Riyâzü’s-Sâlihîn
-Metin ve Çeviri-

III

Tasnif
Muhyiddin en-NEVEVÎ

Çeviri

DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI YAYINLARI: 917

KAYNAK ESERLER: 64

Genel Koordinatör

Prof. Dr. M. Emin ÖZAFŞAR

Yayın Yönetmeni

Dr. Yüksel SALMAN

Koordinasyon

Yunus AKKAYA

Tashih ve Redaksiyon

Hale ÇERÇİBAŞI

Elif ERDEM

Rukiye AYDOĞDU

Sanat Yönetmeni

Harun Tan

Grafik & Tasarım

İsra Ebubekir NALBANT

Baskı Kontrol

İsmail DERİN

Baskı Hazırlık

Emre YILDIZ

4.Baskı, Ankara - 2015

Baskı
Özyurt Matbaacılık
0312 384 15 36

Din İşleri Yüksek Kurulu Kararı:

24.05.2012/42

2015-06-Y-0003-917

ISBN: 978-975-19-5557-9 (Tk.)

978-975-19-5558-6 (1.cild)

Sertifika No: 12930

© T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı

İletişim

Dini Yayınlar Genel Müdürlüğü

Basılı Yayınlar Daire Başkanlığı

Üniversiteler Mah. Dumlupınar Bulvarı

No:147/A 06800 Çankaya/ANKARA

Tel: 0 312 295 72 93 - 94

Faks: 0 312 284 72 88

e-posta: diniyayinlar@diyanet.gov.tr

İLMİN FAZİLETİ

...“Ve, Rabbim! İlmimi arttır” de.

(Tâhâ, 20/114)

...De ki: “Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu?”...

(Zümer, 39/9)

...Allah içinizden inananların ve kendilerine ilim verilenlerin derecelerini yükseltir...

(Mücâdele, 58/11)

...Kulları içinden ancak âlim olanlar Allah’a derin saygı duyarlar...

(Fâtır, 35/28)

1381. Muâviye’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Allah, kime hayır dilerse, onu, dinde kavrayışlı kılar.

(B3116 Buhârî Humus, 7; M4956 Müslim, İmâre, 175)

1382. İbn Mes’ûd’dan (ra) rivayet edildiğine göre,
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Yalnız şu iki kişiye gıpta edilir: Biri Allah’ın kendisine verdiği malı, hak yolunda harcamaya düşkün olan kimse; diğeri ise Allah’ın kendisine bahşettiği (ilim ve) hikmete göre karar veren ve onu başkalarına öğreten kimse.

(B73 Buhârî, İlim, 15; M1896 Müslim, Müsâfirîn, 268)

1383. Ebû Mûsâ (el-Eş’arî) (ra) tarafından rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Allah’ın benim ile gönderdiği hidayet ve ilim, yeryüzüne yağan bol yağmura benzer. O yağmurun yağdığı yerin bir kısmı, suyu emen bereketli bir topraktır; bolca ot ve çayır bitirir. Bir kısmı da su emmeyen sert bir yerdir; suyu tutar. Allah da o su ile insanları faydalandırır, insanlar ondan içerler, hayvanlarını ve tarlalarını sularlar. Bir de o yağmur, kaya gibi sert bir yere yağar. Orası, ne suyu tutar, ne de ot bitirir.

İşte, Allah’ın dinini anlayan ve Allah’ın benim aracılığımla gönderdiği hidayet ve ilimden faydalanan, onları öğrenip başkalarına öğreten kimse ile buna önem vermeyen ve benim getirdiğim hidayeti kabul etmeyen kimsenin durumu böyledir.

(B79 Buhârî, İlim, 20; M5953 Müslim, Fedâil, 15)

1384. Sehl b. Sa’d’dan (ra) nakledildiğine göre,
Hz. Peygamber , Ali’ye (ra) şöyle buyurmuştur:

Allah’a yemin ederim ki, Allah’ın senin aracılığınla birini hidayete erdirmesi, senin için en değerli kızıl develere sahip olmaktan daha hayırlıdır.

(B3701 Buhârî, Fedâilü’l-ashâb, 9; M6223 Müslim, Fedâilü’s-sahâbe, 34)

1385. Abdullah b. Amr b. Âs’tan (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Benden (işittiğiniz) bir âyet de olsa onu (insanlara) ulaştırın. İsrailoğulları’ndan (gelen rivayetleri) aktarmanızda da bir sakınca yoktur. Her kim de bile bile benim adıma yalan söylerse, cehennemdeki yerine hazırlansın.

(B3461 Buhârî, Enbiyâ, 50)

1386. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Allah, ilim tahsili için yola çıkan kimseye cennete giden yolu kolaylaştırır.

(M6853 Müslim, Zikir, 38)

1387. Yine Ebû Hüreyre’den (ra) nakledildiğine göre, Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Başkalarını doğru yola çağıran kimseye, kendisine uyanların sevabı kadar sevap verilir. Ona uyanların sevabından da bir şey eksilmez.

(M6804 Müslim, İlim, 16)

1388. Ebû Hüreyre’den (ra) nakledildiğine göre,
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

İnsan öldüğünde, şu üç husus dışında ameli son bulur:

Sürekli faydalanılan (çeşme, köprü, hastane, cami gibi) bir sadaka, faydalanılan ilim ve kendisine dua eden hayırlı bir evlat.

(M4223 Müslim, Vasiyye, 14)

1389. Ebû Hüreyre’nin işittiğine göre, Resûlullah şöyle buyurmuştur:

(İnsanı yaratılış amacından uzaklaştıran) dünya ve içindeki her şey, lânetlenmiştir.[1] Yalnız Allah’ı anmak ve benzeri şeyler ile âlim ve ilim talebesi bunun dışındadır.

(T2322 Tirmizî, Zühd, 13)

1390. Enes’ten (ra) nakledildiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

İlim tahsili için yola çıkan kimse, dönünceye kadar Allah yolundadır.

(T2647 Tirmizî, İlim, 2)

1391. Ebû Saîd el-Hudrî’den (ra) nakledildiğine göre,
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Mümin, sonu cennet oluncaya kadar hayırlı hiçbir işe doymaz.

(T2686 Tirmizî, İlim, 19)

1392. Ebû Ümâme’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

“Âlimin, âbid (çok ibadet eden) kişiye üstünlüğü, benim sizin en sıradan birinize olan üstünlüğüm gibidir.” buyurdu ve sözüne şöyle devam etti:

Allah ve melekleri, göktekiler ile yerdekiler, hatta yuvasındaki karıncaya ve (denizlerdeki) balıklara varıncaya kadar her şey, insanlara hayır (ve iyilik) öğretenler için dua ederler.

(T2685 Tirmizî, İlim, 19)

1393. Ebu’d-Derdâ’nın (ra) işittiğine göre, Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Allah, ilim tahsili için yola çıkana cennete giden yolu kolaylaştırır. Melekler de, yaptığından hoşlandıkları için talebeye kanatlarını gererler. Göklerde ve yerde bulunan varlıklar, hatta sudaki balıklara varıncaya kadar hepsi alim için Allah’tan bağışlanma dilerler. Bir âlimin âbide üstünlüğü, Ay’ın diğer yıldızlara üstünlüğü gibidir. Âlimler, peygamberlerin vârisleridir. Peygamberler, miras olarak ne altın, ne de gümüş bırakırlar. Onlar, ancak ilmi miras bırakırlar. İşte o mirası alan, sonsuz bir haz ve pay almış demektir.

(D3641 Ebû Dâvûd, İlim, 1; T2682 Tirmizî, İlim, 19)

1394. İbn Mes’ûd’un (ra) işittiğine göre, Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Allah, bizden işittiğini, işittiği gibi başkasına ileten kimsenin yüzünü ak etsin. Kendisine bilgi iletilen nice kimse, bizzat o bilgiyi dinleyenden daha kavrayışlı olabilir.

(T2657 Tirmizî, İlim, 7)

1395. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Kendisine bir bilgi sorulduğu hâlde, bilgisini gizleyen kimsenin ağzına kıyamet günü ateşten bir gem vurulur.

(D3658 Ebû Dâvûd, İlim, 9; T2649 Tirmizî, İlim, 3)

1396. Yine Ebû Hüreyre’nin (ra) naklettiğine göre, Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Sadece Yüce Allah’ın rızası için öğrenil(mesi gerek)en bir ilmi, dünya malı elde etmek için öğrenen, kıyamet günü cennetin kokusunu bile almaz.

(D3664 Ebû Dâvûd, İlim, 12)

1397. Abdullah b. Amr b. Âs’ın (ra) işittiğine göre,
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Allah, ilmi insanlardan çekip çıkarmak suretiyle değil, ilim adamlarının canlarını almak suretiyle (geri) alır. Öyle ki sonunda hiçbir âlim bırakmaz ve halk birtakım cahilleri kendilerine baş edinirler. Onlara sorulur, onlar da bilmedikleri hâlde hemen fetva vererek, hem sapıtırlar, hem de saptırırlar.

(B100 Buhârî, İlim, 34; M6796 Müslim, İlim, 13)

İslâm’ın öğretilerine göre, dünyanın mutlak olarak kötülenmesi ve lânetlenmesi söz konusu değildir. Yüce Allah, dünyayı ve dünyadakileri yeryüzünün halifesi olan insanın emrine vermiş ve dünyayı ahiretin kazanıldığı sınav yeri olarak var etmiştir.

ALLAH’A HAMD
VE ŞÜKRETMEK

Öyleyse yalnız beni anın ki ben de sizi anayım. Bana şükredin ve sakın nankörlük etmeyin.

(Bakara, 2/152)

...And olsun, eğer şükrederseniz elbette size nimetimi artırırım...

(İbrâhîm, 14/7)

“Hamd Allah’a mahsustur” de!...

(İsrâ, 17/111)

...Dualarının sonu ise, “Hamd âlemlerin Rabbi Allah’a mahsustur” sözleridir.

(Yûnus, 10/10)

1398. Ebû Hüreyre (ra) anlatıyor:

İsra gecesinde Hz. Peygamber’e şarap ve süt dolu iki kadeh getirildi. Resûlullah, bunlara baktı ve sütü aldı. Bunun üzerine Cebrail (as):

“Seni, fıtrat (dini olan İslâm)a yönelten Allah’a hamdolsun. Eğer şarabı almış olsaydın, ümmetin azacaktı.” dedi.

(M5240 Müslim, Eşribe, 92)

1399. Yine Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurdu:

Allah’a hamd ile başlanmayan önemli her iş, bereketsizdir.

(D4840 Ebû Dâvûd, Edeb, 18; İM1894 İbn Mâce, Nikâh, 19)

1400. Ebû Mûsâ el-Eş’arî’den (ra) nakledildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Bir insanın çocuğu öldüğü vakit Allah Teâlâ meleklerine şöyle der:

-Siz kulumun yavrusunun canını mı aldınız? Melekler:

-Evet, derler. Yüce Allah:

-Siz onun kalbinin meyvesini aldınız öyle mi?

-Evet, derler.

-Peki, kulum ne dedi? Melekler:

-Sana hamd etti ve “İnnâ lillâhi ve innâ ileyhi râciûn. (Biz Allah’tan geldik ve yine ona döneceğiz.)”[2] , dedi, cevabını verirler. Yüce Allah:

-Öyleyse kulum için cennette bir ev inşa edin ve ona “Beytü’l-hamd” (Hamd Sarayı) adını verin, buyurur.

(T1021 Tirmizî, Cenâiz, 36)

1401. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Allah, yiyip içtikten sonra (bu nimetlere karşı) hamd etmesinden dolayı kulundan razı olur.

(M6932 Müslim, Zikir, 89)

Bakara, 2/156.

RESÛLULLAH’A
SALAVÂT GETİRMEK

Şüphesiz Allah ve melekleri Peygamber’e salât ediyorlar.
Ey iman edenler! Siz de ona salât ve selâm edin.

(Ahzâb, 33/56)

1402. Abdullah b. Amr b. Âs’ın (ra) işittiğine göre,
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Bana bir defa salâvat getirene, Allah on defa rahmet eder.

(M849 Müslim, Salât, 11)

1403. İbn Mes’ûd’dan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Kıyamet günü, bana en yakın insanlar, bana en çok salâvat getirenlerdir.

(T484 Tirmizî, Vitir, 21)

1404. Evs b. Evs (ra) şöyle demiştir: Resûlullah :

–Cuma günü, sizin en faziletli günlerinizdendir. O gün bana çok salâvat getirin, zira sizin salât ve selâmlarınız bana sunulur, buyurdu. Ashâb:

–Ey Allah’ın Resûlü, bedeniniz çürüdüğü hâlde salâvatlarımız size nasıl sunulur, dediler. Resûl-i Ekrem:

–Allah, yeryüzüne peygamberlerin cesetlerini
(çürütüp yok etmeyi) haram kıldı, buyurdu.

(D1531 Ebû Dâvûd, Vitir, 26; D1047 Ebû Dâvûd Salât, 200, 201)

1405. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Yanında anıldığım hâlde bana salâvat getirmeyen adamın burnu yere sürtülsün.

(T3545 Tirmizî, Deavât, 100)

1406. Ebû Hüreyre’den nakledildiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Kabrimi bayram yerine çevirmeyin. Bana salâvat getirin, nerede olursanız olun, salât ve selâmlarınız bana ulaşır.

(D2042 Ebû Dâvûd, Menâsik, 96, 97)

1407. Yine Ebû Hüreyre’den rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Bana salâvat getiren herkesin selâmını almam için Allah ruhumu bana iade eder.[3]

(D2041 Ebû Dâvûd, Menâsik, 96, 97)

1408. Hz. Ali’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Cimri, yanında anıldığım hâlde bana salât ve selâm getirmeyendir.

(T3546 Tirmizî, Deavât, 100)

1409. Fadâle b. Ubeyd’den (ra) nakledildiğine göre Resûlullah , bir adamın namaz (sonrasın)da Allah’a hamd etmeden ve Peygamber’e salâvat getirmeden dua ettiğini işitti. Bunun üzerine:

Bu adam acele etti, dedi. Sonra o adamı çağırdı, ona veya başka birine hitaben şöyle buyurdu:

Sizden biriniz namaz kılıp dua etmek istediğinde, önce Allah Teâlâ’ya
hamd ve sena ile başlasın, sonra Peygamber’e salâvat getirsin,
sonra da dilediği duayı yapsın.

(D1481 Ebû Dâvûd, Vitir, 23; T3477 Tirmizî, Deavât, 64)

1410. Ebû Muhammed Ka’b b. Ucre’den (ra) şöyle dediği nakledilmiştir:

Bir gün Hz. Peygamber yanımıza geldi, biz:

–Ey Allah’ın Resûlü, sana nasıl selâm vereceğimizi biliyoruz, fakat nasıl salâvat getireceğiz, diye sorduk. Resûlullah, şöyle deyin, dedi:

–Allah’ım, Muhammed’e ve onun ailesine –İbrahim’e rahmet ettiğin gibi– rahmet et. Şüphesiz sen, övülmeye layıksın, çok yücesin. Allah’ım, Muhammed’e ve onun ailesine –İbrahim’in ailesine bereket verdiğin gibi– bereket ver. Şüphesiz sen, övülmeye layıksın, çok yücesin.

(B6357 Buhârî, Deavât, 32; M908 Müslim, Salât, 66)

1411. Ebû Mes’ûd el-Bedrî’nin (ra )şöyle dediği nakledilmiştir:

Bir gün Sa’d b. Ubâde’nin meclisinde otururken Resûlullah yanımıza geldi. Beşîr b. Sa’d:

–Ey Allah’ın Resûlü, Allah bize, sana salât ve selâm getirmemizi emir buyurdu. Peki sana nasıl salâvat getireceğiz, diye sordu. Bunun üzerine Resûlullah bir süre sustu. Bundan dolayı “Keşke Beşîr Peygamber’e sormasaydı!” diye temenni ettik. Sonra Peygamber , şöyle deyin, dedi:

–Allah’ım, Muhammed’e ve onun ailesine –İbrahim’in ailesine rahmet ettiğin gibi– rahmet et. Şüphesiz sen, övülmeye layıksın, çok yücesin. Allah’ım, Muhammed’e ve onun ailesine –İbrahim’in ailesine bereket verdiğin gibi– bereket ver. Şüphesiz sen, övülmeye layıksın, çok yücesin.

