’llâhı gör

“Lâm-elif Lâ-raybe”den tevhîd-i zâtu’llâhı gör

83-Benliğini geçmez isen

Yürü sen dervîş olmazsın

Can gözünü açmaz isen

Yürü sen dervîş olmazsın

84-Gelindi cân ile zikr et de Lâ ilâhe illallâh

Gelindi cân ile fikr et de Lâ ilâhe illallâh

85-Dört kitâbın evveli gönlümde bismillâhdır

Besmele bâbındaki nokta ayân Allâh’dır

86-Şeytân kovsa da yetişmez doğru yola gidenlere

Îman Kur’ân yoldaş olur şeyh ardınca uyanlara

87-Âşıkın ervâhı sensin yâ Muhammed Mustafâ

Hak Taâlâ vârisisin yâ Muhammed Mustafâ

88-Cânımın cânânı sensin yâ Muhammed Mustafâ

Sıdkımın îmânı sensin yâ Muhammed Mustafâ

89-Cümle ervâhın cemâl-i zâtısın ey pâk-i dîn

Şübhemiz yokdur bizim ey âyet-i bürhân-ı dîn

90-Cümlenin maksûdu sensin yâ Muhammed Hak bilir

Âşıkın ma‘şûku sensin yâ Muhammed Hak bilir

91-Yâ Muhammed her nefes dîvâneler hayrân sana

Hamdülillâh çok şükür bu cânımız mihmân sana

92-Âşıkın sensin muîni yâ Muhammed yâ Ali

Sıdkımın sensin delîli yâ Muhammed yâ Ali

93-Anla sen ey cân bugün vechinde pinhân Mustafâ

Söyle nûrundan eser sırrında pinhân Mustafâ

94-Ay cemâlindir senin “Lâ seyfe illâ Zülfikâr”

Dost kemâlindir senin “Lâ seyfe illâ Zülfikâr”

95-Bugün meydân-ı aşk içre imâm oldum uyan gelsin

Geçip nâmûs u ârından cana başa kıyan gelsin

96-Ben ol keşf-i İlâhî’yem yalansın sen diyen gelsin

Hak arşında Süleymân’am nâ-haksın sen diyen gelsin

97-Bu aşkın cür‘asın cândan içen âşık bugün gelsin

Münâfıklar atar sengi bu hicrâna döyen gelsin

98-Merâtib seyrin istersen gel esmâdan haberdâr ol

Ere gör “Kâbe kavseyn”e ev ednâ’dan haberdâr ol

99-Gel âşık mekre aldanma bu esmâdan haberdar ol

Murâdın sırr-ı zât olsun müsemmâdan haberdâr ol

100-Fenâfi’llâh makâmında kalan deyyâra den gelsin

Bu sırra müstemi‘ olsun evliyâ nediğin bilsin

101-Anladınsa nefsini ahdine ikrâr eyledin

Bilmedinse nefsini ahdinde noksân eyledin

102-Kişi hâk olmak gerek Hakk’ın kelâmın söyleye

Fi‘li pâk olmak gerek zikrin devâmın söyleye

103-İkilikden geçmeyince vahdete ermez gönül

Kâl ü kıylden geçmeyince vahdete ermez gönül

104-Tâ ezelden gelmişiz ahd ile âmân üstüne

Hamdülillâh ârifiz tevhîd-i îmân üstüne

105-Kalb içinde secde kıldım hâk olan hâk üstüne

Gayrıyı nakş etmeziz bu pâk olan pâk üstüne

106-Tâ ezelden aşk ile biz yana gelmişlerdeniz

Cân u başı terk edip kurbâna gelmişlerdeniz

107-Tâ ezelden aşk ile bürhâna gelmişlerdeniz

Zâtını zikr eyleyi Kur’ân’a gelmişlerdeniz

108-Vâhid ü Ferd ü Ahad’sın cân içinde şübhe yok

Sırrına kim erdi-y-ise âkibet üryân olur

109-Zikrimiz tesbîhimiz tevhîd-i zâtındır senin

Okunan envâr-ı Hak ma‘nâda zâtındır senin

110-Aşkına düşen senin bu âleme rüsvâ imiş

Anladım hâlen bunu âdemd’olan sevdâ imiş

111-Cemâlin şem‘-i nûrundan görünen ayn-ı zâtındır

Bu mir’ât-ı mücellâdan görünen ayn-ı zâtındır

112-Bize zâtın kemâlinden inâyet eyle yâ Rabbî

Habîbin Mustafâ hakkı hidâyet eyle yâ Rabbî

113-Bizim Firdevs-i a‘lâmız celâlindir senin yâ Rab

Bu sırra düşmeyen bilmez dîzârındır senin yâ Rab

114-Zâtına hayrân olan zann ü gümânı neylesin

Sırrına hem-râz olan bâğ-ı cinânı neylesin

115-Didârın nûruna yâ Rab bu cân mest ü harâb oldu

Okundu hikmet esrârı yazıldı bir kitâb oldu

116-Cümle âlem zâtına yâ Rab senin hayrândır

Âşıkın zikrindeki vechindeki Kur’ân’dır

117-Fazlına bel bağladım yâ Rab senin dört yâr ile

Yâ İlâhî kıl hidâyet âyet-i bürhân ile

118-Âlemü’l-gaybın cemâli sırrının evlâdıyız

Biz Muhammed Mustafâ envârının emvâcıyız

119-Zikrimiz tesbîhimiz tevhîd-i irfân sırrıdır

Düşmeyen bilmez bunu âyât-ı Kur’ân sırrıdır

120-Âşıkam hem sâdıkam vechinde bürhândır gelen

Ben anın mir’âtıyam âyât-ı Kur’ân’dır gelen

121-Gevher-i sıdk u safâ sırrında hayrânem bugün

Vâhid ü Ferd ü Ahad nûrunda mihmânem bugün

122-Bi-hamdi’llâh bu tevhîd-i sülûküm evliyâdandır

Bu sırra düşmeyen bilmez kemâlim enbiyâdandır

123-Yâr ile yâr olmuşuz esfeld’olan bilmez bizi

Şimdi bir âlemdeyiz kesretd’olan bilmez bizi

124-Bize ta‘n eyleyen zâhid bu sırrın hikmetin bilmez

Anın sâfî değil kalbi bu devrân vahdetin bilmez

125-Mazhar-ı âyât-ı Kur’ân olduğum mudur suçum

Ârif-i esmâ-i Rahmân olduğum mudur suçum

126-Ehl-i tevhîd olmayan Hakk’ın sıfâtın bilmedi

Ehl-i vahdet olmayan rûhun hayâtın bilmedi

127-Bî-vefâ dünyâdan el çek ey gönül hâk ol yürü

Gayrısı lâzım değildir bir yüzü pâk ol yürü

128-Safâ-yı kalbe ermişler göçer gördüm bu âşıklar

Hak arşında Süleymân’dır uçar gördüm bu âşıklar

129-Câhil ü nâdân ne bilsen tevhidin ma‘nâsını

Zâhid-i hod-bîn ne bilsin âyetin ma‘nâsını

130-Fenâ bir özge meydândır buna düşen olur hayrân

Görür yârin cemâlini didârını eder seyrân

131-Fâil-i mutlak bugün bil sendedir hakka’l-yakîn

Vâhid ü Ferd ü Ahad bil sendedir hakka’l-yakîn

132-Âşık isen gel beri cân ile cânân sendedir

Gayrıya meyl etme sen âyât-ı Kur’ân sendedir

133-Bu ma‘nâ sırrını hâlen İlâhımdan bugün sordum

Bu mir’ât-ı mücellâdan dizârını ayân gördüm

134-Zikr-i Hû mahv eyledi cânın hicâbını bugün

Dinler isen gel beri Hû’nun hitâbını bugün

135-Ey gönül dört yâr ile Allâh’ı gel zikr edelim

Kâl ü kıylden geçelim ol şâhı gel zikr edelim

136-Âyineyi pâk etmeğe derdle devrânın gerek

Yâr ile yâr olmağa âyât-ı Kur’ân’ın gerek

137-Eğer zâhid bu sevdâya gönül vermek dilersen gel

Elin çek gayrı sevdâdan yola girmek dilersen gel

138-Zâhid-i hod-bîni gör kim gussa-yı müzdâ çeker

Âşinâsın bilmişiz nâ-hak yere gavgâ çeker

139-Zâhidâ taklîd ile îmânı bilmezsin yürü

Gücün üzme yok yere Kur’ân’ı bilmezsin yürü

140-Dervişâ sen halk ile ceng ü cidâl etmen neden

Var iken nefsin senin gayrı kıtâl etmen neden

141-Bu cânın düşdüğü vahdet bugün deryâ-yı ummândır

Cemâl-i zât-ı Allâh’ın anınçün bana seyrândır

142-Bir acâyib bahre düşdüm ma‘nası ummân imiş

Şâhidim nûr-ı ilâhî tevhidim îmân imiş

143-Aşk oduna kim yanarsa ol bilir hâlim benim

Cân ü dilden kim Hû derse ol bilir kâlim benim

144-Hak söze incindiğim bilsem benim nemden gelir

İlletin bildim anın cismimdeki tenden gelir

145-Dün gece seyrânımız ol yâr ile gülzâr idi

Şâhidim nûr-ı İlâhî vuslatım dîzâr idi

146-Tek dururken bilmezem aşk beni hayrân eyledi

N’olduğumu bilmedim aşk beni üryân eyledi

147-Ârif-i billâh olan dünyâyı pinhân eylemez

Âlim-i Rabbânidir ahdine noksân eylemez

148-“Lâ”yı bilmez neydiğin illâ ile yâr olmayan

Vâsıl olmaz Hazret’e Mansûr gibi dâr olmayan

149-Uzletinden ayrı düşme berk yapış Sübhân’a sen

Sohbetinden ayrı düşme berk yapış Rahmân’a sen

150-Neyleyem bîgânesin irfândan almazsın haber

Zâtına mazhar düşen insândan almazsın haber

151-Sevdiğin her kim ise gönlün gülistân eyledin

Lutfunu kıldın inâyet zâtın ihsân eyledin

152-Hamdülillâh çok şükür Kur’ân’a düşmüşdür bu cân

Âlim-i Rabbâni’dir irfâna düşmüşdür bu cân

153-Derdine dermân soranlar derde hemân dermân imiş

Ma‘nasın bildim anın hem âyet-i Kur’ân imiş

154-Nefsini fehm etmeyen hayvân gelir hayvân gider

Nefsini fehm eyleyen insân gelir insân gider

155-Aklını cem‘ eylegil dünyâya verme gönlünü

Lutfu yok ol kahrı çok gavgâya verme gönlünü

156-Hak’ı sevmekde ey zâhid benim nâmûs u ârım yok

Beni men‘ etme lutf eyle elimde ihtiyârım yok

157-Cemâli gönlüme mihmân olupdur

Anınçün cânıma cânân olupdur

158-Canım hayrân olur bu aşk elinden

Gözüm giryân olur bu aşk elinden

159-Alâyıkdan elim çekdim ne ceng ü ne cidâlim var

Erişdim “kâbe kavseyn”e benim bir hoşca hâlim var

160-Dilerse cânımı üryân eder aşk

Dilerse cânımı biryân eder aşk

161-Bu aşka yoldaş olalı n’olduğum bilemedim

Akl ü fikir gitdi benden hiç özüme gelemedim

162-Hamdülillâh çok şükür kim bizi insân eyledin

Lutfunu kıldın inâyet zâtın ihsân eyledin

163-Erenlerin ma‘rifeti mübtedîye gümân gelir

Dost zâtını zikr eylemek mü’minlere îmân gelir

164-Derviş ol döndür yüzünü umma halkdan i‘tibâr

Ni‘metinden kaça gör yıkar seni ol zehr-i mâr

165-Kul isen kullukda ol sen gel beri Allah içün

Gayrısından çek elini hasbeten li’llâh içün

166-Zâhidâ mü’min kulun kalbinde Beytu’llâh var

Ben anı seyr eyledim içinde arşu’llâh var

167-Cânımız seyrân eder dost bâğının gülzârını

Dilimiz söyler anın ruhsârının esrârını

168-Faydasız söz ma‘nasın fehm eyledim yalan imiş

Ol yalanı söyleyenin mürşidi pes şeytân imiş

169-Aç gözün kaldır hicâbı cism içinde câna bak

Hakk’ın esmâ ü sıfâtın zikr eden insâna bak

170-Ehl-i izzet âşıkam gitmez dilimden yâ Ahad

Ehl-i izzet sâdıkam gitmez dilimden yâ Ahad

171-Hamdülillâh çok şükür cânımda pinhân Mustafâ

Gizli değil gün gibi rûhumda ayân Mustafâ

172-Hamdülillâh çok şükür kim azmimiz Allah’adır

Maksudum gayrı değil tevhîd-i zâtu’llâhadır

173-Terk ü tecrîd âşıkam seyrân diler gönlüm benim

İstemez ma‘mûru hiç vîrân diler gönlüm benim

174-Ne biter bâğda bağbân olmayınca

Yaraşmaz anda hûbân olmayınca

175-Bu halka kalmadı dirlik aceb bozgun durur âlem

Ricâlde kalmadı erlik aceb düşkün durur âlem

176-Hâlık’ı zikr eyle dâim tende cân mihmân iken

Cân ile eyle ibâdet mürşidin Kur’ân iken

177-Niçün nûr-ı İlâhî’den kaçar îmâna gelmezsin

Seninçün münzel olmuşdur niçün Kur’ân’a gelmezsin

178-Ben bu derde uğramasam derman nedir bilmez idim

Dost zâtını zikr etmesem îmân nedir bilmez idim

179-Mürşidim hâlen gelir âyât-ı Kur’ân gösterir

Tevhidin ma‘nâsını sadrımda îmân gösterir

180-Bir aceb sırdır bu sır kim ma‘nâsı Allâh’dır

Câhil ü nâdân ne bilsin “semme vechu’llâh”dır

181-Tevhide yalvaralım Hak’dan haber versin bize

Gönlümüz bağlayalım çokdan haber versin bize

182-Ârife zan ile bakma zinhâr ki nakkâş incinir

Nakşına ta‘n eyleme zinhâr ki nakkâş incinir

183-Gâfil olma gözün aç âhir zamân içindesin

Nefsini sanma emîn kevn ü mekân içindesin

184-Ne şekkim var benim sana İlâhî

Hemân birsin hemân birsin İlâhî

185-Ne şekkim var benim sana İlâhî

Hemân birsin hemân birsin İlâhî

Sana lâyık kulun sensin penâhı

Hemân birsin hemân birsin İlâhî

186-Ey tabîbim hasta gönlüm derdine dermân nedir

Âşık-ı bî-çârenin bu sıdkına îmân nedir

187-“Elestü”nün âleminden îmân donun giyip geldim

Allah adı zikrim idi yanılmayıp deyip geldim

188-Fâidesiz söz ma‘nâsı yağsız tuzsuz aşa benzer

Söz anlamaz câhillerin kalbi kara taşa benzer

189-Kandeliğim sorar isen ma‘mûr değil vîrândayın

On sekiz bin âlem bende içindeki seyrândayın

190-Hak Taâlâ zâtının tevhîdidir îmânımız

Hak Taâlâ zâtının ilhâmıdır irfânımız

191-Gönlüme Hak’dan benim in‘âm-ı ihsândır gelen

Mustafâ nutkundaki âyât-ı Kur’ân’dır gelen

192-Ne şekkim var ne şübhem var yalansın sen yalan dünyâ

Göremez gâfil ü nâdân yalansın sen yalan dünyâ

193-Yere göğe dolup duran günâhımdır günâhımdır

Yerden göğe ağar gelen günâhımdır günâhımdır

194-Ey gönül dünyâ içün olma sakın cerrârdan

Kaça gör Hak’dan yana nefsindeki mekkârdan

195-Bahrî idim hakîkatin ummânına dalıp geldim

Nûr-ı bâkî âleminin sırrın andan alıp geldim

196-Gâfil olma gözün aç uzlet hümâsıdır gelen

Şübhesiz hakka’l-yakîn devlet hümâsıdır gelen

197-Bu benim re’yim değildir döndüren aşkdır bizi

Cân ü dilden her nefesde coşduran aşkdır bizi

198-Hak’dan mahrûm olmaz imiş erenlere uyan kişi

Halk aybını görmez imiş bu tevhîdi duyan kişi

199-Cismim iline gelmeden nûr dağında yaylar idim

Bu tevhîdin ma‘nâsını nûr dağında avlar idim

200-Bu tevhîde dalmadınsa

Emre sücûd kılmadınsa

Ölmezden ön ölmedinse

Anda gülmezsin gülmezsin

201-Dilimdekin söyler isem gönlümdeki ayân olur

Akl-ı maâşın bildiği hakîkatde yalan olur

202-Sûretin nakşında dâim cânımız hayrândır

Bu kelâmın ma‘nası zâhir değil vicdândır

203-Tevhide baş eğmeyenler geçmediler ârdan

Yakmadılar aşk çerâğın şol kişiler yârdan

204-Hikmet ehli Lokmân isen derd ehline dermân nedir

Bu suâle cevâb gerek ol dost içün kurbân nedir

205-Erenlerden sır sorana dokuz türlü nişân gerek

Evvel kapı şerîatdır güneş gibi ayân gerek

206-Derviş olan her kim ise toprağ ile yeksân gerek

Nutkundaki âb-ı hayât zâhir değil vicdân gerek

207-Âyet hadîs görsem diyen

Tevhîde gel tevhîde gel

Ma‘nâsına ersem diyen

Tevhîde gel tevhîde gel

208-Âşık-ı bî-çârenin derdine dermândır Alî

Sâdık-ı bî-çârenin nutkunda irfândır Alî

209-Bu kemâl-i aşk içinde nutkumuz âb-ı hayât

Lezzeti âşıklara hakka’l-yakîn kand ü nebât

210-Gönlüme her dem benim feyz-i İlâhî’dir gelen

Zâtının mir’âtıyız nûr-ı İlâhî’dir gelen

211-Ey gönül dervîş isen hâk ile yeksân ol yürü

Gayrısı lâzım değil ma‘nâda sultân ol yürü

212-Bir acâyib sözdür bu söz ma‘nâsını anlar mısın

Anlar isen söyleyeyin kulak dutar dinler misin

213-Ma‘şukun âşık ile gönlündeki bâzârı gör

Âşıkın ma‘şûk dilinden aldığı esrârı gör

214-Biz ki dervîşiz cihânda andan ayrı değiliz

Ten gözüyle kimse görmez cândan ayrı değiliz

215-Dostun zikri bende iken hayrânlığım gitmez benim

Muhabbeti canda iken insânlığım gitmez benim

216-Hâlık’ın sun‘u hakkıçün derde dermân sendedir

Dört kitâbın ma‘nası deryâ-yı ummân sendedir

217-Aşkın haberi ma‘nâsı bu dildeki esrâr imiş

Gönül gözü açılıcak cân gördüğü dîzâr imiş

218-Mustafâ’nın vechine tûbâ-yı Rahmân dediler

Nutkunun esrârına âyât-ı bürhân dediler

219-İlâhî devlet istersen de lâ ilâhe illallâh

İlâhî izzet istersen de lâ ilâhe illallâh

220-Zâhir sana olsun beyân

Allâh’ı gel zikr edelim

Mugayyebât olsun ayân

Allâh’ı gel zikr edelim

221-Hû demek âşıklara hakka’l-yakîn dîzâr imiş

Ma‘nasın fehm eyledim dîzâr ile bâzâr imiş

222-Ehl-i tevhîd âşık ol gönlün senin mâr olmasın

Ehl-i tevhîd sâdık ol kabrin senin nâr olmasın

223-Yâr ile yâr olmuşuz esvetd’olan bilmez bizi

Nâr ile nâr olmuşuz hasretd’olan bilmez bizi

Yoğ iken var olmuşuz hizmetd’olan bilmez bizi

Şimdi bir âlemdeyiz kesretd’olan bilmez bizi

224-Derdmend-i ehl-i derdem derde dermân kimdedir

Sorduğum ayb olmasın lutf ile ihsân kimdedir

225-Ezelden âdeti böyle İlâh’ın

Melûl olma gönül “el-hükmü li’llâh”

İşinde hikmeti çok pâdişâhın

Melûl olma gönül “el-hükmü li’llâh”

226-Yine ol nûr-ı mahbûbun tecellîsinde hayrânım

Gelir söyler hitâb eyler tesellîsinde hayrânım

227-Okuduğum u yazdığım Kur’ân’daki hece imiş

Bu hecenin hod ma‘nâsın dersin veren hoca imiş

228-Akl-ı maâş bilmez bunu

İnsân dili derler buna

Nefs-i maâş duymaz bunu

Hayrân dili derler buna

229-Ey birâder evliyâdır bize erkân öğreden

Ey birâder evliyâdır bize Kur’ân öğreden

230-Ey birâder meskenim yoklukda vîrândır benim

Her nefes yâd etdiğim âyât-ı Kur’ân’dır benim

231-Abdine kıldı nazar ol nûr-ı Yezdân’ım benim

Zâtının envârıdır rûhumda pinhânım benim

232-Kerem eyle mürvet eyle doğru yoldan çıkma gönül

Bir kişinin aybın görüp bir kişiye çıkma gönül

233-Hakk’ın esmâsı sıfâtı ehline ayân imiş

Gizli değil gün gibi cânımda ol pinhân imiş

234-Gâfilin gönlü evine her nefes şeytân girer

Mü’minin gönlü evine Mustafâ Sultân girer

235-Câhilin dünyâ içün harıldısı eksik değil

Birbiriyle it gibi hırıldısı eksik değil

236-Aşkın haberi cânıma gelir hayrân eder beni

Varlığımı fânî kılar soyar üryân eder beni

237-Tevhîd-i zâtın mazharı ancak hemân insân imiş

İnsanlığın fehm etmeyen her kim ise hayvân imiş

238-Gel imdi var ise aklın fenâ fi’llâhdan ayrılma

Sana zikrim nasîhatdır bekâ bi’llâhdan ayrılma

239-Kâfirin fethi hakkında münzel oldu Zülfikâr

Haydar’ın elinden ayrı yerde kesmez Zülfikâr

Bin kişi çekse kınından taşra çıkmaz Zülfikâr

“Lâ fetâ illâ Alî lâ seyfe illâ Zülfikâr”

240-Gelemez şeytân bana gönlümde tevhîd var iken

Zerre denli gam yemen gönlümde tevhîd var iken

241-Suâl etmen bana aşkdan benim hayrânlığım vardır

Bu tevhîdin kemâlinden benim mestânlığım vardır

242-Gündüz gelir gece gider bir acâyib devrân ancak

Gece gider gündüz gelir bir acâyib seyrân ancak

243-Âşıka bir düş gerekdir ma‘nası Kur’ân ola

Akl ile fehmi gide hem düşdüğü ummân ola

244-Ey tabîbim hasretinden ağıdır aşım benim

Nice duysun cevrini bu onmadık başım benim

245-Evliyânın hürmetinden bizi mahrûm eyleme

Evliyânın sohbetinden bizi mahrûm eyleme

246-Gönül gönül dedikleri emânetin sıfâtıdır

Ol sıfâtın içindeki gönlümüzün hayâtıdır

247-Dünyâ ahret istemezem Rahmân’ımı yokların ben

Öğüdünü nefsine ver îmânımı yokların ben

248-Aşkdan gelen şerbeti içdik el-hamdüli’llâh

On sekiz bin âlemi geçdik el-hamdülil’lâh

249-Sûretin nakşına hayrân olmağa âşık gerek

Sîretin nakşına kurbân olmağa sâdık gerek

250-Mustafâ vechinde biz ehl-i vefâ âşıklarız

Mustafâ nûrunda biz ehl-i safâ âşıklarız

251-Mustafâ râhında biz ehl-i cefâ âşıklarız

Mustafâ sırrında biz ehl-i vefâ âşıklarız

Tâlib isen gel beri ehl-i şifâ âşıklarız

Mustafâ zâtında biz ehl-i safâ âşıklarız

252-Bedenden geçmişem ben câna geldim

Kemâl-i sırr ile insâna geldim

253-Hak’dan nazar erdi bize sırru’llâha uçar oldum

Dâd-ı Hak’dır şübhe yokdur vechu’llâha uçar oldum

254-Âşık ol gel zâtına gavgâya verme gönlünü

Lutfu yok ol kahrı çok sevdâya verme gönlünü

255-Vardım gördüm gözüm ile aşk kavile sığmaz imiş

Dedim sana inan bana aşk kavile sığmaz imiş

256-Gel imdi Hâlık’ı zikr et eğer insân isen insân

Gel imdi Hâlık’ı fikr et eğer insân isen insân

257-Bin çalışsan dermân yokdur kaderlenen gelir kula

Gücün üzme var şükr eyle kudretd’olan gelir kula

258-Ârifin gönlü evinde la‘l ile mercân biter

Câhilin gönlü evinde dâimâ isyân biter

259-Cemâlinin hitâbını benim cânım nihân söyler

Bu sevdâya düşen âşık bu tevhîdi ayân söyler

260-Ol velâyet tahtının sırr-ı kemâlidir Alî

Ol velâyet tahtının sırr-ı cemâlidir Alî

261-Aldım getirdim satarım bâzâr eden gelsin beri

Bu tevhîdin Mansûr’uyam berdâr eden gelsin beri

262-Sûfiyem hem sâfiyem tevhîd-i zâtu’llâh yüküm

Gayrısı lâzım değil kalbimde zikru’llâh yüküm

263-Vechini buldum senin avım şikârımsın benim

Şübhesiz yokdur bezim gizli bâzârımsın benim

264-Âşık olan her kim ise gayrıdan üryân gezer

Gece gündüz dâimâ bunlar hemân hayrân gezer

265-Nefsini bilmek istersen gel tevhîde gir tevhîde

Kendini görmek istersen gel tevhîde gir tevhîde

266-Gönülden zikr eder Hakk’ı

Halvetî’nin dervişleri

Gönülden fikr eder Hakk’ı

Halvetî’nin dervişleri

267-Eğri bakarlar dervîş olana

Bin kulp takarlar dervîş olana

268-Evvel çalınan kalemin içinde ben pinhân idim

Ayrılık firkat yoğ idi ol nûr ile yeksân idim

269-Dervîşliğin mertebesi hiç bir şey’i yermemekdir

Gayrıdan müstağnî olup halkın aybın görmemekdir

270-Şerîatde usûl budur de “lâ ilâhe illa’llâh”

Tarîkatde usûl budur de “lâ ilâhe illa’llâh”