(M907 Müslim, Salât, 65)

1412. Ebû Humeyd es-Sâidî’den (ra) rivayet edildiğine göre
o, şöyle demiştir: Ashâb:

–Ey Allah’ın Resûlü, sana nasıl salâvat getirelim, dediler.
Resûlullah, şöyle deyin, buyurdu:

Allah’ım, İbrahim’e rahmet ettiğin gibi, Muhammed’e, eşlerine ve zürriyetine de rahmet et. İbrahim’e bereket verdiğin gibi Muhammed’e ve ailesine de bereket ver. Şüphesiz sen, övülmeye layıksın, çok yücesin.

(B3369 Buhârî, Enbiyâ, 10; M911 Müslim, Salât, 69)

Meşhur âlim İbn Melek, “Ruhumu iade eder.” demek, Allah Teâlâ, Hz. Peygamber’e, “Filan sana salâtü selâm etti.” diye ilandan kinayedir, diyor.

ALLAH’I ANMAK (ZİKİR)

...Allah’ı anmak (olan namaz) elbette en büyük ibadettir...

(Ankebût, 29/45)

Öyleyse yalnız beni anın ki, ben de sizi anayım...

(Bakara, 2/152)

Rabbini, içinden yalvararak ve korkarak, yüksek olmayan bir sesle
sabah-akşam zikret ve gafillerden olma!

(A’râf, 7/205)

...Allah’ı çok zikredin ki kurtuluşa eresiniz.

(Cum’a, 62/10)

Müslüman erkekler ve Müslüman kadınlar... Allah’ı çok zikreden erkekler ve zikreden kadınlar var ya; işte Allah, bunlar için bir mağfiret ve büyük bir mükâfat hazırlamıştır.

(Ahzâb, 33/35)

Ey iman edenler! Allah’ı çokça zikredin ve O’nu sabah akşam tesbih edin.

(Ahzâb, 33/41-42)

1413. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

İki cümle vardır ki, dilde hafif, mizanda ağır,
Rahman olan Allah’a ise sevimlidir:

Sübhânallâhi ve bihamdihî, sübhânallâhil-azîm.

(Allah’ı noksan sıfatlardan tenzih eder, O’na hamd ederim.
Yüce Allah’ı tesbih ederim.)

(B6682 Buhârî, Eymân, 19; M6846 Müslim, Zikir, 31)

1414. Yine Ebû Hüreyre’den (ra) nakledildiğine göre,
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

“Sübhânallâhi velhamdü lillâhi velâ ilâhe illallâhu vallâhu ekber.
(Allah’ı noksan sıfatlardan tenzih ederim, O’na hamd ederim, Allah’tan başka hiçbir ilah yoktur ve Allah en büyüktür.)” demem, bana üzerine güneş doğan her şeyden daha sevimlidir.

(M6847 Müslim, Zikir, 32)

1415. Yine Ebû Hüreyre’den nakledildiğine göre,
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Her kim günde yüz defa “Lâ ilâhe illallâhu vahdehû lâ şerîke leh, lehü’l-mülkü ve lehü’l-hamdü ve hüve alâ külli şey’in kadîr (Allah’tan başka ilah yoktur, sadece tek bir Allah vardır. O’nun ortağı yoktur. Mülk O’nundur. Hamd O’na mahsustur. O her şeye kadirdir.)” zikrini tekrar ederse, bu, o kimse için on köle azat etmenin sevabına denk olur ve ona yüz iyilik yazılır, ondan yüz kötülük silinir ve o kimse için o gün akşama kadar, şeytanın şerrine karşı bir sığınak olur. Ve hiçbir kimse onun bu zikri okumasından daha faziletli bir şey yapamaz. Ancak birisi bu zikrin daha fazlasını söylerse o başka.

Ve yine buyurdu ki:

Her kim günde yüz defa “Sübhânallâhi ve bihamdih (Allah’ı noksan sıfatlardan tenzih eder, O’na hamd ederim.)” derse –denizin köpükleri kadar çok olsa bile– hataları bağışlanır.

(B3293 Buhârî, Bed’ü’l-halk, 11; M6842 Müslim, Zikir, 28)

1416. Ebû Eyyûb el-Ensârî’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Bir kimse on defa “Lâ ilâhe illallâhu vahdehû lâ şerîke leh, lehü’l-mülkü ve lehü’l-hamdü ve hüve alâ külli şey’in kadîr. (Allah’tan başka ilah yoktur, sadece tek bir Allah vardır. O’nun ortağı da yoktur, mülk O’nundur. Hamd O’na mahsustur. O her şeye kadirdir.)” derse İsmail (as) evladından dört kişiyi özgürlüğe kavuşturmuş gibi sevap kazanır.

(B6404 Buhârî, Deavât, 64; M6844 Müslim, Zikir, 30)

1417. Ebû Zer (ra) anlatıyor: Resûlullah bana şöyle buyurmuştur:

“Allah katında sözlerin en sevimlisini sana haber vereyim mi? Allah’ın en sevdiği söz ‘Sübhânallâhi ve bihamdih (Allah’ı noksan sıfatlardan tenzih eder, O’na hamd ederim.)’ cümlesidir.”

(M6926 Müslim, Zikir, 85)

1418. Ebû Mâlik el-Eş’arî’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Temizlik, imanın yarısıdır. “Elhamdülillâh (Hamd Allah’a mahsustur.)” (demenin sevabı), amel terazisini doldurur. “Sübhânallâhi vel-hamdülillâh (Allah’ı noksan sıfatlardan tenzih ederim, O’na hamd ederim.)” sözleri(nin sevabı ise) yerle gök arasını doldurur.

(M534 Müslim, Tahâret, 1)

1419. Sa’d b. Ebû Vakkâs’tan (ra) şöyle nakledilmiştir:
Resûlullah’a bir bedevi (çölde yaşayan biri) geldi ve:

–(Ey Allah’ın Resûlü), bana söyleyeceğim bir söz öğret, dedi.

Peygamber :

–Lâ ilâhe illallâhu vahdehû lâ şerîke leh, Allahüekber kebîran ve’l-hamdü li’llâhi kesîran ve sübhânallâhi rabbi’l-âlemîn. Ve lâ havle ve lâ kuvvete illâ bi’llâhi’l-azîzi’l-hakîm (Allah’tan başka ilah yoktur, O tektir, ortağı da yoktur. En büyük Allah’tır, en çok övgü O’nadır. Alemlerin Rabbi olup, yüceler yücesidir. Azîz ve Hakîm olan Allah’ın gücü kuvveti dışında hiçbir güç kuvvet yoktur.) de, buyurdu. Bedevi:

–Bu cümleler Rabbim içindir. Kendim için ne (diyeyim),
diye sorunca Resûl-i Ekrem :

“Allâhümmağfirlî verhamnî vehdinî verzuknî (Allah’ım, beni bağışla, beni esirge, beni hakka ve hayra yönelt ve bana yeterli rızık ver.)” de, buyurdu.

(M6848 Müslim, Zikir, 33)

1420. Sevbân (ra) anlatıyor:

Resûlullah namazdan sonra üç defa Allah’a istiğfar eder ve “Allâhümme ente’s-selâmü ve minke’s-selâm, tebârakte yâ ze’l-celâli ve’l-ikrâm. (Allah’ım, sen dirlik-esenlik sahibisin, esenlik sendendir. Ey yücelik ve ikram sahibi (Rabbim)! Sen (çok) kutlusun!)” derdi.

Hadisi rivayet edenlerden biri olan Evzâî’ye:

–İstiğfar nasıl söylenir, diye sordular.

–“Estağfirullâh, estağfirullâh (Allah’tan bağışlanma dilerim, Allah’tan bağışlanma dilerim.)” dersin, cevabını verdi.

(M1334 Müslim, Mesâcid, 135)

1421. Muğîre b. Şu’be’den (ra) şöyle nakledilmiştir:

Resûlullah namazı bitirip selâm verdikten sonra:

“Lâ ilâhe illa’llâhu vahdehû lâ şerîke leh, lehü’l-mülkü ve lehü’l-hamdü ve hüve alâ külli şey’in kadîr. Allâhümme lâ mânia limâ a’teyte ve lâ mu’tıye limâ mena’te ve lâ yenfeu ze’l-ceddi minke’l-ceddü. (Bir Allah’tan başka ibadete layık hiçbir ilah yoktur, mülk O’nundur. Hamd O’na mahsustur, O’nun her şeye kudreti yeter. Allah’ım, senin verdiğine engel olabilecek, vermediğini de verebilecek yoktur. Bir kimsenin güç ve serveti, senin yardımın olmadıkça ona fayda vermez.)” derdi.

(B844 Buhârî, Ezân, 155; B6615 Buhârî, Kader 12; M1338 Müslim, Mesâcid, 137)

1422. Abdullah b. Zübeyr’den (ra) rivayet edildiğine göre o, her namazın arkasında, selâmdan sonra şöyle dua ederdi:

“Lâ ilâhe illallâhü vahdehû lâ şerîke leh, lehü’l–mülkü ve lehü’l–hamdü ve hüve alâ külli şey’in kadîr; lâ havle velâ kuvvete illâ billâh; lâ ilâhe illâllâhu velâ na‘büdü illâ iyyâh; lehü’n–ni‘metü ve lehü’l–fazlu ve lehü’s–senâü’l–hasen; lâ ilâhe illâllâhu muhlisîne lehü’d–dîne velev kerihe’l–kâfirûn.

(Allah’tan başka ilah yoktur, O’nun ortağı da yoktur, mülk O’nundur. Hamd O’na mahsustur. O, her şeye kadirdir. Kuvvet ve kudret, ancak O’nun yardımıyladır. Allah’tan başka ilah yoktur. Biz yalnız O’na ibadet ederiz. Her türlü nimet, fazilet ve güzel övgüler O’nundur. Allah’tan başka ilah yoktur. Kâfirler istemese de biz, dini yalnız O’na tahsis ederiz.)”

İbnü’z-Zübeyr diyor ki: Resûlullah her namaz sonunda bu ifadelerle Allah’tan başka ilah olmadığını tekrarlardı.

(M1343 Müslim, Mesâcid, 139)

1423. Ebû Hüreyre’den nakledildiğine göre bir gün fakir muhacirler,
Resûlullah’a gelip dediler ki:

–(Ey Allah’ın Resûlü), servet sahipleri, yüksek dereceleri, ebedi nimetleri kazanıp götürdüler. Onlar, bizim kıldığımız gibi namaz kılıyorlar, bizim tuttuğumuz gibi oruç tutuyorlar, üstelik onların çokça malları da var. O sayede hac ve umre yapıyor, Allah yolunda savaşıyor, sadaka veriyorlar. Bunun üzerine Resûlullah :

“Size, öncekilere yetişip, sonrakileri de geçeceğiniz, sizin yaptıklarınızı yapmadıkça kimsenin sizden daha üstün olamayacağı bir şey öğreteyim mi?” buyurdu.

–Evet, ey Allah’ın Resûlü, dediler. Peygamber Efendimiz:

–Her namaz arkasında, otuz üçer defa tesbih, tahmid ve tekbir getirin, buyurdu.

Hadisi, Ebû Hüreyre’den rivayet eden Ebû Salih şöyle diyor:

Tesbih, tahmid ve tekbirin nasıl getirileceği sorulduğunda, Resûlullah :

–Sübhânallâh, elhamdülillâh, Allahü ekber, dersiniz. Bunların da her biri, otuz üçer defa olmalıdır, buyurdu.

Müslim’in rivayetinde şu kısım eklenmiştir:

Aradan bir müddet geçtikten sonra fakir muhacirler, tekrar Resûl-i Ekrem’e gelip:

–(Ey Allah’ın Resûlü), zengin kardeşlerimiz bizim yaptıklarımızı duymuşlar ve bizim yaptıklarımızı onlar da yapıyorlar, dediler. Bunun üzerine Resûlullah Efendimiz:

–(Artık) bu, Allah’ın bir vergisidir ve onu dilediğine verir, buyurdu.

(B843 Buhârî, Ezân, 155; M1347 Müslim, Mesâcid, 142)

1424. Ebû Hüreyre’den (ra) nakledildiğine göre, Resûlullah :

Bir kimse her namazın arkasında, otuz üç defa “Sübhânallâh”, otuz üç defa “Elhamdülillâh”, otuz üç defa “Allahü ekber” der ve “Lâ ilâhe illallâhu vahdehû lâ şerîke leh, lehü’l-mülkü ve lehü’l-hamdü ve hüve alâ külli şey’in kadîr (Allah’tan başka ilah yoktur, O’nun ortağı da yoktur, mülk O’nundur. Hamd O’na mahsustur. O, her şeye kadirdir.)” diyerek (bu tesbihatı) yüze tamamlarsa – denizin köpükleri kadar çok olsa bile – hataları bağışlanır, buyurdu.

(M1352 Müslim, Mesâcid, 146)

1425. Ka’b b. Ucre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Namaz sonunda söylenecek öyle kelimeler vardır ki, onları her farz namazın arkasında söyleyen veya yapan kimse, zarara uğramaz. Bunlar, otuz üç kere “Sübhânallâh”, otuz üç kere “Elhamdülillâh”, otuz dört kere de “Allahü ekber” dir.

(M1343 Müslim, Mesâcid, 144)

1426. Sa’d b. Ebû Vakkâs’tan (ra) şöyle nakledilmiştir:
Resûlullah , namazların sonunda Allah’a şöyle dua ederek sığınırdı:

“Allâhümme innî eûzü bike mine’l–cübni ve’l–buhli ve eûzü bike min en üredde ilâ erzeli’l–umri ve eûzü bike min fitneti’d–dünyâ, ve eûzü bike min fitneti’l–kabr.

(Allah’ım! Korkaklıktan ve cimrilikten sana sığınırım. Düşkün ihtiyarlıktan sana sığınırım. Dünya fitnelerinden sana sığınırım. Kabir azabından sana sığınırım.)”

(B6374 Buhârî, Deavât, 44; B2823 Buhârî, Cihâd, 25)

1427. Muâz b. Cebel’in (ra) naklettiğine göre,
Resûlullah (bir gün) onun elinden tutarak şöyle buyurmuştur:

Ey Muâz! Vallahi ben seni severim. Ey Muaz, sana her namazın ardından
şu duayı okumanı tavsiye ederim:

“Allâhümme e’innî alâ zikrike ve şükrike ve hüsni ibâdetik.

(Allah’ım, seni zikretmek, sana şükretmek, sana güzelce
ibadet etmek hususunda bana yardım et.)”

(D1522 Ebû Dâvûd, Vitir, 26)

1428. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Namazda tahiyyatı tamamladığınızda, dört şeyden Allah’a sığının ve şöyle deyin:

“Allâhümme innî euzü bike min azâbi cehennem ve min azâbi’l-kabri ve min fitneti’l-mahyâ ve’l-memâti ve min şerri fitneti’l-mesîhi’d-deccâl.

(Allah’ım, cehennem azabından, kabir azabından, hayat ve ölüm fitnelerinden ve Deccal’in şerrinden sana sığınırım.)”

(M1324 Müslim, Mesâcid, 128)

1429. Hz. Ali’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah namaza durduğunda, tahiyyat ile selâm arasında ettiği son duası şu olurdu:

“Allâhümmağfirlî mâ kaddemtü vemâ ahhartü, vemâ esrartü vemâ a‘lentü, vemâ esraftü, vemâ ente a‘lemü bihî minnî, ente’l–mukaddimü ve ente’l–muahhir, lâ ilâhe illâ ente.

(Allah’ım, evvelce işlediğim ve bundan sonra işleye(bile)ceğim, gizli ve açıkça yaptığım, ölçüyü aştığım ve benden daha iyi bildiğin (bütün) günahlarımı bağışla. Öne geçiren de, geri bırakan da sensin. Senden başka ilah yoktur.)”

(M1812 Müslim, Müsâfirîn, 201; M6901 Müslim, Zikir, 70)

1430. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber , rükû ve secdesinde şu sözü çok söylerdi:

“Sübhâneke Allâhümme Rabbenâ ve bihamdik, Allâhümmağfirlî. (Allah’ım, seni hamdinle tesbih ederim. Allah’ım, beni bağışla.)”

(B794 Buhârî, Ezân, 123; B817 Buhârî, Ezân 139; M1085 Müslim, Salât, 217)

1431. Âişe’den (ra) nakledildiğine göre,
Resûlullah rükû ve secdesinde şöyle derdi:

“Sübbûhun Kuddûsün Rabbü’l-melâiketi ve’r-rûh.

(Allah çok yüce ve çok mukaddestir. Tüm meleklerin ve Cebrail’in Rabbidir.)”

(M1091 Müslim, Salât, 223)

1432. İbn Abbâs’tan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Rükûda, “Sübhâne Rabbiye’l-azîm” diyerek Allah’ı yüceltin; secdede ise dua etmeye çalışın; çünkü oradaki duanız kabule şayandır.

(M1074 Müslim, Salât, 207)

1433. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Bir kulun Rabbine en yakın olduğu an, secdede bulunduğu zamandır. (Öyleyse orada) çok dua edin.

(M1083 Müslim, Salât, 215)

1434. Ebû Hüreyre’nin naklettiğine göre,
Resûlullah secdede şöyle dua ederdi:

“Allâhümmağfirlî zenbî küllehû dikkahû ve cillehû ve evvelehû ve âhirahû ve alâniyetehû ve sirrahû.

(Allah’ım, günahlarımın hepsini; küçüğünü, büyüğünü, öncekileri ve sonrakileri, gizli ve aşikâr olanları, hepsini bağışla!)”

(M1084 Müslim, Salât, 216)

1435. Hz. Âişe’nin (ra) şöyle dediği nakledilmiştir:

Bir gece Peygamber’i yanımda bulamadım ve aradım. Baktım ki rükû veya secde ediyor ve şöyle dua ediyor:

“Sübhâneke ve bihamdike lâ ilâhe illâ ente.

(Seni tenzih eder ve sana hamd ederim. Senden başka ilah yoktur.)”

Müslim’in diğer rivayetinde ise şöyle denilmiştir:

(Onu ararken) elim Peygamber’in ayağının ortasına değdi. Secde hâlinde iki ayağını da dikmiş şöyle dua ediyordu:

“Allâhümme innî eûzü birızâke min sehatik, ve bimuâfâtike min ukûbetik, ve eûzü bike minke, lâ uhsî senâen aleyke, ente kemâ esneyte alâ nefsike.

(Allah’ım, gazabından rızana, cezandan affına ve senden yine sana sığınıyorum. Senin kendini övdüğün gibi sana layık övgüleri ifadeden acizim.)”

(M1089, M1090 Müslim, Salât, 221-222)

1436. Sa’d b. Ebû Vakkâs’ın (ra) şöyle dediği nakledilmiştir: (Bir gün) Resûlullah’ın yanında bulunuyorduk. Peygamber :

–Sizden biri, her gün bin sevap kazanamaz mı, buyurdu.
Orada oturanlardan biri:

–Ey Allah’ın Resûlü, (insan) bin sevabı nasıl kazanır, diye sordu. Resûl-i Ekrem:

–Yüz kere “Sübhânallâh” der, ona bin sevap yazılır veya ondan
bin günah silinir, buyurdu.

(M6852 Müslim, Zikir, 37)

1437. Ebû Zer’den (ra), nakledildiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Her ekleminiz için bir sadaka vermeniz (uygun olur). Her tesbih (sübhânallâh) sadakadır. Her tahmid (elhamdülillâh) sadakadır. Her tehlil (lâ ilâhe illallâh) sadakadır. Her tekbir (Allahü ekber) sadakadır. İyiliği emretmek sadakadır. Kötülükten sakındırmak sadakadır. Kişinin kuşluk vaktinde kılacağı iki rekât namaz ise, bunların hepsinin yerini tutar.

(M1671 Müslim, Müsâfirîn, 84)

1438. Müminlerin annesi Cüveyriye bint el-Hâris’ten (ra)
şöyle dediği rivayet edilmiştir:

Peygamber , sabah namazını kıldıktan sonra namaz kıldığı yerde oturan (tesbihat ile meşgul olan) Cüveyriye’nin yanından çıkmış, sonra kuşluk vaktinde yine onun yanına dönmüştü. Cüveyriye’yi (hâlâ) yerinde (tesbih ile meşgul olup) otururken görünce şöyle buyurdu:

–Yanından ayrıldığımdan beri bu şekilde (tesbihata) devam mı ediyorsun, diye sordu. Cüveyriye:

–Evet, cevabını verdi. Peygamber :

Ben, senin yanından ayrıldıktan sonra, şu dört kelimeyi üç defa söyledim ki bütün gün söylediğin zikirlerle ölçülse bu kelimeler sevapta onlara ağır basar. (Bunlar, şu kelimelerdir:)

“Sübhânallâhi ve bihamdihî adede halkihî ve rızâ nefsihî ve zinete arşihî ve midâde kelimâtih. (Mahlukatı sayısınca, kendisinin hoşnut olacağı kadar, arşının ağırlığınca ve bitip tükenmeyen kelimeleri adedince ben, Allah’ı ulûhiyet makamına yakışmayan sıfatlardan tenzih eder ve O’na hamd ederim.)” buyurdu.

(M6913 Müslim, Zikir, 79)

Müslim’in diğer rivayetinde “Sübhânallâhi adede halkıhî ve rızâ nefsihî ve zinete arşihî ve midâde kelimâtih” diye gelmiştir.

(M6913-M6914 Müslim, Zikir, 79)

Tirmizî’nin rivayetinde ise şöyle buyrulmuştur:

Söyleyeceğin ifadeleri sana öğreteyim mi? Onlar: “Sübhânallâhi adede halkıhî, sübhânallâhi adede halkıhî, sübhânallâhi adede halkıhi; sübhânallâhi rıdâ nefsihi, sübhânallâhi rıdâ nefsihi, sübhânallâhi rıdâ nefsihî; sübhânallâhi zinete arşihî, sübhânallâhi zinete arşihî, sübhânallâhi zinete arşihî; sübhânallâhi midâde kelimâtihî, sübhânallâhi midâde kelimâtihî, sübhânallâhi midâde kelimâtihi” zikirleridir.

(T3555 Tirmizî, Deavât, 103)

1439. Ebû Mûsâ el-Eş’arî’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Rabbini zikreden ile zikretmeyen, diri ile ölüye benzer.

(B6407 Buhârî, Deavât, 66)

Müslim’in rivayeti şöyledir: Resûl-i Ekrem:

İçinde Allah’ın zikredildiği ev ile zikredilmediği ev,
diri ile ölüye benzer, buyurmuştur.

(M1823 Müslim, Müsâfirîn, 211)

1440. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Allah Teâlâ buyurdu ki:

“Kulum beni nasıl bilirse ben öyleyim. Beni andığında onunla beraberim. O, beni kendi başına anarsa ben de onu kendim anarım. Beni bir topluluk içinde anarsa, ben onu daha hayırlı bir topluluk içinde anarım.”

(B7405 Buhârî, Tevhîd, 15; M6805 Müslim, Zikir, 2)

1441. Yine Ebû Hüreyre’nin (ra) naklettiğine göre, Resûlullah :

–Müferridûn öne geçti, buyurdu. Ashâb:

–Ey Allah’ın Resûlü, müferridûn kimlerdir, diye sordular.

–Allah’ı çok zikreden erkek ve kadınlardır, buyurdu.

(M6808 Müslim, Zikir, 4)

1442. Câbir’in (ra) işittiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Zikrin en faziletlisi “Lâ ilâhe illallâh” demektir.

(T3383 Tirmizî, Deavât, 9)

1443. Abdullah b. Büsr (ra) naklediyor.
Bir gün bir adam:

–“Ey Allah’ın Resûlü, İslâm’ın ibadet ve yükümlülükleri bana çok geldi.

Bana bir şey söyle de ona sımsıkı yapışayım!”, dedi. Resûl-i Ekrem:

–Dilinden Allah’ın zikri eksik olmasın, buyurdu.[4]

(T3375 Tirmizî, Deavât, 4)

1444. Câbir’den (ra) nakledildiğine göre, Peygamber şöyle buyurmuştur:

Her kim, “Sübhânallâhi ve bihamdihî (Allah’ı noksan sıfatlardan tenzih eder, O’na hamd ederim.)” derse, onun için cennette bir hurma ağacı dikilir.

(T3464 Tirmizî, Deavât, 59)

1445. İbn Mes’ûd’dan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

İsra gecesi (Mirac’a çıkarıldığım zaman) İbrahim (as) ile karşılaştım. Bana “Ey Muhammed, ümmetine benden selâm söyle ve onlara haber ver ki cennetin toprağı güzeldir, suyu tatlıdır ve orası düzlüktür. (Cennetin) ağacı ise “Sübhânallâhi ve’l-hamdü li’llâhi ve lâ ilâhe illa’llâhu va’llâhu ekber. (Allah’ı noksan sıfatlardan tenzih ederim. Hamd, O’na mahsustur. Allah’tan başka ilah yoktur ve O, en büyüktür.)” zikridir.

(T3462 Tirmizî, Deavât, 58)

1446. Ebu’d-Derdâ’dan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Size amellerinizin en hayırlısını; Allah nezdinde en temiz olan, derecelerinizi en fazla yükselten ve sizin için altın ve gümüş infak etmekten ve (harp meydanlarında) düşmanlarınızla karşılaşıp onları öldürmenizden veya onlar tarafından öldürülmenizden daha hayırlı olan amelleri haber vereyim mi, diye sordu. Sahâbîler:

–Evet, dediler. Resûlullah :

–Allah Teâlâ’yı zikretmektir, buyurdu.

(T3377 Tirmizî, Deavât, 6)

1447. Sa’d b. Ebû Vakkâs’ın (ra) naklettiğine göre, kendisi bir gün
Resûlullah ile birlikte bir kadının (Safiyye veya Cüveyriye’nin) yanına geldi. Kadının önünde tesbihin sayısını tespit için çekirdek veya çakıl taşları vardı. Bunun üzerine ona: “Sana bundan daha kolay, daha üstün bir şey söyleyeyim mi?” dedi. (Evet ey Allah’ın Resûlü, deyince) Resûlullah :

“Sübhânallahi adede mâ halaka fi’s–semâi ve sübhânallâhi adede mâ halaka fi’l–ard, sübhânallâhi adede mâ beyne zâlike ve sübhânallâhi adede mâ hüve hâlik. (Gökyüzünde yarattığı varlıklar adedince Allah’ı tesbih ederim. Yeryüzündeki mahlukatın sayısınca Allah’ı yüceltirim. Yerle gök arasındakilerin sayısınca Allah’ı tenzih ederim. Şimdiye kadar yarattığı ve bundan sonra yaratacakları sayısınca Allah’ı tesbih ederim.)” dersin.

“Allâhü ekber”, “Elhamdülillah”, “Lâ ilâhe illâllâh”, “Ve lâ havle ve lâ kuvvete illâ billâh” demek de böyledir.

(T3568 Tirmizî, Deavât, 113)

1448. Ebû Mûsâ el-Eş’arî (ra) anlatıyor: Resûlullah bana:

Sana cennet hazinelerinden birini söyleyeyim mi, dedi. Ben “Evet yâ Resûlallah!”, dedim.

“Lâ havle ve lâ kuvvete illâ billâh. (Kuvvet ve kudret, ancak Allah’ın yardımı iledir.)” sözüdür, buyurdu.

(B4202 Buhârî, Megâzî, 39, B6384 Buhârî, Deavât, 50; M6862 Müslim, Zikir, 44)

Bu hadisin farklı tariklarında yer aldığına göre, yeni Müslüman oldukları anlaşılan iki bedevi Medine’ye gelmişler ve Hz. Peygamber’e farz ve nafile ibadetleri tam olarak yerine getirmekte zorlandıklarını söylemişlerdi. Hz. Peygamber de onlara ibadet iştiyaklarını artıracak bir tavsiyede bulunmuş ve devamlı Allah’ı zikretmelerini söylemiştir. Sürekli Allah’ı zikreden birinin bir müddet sonra kendini namaz, oruç ve diğer ibadetlerden alıkoyamayacağı açıktır.

Allah’ı Her
Durumda Anmak

Göklerin ve yerin yaratılışında, gece ile gündüzün birbiri ardınca gelip gidişinde selim akıl sahipleri için elbette ibretler vardır. Onlar ayaktayken, otururken ve yanları üzerine yatarken Allah’ı anarlar...

(Âl-i İmrân, 3/190, 191)

1449. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre o şöyle demiştir:

Resûlullah , Allah’ Teâlâ’yı her zaman anardı.

(M826 Müslim, Hayz, 117)

1450. İbn Abbâs’tan (ra) rivayet edildiğine göre
Peygamber şöyle buyurmuştur:

Sizden biriniz eşiyle birlikte olacağı zaman “Bismillâh, Allâhümme cennibne’ş–şeytâne ve cennibi’ş–şeytâne mâ razaktenâ. (Allah’ım, şeytanı bizden ve bize vereceğin çocuktan uzak tut.)” der ve bir çocuğu olursa şeytan ona zarar vermez.

(B141 Buhârî, Vudû’, 8; M3533 Müslim, Nikâh, 116)

Yatarken ve Uyanınca
Yapılacak Dua

1451. Huzeyfe ve Ebû Zer’den (ra) şöyle nakledilmiştir:
Resûlullah , yatağına yattığında şöyle derdi:

“Bismike’llâhümme ahyâ ve emûtü. [Allah’ım, senin ismini anarak ölür ve dirilirim (uyur ve uyanırım.)]” Uyandığı zaman da, “Elhamdü lillâhillezi ahyânâ ba’de mâ emâtenâ ve ileyhin-nüşûr. (Bizim canımızı aldıktan sonra dirilten Allah’a hamdolsun. Dönüş yine O’nadır.)” derdi.

(B6312, B6314 Buhârî, Deavât, 7, 8)

Zikir Meclislerine Katılmak

Sabah, akşam Rablerine, O’nun rızasını dileyerek dua edenlerle birlikte sabret ve gözlerini onlardan ayırma...

(Kehf, 18/28)

1452. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Allah Teâlâ’nın, yollarda dolaşıp Allah’ı zikredenleri arayan melekleri vardır. Onlar Aziz ve Celil olan Allah’ı zikreden bir topluluk bulunca birbirlerine, “Gelin, aradıklarınız buradadır!” diye seslenirler ve melekler Allah’ı zikredenleri, dünya semasına kadar kanatlarıyla çevrelerler. Allah Teâlâ, onların hâllerini meleklerden daha iyi bildiği hâlde, meleklere:

–Kullarım ne diyorlar, diye sorar. Melekler:

–Seni tesbih ediyorlar, tekbir getirerek sana hamdü sena ediyorlar
ve seni yüceltiyorlar.

–Bu kullarım beni gördüler mi (ki böyle tesbih edip, tekbir getiriyorlar?)

–Hayır, vallahi seni görmediler.

–Peki, beni görseler ne yaparlar?

–Onlar seni görseler, sana daha çok kulluk ederler, seni daha çok yüceltirler ve daha çok tesbih ederlerdi.

–Benden ne diliyorlar?

–Cenneti istiyorlar.

–Onlar cenneti gördüler mi?

–Hayır yâ Rab, vallahi onlar asla cenneti görmediler.

–Ya cenneti görselerdi ne yaparlardı?

–Cenneti görmüş olsalardı, cennete karşı arzu ve hevesleri daha çok olur, cenneti daha fazla isterlerdi.

–Onlar nelerden Allah’a sığınıyorlar?

–Cehennemden Allah’a sığınıyorlar.

–Cehennemi gördüler mi?

–Hayır, vallahi onu görmediler.

–Ya cehennemi görselerdi ne yaparlardı?