271-Bir acâib derde düşdüm derdimin dermânı yok

İbtidâsın intihâsın yokladım handânı yok

272-Biz tarîk-ı Halvetî’yiz arşda seyrân eyleriz

Zikr-i Hû’nun ma‘nasından cânı hayrân eyleriz

273-Tâlib-i fakr u fenâ olanda istiğnâ gerek

Hiç kenârı olmaya hem düşdüğü deryâ gerek

274-Aşkdan haber soran kişi

Gel gör beni aşk neyledi

Aşka tâlib olan kişi

Gel gör beni aşk neyledi

275-Dilimin şerh etdiği alnımda yazımdır benim

Bu kelâmın ma‘nası hakkıyla râzımdır benim

276-Habîbin hüsnü bâğında kıyâmet kopdu va’llâhi

Bu dil mâlik değil ana nice medh etsin Allâh’ı

277-Dersimiz aldık bugün nûr-ı Habîbu’llâhdan

Cânıma erdi hitâb ayn-ı kelâmu’llâhdan

278-Âşık olan her nefesde dâimâ hayrân gerek

Sözünün her ma‘nası hem âyet-i Kur’ân gerek

279-Bilmez idim yârimi dünyâda ağyâr olmasa

Ma‘mur olmazdı gönül dünyâda mi‘mâr olmasa

280-Yapmazsın bâri gel yıkma gönül Hakk’ın nazargâhı

Hased oduyla yakmandı gönül Hakk’ın nazargâhı

281-Sana meyl eylemez âşık yalansın sen yalan dünyâ

Elin sunmaz sana sâdık ilansın sen ilan dünyâ

282-Kulûbun aksi dönmüşdür meğer âhir zamân olmuş

Dilinde tevhidin yokdur sözün küllî yavan olmuş

283-Elçisidir İblis’in mekkâr-ı dünyâdan sakın

Tamu’ya atar seni sehhâr-ı dünyâdan sakın

284-Gönlümün eğlencesi tevhîd-i zâtındır senin

Sırrına mazhar düşen insân sıfâtındır senin

285-Âşık olan her kim ise maksudu dîzârdır

Eğri bakman siz ana gönlü evi gülzârdır

286-Âşıkın gönlündeki dost vechinin envârıdır

Dilinin şerh etdiği dost zâtının esrârıdır

287-Vâsıl olmaz Hazret’e eren senin nazârına

La‘netu’llâh dediler riyâdaki bâzârına

288-Hâlık’ı zikr eyler isen derdine olur devâ

Hâlık’ı zikr eylemezsen derdine olmaz devâ

289-Tevhide baş eğdinse başında devlet var senin

“Lâ” dedinse tevhide başında nekbet var senin

290-Derviş olan her kim ise Hakk’a doğru yolu gerek

Hâlık’ını zikr etmeğe kalb içinde dili gerek

291-Derviş olmazsan yürü gönülde ârın var senin

Gayr-ı Hak’dan anladım gönülde yârin var senin

292-Bu tevhîde düşen anlar gönül tahtında sultânı

Gelir söyler hitâb eyler gönül tahtında sultânı

293-Zâlimin zulmünden âlem tutuşup par par yanar

Zâlim olan her kim ise zehr-i kâtilden kanar

294-Mazhar olmak ister isen işde meydân gel beri

“Lâ” demezsen tevhide sen işde meydân gel beri

295-Sûretin nakşın görenler nice hayrân olmasın

Vechine mazhar düşenler nice üryân olmasın

296-Âlim isen ver haber nefsindeki cehlâ nedir

Âşıkın kasd etdiği gönlündeki ifnâ nedir

297-Hakk’ı koyup bu halk içün mürâîlik edemezin

Gerek incin gerek kakı senin ile gidemezin

298-Mansûr’u hayrân eyleyen

Tevhîd imiş tevhîd imiş

Mansûr’u üryân eyleyen

Tevhîd imiş tevhîd imiş

299-İşitdinse ezân etdim gelirsen gel bu tevhîde

Ezân sırrın beyân etdim gelirsen gel bu tevhîde

300-Âşıkam hem sâdıkam kesretde kaydım yok benim

Maksudum nûr-ı İlâh mihnetde kaydım yok benim

301-Taklidinle gücün üzme eremezsin Işıklığa

Aklın ile gücün üzme eremezsin Işıklığa

302-Yerler döner gökler döner dervîş döner kâfir m’olur

Arşlar döner kürsler döner dervîş döner kâfir m’olur

303-Ben bir aceb sırra erdim gözüm Allah deyip söyler

Hikmetini bilemedim özüm Allah deyip söyler

304-Bu dil sana fermân iken

Allâh’ı gel zikr edelim

Tevhîd sana bürhân iken

Allâh’ı gel zikr edelim

305-Yâ İlâhî kıl inâyet senden ihsân isteriz

Zâtını seyr etmeğe tevhîd-i bürhân isteriz

306-Ne desem hiç bilmezem ey cevri çok yârim benim

Vechini gördü bu cân nic’artmasın zârım benim

307-Gönlüm evi âleminin seyyâhıyın gezerin ben

Gönlüm Hakk’ın nazargâhı taşrasından bezerin ben

308-Kimi keser kimi biçer

Bir acâyib devrândır bu

Kimi zerh-i kâtil içer

Bir acâyib devrândır bu

309-Her şeyi hâl ile hoş gör ârif-i bi’llâh isen

“Lâ” deme bu tevhide hıfz-ı kelâmu’llâh isen

310-Tâlibiz dîzâr içün gayrıdan uzlet bekleriz

Bulmağa genç-hâneyi gör nice halvet bekleriz

311-Ey pâdişâh-ı zü’l-celâl

Gönlüm sana döndür benim

Ey pâdişâh-ı ber-kemâl

Gönlüm sana döndür benim

312-Kıl inâyet cânıma ölmezden önden öleyin

Maksudum sensin benim cânımda pinhân bulayın

Sen beni reddeyleme vechinde dâim durayın

Yâ İlâhî sen var iken ben kime yalvarayın

313-Şübhesiz hakka’l-yakîn seyrânda hayrândır dilim

Ma‘nasın fehm etmeğe irfânda hayrândır dilim

314-Zâhidâ dîzâr içün devrâna sen gelmez misin

Zâtını zikr etmeğe seyrâna sen gelmez misin

315-Kendi nefsim illetinden gayrı şeytân bilmezem

Kendi cehlim zulmetinden gayrı isyân bilmezem

316-Ben bir aceb derde düşdüm derdim bana dermân yeter

Nefsim müselmân etmeğe tevhîd bana bürhân yeter

317-Ma‘rifet aşk gülüdür âşık anın bülbülüdür

Aşk-ı sâfî kim denir âşıkların Düldül’üdür

318-Dermân içün derd isteyen

Tevhîde gel tevhîde gel

Kokmak içün verd isteyen

Tevhîde gel tevhîde gel

319-Hak’ın emrine baş eğmez müselmân olmayan kimse

Hak’ın yoluna cân vermez müselmân olmayan kimse

320-Âciz kaldım bana meded âh dilimi vâh dilimi

Sabra ilâç bulamadım âh dilimi vâh dilimi

321-Anlar mısın dinler misin Hak kapısın açar tevhîd

Bu ma‘nâya şübhe yokdur dost kapısın açar tevhîd

322-İstemem ben gayrısın fazlın bana ihsân yeter

Dört kitâbın ma‘nası fazlın bana Kur’ân yeter

323-Gayrı yâr olmaz bize ehl-i safâ âşıklarız

Tamu nâr olmaz bize ehl-i safâ âşıklarız

324-Ey birâder şübhesiz zevkim benim irfândır

Aç gözün kaldır hicâbı ma‘nası vicdândır

325-Hâlık’ı zikr eylemek derd ehlinin dermânıdır

Hâlık’ı fikr eylemek sıdk ehlinin îmânıdır

326-Mü’minin zikr etdiği nûr-ı cemâlu’llâhdır

Mü’minin fikr etdiği nûr-ı kemâlu’llâhdır

327-Ma‘nâ yüzün seyr eylemez su gibi akmayan kardaş

Aklı yokdur dîvânedir tevhîde bakmayan kardaş

328-Ma‘na yüzünden haber geldikçe can hayrân olur

Bu kelâmın ma‘nası derd ehline dermân olur

329-Cemâlin mazharı insân değil mi

Senin zikrin bize Kur’ân değil mi

330-Zevk içün hem şevk içün âşıklara devrân gerek

Zâtını seyr etmeğe âşıklara bürhân gerek

331-Hak’ın zâtından in‘âmdır buna ihsân-ı aşk derler

Nihâyet yok dile gelmez buna destân-ı aşk derler

332-İkilik gâlib gelirse kemliğin ma‘nâsına

Ârif olan uymaz imiş İblis’in gavgâsına

333-Fazlına bel bağladım yâ Vâhid ü Ferd ü Ahad

Derdmendem yâ İlâhî derdime senden meded

Kâdir ü Hayyü’l-Ganî’sin fazlına yokdur aded

Cümlenin ma‘bûdu sensin dâimâ hatta’l-ebed

334-Ma‘nayı fehm etmeğe tevhîde düşmüş cân gerek

Tevhidi fehm etmeğe ummâna düşmüş cân gerek

335-Âşık isen cân ile gel sevme sen evlâdını

Hasbeten li’llâh içün terk eyle sen ensâbını

Fâni kıl ol dost içün eğnindeki esbâbını

Hayli işdir ol kişi terk eylemek mu‘tâdını

336-Gönlüme her dem benim vechinde hayrândır gelen

Mu‘cizât tahtındaki hükm-ıssı sultândır gelen

337-Çok yiyenler anladım insan değil hayvân imiş

Nefsine uyan kişiler câhil ü nâdân imiş

338-Şâhid ol sen la‘net olsun münkirlik inkârına

İhtiyârıyla varır ol İblis’in nazârına

339-Aşk akıla düşüceğiz akıl başdan gider imiş

Gerçek âşık olan kişi başda aklı n’ider imiş

340-Nefsini fehm eylemezsen bilmemekdir bildiğin

Aklı yok dîvânesin bil ağlamakdır güldüğün

341-Ârifâne bir haber geldi sana zikr edeyin

Ma‘nasın fehm eyledim şimden geri şükr edeyin

342-Yârimin vechi bana bin türlü sûret gösterir

Aklım ermez neyleyem cismime ibret gösterir

343-Dervişlik dediğim ma‘nâ gayrısından uzlet ister

Gece gündüz dîzâr içün tevhîd ile sohbet ister

344-Geldiğin yeri bileydin akl evinden kaçardın sen

Dost elinden aşk camını sâfi nûrdan içerdin sen

345-Göreli vechin anın gayrıdan üryân olmuşam

İçeli aşk câmını gör nice mestân olmuşam

346-Gayrı murâddan geçmişem

Dervîşliğim yeter bana

Aşk şarâbını içmişem

Dervîşliğim yeter bana

347-Uyan gafletden ey gâfil namâzın vakti geç kaldı

Kulak tut cân ile dinle niyâzın vakti geç kaldı

348-Küfrünü fehm etmeyen îmânı bilmez kandedir

Cân içinde cân ile sultânı bilmez kandedir

349-Senin vechinden ey mahbûb şefâat ummağa geldim

Elim boşdur yüzüm kara şefâat ummağa geldim

350-Nefsini fehm eylemezsen müstecâb olmaz duân

Nefsini fehm eyler isen müstecâb olur duân

351-Zikr edersen birliğini îmân sana yoldaş olur

Fikr edersen birliğini Kur’ân sana yoldaş olur

352-İblis’i görmez misin nâr-ı celâl üstündedir

Mustafâ Sultân’ı gör nûr-ı cemâl üstündedir

353-Tevhidi fehm etmeyenler sâfi hayvândır hemân

Tevhidi fehm eyleyenler sâfi insândır hemân

354-Tevhîd-i zâtın ma‘nâsı vicdân-ı hâlimdir benim

Söyleyip şerh etdiğim vicdân-ı kâlimdir benim

355-Ehl-i Hakk’ın Hak’dan âhar bir dahi yokdur sözü

Sırr-ı hikmetden sana dinlendigör çokdur sözü

356-Bu dünyâya benim diyen gerçek değil yalancıdır

Bu dünyâda Hakk’ı kor da halkdan umar dilencidir

357-Bu dünyâyı sever iken

Yürü sen dervîş olmazsın

Bu dünyâyı komaz iken

Yürü sen dervîş olmazsın

358-Benliğini geçer isen

Gel imdi dervîş olursun

Cân gözünü açar isen

Gel imdi dervîş olursun

359-Âşıkam hem sâdıkam Sübhân’a verdim gönlümü

Cân içinde cân ile sultâna verdim gönlümü

400-Gâfil olma aç gözün ıslâh-ı nefs tevhîddedir

“Lâ” deme zinhâr sakın ıslâh-ı nefs tevhîddedir

401-Âşıkız hem sâdıkız aldanmazız efsâneye

Aşk şarâbın içmişiz yokdur kalem dîvâneye

402-Harâmından bizi saklar helâlinden verir Allah

Muhammed Mustafâ’nın gör kemâlinden verir Allah

403-Hâk içinde hâk olaldan mest ü hayrân olmuşam

Duyalı can zevkini gayrıdan üryân olmuşam

404-Aç gözünü dinle beni gayrısından bezerim ben

Gayrısından bezmez isem çıkar yoldan azarım ben

405-Yâ İlâhî görünen aşkın kemâlinden midir

Yâ İlâhî zikr olan vechin cemâlinden midir

406-Kim sana zâkir olursa gözleri giryân olur

Kim sana şâkir olursa ciğeri biryân olur

407-Kalbini tâhir etmezsen tahâretin yokdur senin

Hayrın şerrin bilmez isen ferâsetin yokdur senin

408-Tâlib-i ilmem bugün bürhândan aldım dersimi

Hocamız vicdânidir Kur’ân’dan aldım dersimi

409-Hak Taâlâ hürmetinden kimseler dûr olmasın

Yarın anda varıcak kabri anın nâr olmasın

410-Oturursam kalkamazam

Âh kocalık vâh kocalık

Kalkar isem oturamam

Âh kocalık vâh kocalık

411-Nic’edeyin neyleyeyin

Âh kocalık vâh kocalık

Derdim kime söyleyeyin

Âh kocalık vâh kocalık

412-Kâl ü kıylden geçelim gel maksudun Allâh ise

Aşk şarâbın içelim gel maksudun Allâh ise

413-Evvel sözümün ma‘nâsı bi’smi’llâhdan geliriz biz

Dört kitâbın ma‘nâsıyçün ilmu’llâhdan geliriz biz

414-Yok mudur aklın senin ol kuru tâc neyler sana

Yok mudur fikrin senin ol kuru tâc neyler sana

415-Gayrıdan dîzâr içün uryân eder tevhîd seni

İçirir aşkın meyin mestân eder tevhîd seni

416-Ayân gelir gizli gider Âdem’deki bu sır nedir

Gizli gelir ayân gider Âdem’deki bu sır nedir

417-Bu dünyâdan geçdin ise

Korkma ölmezsin ölmezsin

Aşk şarâbın içdin ise

Korkma ölmezsin ölmezsin

418-Şeyhi bilmek ister isen

Gel halvete gir halvete

Şeyhi görmek ister isen

Gel halvete gir halvete

419-Bu dünyâyı sever iken

Yürü sen dervîş olmazsın

Bu dünyâyı kovar iken

Yürü sen dervîş olmazsın

420-Gâfil olma aç gözün aşk kendini eyler ayân

Keşf eder esrârını hep halka ol eyler beyân

421-Bu âlemin bozgunluğun ben bilmezem Allah bilir

Bu mahlûkun azgınlığın ben bilmezem Allah bilir

422-Sen seni bilmek dilersen işte uzlet gel beri

Sen seni bilmek dilersen işte halvet gel beri

423-Hakk’ın zâtında mahbûbuz bize esmâîler derler

Hakk’ın zâtında mergûbuz bize esmâîler derler

424-Ehl-i derdim şübhesiz dermânımı buldum bugün

Derdime dermân eden Lokmânımı buldum bugün

425-Ey gönül gam yeme sen âlemlerin sultânısın

Rü’yetin Hak’dır senin peygamberin mihmânısın

426-Gel imdi Hakk’ı zikreyle Müslümân olmak istersen

Gel imdi Hakk’ı fikr eyle Müslümân olmak istersen

427-Muhammed Mustafâ vechi cemâlindir senin yâ Rab

Muhammed Mustafâ sırrı kemâlindir senin yâ Rab

428-Ey miskîn âdemoğlanı gâfil olma ölüm vardır

Cehenneme çeker seni sadrında bir zâlim vardır

429-Bir misâfir âşıkam gitmez dilimden yâ Ahad

Bir misâfir sâdıka gitmez dilimden yâ Ahad

430-Düzen sensin bozan sensin emir buyruk senin yâ Rab

Yakîn sensin yaban sensin emir buyruk senin yâ Rab

SÖZLÜK

A

Avân: Yardımcılar, yardım edenler

A’yân: Açık, belli, meydanda

Âb: Su.

Abâ: Yünden yapılan bol elbise. Peygamberlerin, Hz. Peygamberin ve sûfîlerin giydiği yünden yapılmış geniş elbise.

Âbâd eylemek: Bayındır ve işlenmiş hâle getirmek.

Abd: Kul.

Abdâl: Kendini Hakk’a vermiş olan ermiş kişiler. Sayıları yedi veya kırk olduğu söylenen bir ermişler zümresi. Büdelâ da denir.

Abdülvehhâblı: XVI. Asırda Elmalı ve çevresinde Vâhib Ümmî’ye mensup dervîşler için kullanılan bir sıfat.

Âb-ı hayât: Hayat suyu, ebedî dirilik verdiğine inanılan efsanevî su. Âb-ı Hayvân da denilir. Tasavvufta hakîki aşk. İlm-i ledün, marifetullah, mürşid-i kâmilin sözleri. İlâhî sır.

Âb-ı hayvân: İçene ebedî ölümsüzlük veren efsanevî su.

Âb-ı Kevser: Kevser suyu. Cennetteki ırmakların kaynağı, yahut cennette bulunan bir havuz. Kevser suyundan gaye, eşya ve varlığa dair sırlar, ilâhî bilgilerdir. Sûfiyyun bu kavram ile kâmillerin sözlerini sözlerini kasdederler.

Âb-ı Zülâl: Berrak, saf, içenlere ferahlık veren buz gibi su.

Âbid: İbadet eden kul, zâhid, çok ibadet eden kişi.

Aceb: Acaba, hayret, şaşılacak şey.

Aceblemek: Şaşırmak, hayret etmek.

Aceblemen: Kınamayın.

Acı söz: İncitici söz.

Acîb: Şüphe.

Âciz: Zayıf, güçsüz.

Acûl: Aceleci.

Acz: Güçsüzlük, beceriksizlik, elinden bir şey gelmemek.

Açılmak: Gizli sırları ifşa etmek.

Âdâb: Edepler, davranış kuralları. tasavvufta, sâlikin uygulaması gereken kurallar.

Adâvet: Düşmanlık; hınç, kin.

Âdem: İlk insan, ilk peygamber, Allah’ın halifesi. Kendisinde isimler tecellî eden ve bu isimleri tâlim ettirmeye yetkili olan kâmil insan.

Âdem-i sâfî: Tasavvufî metinlerde, ilâhî isimlerin kendisinde tecellî ettiği, nefsini arındırmış kişi anlamındadır.

Âfâk: Dış âlem, eşyâ.

Âfet: Belâ, felaket.

Âfitâb: Güneş. Mecazen Hak ve Hakikat.

Âgâh: Bilgili, haberli, uyanık, hâlden anlayan kalp gözü açık velî.

Ağ: Ak, beyaz.

Ağmak: Yükselmek, yukarı çıkmak.

Ağyâr: Yabancılar, rakibler, Cenâb-ı Hakk’ın varlığı dışında var olduğunu sandığımız vehmî şeyler, nefsî istekler ve engeller.

Âh: İnleme, haykırma.

Ahad: Bir olan Allah, zât-ı ulûhiyet.

Ahadiyyet: Birlik. Cenâb-ı Hakk’ın sayıya gelmeyen birliği, zât-ı ulûhiyet âlemi. Uluhiyyet.

Âhar: Başka, diğer.

Ahbâr: Haberler.

Ahbâr-ı Hak: Hakk’ın haberleri.

Ahd eylemek: Söz vermek, yemin etmek, niyet etmek.

Ahd-i Ezel: Ezelde Cenâb-ı Hak ile ruhların yaptığı sözleşme. Ezelî ahd, bezm-i elestte meydana gelmiştir. Bezm-i elest terkibi “Ben sizin Rabbiniz değil miyim” hitabının yapıldığı ve ruhların da “belâ / evet” diye cevap verdikleri meclis anlamında kullanılmaktadır. Kur’ân’da geçmişte Allah’ın Âdem oğullarından yani onların sırtlarından (veya sulplerinden) zürriyetini çıkardığı, kendilerini nefislerine şahit tuttuğu ve onlara “Ben sizin Rabbiniz değil miyim” diye hitap ettiği, onların da “evet” dedikleri anlatılmaktadır (A’râf, 7/172). Allah (c.c.) ile insanlar arasında meydana gelen bu sözleşmeye misâk, kâlu belâ, rûz-i elest, bezm-i ezel, ahid, belâ ahdi gibi çeşitli isimler verilmiştir.

Ahî: Kardeş.

Âhir: Son.

Âhiret: Metinde vezin gereği bazen “Âhret” şeklinde yazılan kavram. Ebedî âlem. Âhiret, kıyâmet koptuktan sonra, bütün varlıkların ve insanların devamlı kalacakları yerdir. Orada ölüm yoktur, hayat sonsuzdur; dinin emirlerine bağlı olanlar için cennet; dine bağlı olmayanlar için de cehennem vardır.

Ahsen: En güzel.

Ahvâl: Hâller, durumlar.

Ahz u kabz etmek: Alıp kabul etmek.

Ahz: Alma, alınma, tutma, tutulma.

Ak ve kara: Kağıt ve kalemden kinaye, çokluğu ifade eden bir deyim. İkilikler, tevhîde aykırı şeyler.

Âkil: Akıllı.

Akl-ı Kül: Tabiatta görülen umûmî âheng. Mecazen Cebrâil.

Akl-ı maâd: Uhrevî akıl, âhireti, cennet ve cehennemi kavramaya yeterli olan akıl.

Akl-ı Maâş: Dünyevî akıl, geçim işlerini düşünen kişinin aklı. Akl-ı maâdın zıddı.

Akreb: Çok yakın.

Aksetmek: Yansımak

Akvâ: En kavî, çok kuvvetli.

Akvâl: Kaviller, sözler.

Âl: Hile.

Alâ: Yüksek, yüce.

Alâyık: İlgiler, ilişkiler.

Âlem-i ceberût: İlâhî isim ve sıfatlar âlemi. Fânî dünyanın dışındaki âlem. İlâhî tecellîler âlemi.

Âlem-i ekber: İnsan-ı kâmil.

Âlem-i emsâl: Rüyâlar âlemi.

Âlem-i esrâr: Sırlar âlemi.

Âlem-i gayb: Hakk’ın halktan gizlediği hakikatler âlemi. Duyu organları ve akıl ile bilinemeyen uluhiyyet âlemi.

Âlem-i hayret: Ârifin vahdet sırlarına vakıf oldukça şaşırması. Sâlik ilahî varlığa bu marifet neticesinde daha da arzu duyar ve yeni yeni hâller yaşar. Bu hâller onun şaşkınlığını arttırır.

Âlem-i lâhût: İlâhî âlem, sırf vahdet âlemi; bâtınî âlem.

Âlem-i melekût: Arştan arza kadar olan âlem; bâtınî kuvvelerin tecellî ettiği âlem.

Âlem-i misâl: Eşyanın sûretlerinin, örneklerinin bulunduğu âlem; ruhlar âlemi ile madde âlemi arasındaki âlem.

Âlem-i mülk: Mülk âlemi; eşyanın göründüğü zâhir âlem; kâinat.

Âlem-i nâsût: İnsanlar âlemi, dünya hayâtı.

Âlem-i şehâdet: Görünen bu cisimler âlemi. Kevn ü fesâd âlemi de denir. Bu âlemde, Hakk’ın vücûdu, kendini sûretler halinde gösterir. Bu suretler aslında Hakk’ın esmâ, ef’al ve sıfatlarının birer tecellîsinden ibarettir.

Alîl: Kör, sakat, hasta.

Âli-şân: Şan ve şerefi yüce olan.

Allâme: Çok bilen.

Alleme’l-Esmâ (Ve alleme âdeme’l-esmâe kullehâ): Allah, Âdem’e bütün eşyanın isimlerini öğretti. (Bakar/31).

Âm u hâs: Halk ve Allah’ın dostları.

A‘mâ: Hakk’ın Ahadiyet mertebesindeki makamı. Bu kelime “ince bulut” anlamında olup, dilimize “dipsiz karanlık” şeklinde tercüme edilebilir. Cenâb-ı Hak bu mertebede zât halinde olup tecellî söz konusu değildir.

Amîk: Derin.

Âmil: Emeli olan, isteyen.

Amu: Amca.

Ân çün ân: Sürekli.

Ân: Güzellik. lahza, çok az bir zaman.

Anâsır: Unsurlar, ateş, hava, su ve topraktan oluşan dört unsur.

Anber: Kül renginde güzel kokulu bir madde.

Anca: O kadar.

Ancalar: Çokları, öyle kişiler.

Andelîb: Bülbül.

Ânestü Nâran: Ben bir ateş görüyorum. (Taha/10.)

Anka: İsmi olup cismi belli olmayan mitolojik bir kuş. Cenâb-ı Hakk’ın zâtını ifade eden bir mecaz.

Ankebut: Örümcek.

Âr: Utanma, namus.

Arâf: Cennet ile cehennem arasındaki yer.

Arâm eylemek: Dinlenmek, huzur bulmak, karar etmek.

Arı: Temiz

Ârif: İrfân sahibi, velî.

Ârif-i Billâh: Allah’ı bilen, marifeti Allah’a ulaşmış, velilik mertebesine gelmiş kişi.

Arş: Dokuzuncu gök. Bütün âlemi çevreleyen, âlem tasavvurunun sonu ve en yüksek noktası kabul edilen yer. Allah’ın izzet ve saltanatının tecellî ettiği mahal. Zatî âlem. Arş-ı a’lâ, arşullah, arş-ı Rahmân gibi ifadeler için de kullanılır. Mecazen Kamil insanın gönlü.

Arşu’llâh: (bk: Arş).

Arz: Yer yüzü.

Asâ: Değnek, baston, dayanak. Tasavvufta, postnişin tarafından halifeye verilen bir alamet. Dervîş ve abdâlların seyahat sırasında kullandıkları değnek.

Asam: 1. Sağır, işitmez, 2. hakikati duymayan kişi.

Âsân: Kolay.

Âsâr: İzler, nişanlar, eserler, belirtiler.

Asfiyâ: Safiyet, takva ve kemâlât sahibi, peygamber varisleri muhakkikler.

Âsi: İsyan eden, günahkâr, emirlere itaat etmeyen kişi.

Âsitân: Eşik, dergâh, tekke; mecazen gönül.

Asl: Öz, hakikat.

Assı: Fayda, menfaat, kazanç.

Âsumân: Gökyüzü.

Aş: Yemek.

Âşıkân: Âşıklar.

Âşık-ı zâr: İnleyen, ağlayan cezbeli âşık.

Âşıkîn: Âşıklar.

Âşikâr: Açık, belli.

Âşikâre: Açıkça.