–Eğer cehennemi görselerdi, ondan daha çok kaçarlar, daha fazla korkarlardı.

(Bunun üzerine) Allah Teâlâ şöyle buyurur:

–(Ey melekler), siz de şahit olun ki ben onları bağışladım.

Meleklerden biri der ki:

–Filanca onlardan değil, sadece bir ihtiyacı için gelmişti.

Yüce Allah:

–(Zikir meclislerinde) oturanlar öyle kimselerdir ki, onlarla birlikte bulunanlar da kötü olmaz.

(B6408 Buhârî, Deavât, 66)

Müslim’in Ebû Hüreyre’den naklettiği bir rivayette
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Allah Teâlâ’nın (diğer meleklerden ayrı olarak) zikir meclislerini araştırmak üzere dolaşan gezici melekleri vardır. Bunlar, bir zikir meclisi buldukları zaman, onlarla beraber otururlar. Kanatlarını onların üzerine açarak kendileriyle dünya semasının arasını doldururlar. Meclistekiler
dağıldıklarında ise melekler tekrar semaya çıkarlar.

Allah Teâlâ, bildiği hâlde onlara:

–Nereden geldiniz, diye sorar. Melekler de:

–Yeryüzündeki kullarının yanından geldik. Onlar tesbih, tekbir, tehlil ve hamd ederek seni zikrediyorlar ve senden dileklerde bulunuyorlar, derler. Allah Teâlâ:

–Benden ne istiyorlar?

–Cennetini istiyorlar.

–Cennetimi gördüler mi?

–Hayır yâ Rabbi, görmediler.

–Cenneti görselerdi ne yaparlardı?

–Senden güvenceni isterlerdi.

–Benden neden dolayı güvence isterlerdi?

–Ateşinden yâ Rabbi!

–Ateşimi gördüler mi?

–Hayır, görmediler.

–Ateşimi görselerdi ne yaparlardı?

–Senden bağışlanma dilerlerdi. Bunun üzerine Yüce Allah:

–Ben de onları bağışladım, isteklerini onlara bahşettim ve korktukları şeye karşı onlara güvence verdim, buyurur:

(Bunun üzerine) melekler:

–Yâ Rabbi, zikir meclisinde bulunan filan kul çok günahkârdır. Oradan geçerken aralarına oturmuştu, derler. Bunun üzerine Yüce Allah:

–Onu da bağışladım. Onlar öyle bir topluluktur ki, meclislerinde bulunanlar da kötü olmaz, buyurur.

(M6839 Müslim, Zikir, 25)

1453. Ebû Hüreyre ve Ebû Saîd el-Hudrî’nin (ra) naklettiğine göre,
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Bir topluluk Allah’ı zikretmek için bir araya gelirse melekler onları kuşatır, rahmet onları sarar ve üzerlerine sekînet (huzur) iner. Allah yanındakilere (meleklere) onlardan övgüyle söz eder.

(M6855 Müslim, Zikir, 39)

1454. Ebû Vâkıd Hâris b. Avf (ra) anlatıyor:

Bir gün Resûlullah , mescitte insanlarla birlikte otururken üç kişi geldi. İkisi Resûlullah’a doğru yöneldi, diğeri ise gitti. Allah Resûlü’nün yanında kalan iki kişiden biri, halkada gördüğü bir boşluğa, diğeri halkanın arkasına oturdu. Üçüncü şahıs ise dönüp gitmişti. Resûlullah işi bitince:

“Bu üç kişinin durumunu size haber vereyim mi? Bunlardan biri, Allah’a sığındı, Allah da onu barındırdı. Diğeri, hayâ etti, Allah da onun hayâsını kabul etti. Öbürü ise yüz çevirdi, Allah da ondan yüz çevirdi.” buyurdu.[5]

(B66 Buhârî, İman, 8, B474 Buhârî, Salât, 84; M5681 Müslim, Selâm, 26)

1455. Ebû Saîd el-Hudrî anlatıyor: (Bir gün) Muâviye (ra) mescitte bir halka
hâlinde oturan bir grubun yanına varıp, onlara:

–Niçin toplandınız, diye sordu.

–Allah’ı zikretmek maksadıyla toplandık, dediler.

–Allah aşkına söyleyin, gerçekten sadece bunun için mi toplandınız, dedi.

–Evet, sırf bunun için toplandık, dediler. (Bunun üzerine)
Muâviye (ra) şöyle dedi:

–Ben, size inanmadığım için yemin etmenizi istiyor değilim. Resûlullah’ın yanında benim konumumda olup da, benden daha az hadis nakleden kimse yoktur. Bir gün Resûlullah , ashâbından halka hâlinde toplanmış bir cemaatin yanına geldi de onlara “Niçin toplandınız?” diye sordu. Onlar:

–Bize İslâm’ı ihsan buyurmasından dolayı Allah’ı zikretmek ve O’na hamdetmek için oturduk, dediler. Resûlullah :

–Allah aşkına söyleyin, gerçekten sırf bunun için mi toplanıp oturdunuz?

–Allah’a yemin ederiz ki sırf bunun için toplandık, dediler. Bunun üzerine Peygamber Efendimiz:

–Ben, size inanmadığım için yemin etmenizi istiyor değilim. Fakat (bilin ki) Cebrail (as) bana geldi ve Yüce Allah’ın sizin ne kadar üstün ve değerli olduğunuzu meleklere gösterdiğini haber verdi, buyurdular.

(M6857 Müslim, Zikir, 40)

Muhtemelen mescide girmeyip dönüp giden kişi, Müslüman görünen nifak ehlinden biri olmalıdır.

Sabah Akşam
Allah’ı Zikretmek

Rabbini, içinden yalvararak ve korkarak, yüksek olmayan bir sesle
sabah-akşam zikret ve gafillerden olma.

(A’râf, 7/205)

...Güneşin doğuşundan ve batışından önce Rabbini hamd ile tespih et...

(Tâhâ, 20/130)

...Akşam-sabah Rabbini hamd ederek tespih et.

(Mümin, 40/55)

Allah’ın, yüceltilmesine ve içlerinde adının anılmasına izin verdiği evlerde hiçbir ticaretin ve hiçbir alışverişin kendilerini, Allah’ı anmaktan, namazı kılmaktan, zekâtı vermekten alıkoymadığı birtakım adamlar buralarda sabah akşam O’nu tesbih ederler...

(Nûr, 24/36, 37)

Kendisiyle birlikte tesbih etsinler diye biz, dağları ve toplanıp gelen kuşları Dâvûd’un emrine verdik...

(Sâd, 38/18, 19)

1456. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Kim sabah akşam yüz defa “Sübhânallâhi ve bihamdihî” derse (Allah’ı tesbih eder ve O’na hamdederse), kıyamet gününde hiçbir kimse bu adamın söylediği bu zikirden daha faziletli bir şeyle gelemez. Ancak birisi onun söylediğinin (tesbih ve hamdin) benzerini veya daha fazlasını söylerse o başka.

(M6843 Müslim, Zikir, 29)

1457. Yine Ebû Hüreyre anlatıyor:

Hz. Peygamber’e biri gelip, “Yâ Resûlallah, dün gece beni ısıran akrepten neler çektim!” dedi. Resûlullah, “Eğer sen akşam olunca, ‘Eûzü bi kelimâtillâhi’t-tâmmâti min şerri mâ halaka. (Ben, yarattıklarının şerrinden bütün (mükemmel) kelimeleriyle Allah’a sığınıyorum.)’ diye dua etseydin, o şey sana zarar vermezdi.” buyurdu.

(M6880 Müslim, Zikir, 55)

1458. Yine Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Peygamber , sabaha çıktığında, “Allahümme bike asbahnâ ve bike emseynâ ve bike nahyâ ve bike nemûtü ve ileyke’n-nüşûr. (Allah’ım, senin yardımınla sabaha çıktık ve senin yardımınla akşama eriştik. Yaşatan da sensin, öldüren de sensin. Dönüş sanadır.)” buyururlardı. Akşama eriştiğinde de “Allahümme bike emseynâ ve bike nahyâ ve bike nemûtü ve ileyke’n-nüşûr (Allah’ım, senin yardımınla akşama eriştik. Yaşatan da sensin, öldüren de sensin. Dönüş sanadır.)” diye dua ederdi.

(D5068 Ebû Dâvûd, Edeb, 101; T3391 Tirmizî, Deavât, 13)

1459. Yine Ebû Hüreyre’den rivayet edildiğine göre
Ebû Bekir es-Sıddîk (ra), Resûlullah’a:

–Ey Allah’ın Resûlü, bana sabah akşam söyleyeceğim bazı sözler
emir buyursan, dedi. Peygamber Efendimiz:

– “Allâhümme fâtıra’s–semâvâti ve’l–ardi âlime’l–gaybi ve’ş–şehâdeti, rabbe külli şey’in ve melîkehû. Eşhedü enlâ ilâhe illâ ente. Eûzü bike min şerri nefsî ve şerri’ş–şeytâni ve şirkihî. (Göklerin ve yerin yaratıcısı, görünen ve görünmeyeni bilen, her şeyin Rabbi ve Melîki (yöneticisi) olan Allah’ım, şahitlik ederim ki senden başka ilah yoktur. Nefsimin kötülüğünden, şeytanın kötülüğünden ve onu sana ortak koşmaktan sana sığınırım.)”, diye dua et ve bunu sabahleyin, akşamleyin ve yatağına yattığında söyle, buyurdu.

(D5067 Ebû Dâvûd, Edeb, 100, 101; T3392 Tirmizî, Deavât, 14)

1460. İbn Mes’ûd (ra) şöyle demiştir: Hz. Peygamber ,
akşam olduğu zaman şöyle dua ederdi:

“Emseynâ ve emse’l–mülkü lillâh, vel–hamdü lillâh, lâ ilâhe illâllâhü
vahdehû lâ şerîke leh. (Allah’a hamdolsun ki biz akşama eriştik ve
akşamleyin de mülk Allah’ındır. Allah’tan başka ilah yoktur. Ancak,
bir olan Allah vardır. O’nun ortağı yoktur.)”

Ravi diyor ki: Bu zikir ile beraber, Resûlullah :

“Lehü’l–mülkü ve lehü’l–hamdü ve hüve alâ külli şey’in kadîr, rabbi es’elüke hayra mâ fî hâzihi’l–leyleti ve hayra mâ ba‘dehâ ve eûzü bike min şerri mâ fi hâzihi’l–leyleti ve şerri mâ ba‘dehâ, rabbi eûzü bike mine’l–keseli ve sûi’l–kiber, eûzü bike min azâbi’n–nâr ve azâbin fi’l-kabr.

(Mülk O’nundur, hamd O’na mahsustur. O, her şeye kadirdir. Yâ Rabbi, senden, bu gecenin ve sonraki gecelerin hayrını dilerim. Bu gecenin ve sonraki gecelerin şerrinden de sana sığınırım. Yâ Rabbi, tembellikten, bunaklık derecesinde ihtiyarlıktan, cehennemden ve kabir azabından sana sığınırım.)” derdi. Ve sabah olduğunda da:

“Asbahnâ ve asbaha’l–mülkü lillâh. (Biz sabaha çıktık. Sabahleyin de mülk Allah’ındır.)” buyururdu.

(M6907, M6909 Müslim, Zikir, 74, 76)

1461. Abdullah b. Hubeyb’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir: Resûlullah bana:

“Ey Abdullah, sabah akşam üç kere İhlâs (Kul hüva’llâhü ehad) ve Muavvizeteyn (Felâk ve Nâs) sûrelerini oku. Bu sûreler her şeye karşı sana yeter.” buyurdu.

(D5082 Ebû Dâvûd, Edeb, 100, 101; T3575 Tirmizî, Deavât, 116)

1462. Osman b. Affân’dan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Kim, her sabah ve akşam üç kere “Bismillâhi’llezî lâ yadurru maa’smihî şey’ün fi’l-ardi ve lâ fi’s-semâi ve hüve’s-semîu’l-alîm. (İsmi anıldığında, yerde ve gökteki hiçbir şeyin zarar vermeyeceği, herşeyi işiten ve bilen Allah’ın adıyla)” derse, ona hiçbir şey zarar veremez.

(T3388 Tirmizî, Deavât, 13)

Uyumadan Önce
Okunacak Dualar

Göklerin ve yerin yaratılışında, gece ile gündüzün birbiri ardınca gelip gidişinde selim akıl sahipleri için elbette ibretler vardır. Onlar ayaktayken, otururken ve yanları üzerine yatarken Allah’ı anarlar. Göklerin ve yerin yaratılışı üzerinde düşünürler...

(Âl-i İmrân, 3/190, 191)

1463. Huzeyfe ve Ebû Zer’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah yatağına girdiğinde, “Bismike’llâhümme ahyâ ve emût [Allah’ım, senin ismini anarak yaşar ve ölürüm (uyur ve uyanırım.)]” derdi.

(B7394 Buhârî, Tevhîd, 13, B6325 Buhârî Deavât, 16)

1464. Hz. Ali’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah , Ali ve Fâtıma’ya (ra) şöyle demiştir:

“Yatağınıza girdiğinizde veya yattığınızda otuz üç defa ‘Allahü ekber’, otuz üç defa ‘Sübhânallâh’, otuz üç kere ‘Elhamdülillâh’ deyin.”

Bir rivayette, otuz dört kere ‘Sübhânallâh’; başka bir rivayette ise otuz dört defa ‘Allahü ekber’, demiştir.

(B6318 Buhârî, Deavât, 11; B5361 Buhârî Nafakât, 6; M6918 Müslim, Zikir, 80)

1465. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Sizden biri yatağına girdiğinde, – içinde (zararlı) neler bulunduğunu bilemeyeceği için – elbisesinin iç tarafı ile döşeğini silksin.[6] Sonra şöyle dua etsin:

Bismike Rabbî, vada‘tü cenbî ve bike erfauhû, in emsekte nefsî ferhamhâ ve in erseltehâ fehfazhâ bimâ tahfazu bihî ibâdeke’s–sâlihîn.

(Yâ Rabbi, adını anarak yan tarafıma uzandım, senin adınla da kalkarım. Eğer ruhumu alırsan, ona merhamet et. Eğer yaşatır da (uyandırırsan), salih kullarını muhafaza ettiğin gibi beni de fenalıklardan koru!)

(B6320 Buhârî, Deavât, 13, B7393 Buhârî, Tevhîd, 13; M6892 Müslim, Zikir, 64)

1466. Hz. Âişe (ra) anlatıyor:

Resûlullah , gece yatağına yatacağı sırada, ellerine üfleyerek Nâs ve Felak sûrelerini okur, sonra vücudunu sıvazlardı.

Buhari ve Müslim’in diğer rivayetlerinde şöyledir:

Hz. Peygamber , her gece yatağına yatacağı sırada, iki elini birleştirir ve içine üfleyerek İhlâs, Nâs ve Felak sûrelerini okurdu. Sonra elleriyle vücudunu sıvazlayabildiği kadar sıvazlardı. Başından ve yüzünden başlar, vücudunun ön taraflarından devam ederdi ve bunu üç defa yapardı.

(B6319 Buhârî, Deavât, 12, B5017 Buhârî Fedâilu’l-Kur’ân 14)

1467. Berâ b. Âzib’in (ra) şöyle dediği rivayet edilmiştir:

Resûlullah bana:

Yatarken namaz abdesti gibi abdest al, sonra sağ yanının üzerine uzanıp şu duayı oku: “Allâhümme eslemtü nefsî ileyke ve veccehtü vechî ileyke ve fevvadtü emrî ileyke ve elce’tü zahrî ileyke, rağbeten ve rehbeten ileyke, lâ melcee velâ mencâ minke illâ ileyke. Âmentü bikitâbikellezî enzelte ve binebiyyikellezî erselte. (Allah’ım, sana teslim oldum, yüzümü sana döndüm, işlerimi sana havale ettim, azabından korkarak ve sevabını umarak, sana dayandım. Senden başka sığınılacak yer yoktur. İndirdiğin kitabına ve gönderdiğin Peygamberine iman ettim.)” de. (Şayet bu sözleri söyler de) o gece ölürsen fıtrat üzere ölürsün. Bu sözler, son sözün olsun.

(B247 Buhârî, Vudû’, 75, B6311 Buhârî, Deavât, 6; M6882 Müslim, Zikir, 56)

1468. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre
Peygamber yatağına girdiği zaman şöyle dua ederdi:

Bize yediren, içiren, ihtiyaçlarımızı gideren, bize barınacak yuva veren Allah’a hamdolsun. Oysa, kendisine bakanı, barındıranı olmayan niceleri var!

(M6894 Müslim, Zikir, 64)

1469. Huzeyfe’nin (ra) şöyle dediği rivayet edilmiştir:

Resûlullah , yatarken sağ elini yanağının altına koyar, sonra, “Allâhümme kınî azâbek, yevme teb’asü ibâdek. (Allah’ım, kullarını dirilttiğin gün, beni azabından koru!)” diye dua ederdi.

(T3398, T3399 Tirmizî, Deavât, 18; D5045 Ebu Dâvûd, Edeb, 97, 98)

Bunu Ebû Dâvûd, Hafsa’dan (ra) rivayet etmiştir. Orada Resûlullah’ın bu duayı üç defa tekrarladığı söylenmektedir.

Bu husus, o günkü şartlarda akrep, yılan vb. haşeratın olma ihtimaline karşı hatırlatılmıştır.

DUANIN FAZİLETİ

Rabbiniz şöyle dedi: “Bana dua edin, duânıza cevap vereyim...”

(Mümin, 40/60)

Rabbinize alçak gönüllü olarak ve için için dua edin.
Çünkü O, haddi aşanları sevmez.

(A’râf, 7/55)

Kullarım, beni sana sorarlarsa, (bilsinler ki), gerçekten ben
(onlara çok) yakınım. Dua edenin duasına cevap veririm...

(Bakara, 2/186)

Yahut kendisine dua ettiği zaman zorda kalmışa cevap veren ve
başa gelen kötülüğü kaldıran, (sizi yeryüzünün halifeleri kılan mı?
Allah ile birlikte başka ilâh mı var!?)...

(Neml, 27/62)

1470. Numân b. Beşîr’den (ra) rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber , “Dua, ibadetin ta kendisidir.” buyurdu.

(D1479 Ebû Dâvûd, Vitir, 23; T2969 Tirmizî, Tefsîru’l-Kur’ân, 2)

1471. Âişe’den (ra) şöyle nakledilmiştir:

Resûlullah , özlü dualardan hoşlanır, böyle olmayanları bırakırdı.

(D1482 Ebû Dâvûd, Vitir, 23)

1472. Hz. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre
Peygamber’in en çok yaptığı dua şu idi:

Allah’ım, bize dünyada da güzellik ver, ahirette de güzellik ver; cehennem azabından bizi koru!

(B6389 Buhârî, Deavât, 55; M6840 Müslim, Zikir, 26)

Müslim, rivayetinde, hadisi nakleden kişinin, “Enes dua etmek istediğinde böyle dua ederdi.” sözünü eklemiştir.

1473. İbn Mes’ûd’dan (ra) rivayet edildiğine göre
Peygamber şöyle dua ederdi:

Allah’ım, senden hidayet, takva, iffet (onur) ve (gönül) zenginliği isterim.

(M6904 Müslim, Zikir, 72)

1474. Târık b. Eşyem’den (ra) şöyle nakledilmiştir: Biri Müslüman olduğunda, Peygamber , ona namazı öğretir, sonra da şu kelimelerle dua etmesini emrederdi:

Allah’ım, beni bağışla, beni esirge, doğru yola ilet, bana afiyet ve rızık ver!

Müslim’in Târık’tan diğer rivayeti şöyledir:

Târık (ra) Peygamber’i dinlerken biri gelip:

–Ey Allah’ın Resûlü, Rabbimden bir şey isteyeceğim zaman
nasıl dua edeyim, diye sordu. Resûlullah :

“Allah’ım, beni bağışla, beni esirge, doğru yola ilet, bana afiyet ve rızık ver!”
diye dua et. Çünkü bu sözler, senin dünyana ve ahiretine ait bütün
dileklerini kapsar, buyurdu.

(M6850-M6851 Müslim, Zikir, 35, 36)

1475. Abdullah b. Amr b. Âs’tan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle dua ederdi:

Ey kalpleri evirip çeviren Allah’ım, kalplerimizi sana itaate yönelt.

(M6750 Müslim, Kader, 17)

1476. Ebû Hüreyre’den (ra) nakledildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Dayanılmaz beladan, sapkınlığa dalmaktan, kötü yazgıdan ve düşmanların diline düşmekten Allah’a sığının.

(B6347 Buhârî, Deavât, 28, B6616 Buhârî, Kader, 13; M6877 Müslim, Zikir, 53)

Buhârî’nin rivayetinde (hadisi rivayet edenlerden) Süfyân (b. Uyeyne) bu dört şeyden birini kendim ilave etmiş olmaktan şüpheleniyorum, demiştir.

1477. Yine Ebû Hüreyre anlatıyor: Resûlullah şöyle dua ederdi:

Allah’ım, güvencem olan dinimi bana güzelce yaşat. Geçim kaynağım olan dünyamı düzelt. Son durağım olan ahiretimi de düzelt. Hayatımı her türlü hayrı artırma vesilesi; ölümümü de her türlü kötülükten kurtuluş vesilesi eyle.

(M6903 Müslim, Zikir, 71)

1478. Hz. Ali’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah bana:

“Allah’ım, beni, doğru yola eriştir ve beni doğru kıl, diye dua et.” buyurdu.

Diğer bir rivayette ise “Allah’ım, senden, beni doğru yola iletmeni ve beni doğru kılmanı dilerim.” diye dua et, buyurdu.

(M6911-M6912 Müslim, Zikir, 78)

1479. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah şöyle dua ederdi:

Allah’ım, acizlikten, tembellikten, korkaklıktan, bunaklık derecesinde ihtiyarlıktan, cimrilikten, kabir azabından, hayatın ve ölümün fitnesinden sana sığınırım.

Bir rivayette ise “Borç altında kalmaktan ve insanların galeyanından sana sığınırım.” buyrulmuştur.

(M6873 Müslim, Zikir, 50)

1480. Ebû Bekir es-Sıddîk’ten (ra) şöyle nakledilmiştir: Kendisi bir gün:

–(Ey Allah’ın Resûlü), bana namazda okuyacağım bir dua öğret, demişti. Resûlullah :

–Şöyle dua et, buyurdu: “Allah’ım, ben, kendime çok zulmettim, günahları da sadece sen bağışlarsın. Yüce katında beni bağışla ve esirge; sen çok bağışlayan ve çok esirgeyensin.”

(B834 Buhârî, Ezân, 149, B6326 Buhârî Deavât, 17; M6869 Müslim, Zikir, 48)

Müslim’in bir rivayetinde “namazda” dedikten sonra “ve evimde” demiştir. Ayrıca Sahîh-i Müslim’de “çok zulmettim” ve “zulümler yaptım” şeklinde de rivayet edilmiştir. Rivayetler birleştirildiğinde “kesîran kebîran (çok büyük zulmettim)” demek daha uygun olur.

1481. Ebû Mûsâ’dan (ra) rivayet edildiğine göre
Peygamber , şöyle dua ederdi.

Allah’ım, hatalarımı, bilgisizlikten dolayı işlediğim günahlarımı, işimdeki aşırılığımı ve benden daha iyi bildiğin kusurlarımı bağışla. Allah’ım, ciddi ve şaka yollu yaptıklarımı, bilerek ve bilmeyerek işlediğim günahlarımı bağışla; itiraf ederim ki bu kusurların hepsi bende vardır. Allah’ım, evvelce işlediğim ve bundan sonra işleye(bile)ceğim gizli ve açıktan yaptığım ve benden daha iyi bildiğin günahlarımı bağışla. Öne geçiren de, geri bırakan da sensin. Sen, her şeye kadirsin.

(B6398-B6399 Buhârî, Deavât, 60; M6901 Müslim, Zikir, 70)

1482. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre Peygamber şöyle dua ederdi:

Allah’ım, şimdiye kadar yaptıklarımın ve henüz yapmadıklarımın
şerrinden sana sığınırım.

(M6895 Müslim, Zikir, 65)

1483. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:
Resûlullah’ın dualarından biri şöyle idi:

Allah’ım, verdiğin nimetlerin gitmesinden, verdiğin sağlığın değişmesinden, ansızın cezalandırmandan ve gazabını gerektirecek her şeyden sana sığınırım.

(M6944 Müslim, Zikir, 96)

1484. Zeyd b. Erkâm’dan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle dua ederdi:

Allah’ım, acizlikten, tembellikten, cimrilikten, bunaklık derecesinde ihtiyarlıktan, kabir azabından sana sığınırım. Allah’ım, bana sorumluluk bilinci ver ve beni (günahlardan) arındır. En iyi arındıracak sensin. Benim sahibim ve Mevlam sensin. Allah’ım, faydalanılmayan ilimden; korkmayan kalpten, doymayan nefisten; kabul olunmayan duadan sana sığınırım.

(M6906 Müslim, Zikir, 73)

1485. İbn Abbâs’tan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle dua ederlerdi:

“Allah’ım, sana teslim oldum, sana iman ettim, sana güvendim, sana yöneldim. Senin yardımınla düşmana karşı koydum, senin hükmünle hükmettim. Yâ Rabbi, yaptığım ve yapacağım, gizlediğim ve açığa
vurduğum günahlarımı bağışla. Öne geçiren de, geri bırakan da sensin. Senden başka ilah yoktur.”

Ravilerden bazıları “Lâ havle ve lâ kuvvete illâ billâh” cümlesini de eklemiştir.

(B1120 Buhârî, Teheccüd, 1, B6317 Buhârî Deavât, 10; M6899 Müslim, Zikir, 67)

1486. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle dua ederdi:

Allah’ım, ateşe götürecek fitneden, cehennem azabından, zenginlik ve fakirliğin şerrinden sana sığınırım.

(D1543 Ebû Dâvûd, Vitir, 32; T3495 Tirmizî, Deavât, 76)

1487. Ziyâd b. İlâka’nın amcası Kutbe b. Mâlik’ten (ra) rivayet ettiğine göre
Hz. Peygamber :

Allah’ım, çirkin huylardan ve amellerden, nefsani arzulardan sana sığınırım, derdi.

(T3591 Tirmizî, Deavât, 126)

1488. Şekel b. Humeyd’in (ra) şöyle dediği nakledilmiştir:

–Ey Allah’ın Resûlü! Bana bir dua öğret, dedim. Resûlullah :

–“Allah’ım, kulağım, gözüm, dilim, kalbim ve cinsel organım sebebiyle başıma gelebilecek kötülüklerden sana sığınırım, de!” buyurdu.

(D1551 Ebû Dâvûd, Vitir, 32; T3492 Tirmizî, Deavât, 74)

1489. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber, şöyle dua ederdi:

Allah’ım! Alaca hastalığından, aklımı yitirmekten, cüzzamdan ve (diğer) kötü hastalıklardan sana sığınırım.

(D1554 Ebû Dâvûd, Vitir, 32)

1490. Ebû Hüreyre’den (ra) nakledildiği üzere Resûlullah şöyle dua ederdi:

Allah’ım, açlıktan sana sığınırım, açlıkla yaşamak ne kötüdür! Hainlikten de sana sığınırım; o, içe işlemiş ne kötü bir huydur.

(D1547 Ebû Dâvûd, Vitir, 32)

1491. Ali (ra) anlatıyor:

Bir gün bedelini ödediğinde özgürlüğüne kavuşmak üzere
anlaşmalı bir köle gelmiş ve:

–Ben borcumu ödemekten âciz kaldım, bana yardım et, demişti.

Hz. Ali (ra):

–Resûlullah’ın bana öğrettiği duayı sana öğreteyim mi? (Ona devam edersen,) dağ kadar borcun bile olsa, Allah o borcu ödemeni kolaylaştırır:

“Allah’ım, bana helâlinle yetinip haramdan uzaklaşmayı, verdiklerinle yetinip başkasına muhtaç olmamayı nasip eyle.” diye dua et, demiştir.

(T3563 Tirmizî, Deavât, 110)

1492. İmrân b. Husayn’dan (ra) şöyle rivayet edilmiştir:

Hz. Peygamber , babam Husayn’a, dua etmesi için şu iki cümleyi öğretmişti:

“Allah’ım, bana doğru yolda olmayı ilham et ve beni nefsimin şerrinden koru.”

(T3483 Tirmizî, Deavât, 70)

1493. Ebu’l-Fadl Abbâs b. Abdulmuttalib’den (ra) şöyle dediği nakledilmiştir:

–“Ey Allah’ın Resûlü, bana Allah’tan dileyeceğim
bir şey öğret.” dedim. Resûl-i Ekrem:

–Allah’tan afiyet (sağlık, esenlik) dile, buyurdu. Birkaç gün bunu dilemeye devam ettim. Sonra (daha fazlasını öğrenmek için) Peygamber’e gelip:

–Ey Allah’ın Resûlü, bana Allah’tan dileyeceğim bir şeyler daha öğret, dedim.

–Ey Abbâs, ey Resûlullah’ın amcası, Allah’tan dünya ve ahirette afiyet (sağlık ve esenlik) iste, buyurdu.

(T3514 Tirmizî, Deavât, 85)

1494. Şehr b. Havşeb’den rivayet edildiğine göre o şöyle demiştir:
Ben, Ümmü Seleme’ye (ra):

–Ey müminlerin annesi, Resûlullah yanınızda iken en çok
hangi duayı yapardı, diye sordum. Ümmü Seleme:

–Peygamber en çok:

–”Ey kalpleri evirip çeviren Allah’ım, kalbimi, dininin
üzerinde sabit kıl.” diye dua ederdi, cevabını verdi.

(T3522 Tirmizî, Deavât, 90)

1495. Ebu’d-Derdâ’dan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Davud’un (as) dualarından biri şöyle idi:

“Allah’ım, senden, senin sevgini ve seni sevenlerin sevgisini ve senin sevgine ulaştıracak ameli (yapabilmeyi) dilerim. Allah’ım, senin sevgini bana nefsimden, ailemden ve soğuk sudan daha sevimli kıl.”

(T3490 Tirmizî, Deavât, 72)

1496. Enes’ten (ra) nakledildiğine göre, Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Sizler, “Yâ ze’l-celâli ve’l-ikrâm. (Ey ikram sahibi yüce Allah’ım!)”
duasına devam edin.

(T3525 Tirmizî, Deavât, 91)

1497. Ebû Umâme (el-Bâhili)’nin (ra) şöyle dediği rivayet edilmiştir:
(Bir defasında) Resûlullah , çok dua etti ve
biz ondan birşey ezberleyemedik. Bir gün:

–Yâ Resûlallah, siz çok (uzun) dua ettiniz, ama biz ondan bir şey ezberleyemedik, dedik. Bunun üzerine Resûlullah:

Ben bu duaların hepsini kapsayan bir duayı size söyleyeyim mi? Şöyle deyin: “Allah’ım, Peygamberin Muhammed’in senden dilediği hayırları ben de dilerim. Peygamberin Muhammed’in sana sığındığı şerlerden ben de sana sığınırım. Yardım, ancak senden beklenir, dünya ve ahirette istenilen şeye ulaştıracak sensin. Kuvvet ve kudret, ancak Allah’ın yardımı iledir.”

(T3521 Tirmizî, Deavât, 88)

1498. İbn Mes’ûd’dan (ra) rivayete göre o, şöyle demiştir:
Resûlullah’ın dualarından biri şu idi:

Allah’ım, senden, rahmetini ve mağfiretini gerektirecek şeyleri, her türlü günahtan uzak kalmayı, her türlü iyiliği elde etmeyi, cennete kavuşmayı, cehennemden kurtulmayı dilerim.

(NM1925, Hâkim, el-Müstedrek, II, 734 (1/525))

Başkasına Gıyabında
Dua Etmenin Fazileti

Onlardan sonra gelenler ise şöyle derler: “Ey Rabbimiz! Bizi ve bizden önce iman etmiş olan kardeşlerimizi bağışla...”