Âşiyân: Yuva.

Aşk-ı Hak: Tanrı aşkı.

Aşk-ı ilahî: İlâhî aşk, Tanrı aşkı.

Aşk-ı Muhammed: Muhammed aşkı.

Aşk-ı sâfî: Temiz aşk, Tanrı aşkı. Gerçek aşk.

Atâ: Bağış, ihsan.

Atâ: Verme, bağışlama, ihsanda bulunma, cömertlik.

Âteş: Od, mecazen aşk, Yokluk.

Atıyye: Hediyye, bağış.

Attâr: Güzel kokular vs. satan kişiler. Büyük bir İslâm mutasavvıfı Feridüddin-i Attâr’ın lakabı.

Avâm: Halk.

Âvâre: Başıboş, işsiz güçsüz.

Avârız: Kazâlar, belâlar; engeller.

Avâyık: Manâ yolunda engel olan şeyler, putlaştırdığmız değerler.

Ayağı Urgulu: Ayağı zincirli, bukağılı olmak. Bağlı olmak.

Ayak: İçki kadehi.

Ayakdaş: Aynı şeyleri yapan ve aynı şeylerden hoşlanan; biribiriyle iyi anlaşan iki kişi. Mecazen içki arkadaşı. Tasavvufî metinlerde sırdaş.

Ayâr: Düzen; denge; kıymetli madenlerin karışma derecesi.

Âyât: Ayetler, işâretler.

Ayık: Aklı başında, uyanık.

Ayıldayın: Uyandırayım.

Ayıtmak: Söylemek.

Âyîne: Ayna, mir’ât, gözgü. Mecazen, insan-ı kâmil.

Âyîne-i dil: Gönül aynâsı.

Ayn: Gerçek, öz, hakikat, tıpkısı.

Ayne’l-Yakîn: Manâ (gönül) gözüyle görülerek elde edilen kesin bilgi.

Ayn: Hakikat, asıl olan. Su gözü, suyun çıktığı kaynak. Pınar.

Ayn-ı vuslat: Birleşmenin, kavuşmanın gerçeği.

Ayrık: Ayruk otu

Ayruk: Ayrı, başka, gayrı.

Ayyâr: Hîlekâr, dolandırıcı, kurnaz kişi.

Azâ: Bedenin her bir uzvu.

Azâm: Büyük.

Âzân: Kulaklar.

Azık: Yol hazırlığı, yiyecek. Manen, ibadet ve zikir gibi hususlar.

Azîz: Sevgide üstün tutulan, hürmetli, saygı değer. Tasavvufta mürşid-i kâmil.

Azm eylemek: Karar vermek, niyet etmek, gayret etmek. Yola çıkmak.

Azmak: Şaşırmak, sapıtmak, yoldan çıkmak, ayrılmak, sapkınlığa düşmek.

Azm-i sefer: Yolculuğa niyetlenmek, yolculuğa çıkmak.

Azm-i sılâ: Sılaya dönüş kararı. Metinde İlâhî birliğe ulaşma gayreti.

B

Bâb: Kapı; bölüm, kısım, konu, mevzu’, fasıl.

Bâd: Rüzgâr, nefes.

Bâde: İçki kadehi. Mürşid-i kâmilin ağzı, sözleri.

Bâğ-ı cinân: Cennet bahçesi

Bâğ-ı dil: Gönül bağı.

Bâğ-ı hüsn: Dervîşin gönül dünyasında meydana gelen İlâhî cemâl tecellîleri.

Bâğ-ı melekût: Misâl âlemi

Bağrı başı: Gönül yarası.

Bahr: Deniz.

Bahr-i aşk: Aşk denizi.

Bahr-i mutlak: Hakk’ın ahadiyyet makamındaki vücudu.

Bahr-i vahdet: Birlik denizi. Vücûd-ı mutlak.

Bahrî: Balıkçıl kuş. Mecazen, aşk ve irfân makamındaki âşık. İlâhî sırları anlamak için tevhîd deryâsına girip çıkan ve varlık ve oluşa ait hikmetlerden anlayan kişi.

Baht: Talih, kısmet, devlet.

Bahtiyâr: Bahtlı, talihli, kısmetli, talihli.

Bâkî: Kalıcı olan.

Bal: Ehlullahın verdiği telkin, tevhîd bilgisi ve sırrı.

Banlamak: Çağırmak, davet etmek, yüksek sesle seslenmek, ezan okumak.

Bâr: Meyve, yük.

Bârân: Yağmur.

Bâri: Yaratan, Allah. Düzenleyip tertip eden.

Bâ-safâ: Zevk ile.

Basar: Görme kabiliyeti, göz, kalp gözü.

Basîr: Herşeyi bilgisiyle gören Allah, Basîret sahibi kişi, kalp gözü ile gören.

Basmak: Alt etmek, yenmek, aniden üzerine çullanmak, etkisiz hâle getirmek.

Başa kara çul giymek: Mecazen hayvan olmak.

Baş açmak: Dua etmek, şikayet, beddua, yas tutmak.

Baş gözü: Zâhirî göz, gönül gözünün aksi.

Baş kesmek: Baş eğerek tazim ve hürmette bulunmak. Saygı göstermek.

Başı ele almak: Ölümü göze Almak.

Başına keçe giymek: Arake’den kinaye, derviş olmak.

Başlı: Yaralı.

Bâtın: İç, gizli yön, iç yüz, sır, gizli, görünmeyen. Cenâb-ı Hakk’ın bir ismi.

Bâtın ilmi: Ledün, basiretle elde edilen bilgiler, tevhîd ilmi.

Batın topu: İnsan gönlünde tecellî eden ve tevhîd alâmetleri.

Battâl: İşe yaramaz, boş, lüzumsuz.

Bay: Zengin.

Bayık: Açık, belli, kuşkusuz.

Bâzâr etmek: Alış veriş içinde olmak.

Bâzâr: Alış veriş yeri, pazar; mecazen dünya.

Becid: Ciddî, gerçek; acele.

Bed-hû: Kötü huylu.

Bedir ayı: Dolun ay. İnsân-ı kâmil’in yüzü, Tevhîd makamlarından sıfatlar tecellîsi. Fenâfî’r-resûl.

Bedr-i tamâm: Dolunay.

Behâyim: Dört ayaklı hayvan.

Bekâ: Bâkîlik, ebedîlik.

Bekâ câmı: Ölümsüzlük kadehi. İnsan-ı kamilin sözleri.

Bekâbi’llâh: Kulun Cenâb-ı Hakk’ın birliğini farkta idrâk etmesi.

Bekâ-ender-bekâ: Bekabillah makamlarından ikincisi. Bâkîlik içinde bâkîlik. Mutlak ebedîlik.

Beklemek: Korumak.

Belhüm adall: İşte bunlar, hayvanlar gibidir; doğrusu daha sapık ve şaşkındırlar. (A’râf/179.)

Bel: Tepecik, dağ sırtı.

Belâ/belî: Evet; ruhların Elest Meclisinde Cenâb-ı Hakk’ın “elestü bir rabbiküm” sorusuna verdikleri cevap.

Belâ: Âfet, musibet.

Belek: Armağan.

Bencileyin: Benim gibi.

Bend: Bağlanan, bağlanmış, bağ, boğum, engel.

Bende: Kul, köle, esir.

Benlik: Ego, kişinin Hakk’ın vücûduna karşılık nefsine müstakil vücut izafe etmesi.

Berât: Rütbe, nişan ve imtiyaz verildiğini bildiren ferman.

Berdâr-ı Hak: Cânını Hakk’a veren aşk şehidi. Bununla daha çok Hallâc-ı Mansûr telmih edilir.

Berk: Sağlam, sıkı. Katı.

Berk: Şimşek.

Ber-murâd: Muradına, isteğine ermiş.

Beri gelmek: Yakına gelmek, beri, bu yana, beriye, bu tarafa gelmek.

Bes: Yeter; kâfî, yetişir.

Beşer: İnsan, insanlık âlemi.

Beyân: Anlatma, ifade etme, açıkça söyleme.

Beyhûde: Boşuna

Beyne: Ara yer.

Beyt-i Hak: Hakk’ın evi, gönül; insan-ı kâmilin gönlü.

Beytullah: Allah’ın evi, gönül.

Beyyin: Açık, aşikâr.

Beyyinât: Deliller, şahitler, tanıklar.

Bezl etmek: Bol bol vermek, saçmak

Bezm: Meclis.

Bezm-i elest: Elest meclisi, ruhların ruhlar âleminde Hakk’ın birliğini kabul ettikleri meclis (A’raf/172).

Bezm-i irfân: Ârifler meclisi.

Bezm-i şevk: zikir ve sohbet meclisi.

Bî-cân: Cânsız.

Bî-çâre: Çaresiz, zayıf, âciz.

Bid‘at: Hz. Peygamberden sonra ona izafe edilerek uydurulan şeyler.

Bîdâr: Uyumayan, uyanık, uykusuz.

Bî-dürr ü bî-hemtâ: Cevhersiz ve benzeri olmayan.

Bîgâne: Kayıtsız, alâkasız.

Bî-hemtâ: Eşsiz, eşi benzeri olmayan.

Bî-hûde: Beyhude, boşuna.

Bî-hûş: Kendisinden geçmiş, şaşkın, serhoş.

Bî-ihtiyâr: İradesi elinde olmadan; iradesiz.

Bikr: Dokunulmamışlık, bâkirlik.

Bile: Beraber.

Bili: Bilgi kuvvesi. İrfân.

Bilim: İrfânım, idrâkim.

Bi’l-külli: Tamamiyle.

Bî-mekân: Mekânsız, mekâna kayıtlı olmayan.

Bî-misâl: Eşsiz. Benzeri olmayan.

Bînâ: Gören, görücü; göz.

Bi-nazîr: Benzersiz.

Bî-nişân: Nişansız, belirtisiz, izi olmayan.

Birâder: Erkek kardeş.

Bî-renk: Renksiz. Saf. Bütün renklerden kurtulup saflaşmış olan.

Birle: İle, birlikte.

Birliğe Bitmek: İlâhî birlikte kendini yeniden gerçekleştirmek. Ahadiyet ve vahidiyeti anlamak.

Biryân: Kebâb, kızarmış, yanmış.

Bisyâr: Çok.

Bî-şumâr: Hesapsız, sayısız, pek çok.

Biti: Mektup.

Bî-vücûd: Vücûdu olmayan, bedensiz.

Bîzâr: Bıkmış, usanmış, bezgin.

Boynuz Boru Çalmak: Özellikle Bektaşi ve Kalenderilerin kullandıkları boynuzdan yapılan üflemeli çalgı.

Boyun urmak: Boyun bükmek, kabullenmek, eyvallah demek.

Buğz: Kin, nefret, sevmeme.

Burak: Hz. Muhammed’in Mirâç’ta bindiği binek; mecazen aşk.

Bühtân: Yalan, iftirâ.

Bülbül: Âşık dervîş.

Bünyâd: 1. Asıl, esas, temel. 2. Binâ, yapı.

Bürhân: Delil, ispat, tanık.

Bürûdet: Soğukluk.

C

Câm: Kadeh.

Câm-ı aşk: Aşk kadehi, İlahî aşk. Metinde bazen mürşid-i kâmilin sözleri.

Câm-ı vahdet: Tevhit sırrı.

Cân mürgü: Can kuşu.

Cân u baş oynatmak: Cân feda etmeye hazır olmak.

Cân: Cism-i latîf, rûh-ı hayvanî.

Cânân: Sevgili.

Cebbâr: Kuvvet ve kudret sahibi Allah.

Cehd eylemek: Gayret etmek, çalışmak.

Cehd: Çalışma, gayret etme.

Cehlâ: Câhillik.

Cehrî: Açık, sesli.

Celâl: Ululuk sahibi Allah. Allah’ın kahır sıfatı.

Celvet: İlâhî nitelikler kazanan, sâlikin cem‘ makamını yaşadıktan sonra farka gelip halka karışması. Dışından halk, içinden Hak ile olma hâli.

Cem’: Toplamak, bir araya getirmek, biriktirmek. Cenâb-ı Hakk’ın esmâsının sâlikte tecellî ettiği makam. Eşyayı Hak ile görme makamı. Bu makamda cemâl-i İlâhî müşâhede edilir.

Cemâdât: Toprak, taş ve diğer madenler gibi cansız varlıklar.

Cemâl: Güzellik, yüz güzelliği. Allah’ın lütuf sıfatı.

Cemâl-i yâr: Sevilenin yüzü. Cemâlullah tecellîsi. Kâmil insânın manevî yüzü.

Cemî’: Tamamı, hepsi.

Cemmâl: Deve sürücüsü.

Cenân: Kalp, yürek, gönül. Ehl-i cenân, gönül ehli.

Ceng: Savaş, mücadele.

Cennetü’l-Firdevs: Ölmeden önce Allah’ı isteyen, Sâlih amel işleyen kişilerin gidecekleri cennet. “Şüphesiz, iman edip güzel amel işleyenler için barınak olarak Firdevs Cennetleri. vardır “ (Kehf /107; Mü’minun /11).

Cennetü’l-Me’vâ: “İman edip güzel amel işleyenlere gelince, onlar için Me’vâ Cennetleri vardır. “ (Secde/19; Necm/15).

Cerrâr: Dünyada sadece para ve mal toplayan maddeci kişiler.

Cesîm: İri vücutlu, büyük. Cüsseli.

Cevâhir: Cevherler, cevher değerindeki ilim, hakikat.

Cevher: Öz, hakikat, asıl.

Cevlân etmek: Dönmek, dolaşmak.

Cevr: Eziyet.

Ceyhûn: Irmak. Mecazen gözyaşı.

Cezbe: Kendine doğru çekme; Hakk’ın muhabbet gösterip sâliki kendine çekmesi.

Cezbedâr: Cezbeli.

Cibâl: Dağlar.

Cibillî: Yaratılışta olan, tabiî.

Cibrîl-i Emîn: Dört büyük melektenbiri olup vahiy getirmekle görevlidir.

Cidâl: Savaş, kavga, mücadele.

Cîfe: Murdar, leş.

Cihet: Yön.

Cinân: Cennetler.

Cinn: Ateşten yaratılan bedensiz, latif gözle görünmeyen varlıklar. (Hicr/27.)

Cur’a: Kadehin bir yudumu.

Cûş eylemek: Coşmak, kaynayıp taşmak.

Cûşa gelmek: Coşmak, kaynayıp taşmak.

Cûşiş: Coşma, kaynama.

Cüdâ: Ayrı, ayrı düşmüş, ayrılmış, uzaklaşmış.

Cühelâ: Câhiller. Metinde bir yerde vezin gereği cühlâ.

Cünbüş: Sazlı sözlü eğlence.

Cür‘a: İçki.

Cürm: Suç, günah.

Cüz’: Parça.

Cüz’iyât: Kıymetsiz, değersiz şeyler.

Ç

Çağırmak: Bağırmak, ünlemek, davet etmek.

Çankâl: Çakal.

Çâr: Dört.

Çarh-ı felek: Gökyüzü,
dolaba benzeyen gök;
talih, baht.

Çâr-yâr: Dört halife, Ebubekir, Ömer, Osman ve Ali.

Çâr-unsur: Dört unsur; toprak, ateş, hava, su.

Çerâğ: Gönülde meydana gelen tecellîler vasıtasıyla elde edilen irfân.

Çerâğ: Mum, kandil, meşale.

Çerh-i Dûn: Alçak âlem, dünyâ. Süflî âlem.

Çeşm: Göz.

Çevgân: Ciritte kullanılan değnek, ucu kavisli sopa. Mecâzen ilâhî takdir, celâl tecellîsi.

Çığırından çıkmak: Kontrolü kaybetmek.

Çirk: Kir, pas.

Çultâr: At, eşek ve deve gibi hayvanların üzerine örtülen çul örtü.

Çün ü çerâ: Neden ve niçin.

Çün: Çünkü, madem ki, ne zaman ki.

D

Dâd: Adalet.

Dâd-ı Hak: Allah vergisi, Hakk’ın ihsanı, Hakk’ın adaleti.

Dahi: Bundan başka, aynı zamanda, hem de.

Dâhil: İçinde, giren.

Dahl: Girme, karışma, eli olma. Etki. Takılma.

Dâl Olmak: Delil olmak.

Dâll: Delâlet eden, gösteren, işaret eden; delil, burhan.

Dâm: Tuzak, ağ, hile.

Dâmen: Etek.

Dânâ: Bilgin.

Dâr: Dâr ağacı. Fenâ makamı. Sâlikin cânını feda ettiğine dair söz verdiği meydan. Buna dâr-ı Mansûr da denir.

Dâr: Ev, yer, mekân, yurt.

Dâr: Yokluk, benlikten geçme makamı. Teslimiyet hâli. Aşkın zirvesi olan sevgilide benliği yitirme hâli.

Dâra gelmek: Dâr ağacına gelmek. İdam edilmek. Mecazen, İlahî sırrı “Hallâc-ı Mansûr gibi” ifşa etmek. Şer’î olarak bu sırrın ifşası haramdır.

Darb-ı zikr: Sesli ve hızlı uygulanan ikili zikir.

Darbî tevhîd (darb-ı tevhîd): Kelime-i tevhîdi sağdan sola salınarak kalp üzerine hızlı ve tempolu bir şekilde vurmak. Sesli ve hızlı uygulanan ikili zikir.

Dâr-ı fenâ: Yokluk evi, gelip geçici yer olan dünya.

Dâr-ı izzet: İzzet evi; ahadiyet makamı.

Dâr-ı mihnet: Mihnet evi. Mecazen dünya.

Dâr-ı naîm: Cennet.

Darr: Sıkıntı, belâ.

Dasdâr: Destâr, sarık, imâme, dolama dülbent.

Davâ: Dava, iddia. Tasavvufi metinlerde “asılsız söz” anlamından çok, hakikati bilinmeden savunulan şer’î sözler.

Deblek: Küçük dümbelek.

Değircek (Döğürcek?): İşlenmiş, kalın ve yumuşak yün (?)

Dehân: Ağız

Dekâyık: İncelikler.

Delâlet: Delil olmak, kılavuzluk. doğru yolu göstermek.

Delîl: Kılavuz, rehber; belge, tanık; mürşit.

Dellâl: Alış veriş yaparken aracı olan kişi. Tasavvufta irfânıyla tâliplere yol gösteren kişi.

Dem: Ân; şarap; nefes; hava; kıvâm.

Dem-â-dem: Sürekli.

Dem-beste: Susmuş, sesi kesilmiş.

Den: Söyleyin, deyin.

Depreşmek: Oynamak, kımıldamak.

Der-be-der: Kapı kapı gezip dolaşan, âvâre.

Derc etmek: Sokmak, toplamak, bir araya getirmek.

Derd: Mecazen aşk.

Derd-i firâk: Ayrılık derdi.

Derd-mend: Dert sahibi, tasalı, kaygılı; âşık.

Derd-nâk: Dertli.

Dergâh: Tekke. Zikir ve ibadet edilen yer. Kapı yeri, kapı eşiği. Tarikatlerin kurumlaştığı devirlerde irşad amacıyla kullanılan teferruatlı geniş mekân. Dergâhlar, semâhâne, halvet veya çile odası, aşhâne, dervîş hücreleri ve diğer bölümlerden teşekkül ederler. Hakikî sûfî âlemi dergâh kabul eder.

Dergâh-ı İlâhî: Hakk’ın zatı.

Dergeh-i A‘lâ: Yüce dergah, Hakkın zatî makamı.

Derilmek: Toplanmak.

Dermân: Çare, ilaç, güç; mecazen aşk, Allah derdi.

Dermek: Toplamak, dermek.

Dervîş: Kapı eşiği. Mecazen fakr talibi, seyr ü sülûk ederek Allah’a ulaşmak isteyen tarîkat ehli kişi.

Deryâ-yı aşk: Aşk denizi.

Dest: El.

Destân olmak: Adı yayılmak.

Dest-i kudret: Kudret eli, Allah’ın kudreti.

Destûr: İzin, ruhsat.

Dev: Nefs-i emmârenin çeşitli hayvanî özellikler göstermesi.

Devâsız derd: Aşk.

Devir-Hân: Camilerde ve belli mekânlarda sürekli Kur’ân okumakla görevli hafızlardan biri.

Devlet: Saadet, mutluluk.

Devr etmek: Dönmek.

Devrân: Dünya, felek, zaman, talih. Dönme, dolaşma. Dönerek zikretmek. Halvetîlere mahsus kuûdî ve dairevî olarak yapılan zikir.

Devre-i arşiyye: Rûhların madenlerden bitkilere, oradan da hayvanlara intikâl edip insana ulaşması ve neticede kâmil insan olup Hakk’a dönmesidir. Ferşlik (nüzûl) devrinin zıddı olan bu devir için kavs-i urûc da denilir. Esasen arşlık devri, insanın nefsini emmâreden safiyyeye yükseltmesini ifade eder.

Deyyân: Hakkıyla mükafatlandıran ve cezalandıran, hâkim, Allah. (Bir kudsî hadiste yaratıcı kendisini melik ve deyyân olarak anar. Burada deyyân, insanın başlangıçtan sonuna kadar mâcerâsını tamamlayıp hesâba çeken anlamındadır.) .

Deyyâr: Bir kimse, yurt sahibi, manastır sahibi.

Dîdâr/Dizâr: Yüz, Hakk’ın cemâli; ilâhî güzellik.

Dîde: Göz

Dil: Kalp, gönül.

Dilâ: Ey dil, ey gönül.

Dilârâ: Gönül süsleyen sevgili.

Dilber: Gönlü alıp götüren, sevgili. İnsân-ı kâmil.

Dildâr-ı Hak: Hakk’ın sevgilisi, Hak sevgisini kazanan kâmil.

Dildâş: Gönül arkadaşı, gönül ehli.

Dil-firîb: Gönül aldatan, cezbeli, alımlı.

Dil-i merdân: Mert, yiğit insanların gönlü; yiğit, mert gönül.

Dilistân: Gönül ülkesi, Cenâb-ı Hakk’ın tecellî mahalli.

Dil-pesend: Gönle hoş gelen, gönlün beğendiği.

Dil-rişin: Dertli, gönlü yaralı.

Dinlendi görmek

Dirgürmek:Diriltmek, diri etmek, diri kılmak.

Dirîgâ: Hayfa, ne kadar yazık.

Dîv: Şeytân, Nefsin şeytânî sıfatları.

Dîvâne: Deli.

Dîzâr/Didâr: Yüz, Hakk’ın cemâli; ilâhî güzellik.

Dizgin: Atın gemi ile sahibinin eli arasındaki atı yönlendirmeye yarayan ip (yular).

Doğrulup gelmek: İnsanın üzerine gelmek.

Dolu: Bade, kadeh, şarâp. İlâhî aşk ve bilgi. İlâhî bilgilerle donanmış kalp.

Dost: Kâmil ve olgun insan.

Döğmek: Öğütmek, un hâline getirmek.

Dört kapı: Şeriat, tarikat, ma’rifet, hakikat.

Dört kitâb: Dört kitap, esmâ, ef’âl, sıfat zat tevhîdine işaret eden bir mecâz.

Dûde-i âh: Âhın dumanı. Duman gibi yükselen âh.

Duhân: 1. Tütün. 2. Duman.

Dûr: Uzak.

Durmak: Kalkmak.

Duş Olmak: Tesadüf etmek, meyletmek, nail olmak, isabet etmek, bir şeye yönelmek.

Duşlanmak: Nâil olmak, karşılaşmak.

Dûzah: Cehennem.

Duzak: Tuzak. Ayrıca bu kelime cehennem anlamındaki dûzah kelimesinin Türkçe teleffuzuyla tevriye yapılarak cehennem karşılığında da kullanılır.

Dü-âlem: İki âlem. Madde ve manâ.

Dü-cihân: İki cihân; dünya ve âhiret.

Düldül: Hz. Ali’ye, Hz. Peygamber tarafından verilen atın ismi.

Dünbek döğmek: Dünbelek çalmak. Gürültü, şamata, gösterişten kinaye.

Dür: İnci, hakikat bilgisi.

Dürdâne: İnci tanesi.

Dürlü: Türlü, çeşit.

Dürr-i maânî: Mânâlar, hakikatler incisi; kıymetli bilgi için kullanılır.

Dürr-i meknûn: Gizli inci; Nûr-ı Muhammedî.

Dürr-i vahdet: Vahdet incisi, Nûr-ı Muhammed.

Dürr-i yektâ: Tek inci, benzeri olmayan inci.

Dürr-i yetîm: Tek, iri, baha biçilmez inci. Eşsiz inci. Hazret-i Nûr-ı Muhammed.

Dü-serâ: İki saray, dünya ve âhiret.

Düstûr: Ölçü, kâide.

Düş: Rüyâ, vakıa, seyr, seyrân.

Düşmek: Uğramak.

Düşvâr: Güç, zor.

E

Ebed: Sonsuzluk, dâimîlik. Allah’ın isimlerinden.

Ebhâr: Denizler.

Ebrâr: İyiler; zühd ve takva ile aşk yolunu birlikte götüren orta hâlli sûfiler.

Ebter-Şinâs: Soyu kesikleri tanıyan ve uyan kişi.

Ebu’l-ervâh: Rûhların babası. Nûr-ı Muhammed.

Ebvâb: Kapılar, konular, bölümler.

Ecdâd: Cedler, dedeler, büyük babalar, atalar.

Ecel oku: Ölüm.

Ecel: Ölüm, Ömrün sonu, âhirete göçüş.

Edhem: İbrâhîm Edhem: İlk sûfilerden ve sahabeye ulaşanlardandır. Belh şehzâdesi iken malını yağmaya vermiştir.

Ednâ: En aşağı, en alçak, en bayağı.

Edüben: Ederek.

Ef‘âl: Fiiller, hareketler, işler, ameller.

Efgân: Bağırıp çağırma, istimdâd, feryâd.

Efkâr: (kafla) daha veya pek fakir, fakirlerin en fakiri.

Efkâr: Fikirler, düşünceler.

Eflâk: Felekler.

Eğerçi: Gerçi, her ne kadar.

Eğlemek: Oyalamak, tesellî etmek, mâsivâya takılmak.

Ehil(ehl): Yabancı olmayan, âşinâ, mâhir, usta, becerikli; metinde, kâmil insan.

Ehl: Sahip; bir işi iyi bilen ve yapan; karı kocadan her biri.

Ehl-i Cenân: Gönül ehli.

Ehl-i derd: Âşıklar.

Ehl-i dizâr: Cemâlullah’ı gören. Hakk’ın birliğini gören.

Ehl-i hâl: Hâl ehli, cezbeli ve âşık meşrep dervîş.

Ehl-i ikrâr: Dervîşler.

Ehl-i işret: Sûfîler, Allah âşıkı dervîşler.

Ehl-i kâl: Sözde kalanlar. Kabukta kalan müslümanlar. Zâhitler.

Ehl-i şevk: Âşıklar.

Ehl-i tahkîk: Eşyanın hakikatine vakıf kişiler.

Ehl-i tevhîd: Cenâb-ı Hakk’ı birleyen. İlâhî gerçekleri hakkıyla bilen.

Ehl-i vahdet: Tevhidin hakikatinden haberdar olan.

Ehl-i vecd: Âşıklar.

Ehlullah: Allah adamı, veli, evliyâ; tasavvuf ehli.

Ekl: Yemek yeme.

Ekrem: Çok cömert, çok şerefli.

Eksik: Noksan, günah.

Ekvân: Kevnler, yaratılmış olan eşya. Kainât.

El alma: İntisap etmek, bağlanmak.

El Yumak: Elini çekmek, vaz geçmek.

Elden gitmek: Yitirmek.

Elest: “Elestü” Arapça’da “değil miyim?” demektir. Kur’ân’da 7. surenin 172-173. âyetlerinde, Allah’ın “Ben sizin Rabbiniz değil miyim?” sorusunda geçer. Ruhlar bu soruya “Evet Rabbimizsin” diye cevab verdikleri için birbirlerinerine tanık tutmuşlar ve şehadet etmişlerdir. Kıyamet gününde her ruh burada verdiği sözü yerine getirmek, Rabbini tanımak zorundadır. Sûfîler Bezm-i elest’de verilen cevapların bazılarının olumlu “Kâlû belâ”; bazılarının olumsuz “lâ” şeklinde olduğuna inanırlar. Bu cevaba göre kıyamette üç sıra insan görülecektir. Rablerinin sorusunu tasdik edip gözleri ve dilleriyle kabul edenler; soruyu sadece kulaklarıyla duyup kararsızlık gösterenler. Sadece lâ deyip Rablerinin birliğini kabul etmeyenler. Buna ahd-i sâbık da derler. Onlara göre bu sır, bu dünyada iken bilinip yaşanacaktır.

El-fakru fahri: Fakirliğimle övünürüm. (Hadis).

El-gıyâs: Meded, aman.

Elhamdülillâh: Allah’a hamd olsun.

Elhân: Nağme, ezgi, şarkı.

El-hükmülillah: Hüküm Allah’ındır.

Elif sırrı: Birlik sırrı.

Ellezî Yuvesvisü: İnsanların kalplerine vesvese sokan. (Nas/5.)

Elvân: Renkler, görünüşler.

Emân: Emniyet, korkusuzluk. Yardım, imkân.

Emânet: İlahî sır. Âdem’e verilen yaratılış sırrı.

Emmâre: Nefs-i emmâre. Kötülüğü emr eden nefs.

Emrâz: Marazlar, hastalıklar; nefsanî düşkünlükler.

Emsâl: Örnekler; eş, benzer.

Emtâr: Yağmurlar.

Emvâc: Dalgalar.

Enâniyyet: Benlik

Endişe: Düşünce, fikir.

Ene’l-Hak: “Hak benim” anlamında Hallâc-ı Mansûr’un söylemiş olduğu şathiye tarzında bir söz.

Enfüs: Yaşayanlar, hayat sahipleri, canlılar. İçe ait.

Enhâr: Nehirler.

Ensâb: Soylar, baba tarafından hısımlar

Ente: Sen.

Envâr: Nurlar.

Er: Mürşid, sâlik, Hak âşığı.

Erba‘in: Kırk günlük halvet.

Erbâb-ı dil: Gönül ehli.

Erenler: Veliler, Tanrı dostları, mürşitler.

Erhâm: Çok merhametli, Allah.

Ericek: Erince, ulaşınca.

Erkân: Rükunlar, esaslar; bir tarikatin uyguladığı esaslar.

Ervâh: Ruhlar.

Eser: İz, yapı, nişan.

Esfel: En sefil, en aşağı, çok bayağı.

Esîr-i aşk: Âşık.

Esmâ sürmek: Sâliki esmâ ile yolculuk yaptıran erkânlarda sâlik hangi isimde ise, Hakkı o isimle zikretmek.

Esmâ: İsimler; Allah’ın isimleri.

Esmâr: Meyveler.

Esmâ-yı seb’a: Yedi esmâ. Sûfîlerin vird edindikleri, Allah’ın güzel isimlerinden yedi tanesi (İllallah, Allah, Hû, Hak, Hayy, Kayyûm, Kahhâr).

Esrâr: Sırlar, gizli ma’nâlar, hikmetler.

Esrâr-ı vahdet: Birlik sırrı.

Esrimek: Mest olmak, sarhoş olmak. Hâle girmek.

Eşkere/âşikare: Belli, meydanda, açık.

Eşyâ: Şeyler, nesneler, cisim şeklinde görünen gölge varlık.

Etvâr: Tavırlar, tarzlar, hâl ve hareketler, işler.

Evlâ: Üstün, daha uygun.

Evlâd-ı Resûl: Ehl-i beyt.

Evliyâ: Tanrı dostları, erenler. Ledün sahibi kişiler.

Evrâd: Virdler, günlük tertipli olarak okunan duâlar.

Evran: Yılan.

Evsâf: Vasıflar, sıfatlar.

Evtân: Vatanlar, memleketler.

Evvel: Allah’ın sıfatı. Öncesi olmayan.

Evzâr: Ağırlıklar, yükler.

Eyitmek, ayıtmak: Söylemek.

Eyyâm-ı rıhlet: Ölüm vakti.

Eyyüb (Peygamber): Kur’ân’da adı geçen peygamberlerdendir. Sabır sembolüdür. İsrailoğullarındandır.

Ezân etmek: Haber vermek.

Ezel: Öncesi olmayan sonsuzluk. Allah’ın isimlerindendir.

Ezelî: Öncesiz.

Ezhâr: Çiçekler.

F

Fâh: Ağız.

Fahr: Övme, Övünme.

Fahr-i âlem: Hz. Peygamber.

Fâil: Bir fiili, işi yapan; Allah.

Fâil-i Mutlak: Aslâ bir şarta bağlı olmadan, bütün işlerini iradesiyle yapan Allah.

Fakî: Fakîh, Şerîat (fıkıh) âlimi.

Fakr: Nefsin kendi nefsi olmayıp Hakk’a ait olduğu bilincine varmak.

Fâl: Uğur; talih; bir takım yollarla insan talihine dair bir şeyler söyleme.

Fânî: Ölümlü, geçici, yok olucu. Tasavvufta fenâfi’llaha eren, Hak ile bâki olan kişi için de kullanılır.

Fâriğ: Alâkasını kesmiş, vaz geçmiş.

Fark: Başkalık, ayırma. Tasavvufta ayrılık hâli veya çoklukta birliği, birlikte çokluğu farketmek.

Fâsık: Allah’ın emrinden çıkan. Kötülük yapan. Fıska düşen.

Fâsid, fâside: Fenâ, kötü, yanlış, bozuk, bozulmuş.

Fasl: Ara.

Fâş eylemek: Meydana çıkarmak, anlaşılır kılmak.

Fâş olmak: Meydana çıkmak, anlaşılır kılmak.

Fazl: Fazilet, erdem, iyilik, lütuf.

Fe’zkurûnî ezkürküm: Beni zikrediniz ki Ben de sizi zikredeyim. (Bakara/152.)

Fedâ: Bağışlama, uğruna verme.

Fehm eylemek: Anlamak, kavramak.

Felâh: Kurtuluş, selamet.

Fenâfillâh: Kulun sıfatlarını Hakk’ın zatında yok etmesi.

Fenâ: Yokluk, tasavvufta bir makam, dünya, yokluk mülkü.

Fenâ-ender-fenâ: Yoklukta yokluk. Fenâ fi’l-fenâ.

Ferd: Tek, bir, yekta; Allah.

Ferdâ: Yarın, âhiret, mahşer.

Ferhâd: Doğu Edebiyatında bir aşk kahramanının adı. Sevgilisi “Şîrîn”e ulaşabilmek için dağlar delip yol açmış bir fedakârlık örneği. Mühendisliği ve nakkâşlığı da vardır.

Fermân: Buyruk. Padişah tarafından verilen yazılı emir.

Ferş: Yer, yeryüzü, döşeme, yaymak.

Fesâd: Bozuk, fenâlık, karışıklık.

Feth: Açma, açılma; zaptetme, kuşatma.

Fettân: Fitne ve fesada teşvik eden, fenalık yapan, ayartan; cazibeli, gönül alıcı.

Fetvâ: Müftü veya şeyhülislâm gibi dinî otorite tarafından verilen karar.

Fevk-i ulâ: En yüce, yüksek. Pek yüksek.

Feyz: Bolluk, verimlilik; ilim, irfân; ilâhî tecellî.

Feyz-i Rahmân: Allah’ın feyzi, Rahman’ın nefesi

Feyz-yâb: Feyiz bulan, feyiz bulma.

Fezâ: Ucu bucağı olmayan boşluk; gökyüzü.

Fî-ahsen-i takvîm: Andolsun ki biz insanı en güzel biçimde (ahsen-i takvîm) yarattık. (Tîn/4.)

Figân: Ağlayıp, sızlama.

Fi’l: İş, amel, eylem.

Firâk: Ayrılık, ayrılma.

Firdevs: Cennet, cennetin altıncı katı. Bostân.

Firdevs-i A‘lâ: Cennetin en yüce tabakası. İrfân cenneti.

Firkat: Ayrılık, dostlardan ayrı kalmak.

Fuad: Gönül, temâşâ mahalli, kalbin bir mertebesi.

Furkân: İyi ile kötü, hak ile bâtıl, helâl ile haramın farkını gösteren. Kur’ân’ın sıfatlarından biri.

G

Gâfil: Allah’ın varlık ve birliğinden habersiz olan kişi.

Gâh, gâhî: Bazan, ara sıra.

Gâib: Görünmeyen, göz önünde bulunmayan, gizli ve bilinmeyen âlem.

Galtân: Yuvarlak.

Gam yemek: Kederlenmek, Acı çekmek.

Ganî: Hiç bir şeye ihtiyacı olmayan, tam manasıyla zengin, müstagni. Allah.

Garâib: Görülmedik, alışılmadık; şaşılacak şey.

Gark: Batmak. Sâlikin vahdet deryâsında yokluğu.

Gavgâ: Kavga, döğüşme, gürültü; savaş.

Gavvâs: Suya dalan, dalgıç, inci arayan dalgıç.

Gayr: Başkası, rakip; Allah’ın dışında vehmedilen şey.

Gayrullah: Masivâ, Tanrı’nın zatının dışında görülen, var zannedilenler, vehimler.

Gedâ: Yoksul, dilenci, kul, âşık.

Gen: Geniş.

Genc: Define, hazine. Rûh. Tevhid sırrı. İnsânî hakîkat.

Genc-hâne: Hazinenin bulunduğu yer.

Genc-i aşk: Aşk hazinesi.

Genc-i maânî: Mânâlar hazinesi.

Genc-i ma’rifet: Marifet hazinesi, Allah bilgisi.

Genc-i nihân: Gizli hazine, kenz-i mahfî.

Genc-i pinhân: Gizli hazine, kenz-i mahfî.

Gencîne-i esrâr: Sırlar hazinesi.

Genez: Kolay, uygun,
kolayca.

Genli gensiz: İster istemez. Mecburen.

Ger: Eger

Gerçek er: Kâmil insan.

Gerdân: Boyun. Dönen, dönücü.

Gerdîş: Dönüş, dönme, dolaşma.

Gevher: Mücevher, inci, esâs, öz.

Gezmek: Oyalanmak.

Gıll u gış: Kin ve hile, dedi kodu vs. gibi gönlü daraltan ve karartan şeyler.

Gılmân: Cennettekilere hizmet eden güzel ve genç delikanlılar. Genç uşaklar.

Gınâ: Yeterlilik, zenginlik.

Giryân: Gözyaşı döken, ağlayan, âşık.

Gonca-i ra’nâ-ter: İki renkli yeni açılmakta olan gül.

Gonce-i gül: Gül goncası.

Gökçek: Sevimli, hoş, güzel. Büyük.

Gönül Evi: Vahdet sırlarının tecellî ettiği insan-ı kâmilin makamı.

Gönül gözü: Fuat, kalp gözü, basiret, firâset, iç göz.

Gönül ırmak: Allah’tan uzaklaşmak.

Gönül: Gönül, yürek, kalp, fuad.

Görklüce: Güzel, temiz, iyi, mübarek, mukaddes, cazibeli, gösterişli.

Göymek: Yanmak, için için yanmak..

Gubâr: Toz.

Gubûr: Sürekli, devamlı

Gufrân: Cenâb-ı Hakk’ın günahları afvı, rahmeti.

Gussa: Tasa, keder, üzüntü. Sıkıntı. Kaygu

Gussa-yı müzdâ: Bitmeyen keder.

Gûş: Kulak.

Gûş-ı cân: Cân kulağı.

Güç: Zor, kuvvet; istek.

Güç üzmek: Tahammül sınırlarını zorlamak

Güç gelmek: Zor gelmek.

Güftâr: Söz, konuşma.

Güftâr-ı aşk: Aşk ile ilgili sözler ve şiirler.

Güher: Mücevher, kıymetli taş, inci, gevher.

Gül: Tecellî. Gönülde sevgi, aşk ve ilâhî bilgilerin tulu‘ etmesi.

Gülâb: Gül suyu.

Gülbeng çekmek: Dua (vird) okumak.

Gülbün: Gül fidanı, gül biten yer.

Gülistân: Gül bahçesi. Cemâl tecellîleri.

Gülşen: Gül bahçesi.

Gülzâr: Gül bahçesi.

Gümân: Şüphe, zan.

Gümrâh: Yolunu şaşırmış, doğru yoldan ayrılmış. Bol, gür.

Günc-i gam: Gam köşesi,

Gürûh: Topluluk.

Gürûh-ı evliyâ: Veliler bölüğü, veliler tabakası.

Gütmek: Takip etmek.

Güzâf: Boş, asılsız söz.

Güzer etmek: Geçmek.

Güzîde: Seçilmiş, beğenilmiş kişi, şey.

H

Hâb: Uyku.

Haberdâr: Haberli, uyanık, bilgisi olan.

Haberli: Manâdan, ledün ilminden haberli olan.

Hâb-ı gaflet: Gaflet uykusu.

Habib: Sevgili, seven ve sevilen kişi, dost, Allah’ın isimlerinden, Hz. Muhammed

Habîbullah: Allah’ın sevgilisi Hz. Muhammed.

Habs: Zapd etme, tutma, hapis, alıkoyma.

Hâcât: İhtiyac, lüzûm, muhtaclık.

Hacc-ı ekber: En büyük hac. İnsan-ı kâmil gönlüne girmek. İnsanlığın kemâline ulaşmak.

Hacet: Dilek. ihtiyâç.

Hadd: Sınır, ceza.

Hâdî: Hidâyete eriştiren. Allah’ın isimlerinden.

Hâdim: Hizmetçi.

Hâdimü’l-evtâd: Büyüklerin hizmetçisi. İrşâd ile görevli kâmil insanların hizmetinde bulunanlar.

Hadîs: Hz. Peygamberin imaları, sözü ve hareketi, Hz. Peygamberin sünneti.

Hafâ: Yokluk, görünmezlik, gizlilik.

Hâil: Perde, engel.

Hâk etmek: Toprak olmak, yok olmak.

Hâk ile yeksân olmak: Yerle bir olmak. Yok.

Hâk: Toprak.

Hakâyık: Hakikatler.

Hâke yeksân eylemek: Öldürmek, toprağa karıştırmak, değersiz kılmak.

Hâk-i pây: Ayak toprağı. Huzur.

Hakîr: Hor, aciz.

Hakk: Doğruluk, doğru, gerçek.

Hakka’l-yakîn: Tasavvufta varılacak olan son mertebe, oluş yoluyla inanmak, bilerek, bularak, olarak idrâk etmek, Sâlikin ahadiyet makamında kendi hakikatini yaşayarak anlaması.

Hâl: Salikin velâyet mertebesine kadar sürekli değişim gösteren kalbî durumların tamamı.

Halâs: Kurtulma, kurtuluş.

Hâlât: Hâller.

Halâyık: Yaratıklar, yaratılmışlar. İnsanlar.

Hâldaş: Hâlden anlayan, arkadaş.

Hâlen: Hâl ile.

Hâlet: Hâl, suret, keyfiyet, nitelik, durum.

Halîfetu’llâh: Allah’ın halifesi.

Hâlik: Yaratan, Allah.

Halîl: Sâdık, samimi, dost. Hz. İbrahim’in sıfatı.

Hâlis: Saf, duru, katıksız, temiz, hilesiz.

Halk: Yaratılmışlar.

Hall: Erime, çözme, çözülme.

Halvet küncü: Tenha, yalnız kalınan yer, halvet köşesi.

Halvet: Tenhada Hakk’a yönelip, her şeyden el etek çekerek zikir ve tefekkürle uğraşmak. Her an Allah ile birlikte olma idrak ve hâline ulaşmak. Tasavvuf yolunda halvet, rehberin tavsiyesiyle 3, 5, 7 gün gibi kısa süreli uygulanır. Erbain ise sadece halifelerin yapabileceği halvet uygulamasıdır.

Halvetî: Halvet ehli; Halvetî erkanına mensup kişi.

Hamdülil’lâh: Allah’a şükür.

Hamîd: Övülen.

Hâmil: Taşıyan.

Haml: Taşıma, yük, yükleme.

Hamr: İçki.

Han: Hakan.

Hân: Yemek sofrası, yemek, ta’am, ahçı dükkânı.

Handân: Gülen, sevinçli.

Hâne-i kalp: Kalp evi, Tanrı’nın tecellî mahalli.

Hannân: Çok acıyıcı. Allah’ın isimlerinden.

Hannâs: Şeytan.

Hâne: Ev, bark, ocak.

Hâr: Diken.

Hâr-ı hâşim: İncitici diken. Mecazen câhil ve kırıcı insanlar.

Hâr: Hakir, aşağı, hor, zelil, bayağı.

Harâb: Yıkık, virân.

Harâbât: Meyhane; mecazen tekke; mürşidin gönlü; âşıkın vücudu.

Harâmî: Yol kesen, hırsız, haram yiyen.

Harıldı: Ses taklidi bir kelime. İnsanın her şeyden şikayet etmesi. Hırlaması.

Hâs u âm: Herkes, ileri gelenler ve halk.

Hâs: Seçkin.

Hasbetenlillâh: Allah rızası için. Allah yoluna. Karşılık istemeksizin.

Hased: Kıskançlık, çekememezlik.

Hasenât: İyilikler, iyi hâller, hayırlı işler.

Hâsıl: Husûle gelen. Olan, meydana gelen, mahsul.

Hasm: Muhalif, karşıt görüşlü, düşman.

Hâss-ı havâs: Hasların hası, gerçeğe ulaşanlar. Seçkinlerin seçkini.

Haşr: Toplanma, kalabalık hâle gelme. Ölülerin dirilip bir yerde toplanması. Mahşer.

Haşyet: Korku, korkma.

Hatâ: Kusur, günâh.

Hatar: Zulüm, eziyet. Gerçek inançtan cayma, tehlike, uçurum, emniyetsizlik, korku. Tanrı varlığına inanmama. Gönüle gelen melekî ve şeytanî düşünceler.

Hatem: Son.

Hâtem: Mühür. Üzerinde yazı olan ve mühür yerine kullanılan yüzük.

Hâtır: Gönül.

Hatta’l-ebed: Ebediyen, sonsuza kadar.

Havass: Seçkinler, nitelikli kişiler; tasavvuf ehli.

Havâtır: Hatıra gelenler, fikirler.

Havf u Recâ: Korku ve ümit, korkma ve dileme.

Hayâ: Hicâp, utanma.

Hayât-ı câvidân: Ebedî hayat, ölümsüzlük.

Hay-hûy: Kuru gürültü.

Haylamak: Önem vermek.

Hayme: Çadır.

Hayrân: Hayrete düşmüş, şaşırmış; dervîşin seyr ü sülûkunda tecellîlerden doğan şaşkınlık ve hüzün hâli.

Hayret: Mânâ yolcusunun kalbinde tecellî eden bir hâl yüzünden şaşırması, ne yapacağını bilemez duruma gelmesi.

Hayvân: Diri, canlı.

Hayvân-ı nâtık: Konuşan canlı. İnsân.

Hayy: Ebedî diri, ölmek ihtimâlinden uzak. Allah. Hayatı zerreden küreye tedricen yayılan ve herşeyde hareket şeklinde tezahür eden varlık. Allah’ın isimlerinden.

Hazer: Çekinme, zarar verebilecek şeyden kaçınma. Korunma.

Hâzık: İşinin ehli, usta, eli uz. Doktor.

Helâk olmak: Yok olmak.

Hemân: Şimdi, dâimâ.

Hemişe: Daimâ, boyuna, hep.

Hem-râh: Yoldaş, aynı yolda, yol arkadaşı.

Hem-râz: Aynı sırları paylaşan.

Hergiz: Aslâ, katiyen.

Herze yemek: Boş söz söylemek. Saçmasapan konuşmak.

Hevâ: Heves, istek, arzu, nefse ait şeylere istek.

Heves: Gelip-geçici istek; nefsin hoşuna gitmek.

Heybet: Hürmetle beraber korku hisssini veren hâl. Azamet, sakınıp korkulacak hâl.

Hezâr: Bülbül, bin (pek çok).

Hıfz eylemek: Korumak.

Hırka: Dervîşlerin giydiği, önü açık, yakasız geniş kollu elbise.

Hırka-pûş: Hırka giyen, sâfî, zâhid, dervîş.

Hırs: Aç gözlülük, tamahkârlık, arzu.

Hışm: Öfke, hiddet, gazap, kızgınlık.

Hızır: Ebedî hayatın sembolü, Mûsâ şeriatine bağlı bir peygamber veya velî. Âb-ı Hayât içtiği için ölmezliğe erişmiştir. Hızır, İlyâs ile birlikte yardım isteyen kulların yardımına koşarlar. Hızır daha çok karada yardımcıdır.

Hicâb: Örtü, perde; utanma; sâlik ile mutlak hakikat arasına giren engel, âşıkı sevgilisinden ayıran perde.

Hicrân: Ayrılık.

Hidâyet: Hak yoluna yönelme.

Hikmet bâğı: İrfân sahiplerinin bulunduğu meclis veya makam. Tarikat.

Hikmet: Bir işteki sebep. Gizli yön.

Hilâf: Zıt düşünceli, karşı fikirli, aleyhtar.

Hilkat: Yaratılma, yaradılış. Tabiat.

Hilm: İnsanın tabiatında olan yavaşlık, yumuşaklık.

Himmet: Kalbin bütün kuvveti ile Cenâb-ı Hakk’a yönelmesi, lütuf, yardım. Gayret ve niyyet. Çalışma, gayret etme, bir işe girişmek, manevî yardım, manen birine yardım etmek.

Himmet-i kudsî: İlâhî yardım.

Hissedâr: Hisse, pay sahibi; ortak.

Hitâb: Karşı tarafa söz söyleme, bir şeyi bildirme.

Hitâmü’l-mürselîn: Son peygamber Hz. Muhammed.

Hod: Kendi.

Hor: Hakir, zavallı.

Hû: Huy, mizâç.

Hû: Hüve, O. Cenâb-ı Hakkın O anlamındaki zâtî ismi olup, gaybî hüviyetini delalet eder.

Hûb: Güzel.

Hûbân: Güzeller

Hubb: Sevgi, meyil.

Hudâ: Allah.

Hudâvend: Efendi, Allah.

Hulk: Huy, tabiat, mizaç.

Hulle donu: Cennet elbisesi. Belden aşağı ve belden yukarı iki kısımdan meydana gelen elbise.

Hüvel: “Huvallâhullezî lâ ilâhe illâ hu…” O, öyle Allah’tır ki, O’ndan başka tanrı yoktur. (Haşr/22.) Metinde (h,v,l) harfleriyle zikredilen bu kelime bu ayetin kısaltılmış şeklidir.

Hûr: Ahver ve havra kelimelerinin cemidir. Ahu gözlüler, pek güzel cennet kızları.

Hûrî: Cennet kızı, sevgili.

Hurşîd: Güneş.

Hurûşa gelmek: Coşmak, taşmak.

Hûş: Akıl, fikir, zekâ.

Hûşyâr: Aklı başında, akıllı.

Hümâ: Devlet kuşu, yükseklerden uçan ve insanın başına konarak talihini değiştiren efsanevî kuş. Türkçe’de umay kuşu da denir.

Hünsâ: Kendisinde hem erkeklik, hem dişilik alâmeti bulunan kimse.

Hüsn: Güzellik.

Hüsn-i bî-pâyân: Sonsuz, sınırsız güzellik.

Hüsn-i cemâl: Yüz güzelliği.

Hüve: O, Allah’ın zât ismidir.

Hüveydâ: Âşikâr, apaçık, belli.

Hüviyet: Mahiyet, hakikat, asıl. Hüviyyet, çekirdeğin, ağacın bütün özelliklerini içinde bulundurması gibi, bütün isim ve sıfatları göz önüne alındığında, Hakk’ın zuhûru mümkün olmayan gaybından ibarettir. Tasavvufta Allah’a ulaşan vasilin kişinin gerçek mahiyeti.

Hüzün: Gam.

I

Indehû Ümmü’l-Kitâb: Ana kitap onun yanındadır. (Ra’d/39.)

Irak: Uzak, ırak.

Irılmak: Ayrılmak, uzaklaşmak. Oynamak.

Irlamak: Ezgi (beste) ile söylemek.

Irmak: Ayırmak, uzaklaştırmak.

Is: Sahip.

Isıcak: Sıcak.

Iskât-ı kuyûd: Kayıttan düşme, silme.

Istılâh: Tabir, terim, kavram.

Itlak: Salıverme, boşaltma.

Iyân: Âşikâr, açık, belirgin.

Iyd: Bayram.

Iztırârî: Mecburî.

İ

İ‘râb: Düzgün konuşma ve hakikati belirtme. Arapça kelimelerin sonlarındaki harf veya harekenin değişmesi. Bu değişikliği öğretme bilgisi.

İblîs: İnsanları Allah yolundan çıkartmakla görevli şeytân. Vesvese veren. Hannâs.

İbrahim (Peygamber): Halilullah. İsmail Peygamberin babası. Nemrud âteşe attığı hâlde yanmamış, ateş gülzâra dönmüştür. İbrahim, aynı zamanda tevhîd dininin babası kabul edilir. Hz. Peygamberin büyük atasıdır.

İbrâhîm Edhem: İlk sûfilerden ve sahabeye ulaşanlardandır. Belhte şehzâde iken malını yağmaya vermiştir.

İbrâm: Zorlama, üstüne düşme, bunaltma.

İbret: Ders, insanı gafletten uyaran hadise, tuhaf, acayip.

İbtâl: Boş, hükümsüz, lağvetme.

İbtidâ: Başlama, evvel, başlangıç, ilk.

İcâd: Vücuda getirme, yeni bir şey bulup ortaya çıkarma.

İctinâb: Sakınma, çekinme.

İçre: İçinde.

İdrîs: Kur’ân-ı Kerim’de ismen zikredilen peygamberlerdendir. Hz. Şît’in oğlu. Terzilerin piridir.

İfnâ: Yok etme.