(Haşr, 59/10)

...Hem kendinin, hem de inanmış erkek ve kadınların günahlarının bağışlanmasını dile!...

(Muhammed, 47/19)

“Rabbimiz! Hesap görülecek günde, beni,
ana-babamı ve inananları bağışla.”

(İbrahim, 14/41)

1499. Ebu’d-Derdâ (ra), Resûlullah’ı şöyle buyururken işittiğini bildirmiştir:

“Müslüman bir kul, yanında olmayan kardeşi için dua ederse, melek “Onun için istediğinin aynısı sana da verilsin!” der.

(M6927 Müslim, Zikir, 86)

1500. Yine Ebu’d-Derdâ’dan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle derdi:

Müslümanın, yanında olmayan (din) kardeşi için yaptığı dua kabul olunur. Onun başucunda bir melek vardır ve o Müslüman, ne zaman (din) kardeşi için dua etse, ona, “Duan kabul olsun, istediğinin aynısı sana da verilsin.” der.

(M6929 Müslim, Zikir, 88)

Dua Âdâbı

1501. Üsâme b. Zeyd’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Kendisine iyilik yapılan kişi, yapana; “Cezâke’llâhu hayran (Allah seni hayırla mükâfatlandırsın!)” derse, teşekkür borcunu yerine getirmiş olur.

(T2035 Tirmizî, Birr, 88)

1502. Câbir’den (ra) nakledildiğine göre, Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Kendinize beddua etmeyin, evlatlarınıza beddua etmeyin ve mallarınıza da beddua etmeyin. Duaların kabul olunacağı bir saate rastlarsınız da, bedduanız kabul ediliverir.

(M7515 Müslim, Zühd, 74)

1503. Ebû Hüreyre’den (ra)
Resûlullah’ın şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir:

Kulun Rabbine en yakın olduğu an, secdede olduğu andır. Öyleyse secde hâlinde çokça dua edin.

(M1083 Müslim, Salât, 215)

1504. Yine Ebû Hüreyre’den (ra) Resûlullah’ın
şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir:

Acele etmediğiniz sürece, her birinizin duası kabul olunur. Oysa insan: “Ben Rabbime dua ettim, ama kabul etmedi.” der.

(B6340 Buhârî, Deavât, 22; M6934 Müslim, Zikir, 90)

Müslim’in bir diğer rivayetinde, Resûlullah :

Bir günahı veya akrabayla dargınlığı gerektiren bir şey dilemedikçe ve bir de acele etmedikçe kişinin duası kabul görmeye devam eder, buyurdu.
Resûl-i Ekrem’e:

–Ey Allah’ın Resûlü, acele etmek nedir, diye soruldu. Resûl-i Ekrem:

İnsan, “O kadar çok dua ettim de, duamın kabul edildiğini hiç görmedim.” der. Dileğinin gecikmesinden dolayı usanır ve duayı terk eder, cevabını verdi.

(M6936 Müslim, Zikir, 92)

1505. Ebû Umâme’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:
Resûlullah’a :

–Hangi dua daha fazla kabule şayandır, diye soruldu.

–Gecenin son saatlerinde ve farz namazların peşinden yapılan dua, buyurdu.

(T3499 Tirmizî, Deavât, 78)

1506. Ubade b. Sâmit’ten (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Allah Teâlâ, yeryüzünde kendisine dua eden bir Müslümanın, ya istediği şeyi verir, ya da buna karşılık ondan bir kötülüğü savar. Günah olan şeyleri veya akraba ile ilişkiyi kesmeyi istemediği sürece bu böyledir. Oradakilerden birisi:

–Öyleyse biz çok dua ederiz, dedi. Peygamberimiz de:

–Allah’ın vereceği şeyler daha çoktur, buyurdu.

(T3573 Tirmizî, Deavât, 115)

Hâkim, bunu şu ilave ile Ebû Saîd kanalından rivayet etmiştir:

–Yahut (Allah), o kimse için dilediğinin benzeri ecri sonradan vermek üzere saklar.

(NM1816 Hâkim, el-Müstedrek, II, 693 (1/493))

1507. Abdullah b. Abbâs’tan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah sıkıntılı iken şu kelimelerle dua ederdi:

Hilim sahibi Yüce Allah’tan başka ilah yoktur. Büyük Arş’ın sahibi
Allah’tan başka ilah yoktur. Göklerin, yerin ve Kerîm olan Arş’ın
sahibi Allah’tan başka ilah yoktur.

(B6346 Buhârî, Deavât, 27; M6921 Müslim, Zikir, 83)

Allah Dostlarının
Keramet ve Faziletleri

Bilesiniz ki, Allah’ın dostlarına hiçbir korku yoktur. Onlar üzülmeyeceklerdir de. Onlar iman etmiş ve Allah’a karşı gelmekten sakınmış olanlardır. Dünya hayatında da, ahirette de onlar için müjde vardır. Allah’ın sözlerinde hiçbir değişme yoktur. İşte bu, büyük başarıdır.

(Yûnus, 10/62-64)

(Ey Meryem!) “Hurma ağacını kendine doğru silkele ki, sana taze hurma dökülsün. Ye, iç…”

(Meryem, 19/25, 26)

...Zekeriya, onun bulunduğu bölmeye her girişinde (Meryem’in) yanında yiyecek bulurdu. “Meryem, bu sana nereden geldi?” derdi. O da “Bu, Allah katındandır zira Allah, dilediğine hesapsız rızık verir”, diye cevap verirdi.

(Âl-i İmrân, 3/37)

(İçlerinden biri şöyle dedi:) “Mademki onlardan ve Allah’tan başkasına tapmakta olduklarından yüz çevirip ayrıldınız, o hâlde mağaraya çekilin ki, Rabbiniz size rahmetini yaysın ve içinde bulunduğunuz durumda yararlanacağınız şeyler hazırlasın.” (Orada olsaydın) güneş doğduğunda onun; mağaralarının sağ tarafına kaydığını, batarken de onlara dokunmadan sol tarafa gittiğini görürdün. Kendileri ise mağaranın geniş bir yerinde idiler.

(Kehf, 18/16, 17)

1508. Ebû Muhammed Abdurrahmân b. Ebû Bekr’den (ra)
rivayet edildiğine göre o şöyle demiştir:

Suffe Ashâbı[7] fakir kimselerdi. Bir defasında Peygamber :

İki kişilik yiyeceği olan, (Suffe Ashâbı’ndan) bir üçüncüsünü, dört kişilik yiyeceği olan da bir beşincisini veya altıncısını birlikte götürsün, buyurdu. Yahut buna benzer bir şey söyledi. Ebû Bekir (ra) bunlardan üçünü evine götürdü. Hz. Peygamber ise on kişiyi alıp kendi evine götürdü.

Hz. Ebû Bekir, akşam yemeğini Peygamber’in yanında yedi.
Yatsı namazını kılıncaya kadar orada kaldı.
Gece hayli ilerledikten sonra evine döndü. Hanımı ona:

–Neden misafirlerinin yanında bulunmadın, diye sordu. O:

–Yoksa sen, onlara hâlâ yemek vermedin mi, diye çıkıştı. O da:

–Sen gelmedikçe yemek yiyemeyeceklerini söylediler. Yemek sunduk ama kabul etmediler, dedi. (Hz. Ebû Bekir’in oğlu) Abdurrahmân diyor ki:

–Ben hemen gidip saklandım. Babam (burnundan soluyarak):

–Be anlayışsız herif, diye beni bir güzel payladı.

–Buyrun siz afiyetle yiyin; vallahi ben bu yemekten yemeyeceğim, dedi. Abdurrahmân dedi ki:

–Allah’a yemin ederim ki, yemekten aldığımız her lokmanın altından, onlar doyuncaya kadar yemek çoğaldı ve önceki miktarından daha fazla oldu. Hz. Ebû Bekir tabağa baktı ve hanımına:

–Ey Firâsoğulları’nın kardeşi, bu ne hâl, dedi. O da:

–Gözümün nuruna yemin ederim ki şu anda yemek, öncekinden üç kat daha fazladır, dedi. Bunun üzerine Ebû Bekir o yemekten yedi ve yeminini kastederek:

–O (ettiğim yemin) şeytandandı, dedi. Yemekten bir lokma yedikten sonra Hz. Peygamber’e gönderdi. Yemek orada sabaha kadar durdu. Bizimle bir topluluk arasında anlaşma vardı. Anlaşmanın süresi bitmiş (ve onlar Medine’ye gelmiş)ti. Biz on iki kişi (onlarla ilgilenmek üzere) ayrıldık. Gelenlerin hepsi beraberce o yemekten yediler. Onların kaç kişi olduğunu da ancak Allah bilir.

(Buhârî’nin) diğer rivayetine göre şöyle denilmiştir:

(Misafirlerin yemediklerini öğrenen) Ebû Bekir (ra) ve hanımı yemekten yemeyeceklerine dair yemin ettiler, misafirler de o yemedikçe yemeyeceklerine dair yemin ettiler. Bunun üzerine Ebû Bekir:

–Bu (ettiğim yemin) şeytandandır, haydi buyrun yemeğe, dedi. Kendisi de, misafirler de yediler. Onlar her bir lokmayı aldıkça yemek alttan artarak çoğaldı. Bunun üzerine Ebû Bekir (ra) (eşi Ümmü Rûmân’a):

–Ey Firâsoğulları’nın kardeşi, bu ne hâl, dedi. O da:

–Gözümün nuruna yemin olsun ki şimdi yemek, öncekinden daha fazla, dedi. Bunlar yemeklerini yediler, Peygamber’e de gönderdiler.

Hadisi rivayet eden Abdurrahmân,
Hz. Peygamber’in de bu yemekten yediğini söylemiştir.

Diğer bir rivayet ise şu şekildedir:

Ebû Bekir (ra), oğlu Abdurrahmân’a:

–Bu misafirleri al ve ben gelinceye kadar misafirleri ağırlamış ol.
Ben Peygamber’in yanına gidiyorum. dedi. Abdurrahmân gidip misafirlere yemek getirerek “Buyrun!”, dedi. Onlar:

–Ev sahibi nerede, dediler. Abdurrahmân:

–Siz buyrun, dedi. Misafirler:

–Evin sahibi gelinceye kadar biz de yemeyiz, dediler.

–İkramımızı kabul edin. Eğer (babam) gelir de yemek yemediğinizi görürse onun hışmına uğrarız, diye ısrar ettiyse de onlar yemekten çekindiler. Babam geldiğinde, bana fena hâlde çıkışacağını biliyordum.
O gelince savuşup bir yere gizlendim. Gelir gelmez:

–Ne yaptınız, diye sordu. Durumu haber verdiler. Bunun üzerine:

–Yâ Abdurrahmân, diye beni çağırdı. Sustum. Sonra yine:

–Yâ Abdurrahmân, dedi. Yine seslenmeyince:

–Be anlayışsız herif, sesimi işitiyorsan Allah aşkına gel, dedi.
Bunun üzerine çıktım ve:

–Misafirlere sor, dedim. Misafirler:

–O doğru söylüyor, bize yemek getirmişti, dediler. Bunun üzerine, “Demek beni beklediniz ha! Ben de bu gece bu yemeği yemeyeceğim işte.” dedi. Onlar da:

–Vallahi sen yemedikçe biz de yemeyiz, dediler. Ebû Bekir (ra):

–Yazık size, ne oluyor da ikramı kabul etmiyorsunuz? Haydi buyrun yemeğe, dedi. Yemek geldi, babam elini yemeğe uzattı ve besmele çekti. İlk ettiğim yemin şeytandandı, deyip yemeği yedi; misafirler de yediler.

(B3581 Buhârî Menâkıb, 25, B6140 Buhârî, Edeb, 87; M5365 Müslim, Eşribe, 176)

1509. Ebû Hüreyre’den (ra),
Resûlullah’ın şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir:

Geçmiş ümmetler içinde kendilerine ilham olunan insanlar vardı. Eğer ümmetim içinde de bunlardan bir kimse varsa, o, Ömer’dir.

İbn Vehb şöyle demiştir: Muhaddesûn, “mülhemûn” (kendilerine ilham verilenler) anlamına gelir.

(B3689 Buhârî, Fedâilü’l-ashâb, 6, B3469 Buhari, Ehâdisü’l-enbiyâ, 54; M6204 Müslim, Fedâilü’s-sahâbe, 23)

1510. Câbir b. Semüre’den (ra) şöyle dediği aktarılmıştır:

Kûfe halkı Hz. Ömer’e (vali) Sa’d b. Ebû Vakkâs’ı şikâyet ettiler. Bunun üzerine Ömer (ra), onu görevden alıp yerine Ammar b. Yasîr’i (ra) atadı. Kûfeliler, Sa’d’ın, namazı dahi güzelce kılmadığını söyleyecek kadar ileri gittiler.

Hz. Ömer, Sa’d’a (haber) gönderip onu huzuruna çağırdı ve:

–Ey Ebû İshâk (Sa’d b. Ebû Vakkâs), bu adamlar senin namazı bile güzel kılmadığını ileri sürüyorlar, ne dersin, dedi. Sa’d:

–Vallahi ben onlara Resûlullah’ın namazı gibi namaz kıldırır, hiçbir şeyi eksik yapmazdım. Yatsı namazını kıldırırken ilk iki rekâtı uzun, son iki rekâtı da hafif tutardım, dedi. Hz. Ömer:

–Zaten senin hakkında kanaatimiz bu idi, dedikten sonra Sa’d’ın durumunu bir de Kûfe halkından soruşturması için bir veya birkaç kişiyi Sa’d ile birlikte Kûfe’ye gönderdi. Görevli, Sa’d hakkında bütün mescitlerde soruşturma yaptı. Onlar da Sa’d’ı iyi bir şekilde övdüler. Nihayet Absoğulları’na ait bir mescide girdi. Cemaatten Ebû Sa’de künyesiyle anılan Üsâme b. Katâde isminde biri ayağa kalktı ve:

–Mademki bize Allah andı verdin (söyleyelim): Sa’d, askerin başına geçip savaşa çıkmaz. Mal taksim ederken eşitliği, hüküm verirken de adaleti gözetmez, dedi. (Bu haksız ithamlara çok içerleyen) Sa’d dedi ki:

–(Mademki sen böyle söyledin) ben de vallahi şu üç (bed)duayı edeceğim: “Allah’ım, eğer senin bu kulun yalancı ise, bunları sırf gösteriş ve birilerine bir şeyler duyurmak için söyledi ise, ömrünü uzat, fakirliğini artır ve onu fitnelere uğrat!” Sonraları o adama hâli sorulduğunda, “Kocamış, fitnelere uğramış zavallı bir ihtiyarım. Sa’d’ın bedduasına uğradım.” derdi.

Câbir’den (ra) bu hadisi rivayet eden Abdülmelik b. Umeyr de der ki: Daha sonra onu ihtiyarlıktan kaşları gözlerinin üzerine sarkmış olduğu hâlde, ben de gördüm. Yollarda rastladığı cariyelere sataşır, onları çimdiklerdi.

(B755 Buhârî, Ezân, 95; M1016-M1018 Müslim, Salât, 158-159)

1511. Urve b. Zübeyr’den rivayet edildiğine göre Ervâ bint Evs, arazinin bir bölümünü alıp tarlasına kattığı iddiasıyla (cennetle müjdelenen on kişiden biri olan) Saîd b. Zeyd b. Amr b. Nüfeyl’i (ra), (Medine valisi) Mervân b. Hakem’e dava etti. Bunun üzerine Saîd:

–Ben Resûlullah’ı dinledikten sonra, hiç onun hakkını üzerime geçirir miyim, dedi. Mervân:

–Resûlullah’tan ne işittin, diye sordu. O da:

–Ben Resûlullah’ın, “Her kim haksız olarak başkasının bir karış yerini alırsa, o yer, (kıyamet gününde) yedi kat olarak onun boynuna geçirilir” buyurduğunu işittim, dedi. Bunun üzerine Mervân, Saîd’e:

–Artık bundan sonra senden başka bir delil istemeyeceğim, dedi. (Kendisine yöneltilen bu ağır suçlama karşısında çok içerleyen) Saîd:

–Allah’ım, eğer bu kadın yalancı ise, gözünü kör et ve onu kendi arsasında öldür, diye beddua etti.