İfnâ-yı vücûd eylemek:
Allah’ta yok olmak.

İğrâk: Gark olmak, suya batmak.

İğvâ: Azdırma, ayartma, baştan çıkarma.

İhâtâ: Bir şeyin etrafını çevirme, kuşatma.

İhdâr eylemek: Kaldırmak, hissizleştirmek, uyuşturmak.

İhdinâ’s-Sırâta’l-Müstakîm: “Bizi doğru yola hidayet et’’ (Fatiha/6).

İhlâs: Karşılıksız sevgi. Kalp sâfiyeti. İçten, samimi sevgi, yalnız Allah rızası için yapılan ibâdetler. Temiz kalp ile yapılan ibadetler.

İhrâk olmak: yanmak, yok olmak.

İhsân: Allah’a, O’nu görüyormuş gibi ibadet etmek. İyilik, lütuf, bağış, güzellik. İyilikle muamele etme. Kulun mürakebe içinde olmasıyla ilahî inayetin erişmesi.

İhtirâz: Sakınma, çekinme, korkma.

İhtisâr: Kısaltma; sözü, yazıyı kısaltma. Sadeleştirme, basitleştirme.

İhtiyâr: İstek, arzu, razı olmak, katlanmak; sâlikin, davranışlarını Hakk’ın iradesine bırakması.

İhtiyârî: Kendi isteğine bağlı.

İhvân: Kardeşler.

İhyâ: Diriltme, canlandırma, hayat verme; nefsin tecellî ile aydınlanması.

İkâb: Eza, cefâ, eziyet, azap.

İkilik: Tevhidin zıddı. Kesret hâli. Hak tecellîsinin farkına varamama hâli.

İklîm: Bölge, ülke, memleket.

İklîm-i ma’nî: Mânâ ülkesi.

İkrâ bi’smi Rabbik: Yaratan Rabbinin İsmi ile oku. (Alak/1).

İkrâr: Kabul etmek.

İksâr: Çoğalma, çoğaltılma, artma; imkânı olduğu hâlde bir işi geçiştirip yapmama.

İktibâs: Alıntı.

İktizâ: Lâzım gelme, gerekme. İşe yarama, yararlılık.

İlâhî: Ey Allah’ım, ya Rabbi anlamında nidâ.

İle’l-ebed: Sonsuza kadar.

İlenc: Beddua.

İletmek: Götürmek, ulaşmak.

İlhâd: Gerçek inançtan dönme. Allah’ın varlığına, birliğine inanmama.

İlhâm: İnsan gönlüne Cenâb-ı Hak tarafından verilmiş olan fikir ve duygular.

İlhâm-ı Rabbânî: Gönüle doğan ilâhî bilgiler.

İlkâ: Koymak, bırakmak. Terk etmek. Öne atmak.

İllâ: Mutlaka, eğer, aksi hâlde, ne olursa. Özellikle.

İllet: Hastalık; sakatlık, sebep.

İlme’l-yakîn: İlmen biliş. Hakk’ın birliğini bilgi olarak bilmek, habere veya akla dayalı bilgi.

İlm-i bâtın: Gönül ilmi, tasavvuf.

İlm-i esrâr: Sırlar ilmi.

İlm-i hâl: Dinî kuralları öğreten ilim, dinî kuralların yazılı olduğu kitap.

İlm-i ledün: Gönüle doğrudan Allah tarafından verilen ilim.

İlm-i ta’bir: Rüyaları yorumlama ilmi.

İlm-i zâhir: Âlet ilimleri, pozitif ilimler.

İmdi: Şimdi, o hâlde.

İmlâ: Yazım ve gramer bilgisi.

İn‘âm: Nimet verme, iyilik etme.

İnayet: Yardım, lütuf, meded.

İndallah: Allah katında.

İnfisâl: Ayrılma.

İnildi: İnilti, inleme, çektiği ıztıraptan ötürü derinden derinden sesler çıkarma.

İnnâ fetahnâ leke fethan mubînâ: Doğrusu Biz sana apaçık bir zafer sağlamışızdır. (Fetih/1).

İns: İnsan.

İntâk: Konuşturma.

intihâ: Son, nihayet.

İntikâl: Varma, ulaşma.

İntizâr: Bekleme, nazar etme. Bakma.

İrâdet: Dileme, isteme.

İrenk: Renk

İrfân: Allah bilgisi.

irgürmek: Eriştirmek, ulaşmak, ulaştırmak.

İricek: Erince, ulaşınca.

İrsâl: Gönderme, yollama, elçi gönderme.

İrşâd: Doğru yolu gösterme, uyarma.

İrte: Sabah, yarınki sabah, bir gün, bir gece sonra.

İsâ (as.): Hz. Peygamberden önce gelen şeriat sahibi bir peygamberdir. Kur’ân’da babasız doğduğu yazılıdır. Rûhu’l-kudüs (Cibril)’ün Hz. Meryem’e üflemiş olduğu ruh ile hamile kalan Meryem’den doğan İsâ, bu yönüyle Âdem Peygambere benzer. (Kur’ân, 3/59). Hastaları eliyle dokunarak iyileştirdiğinden Mesih sıfatıyla anılır. İsâ’nın, nefesiyle ölüleri diriltme özelliğe de vardır. Kur’ân’da İsâ’nın ölmediği beyân olunur. İsâ, göğe yükselirken üzerinde bulunan “dünyalık” bir iğne yüzünden dördüncü kat semada kalmıştır. Tasavvufî bir kavram olarak İsâ, cem‘ makâmı sâlikleri için remizdir.

İsâr: Dökme, saçma, serpme, ikram etme.

İsbât: Şahit ve delil göstererek bir hükmün doğruluğunu kabul ettirme; delil.

İsm-i a’zâm: Allah’ın en büyük ismi. Bu ismin ne olduğu bilenlerce söylenmemiştir.

İsm-i zât: Zat ismi, Allah.

İsnâd: Bir söz veya haberi birine nispet etmek. Birine dayandırmak. İftira etmek.

İsrâfîl: Büyük meleklerden birisidir. Üfleyeceği bir sûr ile kıyâmetin kopacağı söylenir.

İstiğfâr: Tevbe etme, mağfiret dileme.

İstiğnâ: Aza kanaat etme, tok gözlülük; nazlanma, ağır davranma, çekinme.

İstiğrâk: Gark olmak, batmak. İlâhî sevginin istilâsı ile maddî âlem hakkında his, idrâk ve şuura sahip olmamak.

İstikbâl: Beklemek, karşılamak.

İsyân: İtaatsizlik; emre karşı gelme, ayaklanma.

İşrâk: Doğma, doğarak etrafı aydınlatma, ışıklandırma.

İşret: İçkili zevk, sefâ meclisi. Tasavvufta mecazen dervîşlerin sohbet veya zikir meclisi.

İtikâd: Bir şeye bağlanma, inanma.

İttibâ’: Tâbi olma.

İttihâd: Birleşme, bir olma. Aynı fikirde olma.

Îzâ: İyiliğe karşı iyilik etme. Kedere, sıkıntıya uğratma.

İzhâr: Açığa vurma, meydana çıkarma, gösterme, âşikâr etme.

İzzet: Değer, kıymet, yücelik, üstünlük, ululuk, şeref.

İzzetli: Şerefli, ulu hürmete layık.

K

Kabâ: Yünden yapılmış dervîş hırkası.

Kâbe Kavseyn:: İki yay miktarı, hattâ ondan daha az. (Necm/9).

Kâbil: Kabul eden.

Kâbil: Kabul eden; olan, olabilen; istidatlı, kabiliyetli.

Kaçan: Ne vakit, ne zaman.

Kadd: Boy-pos.

Kadeh sunmak: İçki vermek; mecazen ilahî aşk ve hikmet bilgisi vermek.

Kadem: Ayak, adım, bir uzunluk ölçüsü, uğur. Hayır ve bereket.

Kademi kutlu: Hayırlı, bereketli.

Kaderlenmek: Yazılmak.

Kadîm: Zaman itibariyle eski olan, öncesi olmayan. Allah’ın bir sıfatı.

Kadîr gecesi: Ramazan’ın ve senenin en kudsî gecesi kabul edilen Kur’ân âyetlerinin ilk defa vahy edilmeye başlandığı gece.

Kadîr: Kudret sahibi, kudretli, çok güçlü Allah’ın bir sıfatı.

Kâdir: Kudret sahibi.

Kadr: Değer, kıymet.

Kaf Dağı: Dünyayı çepeçevre kuşattığı söylenen efsanevî bir dağ. Simurg adlı efsanevî kuş burada yaşar. Tasavvufî metinlerde insan bedeni veya gönlü için kullanılır. Uzak bir mekân için de sembol olabilmektedir.

Kâf İçinde Ejdehâlar Yudan Ol Evrana Bak

Kâf ile Nûn: Kün feyekün: Birşeyin olmasını irade ederse Allah, “ol” der, o şey oluverir (Bakara/117).

Kahhâr: Yok eden Allah.

Kahr: Yok etme, mahvetme, üzüntü duyma.

Kâim: Ayakta duran, ayakta bulunan. Bir işte sebat eden. Namaz kılan.

Kakımak: Azarlamak, kakışmak, ters ters cevaplar vermek, aksi davranmak.

Kâl ü kıyl/ Kıyl u kâl: Dedikodu.

Kâl: Kalay.

Kalb: Yürek; iman cevherinin ocağı. Kalbin bir mertebesi.

Kalb-i selîm: Saf gönüllü.

Kalb-i uşşâk: Âşıkların kalbi.

Kalem: Halka ait zuhûr yerlerinde Hakk’ın taayyünlerine bir evveldir. Levh-i mahfûz, Muhammedî nûr. İlk zuhûr.

Kallâb: Kalıptan kalıba giren, düzenbaz, hîlekâr. Kalpazan, kalp para basan.

Kâlû belâ: Evet dediler. Ruhlar yaratıldığı zaman Âdem oğullarına “Ben rabbiniz değil miyim” İlahî nidası geldikten sonra mü’minlerin verdiği cevap. Bk. Kur’ân, (A’râf/172).

Kâm: Zevk.

Kamer: Ay.

Kâmet: Boy, endâm.

Kâmil: Olgun insan.

Kamu: Hep, herkes, bütün.

Kân: Maden ocağı, bir şeyin çıktığı kaynak, cevher.

Kanâat: Aza rıza göstermek, hırs göstermemek. Allah’ın verdiği ile yetinmek.

Kand: Şeker.

Kanda: Nerede.

Kandalu: Nereli.

Kandîl: Tasavvufta, ilk yaratılan cevher, Nûr-ı Muhammedî.

Kangı: Hangi.

Kanı: Hani, nerede.

Kanmak: Aldanmak,

Kanmak: Doymak.

Kâr: Kazanç, iş.

Karanu: Karanlık.

Kârbân: Kervan, tarikat.

Karîb: Yakın.

Karîn: Yakın.

Kârvan: Kervân.

Kasâvet: Gam, keder, tasa.

Kasd: Bir işi bilerek ve bir gaye ile yapmak. Niyet, tasavvur, istikamet.

Kasem etmek: Yemin etmek.

Kasîr: Kısa.

Kâşif: Açan, keşfen, anlayan ârif kişi.

Kat’ olmak: Kesmek, kesilmek.

Katar: Biribiri ardına sıralanmış, dizilmiş.

Katı: Yok, gayet, pek iyice, fazla, sert, ağır, kesin.

Katre: Damla, su damlası, bir damla.

Katre-i bârân: Yağmur damlası.

Kavî: Kuvvetli, sağlam, berk, pek.

Kavl: Söz.

Kayd-ı uhrâ: Ahret düşüncesi.

Kaygu: Korku, endişe, tasa, üzüntü, şüphe.

Kayırmak: 1. Mukayyet olmak, ilgilenmek, önem vermek. 2. Kaygılanmak, tasalanmak, endişe etmek. 3. Sakınmak, çekinmek.
4. Hazırlamak.

Kâyim: Ayakta, devamlı, sabit sağlam.

Kayyûm: Ezelden ebede kadar duran, dâimî olan. Bâkî ve kâim olan Allah.

Kâzî: Kadı.

Keder: Üzüntü, gam, tasa.

Kedret: Bulanık, kir, tozlu.

Kefîl: Birinin sorumluluğunu üzerine alan kimse.

Kelâmullâh: Allah’ın kelâmı, Kur’ân, zât-ı uluhiyyet sırrı.

Kelb: Köpek, rakip, metinde zâhid.

Keleci: Söz, manâlı söz.

Kelîm: Kendine söz söylenilen, kendine hitap olunan. Söz söyleyen. Konuşan. Hz. Mûsâ’nın sıfatı.

Kelpeden: Kerpeden. Diş çekilirken kullanılan alet.

Kemâl: Olgunluk, tamlık.

Kemter: Değersiz, değeri az, daha aşağı.

Kendözü: Kendisi, kendi özü, benliği.

Kenz: Hazine.

Kenz-i mahfî: Gizli hazîne.

Kenzu’llah: Allah’ın zat sırrı.

Kerâmet: Bağış, kerem, ikrâm, ağırlama. Velîlerde görülen ma’rifet halleri. Velâyet ehlince isteyerek keramet göstermek makbul değildir.

Kerbân: Kervan.

Kerem: Cömertlik.

Kerîm: Kerem sahibi, cömert, ulu büyük Allah.

Kerremnâ (Ve lekad kerremnâ benî âdeme): Ve andolsun ki; Âdemoğlunu kerem sahibi (şerefli) kıldık. (İsrâ/70).

Kesb: Kazanma, kazanç, çalışıp bir şey elde etme.

Kesbî: Sonradan kazanılmış olan.

Kesret: Çokluk, eşya âlemi.

Keşf eylemek: Açmak, anlamak.

Keşf olmak: Açılmak.

Keşf: Açma, açılma.

Keşf-i esrâr/Keşf-i râz: Sırları açmak.

Ketm eylemek: Saklamak. Gizlemek. Sır tutmak. Söylememek.

Kevn ü mekân: Görünen bu varlık âlemi.

Kevn: Var olma, varlık, kâinat.

Kevser: Cennette bir ırmak. Maddî ve manevî çokluk, bolluk, bereket. Metinde Eşya ve varlığa dair sırlar. İlâhî bilgiler, mürşid-i kâmilin sözleri.

Keyvân: Zuhal (Satürn) gezegeni

Kez: Defa, kere.

Kılavuz: Yol gösteren.

Kılınç: Mecazen ilahî tasarruf yetkisi.

Kınap: Kınayıp.

Kırk Dört Makam: Şeriat, tarikat, marifet ve hakikat makamlarıyla bu dört makamın her birine ait onar makam.

Kırklar: Gayb erenlerden kırk kişi.

Kıtâl: Savaş, birbirini öldürme.

Kıyl ü kâl: Dedikodu, kuru laf.

Kibr: Gurur, gösteriş, benliğini aksettirme.

Kibriyâ: Azamet, Cenâb-ı Hakk’ın büyüklüğü.

Kîl u kâl: Dedi kodu.

Kimyâ: Maddenin terkibini değiştirme bilgisi.

Kinâyet: Maksadı kapalı bir şekilde ve dolaylı olarak anlatan söz, üstü örtülü.

Kirâmen kâtibîn: İnsanların iki tarafından bulunup yaptığı fiilleri yazan melekler. Kur’ân, 82/10-12’de zikredilir. “Şüphe yok ki size koruyucular memur edilmiştir. Elbette büyüktür onlar. Yazarlar, bilirler, ne yaparsanız.

Kisvet: Elbise, giyecek. Başlık.

Kizb: Yalan

Kocalık: İhtiyarlık.

Konmak: Haşır olmak. Meydana çıkmak, kalkmak, ayakta durmak, bitmek.

Konucu: Misafir.

Kopmak: Ayağa kalkmak, görünmek, ayağa kalkmak.

Korumak: Korumak, esirgemek, muhafaza etmek.

Kökünü kesmek: Yok etmek.

Kuddûs: Temiz, pâk. Allah’ın isimlerinden.

Kudsî: Yüce, kutsal.

Kudsiyyet: Yücelik.

Kudûm: Gelme, geliş; uzak bir yerden gelme.

Kûh: Dağ.

Kûh-ı Kâf: Kaf dağı.

Kul hu vallahu ahad: De ki O Allah birdir. (İhlâs / 1).

Kul Indehû Ümmü’l-Kitâb: De ki: Ana kitap onun yanındadır. (Ra’d/39).

Kulak tutmak: Dinlemek.

Kulak urmak: Dinlemek.

Kulp takmak: Birisinin arkasından dedi-kodu yapmak, yalan yanlış şeyler söylemek.

Kulûb: Kalpler.

Kurb: Yakın, Yakınlık, yakın bulunma.

Kurbet: Yakınlık.

Kuru davâ: Aslı esası bilinmeyen bilgileri iddialı bir şekil savunma. Zâhidlerin bilgileri.

Kuru sevdâ: Cenâb-ı Hak dışındaki şeylere duyulan arzu ve hevesler.

Kuru: Boş, anlamsız.

Kuş dili: Âşık dili. Kur’ân’da “Mantıku’t-Tayr” terkibiyle Süleymân Peygamber bahsinde geçer. Neml/16’cı ayette “Ey insanlar size kuş dili öğretildi... “ denilir. Kuş dili mutasavvıflara göre ilm-i ledün, gaybî bilgi, ma’rifet anlamında kullanılır.

Kuşanmak: Kemer bağlamak, silahlanmak, yeltenmek.

Kutb-ı velâyet: Velîlerin kutbu.

Kutb-ı irşâd: İrşâd kutbu. Mürşid-i hakikî.

Kutbü’l-aktâb: kutupların kutbu, Üçlerin reisi.

Kuvâ: Kuvvetler, güçler, meleke, yeti.

Kûy: Huzur, nezd, köy.

Kûy-ı dilârâ: Sevgilinin huzuru.

Küdûret: Kesîf olmak, bulanıklık.

Külhân: Ocak, hamam ocağı.

Küllen: Tamamen, hep birlikte.

Küllî: Bütün, tam, umûmî, hepsi, tamâmı.

Külliyât: Eşyanın tamamı.

Küllü la‘bin harâm: Her oyun haramdır.

Kümmel: Kâmiller. Olgunlar. İlmen, dinen ve mânen kâmil olan büyük zatlar. Büyük mâneviyat ve fazilet sahibi insanlar.

Kün demi: Allah’ın “ol” emrini verip âlemleri yarattığı an. (Yasin/82).

Kün: Allah’ın olmasını istediği şey ve iş için iradesini ifade eden Arapça’da “ol” emri. Tasavvufta bu kelimenin akl-ı küll ve nefs-i külle işaret ettiği söylenir. (Yasin/82).

Künh: Asıl, kök, temel, öz.

Künh-i zât: Zât-ı uluhiyyet, Hakk’ın zâtı.

Küntü Kenz: Gizli bir hazine idim, bilinmeyi diledim, sevdim, âlemleri yarattım.

Kuntu turâbâ: Keşke toprak olsaydım. (Nebe/40).

Kürs: Arş’ın altında ilâhî saltanat kudret ve mülkün merkezi.

Kütüb: Kitaplar.

L

La‘l-i Bedahşân: Kırmızı ve değerli bir maden.

La‘net tâcı giymek: Mecazen Mürid-i mürted, sapkın.

Lâ-cerem: Şüphesiz, elbette.

Lahm: Et.

Lâhût: Cenâb-ı Hakk’ın zâtî âlemi.

Lakır lukur eylemek: Dedi kodu yapmak maleyani konuşmak.

Lâm elif lâ raybe fîh: Onda şüphe yoktur. Bakara/2.

Lâ-mekân: Mekânsız, mekân ihtiyacı olmayan. Uluhiyetin taayyünden evvelki hâli. Zâtî gayb.

Lâ-raybe: Onda hiç şüphe yoktur. (Bakara/2).

Lâ-şerîk: Ortağı olmayan. Allah.

Lâ-ta’ayyün: Gayb âlemi, zât-ı uluhiyyet. Zuhursuzluk âlemi. Henüz yaratmanın meydana gelmediği zaman. Oluşun merkezi veya kaynağı.

Latîf: Cisimsiz, mütenâsip, güzel, mülâyim, yumuşak. Allah’ın isimlerinden.

Lâ-ya’kıl: Aklı başında olmayan, dalgın, sarhoş.

Lâ-Yezâl: Zeval bulmaz. Yok olmaz.

Leb: Dudak.

Ledün: Ehlullah’ın ve velilerin elde ettikleri vehbî ilim, mânâ ilmi. İlm-i ledün Allah’ın sırlarına ait bilgi, gayb ilmi.

Ledünnî: Ledün ilmine mensup. Tasavvufî, gönül ve içle alakalı.

Lehû küfüven Ahad: Onun hiçbir dengi yoktur. (İhlâs/4).

Lem-yezel: Dâimî, zâil olmaz, bâki, zevalsiz Allah.

Len terânî: Beni hiç göremezsin. (A’raf / 143).

Levh ü kalem: Levh, üstü düz şey, levha demektir. Burûc suresinin 21-22. ayetlerinde “Ey Muhammed! doğrusu sana vahy edilen bu kitâp, levh-i mahfuz (korunmuş levha)’da sabit, şanlı bir Kur’ân’dır.” denilir. Kalem: Bu levhaya olacakları yazacak olan ilahî iradedir ki, Kalem suresinin ilk âyetinde geçer. Mutasavvıflara göre levh Allah’ın bilgisi, kalem de onu görünür hâle getiren Allah’ın iradesidir. Kalem çalmak, İlâhî irâdenin tahakkuku.

Levlâk: “Habibim! Sen olmasaydın, ben eflâki yaratmazdım” meâlindeki bir hadis-i kudsiye işaretdir.

Levvâme: Kendisini kınayan nefis.

Leyke: Lakin, amma, fakat, sadece.

Leyl-i mi’râc: Mirâc gecesi.

Leylâ: Leylâ ve Mecnun hikâyesinin kadın kahramanı.

Libâs: Elbise.

Likâ: Görme, yüz.

Likâullah: Allah’ın yüzü, Allah’ı görme.

Livâü’l-hamd: Mahşer günü Hz. Peygamberin ümmetinin toplanacağı bayrak.

Lokmân: Kur’ân-ı Kerim’de kendi adı ile geçen sûrede anılmaktadır. Ünlü bir hekîmdir. Bazıları onun bir ermiş, hattâ bir peygamber olduğunu söylerler. Hakkında Hazret-i Eyyub’un kız kardeşinin veya teyzesinin oğlu yahut Habeşî köle olduğu gibi rivayetler vardır.

Lokmân Dili: Manâ hastalığını tedavi eden aşk dili.

Lu’be: Oyun, alaya almak.

Lüb: Öz.

Lüb-âşinâ: Özden haberdar olan.

M

Ma‘rifet gülleri: Allah’ın zâtına ait bilgiler. İrfân.

Ma’rifet: Sûfilerin gönül tecrübeleriyle elde ettikleri Hakk’ın isim, fiil, sıfat ve zâtına ait bilgi.

Maânî: Manâlar.

Ma’ârif: Zikir ve tefekkürle geliştirilen ve kalbe doğuş şeklinde gelerek elde edilen bilgiler bütünü.

Maârif-i ilâhiyye: İlâhî bilgiler.

Ma’bûd: İbadet edilen, Allah.

Ma’den: Kaynak. Cevherin, özün, hakikatin bulunduğu kaynak. Hakîkatin bulunduğu mahal. İnsânî benlik.

Ma’dûm: Yok olan, yok olmuş, mevcut olmayan.

Mağfûr: Mağfirete ulaşmış, bağışlanmış. Allah tarafından günahlarının bağışlanması için kendisine duâ edilen.

Mağrıb: Batı.

Mâh: Ay.

Mahabbet: Sevgi.

Mâhazar: Hazır olan, hazır bulunan.

Mahbûb: Sevgili, sevilen kişi.

Mahcûb: Perdeli, utangaç.

Mahfî: Gizli

Mahfîl: Toplantı yeri, oturulan görüşülen yer.

Mahrem: Gizli.

Mahsûs: His ile, duyularla idrâk edilen, anlaşılan şey.

Mahşer: Kıyamette ölülerin dirilip toplanacakları yer.

1 Kulun fiillerinin Hakk’ın fiillerinde fânî olması.

Mahv-ı sırf: Mutlak yokluk, fenâ-ender-fenâ.

Mahvu’llah: Allah’ta yok olmak, fenâ fi’llah.

Maiyyet: Beraberlik, arkadaşlık; birinin emri altındakiler.

Makâl: Söz, lâf; söz söyleme, söyleyiş.

Makbere: Mezar, mezarlık.

Maksûd: İstenen, dilenen şey. Kasd edilen.

Maksûd: Maksat, gaye.

Mâlik: Sahip.

Mâlikü’l-mülk: Mülk sahibi olan Allah.

Ma’mûr: İmâr olmuş, düzenlenmiş.

Ma’nâ güllerini kokmak: Kalbî tecellîler yoluyla hakikatten haberler almak.

Ma’nâ/ma’nî: Mânâ, anlam. İç yüz, gerçek yön, içe ait, suretle ilgili olmayan.

Mânend: Benzer.

Mâni‘: Engel.

Mansıb: Makam, mevki.

Mansûr zikri: Ene’l-Hak.

Mansûr-ı Bağdâdî (Hallâc): Adı Hüseyin, lakabı el Hallâc, el Beyzavî, 9-10. Yüzyıllarda yetişmiş büyük ve coşkun sûfi. Aşka mağlup olup Makam-ı fena-fillah’ta sırrı ifşa etmiş, “Enel-Hak” diyerek Vahdet-i vücud’un halka yayılmasına sebep olmuştur. Zamanın şeriat âlîmlerince “Şer’e” muhalif bulunan bu sözlerden sonra Hallâc’ın asılmasına karar verilmiştir. Sufîlerce gerçek bir aşk şehidi kabul edilen Hallâc’ın dîvânı ve Kitabü’t-Tavasîn isminde eserleri vardır.

Maraz: Hastalık.

Marzıyye: Razı olunmuş.

Masa: Emir ve yasakların, fark ve cem’in tecellî ettiği alan.

Mâsivâ: Hak’dan gayrı şeyler. Eşya. Bir şeyden başka olan şeylerin hepsi; Allah’tan başka bütün varlıklar; dünya ile ilgili olan şeyler.

Ma’siyet: İsyan, itaatsizlik.

Maslahat: İş, emir.

Masnûât: San’atkârâne yapılan şeyler, yapılanlar.

Maşrık: Doğu.

Mât olmak: Ölmek. Saf dışı olmak, yenilmek.

Matlûb: Talep edilen, arzulanan şey, varlık.

Mâya: İlahî nefes, Muhammedî nûr. Âdem-i manâ.

Mayalı tevhîd: Mürşid-i kâmile bey’at ile telkin neticesinde çekilen tevhîd.

Mâye: Rabbin ta’lim ettiği maye, kelime-i tevhid.

Mâzâga’l-basar: “(Muhammed’in) gözü şaşmadı” (Necm/17).

Mazhar: Bir şeyin görüldüğü varlık veya yer.

Me’vâ: Sığınılacak yer. Cennet.

Me’âb: Dönülecek, sığınılacak yer.

Me’âd: Dönülen, dönüp gidilecek yer; âhiret.

Mebde’: Evvel, başlangıç, ilk unsur.

Mecmau’l-bahreyn: İki denizin birleştiği yer. İkiliklerin bittiği, tevhidin tahakkuk ettiği makam. İnsân-ı kâmil. Cem makâmı.

Mecnûn: Leylâ ve Mecnûn hikâyesinin erkek kahramanı. Âmir oğullarından Kays adlı bir Arap delikanlısının Leylâ adlı bir kıza âşık olduktan sonra aldığı sıfat. Tasavvuf edebiyatında cezbeye düşen dervîş için kullanılır. Fenafillahtaki kişiyi temsil eder.

Mecnûn-sıfat: Mecnûn gibi, Mecnûnluk makamındaki âşık.

Mecrûh: Yaralı.

Meczûb-ı Hudâ: Allah delisi, ilâhî cezbeye uğrayan âşık.

Medfûn olmak: Defn edilmek, gömülmek.

Medh: Övgü.

Medhûş olmak: Dehşete uğramak, şaşırmak, ürkmek, korkmak.

Mefhar: Övünme; övünmeye sebep olan.

Meh-cebîn: Ay alınlı, alnı ay gibi parlak.

Mehr: Erkeğin kadına vermesi gereken nikâh bedeli. Mecâzen Cemâlullah’a karşı âşıkın maşûka vermesi gereken cân bedeli.

Mehrû hûbân: Ay yüzlü güzeller, güzel gönüllü insanlar.

Meh-rû: Ay yüzlü güzel.

Mekkâr: Çok mekreden, hîleci, düzenbaz

Mekr: Hile, düzen.

Mekteb-i ilm-i ledün: Tarikat-i aliyye.

Mel‘un: Lanetlenmiş, uzaklaştırılmış.

Melâhide: Allah’ı inkâr edenler.

Melâl: Üzüntü, hüzün, sıkıntı, gam.

Melâmet: Kınama, ayıplama, azarlama. Benlik terbiyesi için kendisini hor ve aşağı gören insanların meşrebidir. Bu kişiler, halk tarafından kınanır, hakîr davranılır. Melâmet içindekilere Melamî denir. Fakat bu tâbir bir tarikat ismi değil, bir meşrep ismidir. Melâmet hırkası giymek: Kınama hırkası giymek. Kendilerini halktan gizleyen gayb erenlerin dünyevî örtülerle, kalenderî tavırlarla velâyetlerini göstermeden yaşamaları.

Melekût: Ruhların ve meleklerin âlemi.

Melûl: Usanmış, bıkmış, bezmiş, mahzun ve acıklı, mahzun.

Memât: Ölüm.

Memlû’: Dolu, doldurulmuş.

Men arafe nefsehû: “Nefsini bilen Rabbini bilir.”

Menâhî: Yapılması dinde yasaklanmış şeyler, haram.

Menâl: Nâil olunan, sahip olunan, elegeçirilen nesne.

Menâzil: Duraklar, menziller.

Menba‘: Kaynak.

Mennân: Esmaü’l-Hüsna’dan. İhsan sahibi, dilemeden veren.

Menzil: Varılan yer, durak.

Merâtib: Mertebeler.

Mercân: Denizde mercan balığının ürettiği kıymetli -genellikle kırmızı renkte- değerli madde.

Merci’: Rücû edilecek, dönülecek yer; Hakk.

Merci’-i asl: Hakk.

Merd: İnsan.

Merdâne: Yiğit, yiğitçesine, mertçe.

Merd-i Hakk: Hak adamı, nefsini Allah için fedâ eden kişi. Hak ehli, kâmil insân.

Merdûd: Reddolunmuş, kovulmuş, geri döndürülmüş.

Mervân: Mervan (623-685) Emevilerin dördüncü halifesi.

Mesâlih: İşler.

Mesel: Dokunaklı ve manâlı söz. Terbiye ve ahlâka faydalı, yararlı olan hikâye.

Mest: Sarhoş. Metinde mânâ sarhoşu, âşık.

Mestân: Serhoş, sekran. kendinden geçmiş; âşık.

Mestâne: Serhoşça.

Mest-i câm: Sarhoş. Metinde Allah âşıkı.

Mestûr: Örtülmüş.

Meşâyıh: Şeyhler, mürşidler.

Meşhûd: Şâhid olunan, görünen.

Meşreb-i sâfî: Akl-ı evvel (nûr-ı Muhammedî)’e ulaşıp nefsini bilen Allah dostu.

Metâ’: Fayda, menfaat, kıymetli şey.

Mevâlîd: Doğanlar. Kavram olarak, madenler bitkiler ve hayvanlardan mürekkep üç grup varlık.

Mevc: Dalga. Mevc urmak: Dalgalanmak. Mevce gelmek: Dalgalanmak, coşmak.

Mevcûdât: Oluşlar, vücud bulanlar, görülenler.

Mevt: Ölüm.

Mey: Şarap, içki. Tasavvufta mecazen, kâmil insanın, dervîşin gönlüne ilâhî aşk veren söz ve sırları.

Mey-hâne: İçki satılan ve içilen yer. Metinlerde Mürşid’in bulunduğu tekke veya mürşid-i kâmilin gönlü anlamında ele alınır.

Meyl: Gönül aşkı, gönül eğilmesi, istek.

Meyl-i mülk: Mülk arzusu.

Meyyit: Ölü.

Mezheb: Yol.

Mezkûr: Zikredilen, Allah.

Miftâh: Anahtar.

Mihmân: Konuk, misafir.

Mihnet: Sıkıntı, eziyet.

Mihr: Muhabbet, sevgi, aşk.

Milk: Elde bulunan, tasarruf edilen şey, mal, mülk.

Mîm-i Ahmed: Ahmed’in mimi, Resûlullahın vücûdu.

Mir’ât-ı Mücellâ: Parlak ayna.

Mir’ât: Ayna. Gönül veya âşıkın maşûka ulaşmasına vesile olan mürşid-i kâmil. Âşıkın aynada kendini seyretmesi, ayân-ı sâbitesinin ortaya çıkması demektir.

Mir’ât-ı Hak: Hakk’ın aynası konumunda olan mürşid-i kâmil.

Mirsât: Gemi demiri.

Misâfir-hâne: Dünya, beden.

Misk: Güzel kokulu bir madde.

Miskâl: 4.68 grama karşılık gelen bir ağırlık ölçüsü. En küçük mikdar.Yaklaşık 5gr değerinde eski bir ağırlık ölçü birimi.

Miskîn: Metinde “Fenafillah” olmuş, benlik terk etmiş kişi.

Mîzân: Mahşerde herkesin amellerini tartacak olan mikyas. Ölçü, terazi.

Monlâ: Molla.

Mu‘tâd: İtiyad edilmiş, âdet olunmuş, alışılmış

Muammâ: Bilmece.

Mu’ammer: Ömür süren, yaşayan, yaşamış.

Muattar: Itırlı, kokulu.

Mubâhat: Caiz olmak. Her şeyi hak bilme.

Mucize: Olağanüstü hâl.

Mudhik: Güldüren, güldürücü.

Mugayyebât: Gizli olan, bilinmeyen ve görünmeyen şeyler.

Muhâl: Olmayacak şey, hayâl.

Muhayyarlık: İyi olmak.

Muhib: Seven.

Muhit: İhata eden, etrafını kuşatan, çevreleyen; çevre.

Muhkem: Sağlam, kuvvetli, berk, sağlamlaştırılmış.

Muhlâ: Boşaltılan, boş olan.

Muhrik: Yakan, yakıcı; tahrik edici.

Muhtâl: Kurnaz, hilekâr.

Muîn: Yardımcı.

Mukâbele: Karşı karşıya olma, yüz yüze gelme. Zikir âyîni, tarikat ehlince toplu olarak icrâ edilen zikir merâsimi.

Mukaddem: Önce.

Mukallid: Taklit eden, taklitçi.

Mukarrebler: Allah’a yakın olanlar, melekler.

Mukarrer: Kararlaşmış; şüphesiz, sağlam.

Muktezâ: İktizâ eden, lâzım gelen, gerektiren.

Munfasıl: Ayrılmış, parçalanmış.

Muntazır: Gözleyen, bekleyen, yoluna bakan, hazır.

Murâkabe: Bakma, gözetme, dalıp kendinden geçme, denetleme. Hakk’a devamlı teveccüh etme.

Murtaza: Hazret-i Ali’nin lakabı. Razı olunmuş, beğenilmiş, seçilmiş.

Mûsâ (Mûsî): Kur’ân’da adı geçen peygamberlerden birisi. Mûsevîliğin kurucusu olup İsrail oğullarını Mısır’dan çıkarmış, esaretten kurtarmıştır. Kendisine Tevrat gönderilmiştir. Tûr dağında Tanrı’nın tecellîsine mazhar olmuş ve onunla konuşmuştur. Bundan dolayı Kelimullah denmiştir. Kitap sahibi peygamberlerden olan Mûsâ, kavmine “evâmir-i aşere”(on emir)’yi bildirmiştir.

Musaffâ: Tasfiye edilmiş, süzülmüş, arındırılmış.

Musâhib: Biriyle konuşan, arkadaş. Bir büyük adamın yanında bulunup kendisini konuşma ve latifeleriyle eğlendiren.

Musavver: Tasvirli, resimli; tasarlanmış, düşünülmüş, planlanmış.

Mushaf: Kur’ân-ı Kerim, sahifeler. Kitap.

Mustafâ: Istıfa edilmiş. seçilmiş, seçkin. Hz. Peygamberin mübarek sıfatlarından birisidir.

Mu’teber: İtibar edilen, itibarlı, saygın; inanılır, güvenilir, sağlam; geçerli.

Mûtî: İtâat eden.

Mutmainne: Tatmine ulaşan, itminan olan nefs.

Muvâfık: Uygun. Yerinde, denk.

Muvahhid: Cenâb-ı Hakk’ın birliğini anlayan kişi, vahdet ehli.

Muzırr: Ziyân veren, zararlı.

Muzill: Zelil kılan, zillete düşüren, aşağılaştıran, bayağılaştıran anlamında Allah’ın isimlerinden.

Muzmer: Gizlenmiş, saklanmış; gizli, saklı, örtülü.

Mü‘essir: Tesir eden, etkileyen.

Mübâhi: Övünen

Mübdî: İbdâ eden, icad eden, yeniden yaratan.

Müberrâ: Berî kılınmış, temize çıkmış, aklanmış, temiz.

Mübtedî: Yeni başlayan, acemi.

Mübtelâ: Belâya uğrayan, düşkün, tutkun, hasta.

Mücâhede çekmek: Nefsi yenmek için ibadet ve riyazat içinde bulunmak.

Mücâhede: Uğraşma, savaşma, çalışıp çabalama. Tasavvufta nefsi yenmeye çalışma.

Mücâhid: Metinde, nefsiyle savaşan dervîş.

Mücellâ: Cilalanmış, parlak.

Mücerred: Yalnız, tek, herşeyden ayrılmış. Hak’dan gayrı her-şeyden arınmış.

Mücrim: Günâhkâr, suçlu.

Müctehid: Gücü yettiğince çalışan, gayret eden, bilgilerinden hareket ederek bazı konularda şer’i hükümler çıkaran.

Müdâm: Devamlı, sürekli, içki.

Müddeî: İddiacı, davacı; metinde şer’i hakikatleri anlamayan softa mânâsına.

Müdrik: Hakk’ı idrâk eden, anlayan, anlamış.

Müfred: Tek, teklik, basit.

Müheyyâ: Hazırlanmış.

Mühmel: İhmâl edilmiş, hoşlanmış, bakılmamış, bırakılmış.

Mühmelât: Mânâsız, boş sözler.

Mükâleme: Karşılıklı konuşma.

Mükerrem: Muhterem, saygı değer, hürmet edilen.

Mülâzemet: Bir işle devamlı meşgul olma.

Mülhak: Katılmış, eklenmiş.

Mülhime: İlham alan nefis.

Mülk: Elde bulunan, tasarruf olunan şeyler. Ülke, memleket, dünya.

Mülk-i amâ: Cenâb-ı Hakk’ın Uluhiyyet (lâ-taayyün) mertebesindeki makamı.

Münâcât: Allah’a yalvarma, dua etme.

Münâfık: Nifak sokan, ikiyüzlülük eden, iki yüzlü.

Münci: Kurtaran.

Münevver: Nurlandırılmış, parlatılmış, ışıklandırılmış, aydınlatılmış.

Münezzeh: Tenzîh edilmiş, temiz, arı; uzak.

Münkir: İnkârcı. Kabirde soru soran iki melekten birisi.

Müntehî: Sona ulaşan. Biten. En son. Bir şeyi tamamlayan.

Münzel: İnzal olunmuş, aşağı indirilmiş, gökten indirilmiş.

Mürâî: İki yüzlü kimse.

Mürde: Ölü.

Mürde-dil: Gönlü ölmüş, katı yürekli, duygusuz; kâlden hâle geçememiş ham kişi.

Mürebbi: Terbiyeci, mürşid.

Mürekkeb: Terkip edilmiş, birleştirilmiş; yazı yazmaya yarayan madde.

Mürg, kuş: Tanrı adamı, ehlullah.

Mürg-i lisân: Dil kuşu.

Mürid: İradesini Hakk’a teslim eden kişi. Bir mürşide bağlanan, sülûka giren.

Mürsel: İrsal olunmuş, gönderilmiş, yollanılmış. Peygamber.

Mürşid: Doğru yolu gösteren, irşad eden kılavuz, şeyh, tarikat piri.

Mürüvvet: Mertlik, erlik, yiğitlik, iyilikseverlik, cömertlik. Adamlık.

Mürüvvetlü: Mert ve cömert kişi, iyiliksever.

Müselsel: Ardı ardına giden, zincirleme.

Müsecced: Secde ettirilmiş.

Müsemmâ olmak: İsimlenen varlık olmak. Tanrı’ya karışmak. Hak olmak.

Müsemmâ: İsimlendirilmiş. Zat-ı uluhiyet. Cenab-ı Hak. Esma çok, müsemma tektir.

Müstağrak: Dalmış, daldırılmış, batmış. Yok olmuş, hakikatte kaybolmuş kâmil insan.

Müstecâb: Kabul olunmuş.

Müşâhede: Görme, görüşme, şahid olma. Tasavvufta ilahî âlemi görme.

Müştak: Arzu duyan, özleyen.

Müteveccih: Bir yere doğru gitmeye kalkan, yola çıkan. Birbirine karşı iyi düşüncesi ve sevgisi olan.

Müttakî: Sakınan, çekinen, korunan. Allah’tan korkan takva sahibi zâhid.

Müyesser: Kolaylıkla olan, nasip olacak olan, elde edilen.

Müzekkâ: Paklanmış, arınmış, temizlenmiş.

N

Nâdân: Bilmeyen, cahil. Hakkı bilmeyen.

Nâ-hak: Haksız.

Nahv: Yan, yön, taraf; yol; söz dizimi, cümle bilgisi.

Nâkıs: Noksan, eksik.

Nakkâl: Nakledici, hikayeci, masalcı.

Nakkâş: Nakş eden, süsleyen.

Nakl etmek: Aktarmak.

Nakş: Süs, birşeyi çeşitli renklerde boyamak. Resim, tezyin, motif. Eşya, varlık.

Nakş-ı hayâl: Hayâl süsü, eşya âlemi.

Nâlân: İnleyen, inleyici, feryâd eden. Nâlân olmak: İnlemek.

Nâle: İnleme, inilti, feryâd.

Nâliş: İnleme.

Nâm: İsim, ad; ün, şan; lakap.

Nân: Ekmek.

Nâr: Âteş, od.

Na’ra: Yüksek sesle bağırma, haykırma.

Nâr-ı cahîm: Cehennem âteşi.

Nâr-ı Halîl: İbrahim Peygamberin Nemrûd tarafından içine atıldığı ateş. Mecazen âşıkların dünyevî ıstıraplarla denenmesi.

Nâs: İnsanlar, halk, herkes.

Nasîb: Kişinin elde edebildiği şey, pay, hisse, Allah’ın kısmet ettiği şey.

Nasîh: Nasîhat, öğüt veren.

Nass: Kat’i, açık, belli, delil. Kur’ân’daki manâca açık olan hükümlerin tamamı.

Nâsût: İnsanlık âlemi. Dünya, bedenler âlemi.

Nâz: Bir şeyi değiştirmek, başka türlü yapmak için kendisini ağır satmak. Metinde Hz. Peygamberin bir sıfatı olup Hakk’a nâzını geçiren anlamında.

Nazar: Bakmak, göz atmak, yan bakmak, tetkik; Tasavvufta mürşidin müridine iltifat etmesi, tenezzülü.

Nazar urmak: Bakmak, himmet etmek.

Nazargâh: Bakılan yer, seyredilecek yer. Gönül.

Nazîr: Eş, benzer.

Nebâtât: Bitkiler.

Necm: Yıldız.

Nef’: Menfaat, fayda, kâr.

Nefes: Rûh.

Nefh: Üfürme.

Nefha: Üfürme, nefes.

Nefha-i Rahmân: Rahman’ın nefesi, ilahî vasfı haiz olan ve ölü gönülleri dirilten mürşid-i kâmil olan insanın sözleri.

Nefsi basmak: Nefsi yenmek.

Nefy: Sürme, yok etme, çıkarma.

Nehâr: Gündüz.

Nehy: Yasak etme, yasak.

Nekâ: Saf, katışıksız.

Nekbet: Bahtsızlık, düşkünlük, musibete uğramak.

Nekir: Mezarda insanları sorguya çekecek iki melekten birinin adı.

Nekr: Akıllı, zeki.

Nem: Yaş.

Nemed: Keçeden yapılmış, abâ.

Nemrûd: Halil İbrahim (as.) zamanında Keldavi hükümdarı olan Nemrud, putlara tapmadığı için İbrahim peygamberi âteşe attırmıştır. Allah’ın inayetiyle âteş etkisiz hâle gelmiştir. Nemrud, Babil’in kurucusudur.

Nevâl: Nasip, kısmet; tâli’.

Nidâ: Ses, bağırma, ünleme.

Nihâl: Fidan.

Nihân: Gizli.

Nikâb: Perde, yüz örtüsü. Peçe.

Nîrân: Âteşler, nârlar, ışıklar.

Nisâ: Kadın.

Nisâr: Döküp saçma, düğünlerde saçılan para vs. Nisâr etmek: Saçmak, yaymak.

Nisbet: Münasebet, yakınlık, bağ.

Nist: Değildir, yoktur.

Nişân: Alâmet, iz, belirti, eser.

Nokta: Ali sırrı. Ahadiyyete ait bilgi. Gaybî hakîkat.

Noktavî: Noktacı, Noktaya mensup. Sır ehli; rü’yet sahibi. Hz. Ali ilmine vakıf. Hakikat ehli.

Nûh: Nuh Peygamber. Tufandan korunmak için bir gemi yapmış ve bütün canlılardan birer çift almıştır. Kur’ân’da ismi zikredilen bir peygamberdir.

Nukûş-ı mâsivâ: Eşya, göreceli varlık.

Nûr ili: Âlem-i ervâh. Vahdet hâli. Cenâb-ı Hakk’ın zâtının âlemi.

Nûr-ı a‘lâ: Yüce nûr. Allah’ın zâtî nuru.

Nûr-ı a‘zam: Büyük nur.

Nûr-ı ezel: Nûr-ı Muhammedî.

Nûr-ı izâfî: İlk nûr, Muhammedî hakikat.

Nûr-ı kadîm: İlk nûr, Muhammedî hakikat.

Nûr-ı mahz: Halis nûr, tam, sade nûr.

Nûr-ı Siyâh: Sûfiler siyah nurdan söz etmişlerdir. İlahî nûr mutasavvıfın idrâkinde tam olarak belirdiğinde, her şey görünür hâle geleceği yerde görünmez olur. Fenâ’yı yaşayan sûfî, “Mutlak nûr”u idrak edinceye kadar her şeyin karardığını fark eder. Çünkü varlık saf hâliyle görünmez, hiçlik olarak görünür. Bu siyah ışığın berraklığını keşfetmek, karanlığın derinliklerinde saklı olan âb-ı hayatı bulmak demektir. Zira bekâ, yani Allah’ta baki olmak, fenânın ortasında gizlenmiştir. Siyâh nûr, kısacası gaybın, zatın ve yokluk makamının nûrudur.

Nûr-ı ummân: Hakk’ın zât nûru.

Nûru’llah: Allah’ın nûru.

Nush: Öğüt.

Nusret: Zafer.

Nûş etmek: İçmek.

Nutk: Âriflerin sözleri.

Nübüvvet: Peygamberlik, insanları doğru yola çağırma yetkisi.

Nümûn: Gösteren, benzer olan.

Nüsha-i Kübrâ: Büyük nüsha; Kâmil insân. Âdem.

Nüzûl: Aşağı inme.

O

Od: Âteş.

Ok: Yön tayinine yarayan işaret.

Ol: O.

Olıcak: Olunca.

On sekiz bin âlem: Âlemlerin tamamı. Mutasavvıflar âlemlerin on sekiz olduğunu, her bir âlemde bin âlemin bulunduğunu belirtirler. Bu âlemler sembolik olup, gerçekte insanın manen yaratılış sürecini anlatır.

Onat: Doğru, uygun, iyi, mükemmel, layıkıyla, tamam, muvafık.

Onulmak: Şifa bulmak. İyileşmek, yara kapanmak.

Oran: Ölçü, hesap, derece. Kıyas.

Osmân: Çâr-yâr’dan üçüncüsüdür. Hz. Peygamberin damadı olup hilmi (yumuşak huyluluğu) ve ilmiyle şöhret bulmuştur.

Otmak: Otlamak, gıdalanmak, beslenmek.

Ö

Öd: Yürek.

Ödü sımak: Korkmak.

Ömer: Çâr-yâr’dan İkinci halife. Lakabı Fârûk ve İbn Hattâb’tır. Adaletiyle meşhurdur.

Ötmek: Geçmek.

Özge: Başka.

P

Pâdişâh: Mecâzen Cenâb-ı Hak, mürşid-i hakîkî.

Pâdişâh-ı lâ-yezâl: Ebedî olan Allah.

Pâlâs: Kilim, keçe, aba, çul.

Pâre: Parça, dilim.

Pâs olmak: Paslanmak, kederli, üzüntülü olmak.

Pâs: Gam, keder, iç, sıkıntısı, üzüntüsü.

Pây: Ayak.

Pâyân: Son, nihayet, uç, kenar.

Pâyîdâr: Devamlı, sağlam, itibarlı.

Pehlevân-ı vahdet: Vahdet ehli sâlik.

Penâh: Sığınak, dayanak.

Pend: Öğüt.

Per: Kanat.

Pergâr: Pergel.

Perîşân: Dağınık.

Perrân: Uçan, uçucu.

Pertev: Nur, ışık, parlaklık.

Pervâne: Geceleri ışık etrafında dönen küçük kelebek. Bu kelebekler, gözyaşı ile beslenirlermiş, mecâzen Cenâb-ı Hakk’ın varlığında yok olan sâlik, fenâfi’llah ehli.

Pervâz: Uçmak, uçuş, kanat açmak.

Perverdigâr: “Besleyici, terbiye edici, rızıklandırıcı”Allah.

Pes: Yeter.

Peymân: And, yemin, söz.

Peymâne: Kadeh.

Peyrev: Birinin arkasından, izinden giden; birini takip eden.

Pinhân: Gizli.

Pîr: Mürşid, tarikat kurucusu.

Pîr-i mugan: İçki dağıtan, metinde sözleriyle sâlikleri vecde getiren mürşid-i kâmil.

Pişe: İş, meslek, huy.

Piyâle: Kadeh, şarap.

Post: Şeyh ve mürşid-i kâmilin alâmetlerinden olup, tasarruf makamıdır. Sembolik olarak hayvanî sıfatlardan geçip olgun insan makamına oturmayı ifade eder.

Puhte: Pişkin, pişmiş.

Pür: Dolu, çok.

Pür-nûr: Nûr dolu.

Pür-safâ: Safalı, safa ile dolu.

R

Rab: Eğitici, öğretici, terbiye edici olan.

Rabbenâ: Rabbimiz.

Râcî: Geri dönen; rica eden, yalvaran; ümitli.

Râgıb: Rağbet eden, isteyen, istekli.

Râh, reh: Yol.

Râh-ı erenler: Erenler yolu, hakikî aşk yolu. Bu yol, mecaz kabul etmeyip gerçek bir teslimiyet ve sevgiye dayanır.

Râh-ı Hudâ: Tanrı’ya giden yol. Sırat-ı müstakim.

Rahîm: Acıyan merhamet eden, esirgeyen, koruyan, âhirette mümin kullarına rahmet eden. Allah.

Rahm: Acıma, merhamet etme, esirgeme.

Rahmân: Çok acıyan, esirgeyen, merhamet eden. Allah.

Rahmet: Acıma, esirgeme, koruma, yargılama.

Rahmete’n-li’l-‘âlemîn: Âlemlere rahmet olan Hz. Muhammet.

Rakîb: Aynı şeyi elde etmek için bir biriyle yarışan kişiler. Hasım, dünya, şeytan.

Râsih: Sağlam, temeli kuvvetli; bilgisi çok derin.

Ravza: Bahçe.

Râz: Sır, gizli şey. Gizlenen şey.

Râzdaş: Sırların paylaşıldığı kişi. Sırdaş.

Râzık: Rızık veren Allah.

Râzî: Sırdaş, sır saklayan. Sırla ilgili.

Râziyye: Kendisinden razı olunan nefs.

Recâ: Rica, ümit, dilek, umma, yalvarma.

Ref’: Kaldırma, yüceltme; yukarı çekme. Lağvetme, hükümsüz bırakma.

Ref’-i enâniyet: Benliğin giderilmesi.

Refîk: Arkadaş, yoldaş.

Rehber: Kılavuz, mürşid. Yol gösterici.

Rehzân: Yol kesen, haydut, eşkiya.

Remmâl: Remil döken, fal açan, Gaipten haber vermek iddiasında bulunarak dolandırıcılık eden.

Remz: İşaret, sembol, sırrı anlatmak için baş vurulan söz veya kelime. Meramı gizliden işaretle anlatma.

Resm: Adet, usûl, tavır, davranış.

Resûl: Peygamber, yeni kitap ve şeriatle gönderilen Peygamber.

Reşâd: Manevî bir yol bulup ona koyulma, Hak yolda yürüme.

Revân: Yürüyen, giden; ruh, can.

Rayb: Şübhe. Kuşku.

Reyhân: Hoş ve güzel koku. Büyük yapraklı fesleğen çiçeği.

Rıdvân: Cennet bekçisi, Cennet kapıcısı.

Rıhlet: Göç.

Rızâ: Hoşnutluk, memnunluk; razı oluş.

Rızk: Allah’ın kullarına lutf ettiği yiyecek, içecek. Rızk, tasavvufta manevî lütuf anlamında kullanılır.