Hadisi rivayet eden Urve şöyle diyor:

–(Gerçekten de) o kadının ölmeden önce gözleri kör oldu ve bir gün arsasında yürürken bir çukura düşüp öldü.

(B3198 Buhârî, Bed’ü’l-halk, 2; M4133-M4134 Müslim, Müsâkât, 138, 139)

Müslim’in Muhammed b. Zeyd b. Abdullah b.
Ömer’den rivayeti de aynı anlamdadır:

O, kadının kör olduğunu ve “Saîd’in bedduasına uğradım.” diyerek yürürken duvarlara tutunduğunu görmüştü. Ervâ, bir gün dava konusu olan arazide bulunan bir kuyuya düştü ve orası onun kabri oldu.

1512. Câbir b. Abdullah’ın (ra) şöyle dediği nakledilmiştir:

Uhud Savaşı’ndan bir gece önce babam beni yanına çağırdı ve “Sanırım Peygamber’in ashâbından şehit düşeceklerin ilki ben olacağım. Resûlullah’ın şahsı dışında geride senden daha değerli bir kimse bırakmıyorum. Benim biraz borcum var, onları öde. Kız kardeşlerine hayrı tavsiye et!” dedi. Sabah olunca (gerçekten de) ilk şehit düşen o oldu. (Şehitler çok olduğu için) kabrine onunla birlikte başka bir şehidi de defnetmiştim. Onu başkasıyla bir kabirde bıraktığımdan dolayı rahatsız oldum. Altı ay sonra onu kabirden çıkardım. Bir de baktım ki, bir kulağından başka her yeri, kabre koyduğum günkü gibiydi. Onu alıp müstakil bir kabre koydum.

(B1351 Buhârî, Cenâiz, 78)

1513. Hz. Enes’ten (ra) nakledildiğine göre:

Resûlullah’ın ashâbından iki kişi karanlık bir gecede, onun huzurundan ayrılmışlardı. Önlerinde meşale gibi iki ışık belirdi. Yolları ayrıldığında da, evlerine varıncaya kadar her birinin yolunu bir ışık aydınlattı.

(B465 Buhârî, Salât, 79, B3805 Buhârî, Menâkıbü’l-ensâr, 13)

Buhari bu hadisi çeşitli kanallardan nakletmiştir. Bu rivayetlerin bazısında bu iki kişinin Useyd b. Hudayr ile Abbâd b. Bişr (ra) oldukları söylenmiştir.

1514. Ebû Hüreyre’nin (ra) şöyle dediği rivayet edilmiştir:

(Uhud Savaşı’ndan sonra bazı Arap kabilelerinin Peygamber Efendimize elçiler göndererek Müslümanlığı kabul ettiklerini ve kendilerine İslâm’ı öğretecek kimseler göndermesini bildirmeleri üzerine) Resûl-i Ekrem onlara ensardan Âsım b. Sâbit (ra) komutasında on kişi gönderdi. Mekke ile Usfan arasındaki Hüdat bölgesine vardıkları zaman, onların çıkışı, müşrikler tarafında Benî Lihyân denilen Hüzeyl Kabilesi’ne haber verildi. Bunun üzerine Lihyâniler, yüze yakın okçuyu Müslümanların peşinden gönderdiler. Âsım ile beraberindekiler bunları fark edince bir yere sığındılarsa da, okçular onların etrafını çevirdi ve “çıkın ve bize kendi isteğinizle teslim olun, hiçbirinizi öldürmeyeceğimize söz veriyoruz.” dediler. Bunun üzerine Âsım:

“Ey ahali, bana sorarsanız, ben hiçbir kâfirin güvencesine itimat etmem”, dedi ve:

“Allah’ım, durumumuzdan Peygamberini haberdar et!” diye dua etti. Müşrikler, Müslümanlar üzerine ok yağdırdılar ve Âsım’ı (ve yanındaki altı kişiyi) öldürdüler. Hubeyb, Zeyd b. Desine ve bir üçüncü kişi ise müşriklerin sözlerine inanarak teslim oldular. Müşrikler, bunları ele geçirdikten sonra ellerini yay telleriyle sımsıkı bağlamaya kalkışınca, üçüncü zat (Abdullah b. Târık), “işte bu, birinci hainliktir. Vallahi size teslim olmam, bu şehitler, benim için de bir örnektir.” dedi. Bunun üzerine onu yerlerde sürükleyip baskı yaptılarsa da onlarla gitmeyi reddettiği için onu da şehit ettiler. Hubeyb ile Zeyd b. Desine’yi Bedir Savaşı’ndan sonra Mekke’ye götürüp sattılar. Hubeyb’i, Bedir Savaşı’nda Hubeyb tarafından babası öldürülen Hâris b. Âmir b. Nevfel b. Abd-i Menâf’ın oğulları satın aldılar.

Hubeyb, kendisini öldürmeye karar verdikleri güne kadar Hâris’in oğulları yanında esir kaldı. Öldürülmesinden evvel Hubeyb, Hâris’in kızlarından (Ukbe’nin kız kardeşi Zeyneb’den) tıraş olmak için ödünç bir ustura bıçağı istedi, (Zeyneb de) ona usturayı verdi. Zeyneb’in gafil bulunduğu bir sırada çocuğu, Hubeyb’in yanına yaklaştı. Hubeyb’in elinde ustura olduğu hâlde çocuğu dizine oturttuğunu gören Zeyneb, (çocuğu kesecek diye) çok korktu. Kadının korkusunu sezen Hubeyb, ona, “çocuğu öldürürüm diye mi korkuyorsun? Korkma, ben bunu yapmam.” dedi.

Kadın şöyle anlatıyor: “Vallahi (ömrümde) Hubeyb’den daha hayırlı bir esir görmedim. Vallahi, bir gün onun zincir ile bağlı olduğu hâlde bir salkım üzüm yediğini gördüm. Hâlbuki Mekke’de üzüm yoktu. Bu, Hubeyb’e Allah tarafından verilmiş bir rızk idi.”

Hubeyb’i öldürmek üzere, (adam öldürmenin yasak sayıldığı) Harem Bölgesi’nden çıkartıp serbest bölgeye götürdüler. Oraya vardıklarında Hubeyb onlara, “Bana izin verin de iki rekât namaz kılayım.” dedi. Bıraktılar ve iki rekât namaz kıldı. Sonra, “vallahi ölümden korktuğum için uzattığımı zannetmeseydiniz namazımı biraz daha uzatırdım.” dedi ve “Allah’ım, bunların hepsini tek tek say, birer birer canlarını al ve hiçbirini sağ bırakma!” diye beddua ettikten sonra şu beyitleri okudu:

Müslüman olarak öldükten sonra,

Allah yolunda olduktan sonra,

Nasıl öldürüldüğümü asla dert etmem,

Bu parçalanmış bedenimle, eğer dilerse O,

O’nun rahmetinden başka yere gitmem.

İşte, böylece Hubeyb, idam edilecek her Müslüman için namaz kılma sünnetini (âdetini) ortaya koymuş oldu.

Resûlullah, Hubeyb’in uğradığı musibeti günü gününe ashâbına haber vermişti.

Âsım b. Sâbit’in öldürüldüğünü haber alan Kureyş’ten bazıları, cesedinden onu tanıtacak bir parça getirtmek üzere adam gönderdiler. Çünkü Âsım b. Sâbit, Bedir’de Kureyş’in ileri gelen müşriklerinden birini (Ukbe b. Ebû Muayt’ı) öldürmüştü. Yüce Allah, kara bulut gibi bir arı sürüsü göndererek Âsım’ı o adamlardan korudu. Bu durum karşısında onlar Âsım’ın cesedinden bir şey kesip götüremediler.

(B3045 Buhârî, Cihâd, 170, B3989 Buhârî, Megâzî, 10)

1515. İbn Ömer’in (ra) şöyle dediği rivayet edilmiştir:

Ben, ne zaman (babam) Ömer’in bir şey hakkında “Ben şöyle zannediyorum.” dediğini işitmişsem, o şey mutlaka onun tahmin ettiği gibi olmuştur.

(B3866 Buhârî, Menâkıbü’l-ensâr, 35)

Medine’de, Hz. Peygamber’in mescidinin bir köşesinde kalan, ilim tahsil eden kimsesiz ve fakir Müslümanlar.

YASAKLAR

Gıybet

...Birbirinizin gıybetini yapmayın. Herhangi biriniz ölü kardeşinin etini yemekten hoşlanır mı? İşte bundan tiksindiniz! Allah’a karşı gelmekten sakının. Şüphesiz Allah tövbeyi çok kabul edendir, çok merhamet edendir.

(Hucurât, 49/12)

Hakkında kesin bilgi sahibi olmadığın şeyin peşine düşme. Çünkü kulak, göz ve kalp, bunların hepsi ondan sorumludur.

(İsrâ, 17/36)

İnsan hiçbir söz söylemez ki onun yanında (yaptıklarını) gözetleyen (ve kaydeden) hazır bir melek bulunmasın.

(Kâf, 50/18)

1516. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Peygamber şöyle buyurmuştur:

Allah’a ve ahiret gününe inanan, ya hayır söylesin ya da sussun.[8]

(B6019 Buhârî, Edeb, 31; M173 Müslim, Îmân, 74)

1517. Ebû Mûsâ’nın (ra) şöyle dediği rivayet edilmiştir: (Hz. Peygamber’e:)

Ey Allah’ın Resûlü, hangi Müslüman daha faziletlidir, diye sordum. Resûl-i Ekrem:

Elinden ve dilinden Müslümanların güven içinde olduğu kimse, buyurdu.

(B11 Buhârî, Îmân, 5; M162-M163 Müslim, Îmân, 65, 66)

1518. Sehl b. Sa’d’dan (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Kim dilini ve cinsel organını (korumayı) bana garanti ederse, ben de ona cenneti garanti ederim, buyurmuştur.

(B6474 Buhârî, Rikâk, 23)

1519. Ebû Hüreyre’nin (ra), işittiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Kişi, iyi düşünmeden söylediği bir söz yüzünden cehennemde uzaklığı doğu ile batı arasından daha uzak bir yere düşer.

(B6477 Buhârî, Rikâk, 23; M7481-M7482 Müslim, Zühd, 49, 50)

1520. Ebû Hüreyre, Hz. Peygamber’in şöyle buyurduğunu rivayet etmiştir:

Önemsemeden söylediği hâlde Allah’ın rızasına uygun bir sözü sebebiyle Allah kişinin derecesini yükseltir. Yine önemsemeden söylediği hâlde Allah’ın gazabını gerektiren bir sözü sebebiyle de Allah kişiyi cehenneme atar.

(B6478 Buhârî, Rikâk, 23)

1521. Ebû Abdurrahmân Bilâl b. Hâris el-Müzenî’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Kişi, Allah’ın rızasına ulaşacağını düşünmeden O’nun hoşlanacağı bir söz söyler. Bu sebeple Allah o kimseden, karşılaşacağı güne kadar razı olduğunu yazar.

Yine kişi, Allah’ın gazabına uğrayacağını düşünmeden O’nu kızdıracak bir söz söyler. Bu sebeple Allah o kimseye de karşılaşacağı güne kadar gazap edeceğini yazar.

(MU1818 Muvatta’, Kelâm, 2; T2319 Tirmizî, Zühd, 11)

1522. Süfyân b. Abdullah (ra) anlatıyor:

(Bir gün) Ey Allah’ın Resûlü, bana sarılacağım bir şey söyle, dedim. Resûl-i Ekrem:

–“Rabbim Allah’tır.” de, sonra da dosdoğru ol, dedi.

–Ey Allah’ın Resûlü, hakkımda en çok korktuğun şey nedir, dedim. Mübarek dilini (eliyle) tutarak:

–İşte budur, buyurdu.

(T2410 Tirmizî, Zühd, 60)

1523. İbn Ömer’den rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Allah’ı anmak dışında, çok konuşmayın. Çünkü Allah’ı anmak dışında çok söz söylemek kalbi katılaştırır. Allah’ın rahmetinden en uzak insanlar ise katı kalplilerdir.

(T2411 Tirmizî, Zühd, 61)

1524. Ebû Hüreyre’den (ra) nakledildiğine göre,
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Ağzının ve cinsel organının kötülüklerinden Allah’ın koruduğu kimse, cennete girer.

(T2409 Tirmizî, Zühd, 60)

1525.Ukbe b. Âmir (ra) anlatıyor:

–Ey Allah’ın Resûlü, kurtuluş (yolu) nedir, diye sordum:

–Dilini tut, evin ile yetin ve günahlarına ağla, buyurdu.[9]

(T2406 Tirmizî, Zühd, 60)

1526. Ebû Saîd el-Hudrî’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Kişi sabaha çıktıdığı zaman, bütün organları dile baş eğerler
ve (hâl dili ile) şöyle derler:

–Hakkımızda Allah’tan kork. Bizim durumumuz sana bağlıdır. Eğer sen dürüst olursan, biz de dürüst oluruz. Eğer, doğruluktan ayrılırsan biz de ayrılırız.

(T2407 Tirmizî, Zühd, 60)

1527. Muâz (b. Cebel) (ra) anlatıyor:

–Ey Allah’ın Resûlü, bana, beni cennete koyacak ve cehennemden uzaklaştıracak bir amel söyle, dedim. Buyurdu ki:

–Büyük bir şey sordun ama o, Allah Teâlâ’nın kolaylaştırdığı kimse için kolaydır: Allah’a ibadet eder, O’na hiçbir şeyi ortak koşmazsın, namazı dosdoğru kılar, zekâtı verir, Ramazan orucunu tutar, gücün yeterse haccedersin. Sonra da dedi ki:

–Sana hayır kapılarını göstereyim mi? Oruç, bir kalkandır. Suyun, ateşi söndürdüğü gibi sadaka da günahları söndürür. Gecenin yarısında bir kimsenin namaz kılması da böyledir, buyurdu. Daha sonra:

“Onların vücutları –gece namaz kılmak için– yataklarından uzaklaşır, korku ve ümitle Rablerine dua ederler, kendilerine verdiğimiz rızıklardan hayra harcarlar. Onların yaptıkları amellere mükâfat olarak kendileri için göz aydınlığı olacak nimetlerden neler gizlenmiş olduğunu şimdi kimse bilmez.” mealindeki[10] âyetleri okudu. Ondan sonra:

–İşin (dinin) başını, direğini ve zirvesini sana
haber vereyim mi, dedi. Evet, ey Allah’ın Resûlü, dedim.

–İşin başı, İslâm/teslimiyet, direği namaz, zirvesi
ise cihaddır, buyurdu. Ondan sonra da:

–Bu dediklerimden hepsinin yerini tutan şeyin ne olduğunu söyleyeyim mi, diye sordu. Evet, ey Allah’ın Resûlü, dedim. Mübarek dilini (eliyle) tutup:

–İşte şunu tut, dedi.

–Ey Allah’ın Resûlü, biz söylediğimiz sözler sebebiyle de
sorgulanacak mıyız, dedim. Resûl-i Ekrem:

–Hay anası tarafından yitirilesi! Herkesi cehenneme yüz üstü düşüren şey, dillerinin kazandıkları değil mi, buyurdu.

(T2616 Tirmizî, Îmân, 8)

1528. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

–Gıybet nedir bilir misiniz, diye sordu. Ashâb:

–Allah ve Resûlü daha iyi bilir, dediler:

–Kardeşini, hoşlanmadığı şeylerle nitelemendir, diye tarif etti.

–Peki ya kardeşimde dediğim özellik varsa ne dersin, denilmesi üzerine:

–Eğer dediğin özellik kardeşinde varsa, onun gıybetini etmiş olursun. Şayet yoksa, işte o zaman ona iftira atmış olursun, buyurdu.