Ricâl: Erkekler; mevkî sahibi kimseler.

Rif’ât: Yükseklik, yücelik, büyük rütbe.

Rind: Kalender, aldırış etmeyen, dünyayı umursamayan.

Rindâne: Kalenderler gibi hareket eden, rindçe davranan.

Risâlet: Elçilik, peygamberlik.

Riyâ: İki yüzlülük, özü sözü bir olmama.

Riyâzat: Tasavvufta sülûk esnasında nefsin isteklerini gidermek için aç kalma, açlıkla terbiye, az ile kanaat etme.

Rûhânî: Ruha ait, ruhla ilgili; gözle görülmeyen, cismi olmayan; âhiretle ilgili; ruhtan meydana gelen melek.

Ruhbân: Hristiyan mistiği.

Rûh-ı izâfî: Nûr-ı Muhammedî.

Rûh-ı kuds: Rahmanî nefes, insan-ı kâmilin ölü gönülleri dirilten nefesi.

Ruhsâr: Yanak.

Rû-mâl: Yüz sürmek.

Rumûz: Remizler, işaretler, semboller, mânâsı gizli sözler.

Rûşen: Aydınlık, açıklık, belli olma.

Rûy-ı bâtın: Bâtın yüzü. İç yüzü.

Rûz u şeb: Gündüz ve gece.

Rûz: Gün.

Rûz-ı mahşer: Mahşer günü.

Rüchân: Üstün olma, üstün gelme, üstünlük.

Rücû’: Dönme, vazgeçme.

Rüsûm: Resimler, şekiller.

Rüsvâ: Rezil, itibarsız, haysiyetsiz

Rü’yet: Görme, Cenâb-ı Hakk’ı kalp gözüyle görmek.

S

Sabah/ Sabak: Ders.

Sâbit: Yerinde duran, kımıldamayan, hareketsiz; ispat edilmiş, anlaşılmış.

Sâbit-kadem: Ayağını oynatmayan. Mizacı oynak olmayıp işinde ve sözünde kararlı olan, direnen, sözünde duran.

Sadef: İnci kabuğu. Denizde inci yapan bir cins böceğin sert kabuğu.

Sâdık: Sadakat gösteren, samimi bağlılığı olan; doğru, gerçek.

Sadr: Göğüs. Hakikat cevherinin ocağı. Kalbin bir mertebesi.

Safâ: Saflık, arılık, temizlik, gönül şenliği. Zevk.

Safâ-nazar: Temiz bakış, feyiz veren bakış. İnsân-ı kâmilin bakışı. Himmet.

Safâ-yı zikr: Zikrin verdiği huzur, rahatlık.

Safha-i sadr: Göğüs, göğüs yüzeyi.

Sâfî: Temiz, pak, arı.

Sâfiyye nefis: Temizlenen, arınan nefis.

Sâhil-nişîn: Sahilde oturan.

Sahrâ: Kır, ova, çöl.

Sahv: Ayıklık, uyanıklık.

Sâil: Dilenci, soru sorucu.

Sâim: Oruçlu.

Sakahüm: “Rableri onlara tertemiz bir içki içirmiştir.” (İnsan /21).

Sâkî: Kadeh sunan, su dağıtan. Tasavvufta mecazen âşıka sohbetiyle aşk ve irfân veren mürşid-i kâmil.

Sâki-i ebrâr: Kâmil mürşit.

Sâkil: Gönlünü tevhid ile parlatan derviş.

Sakkâ: Su dağıtan; saka.

Sal: Tabut.

Salâ: Çağırmak, ünlemek, davet etmek, dua etmek.

Salâh: Bir şeyin en iyi hâli, iyilik, sulh.

Salât: Namaz.

Salât-ı dâimûn: Daimî namaz kılanlar, her an Hak ile olanlar.

Salâvât: Namazlar, dualar, Hz. Peygambere bağlılık ve selâm için okunan dua.

Sâlih: Yarar, elverişli, iyi, uygun, yakışır; dinî emirlere uygun harekette bulunan.

Sâlihîn: Sâlihler, takva sahibi kişiler, günâhkâr olmayanlar.

Sâlik: Tasavvufta yol almaya başlayan kişi.

Sâlikân: Sâlikin çoğulu, sâlikler, Tanrı yolcuları.

Sâlûs: İki yüzlü, riyacı.

Samed: Esma-i Hüsna’dan. Son derece yüce ve dâimî olan Allah.

Samediyyet: Allah’ın (c.c.) hiç bir şeye muhtaç olmadığı gibi hazinesinden hiçbir şey eksilmemesi ve kudretine de hiç bir şey ağır gelmemesi.

San: Sanki, düşün, farzet.

Sanem: Put, sevgili, güzel.

Sarf ü nahv: Dilbilgisi, gramer.

Sarp: Katı, zor, aşılması güç, yüksek.

Sarrâf: Altın ve gümüş gibi değerli madenlerden anlayan. Metinde, kâmil kişi mânâsına.

Savm: Oruç.

Savt: Ses, sadâ; bağırma.

Sa’y: Çalışma, emek.

Sayd: Av.

Sâyebân: Gölgelik, büyük çadır, şemsiye.

Saymak: Kabul etmek.

Seb’a: Yedi.

Seb’a-i semâvât: Yedi kat gök yüzü.

Sebak: Ders.

Seb’a’l-mesânî: Fâtiha suresi. İki defa nâzil olan ve yedi âyetten ibaret bulunan Fâtiha sûresi. Tekrarlanan yedi anlamına gelen bu söz Fâtiha suresi için zikredilmiş bir mecazdır. Esasen kasdedilen İnsân-ı kâmildir.

Sebîl: Su dağıtılan yer. Hayrat olarak, parasız dağıtılan su.

Sehâb: Bulut, yağmur bulutu.

Sehâvet: Cömertlik.

Sehergâh: Seher vakti.

Sehhâr: Büyücü, büyü gibi bir kuvvetle çeken, büyüleyici.

Sekâr: Sarhoşluk.

Sekenât: Durmalar, duruşlar.

Sekrân: Serhoş.

Sem‘: İşitmek, dinlemek.

Sem‘i sak: Kulağı delik.

Semâ’: Âyin, devrân.

Semâvât: Gökler.

Sem’-i cân: Cân kulağı.

Semme vechullah: “Nereye dönerseniz Allah’ın yüzü oradadır.” (Bakara/115).

Seng: Taş.

Ser: Baş:

Serâ: Yer, toprak, malı çok olmak. Zenginlik.

Serâb: Çölde ışık tesiriyle suya benzer şekilde oluşan görüntü.

Ser-â-ser: Baştan başa, bütün.

Serbâz: Cesur, yiğit.

Ser-çeşme: Suyun başı. Kaynak.

Serdâr: Önder, baş.

Ser-firâz: Başını yukarı kaldıran.

Ser-füru: Baş eğen.

Ser-gerdân: Başı dönen, şaşkın, perişan.

Sermâye: Metinde âhiret için gerekli ibadet ve taat, ömür.

Ser-mest: Serhoş, kendinden geçmiş.

Ser-serî: Serseri, şurada burada başı boş gezen, işsiz güçsüz; boş söz.

Ser-te-ser: Baştan başa.

Server: Başkan, önder, reis, ulu, mürşit.

Setr: Örtme.

Settâr: Ayıpları örten Allah.

Settârü’l-Uyûb: Esmaü’l-Hüsna’dan. Ayıpları, günahları örtüp gizleyen.

Sevâb: Hayır, hayırlı iş, güzel şeyler, ilâhî mükafatı gerektiren hareketler.

Sevdâ-zede: Sevdalı, âşık.

Sevi ehli: Muhabbet sahibi âşıklar.

Seyl: Sel, coşkun akan su.

Seyr ü sülûk: Bir tarikate girip, manen yükselip, makamlar elde etme. Manevî terakki.

Seyr: Yürüyüş, geziş, eğleniş; manevî makamlarda yaşanılan müşâhede.

Seyrân: Gezme, gezinti.

Seyrângâh: Gezilen yer, seyir yeri.

Seyrek: Aralıklı, az, nadir.

Seyru’llah: Sâlikin Allah’ta olan seyri.

Seyyâh: Çok gezen.

Seyyâre: Gezegen.

Seyyid-i Kevneyn: İki âlemin efendisi, Hz. Peygamber.

Seyyid-i Muhtâr: Hz. Peygamber. Kendisini insanlığın hizmetine adayan kişilerin önderi.

Sıddîk: Hz. Ebu Bekr.

Sıdk: Doğruluk. Gerçeklik.

Sıfat-ı ilâhiye: İnsandaki ilâhî özellikler.

Sıfât-ı tis’a: Dokuz sıfat. Dokuz göğün insan tabiatındaki karşılıkları.

Sıfatullah: Allah’ın sıfatı, esmâullahın tecellî mahalli, eşya âlemi.

Sılâ: Asıl vatan, memleket, memleketine ulaşma.

Sınmak: Kırılmak.

Sırât: Doğru yol; cennete gireceklerin üstünden geçeceği cehennem üstündeki köprü.

Sırât-ı müstakîm: Doğru yol. Cenâb-ı Hakk’ın emrettiği ve Resûlullahın tarif ettiği üzere yaşayanların gittikleri yol.

Sırça: Câm, billur.

Sırdaş: Sırrı saklayan, sırrı bilen iki kişiden birisi.

Sırr-ı esmâ: Tanrı’nın isimlerinin sırrı.

Sırr-ı mübhem: Kapalı, açık olmayan sır.

Sırr-ı vuzû’: Abdest sırrı. Terk makamı.

Sidretü’l-müntehâ: Arşın sağ tarafında altıncı veya yedinci gökte bulunan ağaç. Yanında Cennet vardır ve Cennetin nehirleri onun altından akar. Bu ağaca Tubâ diyenler de olmuştur. Muttakilerin ve şehidlerin mekânıdır. Bu ağacın ötesine mahluk geçemez. Ötesi Allah’ın zât âlemidir. Beşer bilgisi, Sidre’de biter.

Sihr: Sihir, büyü.

Silkmek: Temizlemek, sarsmak.

Simurg: Yuvası Kaf dağında olduğu söylenen efsanevi kuş. Boynu uzun ve yüksekte uçtuğundan Araplar “Anka” derler. Bu kuş “Zümrüdüanka” şeklinde de edebiyatımıza girmiştir. Attâr’ın Mantıku’t-Tayr’ında, otuz kuşun görüntüsü onda birleştiği için, “otuz kuş” anlamına gelen “Simurg” adı verildiği anlatılır. Devlet kuşu denilen de budur. Yüce makamları ve şekilllere tasarrufları cihetiyle Simurg, mürşid-i kâmile benzetilmiştir.

Sin: Mezar.

Sîne: Göğüs, kalp , sadr.

Sîne-çâk: Göğsü, yüreği yaralı.

Sirâc: Işık, kandil, mum.

Sîretu’llâh: Allah’ın hakikati.

Sivâ: Gayrı, başka, Allah’tan başka her şey.

Sorucu: Kabirde sual soracak melekler.

Söğmek: Küfretmek, Hakaret etmek.

Subh: Sabah.

Sûfî: Zahit.

Su’i: Kötü.

Sultân-ı vakt: Vaktin sultanı. Kutup. Kutbü’l-aktab.

Sun‘: Yapma, yapış, amel, iş, kudret, yaratılış.

Sûr: Kıyâmet günü İsrafil adlı meleğin üfleyeceği boru.

Sûret: Şekil, yüz, resim, tarz, biçim.

Sûret-i imkân: Eşyanın dış görüntüleri.

Suver: Sûretler, görüntüler.

Sûzân: Yakıcı.

Sübhân: Her türlü kusur, ayıp ve eksikten münezzeh. Allah.

Sücûd: Secdeler.

Süflî: Aşağıda bulunan, alçak, adî.

Sükker(şeker): Mecazen tevhîd.

Sülehâ: Salihler.

Süleymân: İsrailoğullarından Hz. Dâvûd’un oğlu. Peygamber ve hükümdârdır. Saltanatının kudretiyle ve tahtıyla meşhurdur. Mahlûkatın dilini bilir, Kuş dilinden anlardı. Emrinde cinleri vardı.

Sülûk: Bir tarîkate intisab edip manevî ve ruhî yolculuğa çıkmak, sâlikin şahsî arzularından geçip ilâhî iradenin hakimiyetine girmesi. Mana yolculuğu. Eşyanın hakikatine doğru gönül yoluyla bilgilenme.

Sünnet: Hz. Peygamberin sözleri, yaptığı ve yapılmasını tavsiye ettiği hususlar.

Sürmek: Devam etmek, çekmek.

Sürûr: Sevinç.

Süvâr: Ata binmiş, binici.

Ş

Şâd: Sevinçli, neşeli.

Şâdân: Sevinçliler.

Şâdî: Şarkı mırıldanan, taklid eden kişi.

Şâdî: Gönlü ferah olan, sevinçli.

Şâh bitisi: Pâdişâha yazılan mektup.

Şâh: Pâdişâh, sultân. Metinde Allah veya mürşid anlamında

Şâh-ı evliyâ: Velîlerin şâhı, Hz. Ali. Mürşid-i kâmil.

Şâh-ı hûbân: Güzellerin şahı.

Şâh-ı Merdân: Hz. Ali.

Şâhid: Gören.

Şakımak: Ötmek.

Şakî: Günahkâr.Yol kesen, Haydut.

Şâkî: Şikâyet eden, şikâyetçi.

Şâkir: Şükr edici.

Şâkird: Talebe. Metinde dervîş.

Şakka’l-kamer: Ay ikiye ayrıldı. (Kamer/1).

Şâmil: İçine alan, kaplayan, ihata eden.

Şân: Hâl, durum, değişme, huy, âdet.

Şân: Şöhret, ün.

Şarâben tahûr: “Tertemiz içecekler.” (İnsan /21).

Şaşmak: Şaşırmak, bozulmak, yanlış yola gitmek.

Şeb ü rûz: Gece ve gündüz.

Şecerât: Ağaçlar.

Şefâ’at: Affa vesile olmak. Şefaat etmek. Manevî yardım. Niyâz. İstirham.

Şehd: Bal.

Şehîd: Allah yolunda canını veren. Şehid olan. Tasavvufta, Hakk’ı müşâhede eden kişi.

Şehir: Mecazen, vücûd veya gönül.

Şehsüvâr: Ata iyi binen.

Şek: Sanı, zan, şüphe.

Şekâvet: Haydutluk.

Şekk: Şüphe, zan, tereddüt.

Şem’: Mum.

Şems: Güneş.

Şems-i hakîkat: Hakikat güneşi.

Şems-i tâbân: Parlak güneş.

Şems-i vahdet: Vahdet güneşi. Birlik âlâmeti olan deliller.

Şer: Kötülük.

Şerh: Açma, genişletme, açıklama.

Şerik: Ortak.

Şerr ile şûrdan: Gürültü, şamata.

Şeş: Altı.

Şevk: Hararet, istek, arzu, coşku.

Şeyâtîn: Şeytânlar.

Şeydâ: Çılgın, dîvâne.

Şeyh: İhtiyar, pir, tasavvufta mürşid.

Şeyhü’ş-şüyûh: Şeyhler şeyhi.

Şey’lillah eylemek: Allah rızası için istemek.

Şifâ: Kâmil insan ve âşıka verdiği aşk ve irfân.

Şifâya irgürmek: Şifaya kavuşmak.

Şikâr: Av.

Şîr-i Hudâ: Allah’ın arslanı. Mecazen Hz. Ali. Kâmil insan.

Şîr-i Yezdân: Allah’ın arslanı Hz. Ali.

Şîrîn-dehân: Tatlı sözlü, kâmil insan.

Şirk: Allah’a ortak koşmak.

Şîve: Nâz, edâ, cilve, işve.

Şugl: Meşgul olma.

Şugl-ı esmâ: Zikir olarak okunan isimlerle meşgul olma.

Şu’le: Işık, alev.

Şûm: Şom, uğursuz.

Şur etmek: Gürültü etmek. Karıştırmak, karışıklık çıkarmak.

Şûrîde kılmak: Perişan etmek; karıştırmak; âşık etmek.

Şu’ûn: İşler, yeni çıkan işler, hadiseler, olaylar, vak’alar, tecellîler.

Şücâ: Yiğit, bahadır.

Şühûd: Görme.

Şürb: İçme, içilme.

Şürû’: Başlama.

T

Ta’n etmek: Kınamak, yermek.

Ta’alluk: İlgisi olma, sevme, dünya meyli.

Taâm: Yemek.

Tâ’at: Allah’ın emirlerini yerine getirme, itaat etme, ibadet etme.

Tab‘: Tabiat, neş’e.

Tabîb: Mürşid-i kâmil.

Ta’bîr: Açıklama, izah etme, rüyâ yorumlama, aktarma.

Tâc ile tahtı komak: Her türlü maddî değeri gönülden çıkarmak.

Tâc: Hükümdarların giydiği, mücevherle süslü altın başlık; tarikatte şeyhlerin giydiği ve marifet makamlarını sembolize eden başlık.

Tâhir: Temiz.

Tahiyyât: Selâmlar, dualar, Manevî hayat armağanları.

Tahkik: İnceleme, gerçek olup olmadığını araştırma.

Tahrîr: Yazma, yazı olarak meydana getirme, kaydetme.

Tahte’l-ulâ: Şerefli olan.

Tahûr: Temiz, temiz olan, temizleyen.

Takarrüb:Yaklaşmak, yakınlaşmak.

Tâkatı tâk olmak: Gücü kesilmek.

Taklid: Benzetmeye çalışmak.

Takvâ: Sakınmak, Dinin yasakladığı şeylerde aşırı özen göstermek. Kendini şüpheli şeylerden görünmek.

Tal’at: Yüz, surat, çehre; güzellik.

Tali’: Baht, talih; doğan.

Tâlib: Talep eden, bir tarikate girmek isteyen dervîş adayı.

Tamu: Cehennem.

Ta’n etmek: Kınamak, yermek.

Tanrı arslanı: Hz. Ali’nin sıfatlarından birisi. Esedullah.

Tanrı hası: Mürşid. İnsan-ı kâmil.

Tapı, tapu: Huzur, makam.

Tapıp: Bulup.

Tapşırmak: Emanet etmek, vermek, tevdi etmek, yöneltmek.

Tarfetü’l-Ayn: Göz açıp kapayana kadar.

Tarîk: Yol

Tarîk-i aşk: Aşk yolu.

Tarîk-i mustakîm: Doğru yol.

Tartmak: Çekmek.

Tasfiye: Arındırma, temizleme.

Taş: Dış.

Taşra: Dışarı.

Tavîl: Uzun.

Tayy: Bükmek, dermek, sarmak, kaldırmak, açmak, geçmek.

Tayy-i mekân: 1. Mekânı, mesafeyi, zamanı atlarcasına geçme. 2. çıkarma, kaldırma, yok etme, lâğvetme.

Tâze bahar: İlkbahar.

Tâzı: Koşmak.

Tebdîl olmak: Değişmek.

Tecellî: Görünme, belirme. Allah’ın sır ve kudretinin sâlike eşya âleminden görünmesi.

Tecellî-i ef’âl: Fiiller tecellîsi; Allah’ın fiillerinden bir fiilin kulun kalbinde belirmesi. Salikin, bir fiil tecellîsinin Hak’tan olduğunun bilincine varması.

Tecellî-i ilâhî: Sâlikin kalbinde meydana gelen Hakk’a ait belirtiler.

Tecellî-i nihânî: İlahî sırların kalbte âşikâr olması.

Tecellî-i zât: İlâhî zâtın,
seyr ü sülûk esnasında tecellî etmesi.

Tecrîd: Tek olmak, soyunmak, Allah’tan başka herşeyden ayrılma, ayırmak.

Tefekkür: Düşünme.

Teferrüc: Ferahlama, gezme, gezintiye çıkıp gam dağıtma.

Tefhîm: Anlatma, bilinçlendirme.

Tefrîk: Ayırma, seçme.

Tefrika: Ayrılma, ayrılık, bozuşma.

Teharrî: Arama, araştırma, araştırılma.

Tehî: Boş.

Tekebbür: Kibir gösterme, büyüklük taslama, enaniyet.

Tekye: Dervîşlerin zikir veya ibadet için toplandıkları mekân. Mecazen, mürşid-i kamilin gönlü.

Tekye-i dil: Gönül tekkesi.

Telbîs: Metinde, benliğini örterek kendisini iyi göstermek. Kulun Hak suretinde görünmesi.

Telkîn almak: Bey’at etmek. Bir mürşidden izin almak.

Telvîn: Renk verme, boyama.

Temannâ: Dilek, istek. Eli alna götürüp selâmlamak.

Temâşâ etmek: Seyretmek.

Temessük: Bağlanma, tutunma, sarılma.

Temessül etmek: Bir şekle girmek, şekil yoluyla anlatmak.

Teneşir: Ölülerin yıkandığı tahtadan yapılan dört ayaklı masa.

Tenezzül: İnme, alçalma, nüzûl etme.

Tenhâ: Kalabalık olmayan yer.

Tenzîh: Allah’ın, her türlü eksik ve noksandan uzak bulunduğuna ve insan vasfında olmadığına inanma.

Terk: Bırakma, vazgeçme.

Terk-i kesret: Kesreti terk etme.

Terk-i mâsivâ: Dünyadan vazgeçme, Allah’tan başka her şeyden ilgisini kesme.

Tersâ: Hıristiyan

Tes’îd: Kutlama.

Tesbîh okumak: Sübhanallah demek, Allah’ı şanına layık olarak zikretmek, anmak.

Tesellâ: Avutma, avunma.

Teslîmlik: Bağlılık.

Tesnîm: Cennette akan çeşmelerden birisinin adı.

Teşne: Susamış, arzulamış.

Teşne-dil: Gönlü susamış.

Tevellâ: Birine dost olup yönelme. Sevme.

Tevhîd: Kulun Hakk’ı birlemesi. İsim, sıfat, fiil ve zâtta Hakk’ın birliğini idrâk etmesi.

Te’vîl: Sözü çevirme, söze ayrı mânâ verme.

Tezkiye: Temizleme.

Tıb: Mürşidin âşıka telkin ettiği tevhîd mayâsı.

Tıb: Sıhhat , sağlık, tedavi bilgisi.

Tıfl-ı ma’nâ: Mana çocuğu. Mürşidin müridine maye-i Muhammedî ve tevhid-i hakiki ile döllemesi neticesinde gönlünde zuhur eden manâlar. Gönüldeki aşk ve ledün mayâsı.

Tılsım: Gizli şey, fevkalede tesiri olan şey. define bulmaya engel olan mevhum şey.

Tınmak: Aldırış etmek.

Tîb: Güzel koku.

Tibyân Eylemek: Açık anlatmak, bildirmek.

Tîg: Kılıç.

Tîg-bend: Kılıç kuşanma.

Timâr: Tamir etmek, onarmak, tedavi etmek.

Tiryâk: Panzehir.

Tis’a: Dokuz.

Tîz: Çabuk, acele.

Tizcek: Çabucak.

Tohm: Tohum.

Toka: Tâc-ı şerifin düğmesi.

Toylamak: Düğün, şenlik ve ziyafet vermek.

Tûbâ: Cennette bulunan kökü gökte, dalları yerde bir ağaç.

Tûfân: Çok şiddetli ve her tarafı kaplayan su. Nuh Peygamber zamanındaki Nuh Peygamberin kavmine uygulanan manevî ceza, büyük su baskını. Bu tufanda Nuh’un gemisi dışındaki bütün canlılar yok olmuştur.

Tugyân: Taşma, taşkınlık, azgınlık. coşkunluk.

Tûl-i emel: Hırs, tamah, tükenmez arzu. olmayacak dilek.

Tûl: Uzun.

Tulû’: Doğma, doğuş.

Tumturak: Gösteri, debdebe; söylenişi parlak görünen.

Tûr: Tûr-ı Sîna. Hz. Mûsâ’nın İlâhî tecellîye mazhar olduğu dağ. Edebiyatımızda Tûr, duruma göre bazan gönül, çoğu zaman ise beden için kullanılmıştır. Mutasavvıflar ledünnî mânâda kullanırlar.

Turfanda: Taze, yeni çıkmış.

Turrâ: Kıvrım.

Tuş olmak: Bir şeye meyletmek.

Tuş: Taraf, yön, rast gelme, karşısına durmak.

Tutalım: Farz edelim.

Tuyûr: Kuşlar.

Tübtü ileyk: “Sana tevbe ettim.” (A’raf/143).

Türâb: Toprak.

Türâbî: Toprak ile ilgili, toprağa ait.

U

Uban / üben: Zarf fiil. -Up’tan genişletilmiş bir ek. “Ağlayuban: Ağlayıp, gibi.

Ubûdiyyet: Kulluk.

Ubûr: Geçmek, atlamak.

Ucb: Gösteriş,

Uç: Son, nihayet. Kenar, sınır.

Uçmak: Cennet.

Ud /ut: Utanma, hayâ, şeref.

Uhrâ: Başka, diğer.

Ukbâ: Âhiret.

Ulayı: Haber. Muştu.

Ulemâ: Âlimler, bilginler.

Ulûhiyyet: Cenâb-ı Hakk’ın Zatı. Allahlık sıfatı, Tanrılık vasfı.

Ulu’l-ebsâr: Gönül gözü açıklar.

Ulyâ: Pek büyük.

Ummak: Beklemek, ümid etmek. Temennî.

Ummân: Büyük deniz, okyanus. Birlik âlemi. Zât-ı ulûhiyyet.

Umûr: Emirler.

Unûk: Boyun, gerdân.

Urgan: Örülmüş sağlam ip.

Urûc: Yükselme.

Urvetü’l-Vüskâ: (Tutunacak) sağlam ip. (Lokman/22; Bakara/256).

Uryân: Çıplak.

Usûl: Tarîkat erkân ve adâbı.

Uş: İşte.

Uşda: İşte.

Uşşâk: Âşıklar.

Ut: Edeb, hayâ.

Uyanık: Farka gelen dervîş.

Uyanmak: Parlamak, yanmak, gafletten uyanmak.

Uyku: Gaflet.

Uymak: İzlemek.

Uymandı: Sakın uyma, benzeme.

Uyuz: Uyuz hastalığına yakalanmış. Yavaş hareket eden, hantal davranan kişi.

Uzlet: Bir yana çekilip yalnız yaşama. Allah’tan başka herşeyden tecrid olunarak yaşama.

Ü

Ülfet: Alışma, kaynaşma, görüşme, konuşma, dostluk.

Ümmet: Toplum, Bir Peygambere inanıp yolundan giden topluluk.

Ümmî: Anasından doğduğu gibi kalıp, okuma öğrenmeyen. Cahil, okuma yazma bilmeyen. Ana, tasavvufta “Dört unsur”dur. Ümmî, bu duruma göre “anaya, dört unsura ait”, dört unsurun aslını bilen ve aslından haberdar olan demek, demektir.

Ümmü’l-kitâb: Fatiha. Mecazen insan-ı kâmil.

Ün: Nida, ses.

Üns: Alışkanlık; Hakk’ın kalbdeki müşâhedesinin eserleri.

Ünsiyyet: Alışkanlık, ahbablık, arkadaşlık.

Üryân: Çıplak

Üstâd: Ehil, usta. Mürşid.

Üstâd-ı ezel: Mutlak varlık, Allah.

Üstühân: Kemik.

Üşde: İşte.

Üşmek: Toplanmak, yığılmak, üşüşmek.

Üveys: Veyse’l-karanî.

V

Vâcib: Lüzûmlu, Mecbûrî olan, Yerine getirilmesi zarurî Allah’ın emirleri.

Vahdet: Birlik, bir ve tek olma hâli. Yalnızlık, kendi kendine kalış. Allah’a yakınlık, Allah’a ulaşma.

Vahdet-i ef’âl: Fiiller birliği.

Vâhidiyyet: Birlik, teklik, bir olma, tek olma.

Vâiz: Dinî öğütler veren kişi.

Vâkı’a: Misâl (rüyâ) ya da hitap yoluyla melekût âleminden kalbe gelen mânâ.

Vâkıf-ı esrâr: Sırlardan haberdâr olan ârif.

Varak: Tek yaprak halindeki kâğıt. Nebat yaprağı. Kitap yaprağı.

Varıgörmek: Hemen varmak, bir an evvel ulaşmaya çalışmak.

Vâridât: İçe doğan hikmetler.

Vasf etmek: Anlatmak, tarif etmek, övmek.

Vasf-ı hâl: Hâlin dile getirilmesi, çeşitli hâller, insânın manevî durumunun değişmesi.

Vâsıl olmak: Ulaşmak, erişmek, kavuşmak.

Vâsıl: Ulaşan, erişen, kavuşan.

Vasl: Kavuşma, ulaşma.

Vasl-ı lâ-mekân: Mekânsızlığa ulaşma.

Vatan: Âlem-i ervah.

Ve le-kad kerremnâ benî âdeme: Ve andolsun ki; Âdemoğlunu kerem sahibi (şerefli) kıldık. (İsrâ/70).

Vech: Yüz, çehre.

Vedâ: Ayrılma, ayrılış.

Vedûd: Kendisine sevgi beslenilen Allah.

Vefadâr: Vefalı, sözünde duran.

Vekîl: Birinin yerine görev yapan.

Velâyet: Velilik, ermişlik, dostluk, sadâkat, Allah dostluğu.

Velî: Ermiş, seven. dost, sahib.

Verd: Gül.

Verd-i Handân: Açılmış gül.

Verd-i Reyhân: Reyhan yaprağı.

Verd-i Zîbâ: En güzel gül.

verip durun: Verip duruyorum.

Vesîle: Bahane, fırsat.

Vesvâs: Şeytan

Vîrân: Yıkık, harap.

Vîrâne-i dil: Gönül viranesi.

Vird: Sık okunan dua, zikir.

Visâl: Kavuşma.

Vuslat: Sevenin sevdiğine kavuşması.

Vuzû’: Abdest alma, abdest.

Vücûb: Vacip, lüzumlu olma; bırakılması mümkün olmayan; gerekli.

Vücûd: Bulunma var olma, varlık; gövde; ten, beden.

Vüs’at: Genişleme.

Vüsûl: Ulaşma.

Y

Yaban: Dışarı, kır, şehir dışı.

Yad: Yabancı, tanıdık olmayan, garib.

Yağlamak: Uyuz olan hayvanın yarasını katranla tedavi etmek.

Yağma: Çapul, zorla mal kapma.

Yahşı: Güzel. yakışıklı.

Yaka çâk etmek: Yaka Yırtmak.

Yakaza: Uyku ile uyanıklık arasında yaşanan manevî bir hâl. Rüyâ ile hâl arasında yaşanan vâkıa.

Yakîn: Kesin ve apaçık bilgi. Şüphe ve tereddüde yer bırakmayan doğru ve gerçek bilgi.

Yakmandı: Yakma artık.

Yakûb: İsrailoğullarından Yûsuf Peygamberin babası olan peygamber.

Yâkût: Çeşitli renkleri olan kıymetli bir süs taşı.

Yalıncak: Yalın bir şekilde, çıplak.

Yaman: Kötü.

Yanşak: Geveze, çok konuşan.

Yâr: Dost, sevgili.

Yar: Tükrük.

Yar: Yardımcı

Yarağ: Yol azığı, yol gereçleri, hazırlık, mecazen sâlikin abdest ve niyyet gibi ibadetleri.

Yâren: Arkadaş, dost.

Yâ-sin: Kur’ân-ı Kerim’de 36. sûrenin ismi. Sûrenin birinci âyeti müteşabih âyetlerdendir. Mutasavvıflar, “insan-ı kâmil”e veya “Hz. Muhammed’e” hitap eden “Ey Muhammed” yahut “ey insan” anlamında bir söz olduğunu söylerler.

Yatmandı: Yatma ha. Sakın yatma.

Yaya: Aşksız ve kılavuzsuz insan.

Yayılmak: Gezinmek.

Yaylamak: Yaylaya çıkmak. yazı yaylada geçirmek.

Yazı: Yaban, kır, ova.

Yazlamak: Yaylamak.

Yed: El.

Yedi başlı bir ejder: Nefs-i emmâre.

Yedi deryâ: Yedi tavır, sâlikin geçtiği yedi nefis merhalesinde yaşadığı hâl ve makamlar.

Yedi esmâ: Halvetîlerin seyr ü sülûk esnasında geçtikleri Tanrı’nın yedi ismi. Kelime-i tevhîd, Allah, Hû, Hak, Hay, Kayyûm, Kahhâr.

Yedi iklîm dört köşe: Yedi nefs makamı, şeriat, tarikat, marifet, hakikat; evvel, âhir, zâhir ve bâtın âlemleri.

Yedi iklîm: Yedi tavır, sâlikin geçtiği yedi nefis merhalesinde yaşadığı hâl ve makamlar.

Yedi tamu: Yedi büyük günah.

Yedi Tavr: Ruhun yedi ayrı makamdaki tavsifleri: Tab’, nefs, kalp, ruh, sır, hafi, ahfâ.

Yedmek: Çekmek, yedekte götürmek, asılmak.

Yeksân eylemek: Düz olmak, aynîleşmek. bir olmak.

Yeksân: Bir olmak.

Yel: Aşk, cezbe.

Yelmek: Koşmak.

Yerak: Azık, yol hazırlığı , levazımat, metinde “tevhîd ve ibadet” anlamında.

Yezdân: Cenâb-ı Hak.

Yığlanmak: Nefsini men etmek, engel olmak, sakınmak.

Yıylamak: Koklamak.

Yirincek: Üzüntülü, tasalanan, kederlenen, yerinen.

Yol eri: Kâmil insan.

Yol gözetmek: Âdâb ve erkâna riayet etmek.

Yol kulağuzu: Mürşid, rehber.

Yol vermek: İzin vermek,

Yuğunmak: Yunmak, yıkanmak.

Yular tutmak: Zaptedilmek, Eğitilmeye müsait olmak.

Yumak: Yumak, yıkamak, arındırmak.

Yûsuf: Yâkûb Peygamberin oğlu olup güzelliği ile tanınmıştır. Yûsuf ve Zeliha’nın başından geçen aşk hikâyesi Kur’ân’da en güzel kıssa olarak nitelenmiştir.

Yuva: Beden. Zulmet âlemi, nefis.

Yuvalanmak: Yuvarlanmak.

Yüğürmek: Koşmak.

Yüründü: Yürüyüver, artık bekleme yürü!

Z

Za‘îf: Zayıf, âciz.

Zâhid: Sofu. Kendini sadece ibadete verip, yaptığı bu ibadetin zahirinde kalan kişi.

Zâhir: Görünen, açık, belli, meydanda. Esmaü’l-Hüsna’dan Zâhir olan Allah.

Zahm: Yara, ceriha.

Zahmân: Yara. Mecazen gönül yarası.

Zâil olmak: Sona ermek, kaybolmak, yok olmak.

Zâkir: Zikreden.

Zâkirân: Zikredenler.

Zakkûm: Zehirli bir ağaç, zakkûm ağacı, Cehennem ağacı.

Zâlim: Zulmeden, güç kullanan.

Zamîr: İç, içyüz; kalp, vicdan; gönülde gizli olan sır.

Zann: Şüphe.

Zâr: İnlemek, ağlamak.

Zâri kılmak: Ağlamak, sızlamak, inlemek.

Zât: Kendi, herşeyden münezzeh olan Allah, asıl, esas, öz, hakikat. Nefs.

Zâtu’llah: Allah’ın herşeyden münezzeh olan, hiç bir şeyle kayıtlanmayan mutlak vücudu.

Zebân: Dil.

Zecr: Men’ etmek.

Zeheb: Altın.

Zelîl: Hor, alçak, hakîr.

Zemâim: Kötü ahlak. Beğenilmeyen hâller.

Zemîn: Yeryüzü.

Zencir: Aşk ve aşıklığın ifrat noktası.

Zencîr-i aşk: Aşk zinciri.

Zer: Altın.

Zerk: Hile yapmak.

Zerre: Çok küçük parça, atom.

Zevâl: Yerinden ayrılıp gitme, sona erme, batma.

Zeyn etmek: Süslemek.

Zeyn olmak: Süslemek, süslenmek.

Zılâl: Gölge.

Zıll: Gölge.

Zıll-ı hümâ: Hüma kuşunun gölgesi.

Zıllullah: Allah’ın gölgesi, sultanlar, veliler.

Zihî: Ne hoş, ne kadar güzel, ne iyi.

Zikr eylemek: Anmak.

Zikr-i hafî: Gizli ve sessiz yapılan zikir.

Zikr-i kalbî: Sessiz zikir ve dâimi zikir.

Zikru’llah: Allah’ı anma.

Zill: Zelil olma, zelillik.

Zindân: Mahpushane. Tasavvufi metinlerde kesret âlemi, dünya.

Zinde: Canlı, kuvvetli. Hayatta.

Zînet: Süs.

Zinhâr: Sakın, katiyyen, aman, asla.

Ziyâ: Işık.

Ziynet: Süs.

Zuhûr: Ortaya çıkma.

Zulmât: Karanlık. Madde.

Zulmet: Karanlık.

Zübde: Öz, hakikat, cevher, asıl.

Zühd: Kendisini ibadete vermek, dünyevî şeylerden uzaklaşmak.

Zülâl: Temiz su, parlak su.

Zü’l-Celâl: Celâl sahibi Allah.

Zü’l-Cemâl: Cemâl sahibi Allah.

Zülf: Yüzün iki yanından sarkan uzun saç.

Zülfikâr: Hz. Ali’nin iki ucu olan meşhur kılıcı.

Zünnâr: Papazların bellerine bağlayıp uçlarını aşağıya sarkıttıkları kıldan yapılmış sert kuşak.

KAYNAKLAR

KAYNAKLAR

Ahmet Refik, “Fatih Zamanında Teke İli”, Türk Tarih Encümeni Mecmûası, Nu: 79/2, İstanbul 1340.

Aşkar, Mustafa: Niyâzî-i Mısrî ve Tasavvuf Anlayışı, Ankara 1998.

Aygen, Mehmed S.: Şair Mutasavvıf Gülaboğlu Muhammed Askeri, (tarihsiz) Afyon.

Azbî Mustafa Çavuş: Dîvân, Süleymaniye Ktp. Pertev Paşa Bl. Yz. Nu. 401.

Bandırmalızâde Ahmed Münib: Mir’âtü’t-Turuk, İstanbul 1306.

Baki, Edip Ali: Gülaboğlu Muhammed Askerî-Hayatı ve Eserleri, Taşpınar Dergisi, C. VIII, Afyon 1941, s. 86-88.

Bilgin, Azmi: Ümmî Sinân Divânı, İstanbul 2000.

Dikmen, Hamit: “Elmalılı Şeyh Yusuf Ümmî Sinân Efendi” Erdem, Aydın Sayılı Özel Sayısı II, C. IX, Sayı: 26.

Doğramacı, Baha: Niyâzî-i Mısrî, Ankara 1988.

Ekiz, Abdullah: Sinân Ümmî ve Ahfadı, Ankara 1962.

Ekiz, Abdullah: Dünden Bugüne Elmalı, Elmalı 2001.

Eraydın, Selçuk: Tasavvuf ve Tarîkatler, İstanbul 1994.

Erdem, Mehmet: Sinân Ümmî ve Kutbü’l-Maânî İsimli Risâlesi Üzerine Bir İnceleme, Dokuz Eylül Ün. İF., YLT., İzmir 1997.

Erdem, O. Kamil: Sinân Ümmî Divânından Seçmeler, İstanbul 1976.

Erdoğan, Kenan: “Beş Erden Biri Kütahyalı Şeyh Muhammed Askerî”, Yedi İklim Dergisi, s. 68, Kasım 1995.

Erdoğan, Kenan: Niyâzî-i Mısrî Divânı, Ankara 1998.

Erdoğan, Kenan: “Yunus Yolunda İki Şair: Mazharî ve Zuhûrî”, Osmanlı Araştırmaları-Mehmet Çavuşoğlu Armağanı, C. XXVI, İstanbul 2005, s. 265-295.

Erdoğan, Kenan: “Yunus Yolunda Bir Başka Şair: Tâlib-i Ümmî ve Bazı Şiirleri”, Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, S. 1, Manisa 2006, s. 63-79.

Evliya Çelebi Seyahatnâmesi, (Haz. Seyit Ali Kahraman vd.), İstanbul 2011, YKP Yayınları, C. IX, s. 143.

Erdoğan, Kenan: Kulalı Mustafa Nüzûlî Dîvânı, Manisa 2004.

Ergin, Ömer Faruk: Silsile-i Evliya ve Meşâyıh-ı Kirâm, Tarihsiz.

Ergun, Sadettin Nüzhet: Türk Şairleri, C. III. İstanbul 1945.

Eroğlu Nûri: Tasavvuf bi’t-Tarikat(Risâle-i Şerîfe), İzmir Milli Ktp. Yz. Nu: 2011.

Erten, Süleyman Fikrî: Antalya Livası Tarihi, İstanbul 1340-1342.

Erten, Süleyman Fikrî: Antalya Tarihi, Antalya 1948.

Evliya Çelebi: Seyahatnâme, C. IX, İstanbul 1935.

Evliya Çelebi: Seyahatnâme, C. I-II, İstanbul 2012.

Gölpınarlı, Abdülbaki: Yunus Emre ve Tasavvuf, İstanbul 1961.

Gölpınarlı, Abdülbaki: “Niyâzî-i Mısrî”, Şarkiyat Mecmûası, Sayı: 7, İstanbul 1972.

Gölpınarlı, Abdülbaki: Türk Tasavvuf Şiiri Antolojisi, İstanbul 1972.

Güner, Hamza: Kütahyalı Şair ve Edipler, Kütahya, 1967.

Harîrîzâde Kemaleddîn: Şerh-i Vird-i Settâr, İstanbul 1287.

Harîrîzâde M. Kemaleddîn: Tibyânu Vesâili Hakâik fî-Beyâni Selâsili’t-Taraik, Süleymaniye Ktp. İbrahim Efendi Bl., C. I-II-III, Nu: 430-432.

Hulvîzâde Cemaleddîn Mahmûd: Lemazât-ı Hulviyye, Süleymaniye Ktp. Hacı Mahmud Bl. Nu. 430.

Hüseyin Ayvansarayî: Mecmûa-i Tevarih, Haz. Fahri
Ç. Derin-Vahid Çabuk, İstanbul 1985.

Hüseyin Ayvansarayî: Tezkire-i Meşâyıh, Süleymaniye Ktp. Uşşâkî Tekkesi Bl. Yz. Nu: 365.

Hüseyin Vassâf, “İbrahim Ümmî Sinân Hazretleri”, Ceride-i Sûfiyye, Sayı: 107, s. 138-139.

Hüseyin Vassâf: Sefine-i Evliyâ, (Haz. Ali Yılmaz, Mehmet Akkuş), C. III-IV, İstanbul 2006.

İbrahim Râkım: Vâkıât-ı Mısrî, Süleymaniye Ktp. İzmir Bl. Nu: 790.

İbrahim Râkım: Vâkıât-ı Niyâzî-i Mısrî, (Haz. Kamil Beki), Uludağ Ün., SBE. Yüksek Lisans Tezi, Bursa 1997.

İbrahim Sinân Ümmî, Dîvânçe, İÜ. Merkez Ktp. Yz. Nu. 7220.

Kara, Mustafa: Niyâzî-i Mısrî, Ankara 1994.

Kemikli, Bilal: “Türk Tasavvuf Edebiyatında Risâle-i Devrân ve Semâ Türü ve Gaybî’nin Devrân ve Semâ’a İlişkin Görüşleri”, İlâhiyat Fakültesi Dergisi, C. XXXVII., Ankara 1997.

Kemikli, Bilal: Elmalı Şehir ve Değer, Antalya 2010.

Kemikli, Bilal: Elmalı İlim ve İrfan şehri, Antalya 2011.

Kemikli, Bilal: Elmalı İrfan ve Sevgi Şehri, Antalya 2009.

Keşkül, (Tabakat Mecmuası), Millî Ktp. Yz. A/9268.

Kocatürk, Vasfi Mahir: Tekke Şiiri Antoloji, Ankara 1968.

Kocatürk, Vasfi Mahir: Türk Edebiyatı Tarihi, Ankara 1964.

Konur, Himmet: İbrahim Gülşenî, Hayatı, Eserleri, Tarikati, İstanbul 2000.

Köprülü, Fuat: Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar, Ankara 1976.

Kuyumcu, Fehmi: Evliyanın Dilinden, Ankara, Tarihsiz.

Manisalı Yiğitbaşı Velî Ahmed Şemseddîn-i Marmaravî Sempozyumu, 26 Nisan 2008, Bildiriler,(Haz. Mehmed Veysî Dörtbudak-Gürol Pehlivan), Manisa 2009.

Mecmûa, Elmalı İlçe Halk Ktp. Ty. Nu: 43.

Mecmûa-i Eş’âr, Elmalı İlçe Halk Ktp. Yz. Nu: 2997.

Mehmed Nazmî Efendi, Hediyyetü’l-İhvân-Osmanlılarda Tasavvuf, (Haz. Osman Türer), İstanbul 2005.

Mehmed Süreyya, Sicill-i Osmanî, (Haz. Nûri Akbayar-Seyit Ali Kahraman), C. 5, İstanbul 1996.

Mehmed Şemseddîn (Ulusoy): Gülzâr-ı Mısrî, (M. Tatcı Ktp.).

Mehmed Şemseddîn: Bursa Dergahları, Yâdigâr-ı Şemsî, C. I-II, Bursa 1997.

Mehmed Tahir: Aydın Vilayetine Mensup Meşâyıh, Ulemâ, Şuarâ ve Müverrihînin Terâcim-i Ahvâli, İzmir 1905.

Mehmed Tahir: Osmanlı Müellifleri, Tıpkıbasım, (Haz. M. Tatcı-C. Kurnaz) Ankara 2000.

Muhammed Nur: Mısrî Niyâzî Divânı Şerhi, İstanbul 1976.

Mustafa Lütfî: Tuhfetü’l-Asrî fi Menâkıb-ı Mısrî, Bursa, 1309.

Mustafa Nüzûlî: Divân-ı Mustafa Nüzûlî, İstanbul 1331; Divân-ı Sâni (aynı eser içinde), İstanbul 1331.

Müstakimzâde Süleyman Sadettin: Mecelletü’n-Nisâb, Tıpkıbasım, Ankara 2000.

Nâzikî Ahmed, Divân, Yapı Kredi Bankası Ktp. Yz. Nu: 838. (Nâzikî adına kayıtlı olan bu dîvân esasen Vâhib Ümmî’ye aittir.).

Niyâzî-i Mısrî: İrfan Sofraları, (Çev. Süleyman Ateş), Ankara 1971.

Niyâzî-i Mısrî: Kelimât-ı Kudsiyye, Bursa İ. Halk Ktp. Orhan Gazi Bl. No: 690.

Noyan, Bedri: Bütün Yönleriyle Bektaşilik ve Alevîlik,
C. IV, Ankara 2001.

Ögke, Ahmet: Ahmed Şemseddîn-i Marmaravî, Hayatı-Eserleri-Görüşleri, İstanbul 2001.

Ögke, Ahmed: Elmalı Erenlerinde Manâ Dili, Antalya 2007.

Ögke, Ahmed: “Vâhib-i Ümmî Dîvânında Bilgi ve Sevgi”, Elmalı İrfan ve Sevgi Şehri, Antalya 2009.

Öngören, Reşat: Osmanlılarda Tasavvuf-XVI. Yüzyıl, İstanbul 2000.

Öztelli, Cahit: “Şeyh Süleyman Hakirî”, TFAD, II, 226, Mayıs 1968, s. 4740-4741.

Sâdık Vicdânî: Tomar-ı Turuk-ı Aliyye, Tarîkatler ve Silsileleri, (Haz. İrfan Gündüz), İstanbul 1995.

Sarı, Mehmet: “Askeri”, Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi, C. I, Ankara 2001, s. 474.

Sarı, Mehmet: Askerî Muhammed-Hayatı, Eserleri, Edebî Kişiliği-ve Dîvânının Tenkitli Metni, Afyonkarahisar, 2007.

Selîm Divâne: Âriflerin Delili-Müşkillerin Anahtarı, (Haz. M.), Ankara 2004.

Serin, Rahmi: İslam Tasavvufunda Halvetîlik ve Halvetîler, İstanbul 1984.

Seyyid M. Emin b. Mehmed Kasım Halvetî, Dîvân-ı Seyyid, M. Tatcı-M. Sever) 2012.

Seyyid Mehmed Emîn Halvetî, Dîvân-ı İlâhiyât, (Mustafa Tatcı-Mustafa Sever), Bursa 2012.

Şapolyo, Enver Behnan: Mezhepler ve Tarikatler Tarihi, İstanbul 1964.

Şemseddîn Sâmî: Kâmûsü’l-Â’lâm, C. II, İstanbul 1306.

Şeyhi Mehmed Efendi, Vekâyiü’l-Fudalâ, (Haz. A. Özcan), C. I, İstanbul 1989.

Tatcı Mustafa: “Yiğitbaşı Velî’nin Elmalı Havzasına Ektiği Tohum:Vâhib-i Ümmî Ve Elmalı’nın Canları” Manisalı Yiğitbaşı Velî Ahmed Şemseddîn-i Marmaravî Sempozyumu, 26 Nisan 2008, Bildiriler,(Haz. Mehmed Veysî Dörtbudak-Gürol Pehlivan), Manisa 2009.

Tatcı Mustafa-C. Kurnaz: Çavdaroğlu Müftî Dervîş, Ankara 1999.

Tatcı Mustafa: “Elmalı’nın İrfan Ocakları:Bektaşîlik ve Halvetîlik Üzerine Bir Değerlendirme”, Elmalı İrfan ve Sevgi Şehri, Antalya 2009.

Tatcı Mustafa: Yunus Emre Divânı, C. I-II-V, İstanbul 2008.

Tatcı, Mustafa: Edebiyattan İçeri, Ankara 1997

Tatcı, Mustafa: Elmalılı Ümmî Sinân, Antalya 1993.

Tatcı, Mustafa: Eroğlu Nûri, Divânçe, Ankara 2002.

Tatcı, Mustafa: Elmalı’nın Cânları, İstanbul 2008.

Tatcı, Mustafa: Menâkıb-ı Hasan Ünsî, Ankara 2002.

Tatcı, Mustafa-C. Kurnaz, Elmalılı Ümmî Sinân, Ankara 1998.

Tatcı, Mustafa: Burc-ı Belada Bir Merd-i Huda: Niyâzî-i Mısrî, İstanbul 2010.

Tatcı, Mustafa: Limnide Sürgün Bir Veli, İstanbul 2010.

Tekindağ, Şahabettin: Teke İli, İslam Ansiklopedisi,
C. XII/1.

Tekindağ, Şahabettin: Teke İli ve Teke Oğulları, Tarih Enstitüsü Dergisi, s. 7-8, 1976-1977

Torun Ali: “I6. Asır Mutasavvıf Halk Şairlerinden Vâhib Ümmî’nin Hayatı, Mahlası ve Tarikati”, Adımlar, s. 1, Ocak 1989; “Vâhib Ümmî’nin Şiirlerinde İtikadî Unsurlar”, Adımlar, s. 2-3, Şubat-Mart 1989.

Torun, Ali: “Vâhib Ümmî”, Millî Folklor, Sayı: 8, Aralık 1990.

Torun, Ali: Vâhib Ümmî Divânı, GÜ. SBE. YLT., Ankara 1987.

Tuman, Nail: Tuhfe-i Nâilî, (Haz. M. Tatcı-C. Kurnaz), Ankara 2001.

Turan, Osman: Selçuklular Tarihi ve Türk İslâm Medeniyeti, İstanbul 1969.

Turan, Refik: “Tarihimizde ve Kültürümüzde Elmalı”, Millî Folklor, 8, Aralık 1990.

Uçman, Abdullah: “Sinân Ümmî”, Büyük Türk Klâsikleri, C. VI, İstanbul 1987.

Ümmî Sinân: Divân, Bâyezîd Ktp. Ty. Nu: 3356

Ümmî Sinân: Divân, Elmalı İlçe Halk Ktp. Nu: 43.

Ümmî Sinân: Divân, İ. Ü. Ty., Nu: 912.

Ümmî Sinân: Divân, Süleymaniye Ktp. Haşim Paşa Bl., Ty.70.

Ümmî Sinân: Kutbü’l-Maânî, İzmir Millî Ktp. (Mecmûa) Nu: 2011.

Ümmî Sinân: Ümmi Sinân Divânı, (Haz. Azmi Bilgin), İstanbul 2000.

Ünver, İsmail: “Askerî”, TDV/İslâm Ansiklopedisi, C. III.

Vâhib Ümmî: Divân, Şahsi Ktp. Yz. Nüsha.

Yakıcı, Ali: “Elmalılı Sinân Ümmî”, Millî Folklor, Sayı: 8, Aralık 1990.

Yazıcıoğlu Mehmed: Muhammediye, C. II, (Haz. Âmil Çelebioğlu), İstanbul 1996.

Yılmaz, Necdet: Osmanlı Toplumunda Tasavvuf, İstanbul 2001.

Yiğitbaşı Ahmed Marmaravî: Câmi’ül-Esrâr, Millet Ktp. AE. Bl., Şer’iyye, Yz. Nu: 1343.

Yiğitbaşı Ahmed Marmaravî: Mukaddimetü’s-Saliha, Tasavvufî Rüya Tabirnâmeleri, (Haz. M. Tatcı-H. Çeltik), Ankara 1995.

Yiğitbaşı Ahmed Marmaravî: Risâle-i Tevhîd, Millet Ktp., Ali Emirî, Şer’iyye Bl. Nu: 1343.

Yiğitbaşı Ahmed Marmaravî: Silsile-i Ehl-i Tarîkat, Süleymaniye Ktp. Hacı Mahmud Ef. Bl. 2745/1.