(M6593 Müslim, Birr, 70)

1529. Ebû Bekre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah Veda Haccı’nda, Mina’da bayram günü verdiği hutbede:

Kanlarınız, mallarınız ve onurlarınız, tıpkı bu (Zilhicce) ayınızda, bu (Harem) beldenizde, bu (Arafat) gününüzün saygınlığı gibi birbirinize haramdır (saygındır, dokunulmazdır); tebliğ ettim mi, buyurdu.

(B67 Buhârî, İlim, 9, B105 Buhârî, İlim 37; M4383-M4384 Müslim, Kasâme, 29, 30)

1530. Hz. Âişe (ra) anlatıyor:

Bir gün Hz. Peygamber’e :

–“Ey Allah’ın Resûlü, şöyle şöyle olan Safiyye sana yeter!” demiştim. Ravilerden bazılarının dediğine göre o, bununla, onun kısa boylu oluşunu kastetmişti. Bunun üzerine Resûlullah:

–”(Ey Âişe), öyle bir söz söyledin ki, eğer o söz denizin suyu ile karışsaydı onu dahi bozardı.” buyurdu.

Hz. Âişe diyor ki: Ben yine bir gün Hz. Peygamber’in yanında
bir kimsenin hâl ve hareketini taklit etmiştim. Resûl-i Ekrem:

–Karşılığında bana şunu şunu verseler dahi, bir insanın taklidini
yapmayı istemem, buyurdu.

(D4875 Ebû Dâvûd, Edeb, 35; T2502 Tirmizî, Sıfatü’l-kıyâme, 51)

1531. Enes’ten (ra) nakledildiğine göre, Resûlullah şöyle buyurmuştur:

–Ben Mirac’a çıkarıldığımda bir topluluğun yanından geçtim. Bunlar bakırdan tırnaklarıyla yüzlerini ve göğüslerini tırmalıyorlardı. Bunun üzerine:

–Yâ Cebrail, bunlar kimdir, dedim.

–Bunlar, insanların etini yiyen (gıybet eden)ler, onların şeref
ve onurlarına ilişenlerdir, cevabını verdi.

(D4878 Ebû Dâvûd, Edeb, 35)

1532. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Her Müslümanın diğer Müslümana kanı, şeref ve
namusu ile malı haramdır (saygın ve dokunulmazdır).

(M6541 Müslim, Birr, 32)

Söz söylemek isteyen kimseye düşen, hayırlı ve yararlı söz söylemektir. Maslahata uygun olup olmadığını kestiremeyene de susmak düşer.

Bu tür konuşmalarda Hz. Peygamber’in, muhatabının özel durumunu dikkate alarak cevaplar verdiği hatırlanmalıdır.

Secde, 32/16, 17.

Gıybet Edenleri Dinlememek

Boş sözü işittikleri vakit ondan yüz çevirirler...

(Kasas, 28/55)

Onlar ki, faydasız işlerden ve boş sözlerden yüz çevirirler.

(Mü’minûn, 23/3)

...Çünkü kulak, göz ve kalp, bunların hepsi ondan sorumludur.

(İsrâ, 17/36)

Ayetlerimiz hakkında dedikoduya dalanları gördüğün vakit başka bir söze dalıncaya kadar onlardan yüz çevir, uzaklaş. Şayet şeytan sana unutturursa hatırladıktan sonra (kalk), o zalimler grubu ile beraber oturma.

(En’âm, 6/68)

1533. Ebu’d-Derdâ’dan (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Kardeşinin şeref ve onurunu savunan kimseyi,
Allah kıyamet günü cehennemden uzaklaştırır.

(T1931 Tirmizî, Birr, 20)

1534. İtbân b. Mâlik’ten (ra) rivayet edilen
[ve “Recâ’ (Allah’tan Ümitvâr Olmak)” bahsinde geçen
meşhur ve uzun bir] hadiste
o şöyle demiştir:

Resûlullah namaza kalkmıştı, birden:

–Mâlik b. Duhşüm nerede, diye sordu. Oradakilerden biri:

–O, Allah’ı ve Resûlünü sevmeyen bir münafıktır, dedi. Resûl-i Ekrem ona:

–Öyle deme, görmüyor musun o, Allah’ın rızasını isteyerek “lâ ilâhe illallâh” diyor. Allah’ın rızasını isteyerek “lâ ilâhe illallâh” diyen kimseyi Allah cehenneme haram kılmıştır, buyurdu.

(B425 Buhârî, Salât, 46, B5401 Buhârî, Et’ime, 15; M1496-M1497 Müslim, Mesâcid, 263, 264)

1535. Ka’b b. Mâlik’ten (ra) rivayet edildiğine göre, tövbe bahsinde geçen ve onun tövbe edişini anlatan uzun bir hadiste o şöyle demiştir:

Resûlullah Tebük’te cemaat içinde otururken:

–Ka’b b. Mâlik ne yaptı, demişti. Bunun üzerine Benî Selime’den bir adam:

–Yâ Resûlullah! Giysilerine ve boyuna posuna bakıp gururlanması, onu (cihada çıkmaktan) alıkoydu, deyince Muâz b. Cebel (ra) ona:

–Ne kötü bir söz söyledin, dedi. (Sonra Hz. Peygamber’e dönerek), vallahi ey Allah’ın Resûlü, Ka’b hakkında iyilikten başka bir şey bilmiyoruz, diye onu aklaması üzerine, Resûl-i Ekrem (hoş görerek) sustu.

(B4418 Buhârî, Megâzî, 80; M7016 Müslim, Tevbe, 53)

Sakıncası Olmayan Gıybet

1536. Hz. Âişe’nin (ra) rivayetine göre bir adam Peygamber’in huzuruna girmek için izin istemişti. Resûl-i Ekrem de:

–Ona izin verin, kabilesinin ne kötü adamıdır o, buyurdu.[11]

(B6054 Buhârî, Edeb, 48; M6596 Müslim, Birr, 73)

1537. Yine Âişe’den (ra) şöyle rivayet edilmiştir:

Resûlullah , “Filan ve filan kimselerin dinimize ait bir şey bildiklerini sanmıyorum.” buyurdu.

(B6067-B6068 Buhârî, Edeb, 59)

1538. Fâtıma bint Kays’tan (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Bir gün Nebi’ye geldim. Ebu’l-Cehm ve Muâviye bana dünür geliyorlar (hangisini tercih edeyim), dedim. Resûlullah :

Muâviye, malı olmayan çok fakir biridir. Ebu’l-Cehm ise sopasını omzundan indirmeyen (kadınları çok döven/diyar diyar gezen) biridir! (Sen en iyisi Üsâme b. Zeyd ile evlen!), buyurdu.

(M3697 Müslim, Talâk, 36)

1539. Zeyd b. Erkâm (ra) anlatıyor:

Resûlulah ile bir sefere (Benî Mustalik Savaşı’na) çıkmıştık.
Yiyecek sıkıntısı baş gösterdi. Abdullah b. Übey (etrafındaki münafıklara):

“Resûlullah’ın yanındakilere yardım etmeyin de onun etrafından dağılsınlar. Eğer Medine’ye dönersek (göreceksiniz, bizim gibi) güçlü olanlar, güçsüz olan (o Müslümanlar)ı oradan çıkaracaktır”, dedi.

Ben Peygamber’e gelip bunu haber verdim. Bunun üzerine Resûl-i Ekrem Abdullah b. Ubeyy’i çağırttı. Onun, böyle bir şey söylemediğine dair yeminler etmesi üzerine oradakiler; “Zeyd, Resûlullah’a yalan söyledi.” dediler. Bu sözlerden dolayı son derecede üzülmüştüm ki, Allah Teâlâ Peygamberine beni tasdik eden Münafikûn sûresini indirdi. Sonra Resûl-i Ekrem, günahları için istiğfar dilemek üzere onları çağırdıysa da onlar buna yanaşmadılar.

(B4900-B4904 Buhari, Tefsîr, (Münâfikûn)1-4; M7024 Müslim, Sıfatu’l-münâfikîn, 1)

1540. Âişe’nin (ra) şöyle dediği nakledilmiştir:

Ebû Süfyân’ın karısı Hind, Hz. Peygamber’e :

–Ey Allah’ın Resûlü, Ebû Süfyân pinti bir adamdır. Haberi olmadan aldığımın dışında bana ve çocuğuma yeterli derecede bir şey vermiyor (Bunun bir sakıncası var mı?), diye sordu. Resûlullah:

–Sana ve evladına yetecek kadarını örfe göre al, buyurdu.

(B5364 Buhârî, Nafakât, 4; M4479-M4480 Müslim, Akdiye, 8, 9)

Gelen şahıs, Fezare Kabilesi’nin liderlerinden Uyeyne b. Hısn’dır. Hz. Peygamber böyle diyerek yanındakileri o şahsa karşı uyarmak istemiştir.

Laf Taşımamak
(Nemîme)

…Aşağılık, daima kusur arayıp kınayan, durmadan söz taşıyan… (kimseye mal ve oğulları vardır diye, sakın boyun eğme!)

(Kalem, 68/11)

İnsan hiçbir söz söylemez ki onun yanında (yaptıklarını) gözetleyen (ve kaydeden) hazır bir (melek) bulunmasın.

(Kâf, 50/18)

1541. Huzeyfe’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Ara bozmak için laf getirip götüren kimse, cennete giremez.

(M290-M292 Müslim, İmân, 168-170; B6056 Buhârî, Edeb, 49, 50)

1542. İbn Abbâs (ra) anlatıyor:

Resûlullah , yanından geçtiği iki kabir hakkında:

“Bu ikisi(ndekiler) azap görüyorlar. Onların azap görmelerinin sebebi büyük (bir günah) değil (sanılsa da), aksine o, büyüktür: Biri koğuculuk ederdi. Diğeri ise idrar temizliğini iyi yapmazdı.” buyurdu.

(B216 Buhârî, Vudû’, 55, B1378 Buhârî, Cenâiz, 88; M677 Müslim, Tahâret, 111)

1543. İbn Mes’ûd’dan (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurdu:

–Size “el-adhu” kelimesinin ne demek olduğunu söyleyeyim mi?
O, insanların arasını bozmak için laf taşımaktır.[12]

(M6636 Müslim, Birr, 102)

Taberânî’nin rivayetinde, Hz. Peygamber önce yalana ve doğru söze değinmiş, ardından “adh’tan da sakının!” buyurduktan sonra yukarıdaki açıklamayı yapmıştır. (Taberânî, el-Mu’cemu’l-Kebîr, IX. 96, hadis no: 8518)

İnsanları Gammazlamamak

…Günah ve düşmanlık için yardımlaşmayın...

(Mâide, 5/2)

1544. İbn Mes’ûd’dan (ra) nakledildiğine göre,
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Ashâbımdan hiçbiri diğeri hakkında (hoşlanmayacağım) bir şeyi
bana ulaştırmasın. Çünkü ben yanınıza size karşı kalbimde
en küçük bir olumsuzluk olmaksızın çıkmak isterim.

(D4860 Ebû Dâvûd, Edeb, 28; T3896 Tirmizî, Menâkıb, 63)

İkiyüzlülük

Bunlar, insanlardan gizlenmeye çalışırlar da Allah’tan gizlenmezler. Hâlbuki Allah, geceleyin, razı olmayacağı sözleri kurarlarken onlarla beraberdir. Allah, onların yaptıklarını (ilmiyle) kuşatmıştır.

(Nisâ, 4/108)

1545. Ebû Hüreyre’den Resûlullah’ın şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir:

İnsanların (altın, gümüş vb.) madenleri gibi olduklarını görürsünüz. Câhiliye devrinde hayırlı olanlar, anlayışlı olduklarında İslâm devrinde de hayırlıdırlar. Yönetim hususunda da insanların en hayırlıları, yöneticiliği hoş görmeyenlerdir. İnsanların en kötü olanları ise, birine bir yüzle, diğerine de başka bir yüzle gelen iki yüzlü kimselerdir.

(B3493-B3494 Buhârî, Menâkıb, 1; M6454-M6455 Müslim, Fedâilü’s-sahâbe, 199)

1546. (Abdullah b. Ömer’in torunu) Muhammed b. Zeyd anlatıyor:

Bir gün bazı kimseler, dedesi Abdullah’a; “Biz yöneticilerimizin yanına girdiğimizde, onlara dışarıda söylediklerimizin tersini söylüyoruz?” dediler. Abdullah b. Ömer (ra), “Biz bunu Resûlullah zamanında iki yüzlülük sayardık.” dedi.

(B7178 Buhârî, Ahkâm, 27)

Yalan

Hakkında kesin bilgi sahibi olmadığın şeyin peşine düşme...

(İsrâ, 17/36)

İnsan hiçbir söz söylemez ki onun yanında (yaptıklarını) gözetleyen (ve kaydeden) hazır bir (melek) bulunmasın.

(Kâf, 50/18)

1547. İbn Mes’ûd’dan rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Doğru sözlülük iyiliğe, iyilik de cennete götürür. Kişi doğru söyleye söyleye Allah katında “sıddîk” (dürüst) olarak tescillenir. Yalan ise kötülüğe, kötülük de cehenneme götürür. İnsan yalancılık yapa yapa nihayet Allah katında “yalancı” olarak tescillenir.

(B6094 Buhârî, Edeb, 69; M6637 Müslim, Birr, 103)

1548. Abdullah b. Amr b. Âs’tan (ra) nakledildiğine göre,
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Şu dört huy kimde bulunursa o, tam bir münafık olur.
Kimde bunlardan biri bulunursa onu bırakıncaya kadar kendisinde münafıklıktan bir özellik kalmış olur:

(Kendisine bir şey) emanet edildiğinde ihanet eder.

Konuştuğunda yalan söyler.

Söz verdiğinde sözünü tutmaz.

Husumet güttüğünde haddi aşar.

(B34 Buhârî, Îmân, 24, B2459 Buhârî Mezâlim, 17; M210 Müslim, Îmân, 106)

1549. İbn Abbâs’tan (ra) nakledildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Görmediği bir rüyayı görmüş gibi anlatan kimseden (ahirette) iki arpa tanesini düğümlemesi istenir. (Oysa o) bunu hiçbir zaman yapamayacak (ve bu ona bir azap olacaktır).

Birilerinin duyulmasını istemedikleri konuşmalarına kulak kabartan kimsenin de kıyamet günü kulaklarına eritilmiş kurşun dökülür.

(Tapılmak için) canlı resmi yapan kimseye (kıyamette) azap edilecek ve (yaptığı resme) can vermesi istenecektir. Hâlbuki (bu kimse) ona can veremeyecek ve bu da kendisine bir azap olacaktır. [13]

(B7042 Buhârî, Ta’bîr, 45)

1550. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

En büyük iftira, kişinin görmediği bir rüyayı anlatarak
kendi gözlerine iftira etmesidir.

(B7043 Buhârî, Ta’bîr, 45)

1551. Semure b. Cündüb’ün (ra) şöyle dediği rivayet edilmiştir.
Resûlullah âdeti olduğu üzere çok defa ashâbına:

–İçinizden rüya gören var mı, diye sorar ve gören varsa,
onun rüyasını Allah’ın dilediği şekilde tabir ederdi.

Resûl-i Ekrem bir sabah bize şöyle buyurdu:

–Dün gece rüyamda yanıma iki kişi geldi ve bana:

–Haydi yürü, dediler, ben de onlarla yürüdüm.

Derken arkasına yaslanmış bir adamın yanına geldik. Onun başında iri bir taş taşıyan biri duruyor ve o taşı, arkasına yaslanan adamın kafasına indirip başını yarıyordu. Taş da yuvarlanıp gidiyordu. O geri dönünceye kadar da adamın parçalanan başı iyileşiyor, eski hâline geliyordu. Adam (bu şekilde) ilk yaptığı
hareketi tekrarlayıp duruyordu. Ben yanımdakilere:

–Sübhânallâh, bu nedir, diye sordum.

–Sen devam et, devam et, dediler, devam ettik. Derken sırt üstü
yatan bir adamın yanına geldik. Baş ucundaki bir adam demirden
çatal bir kanca ile ayakta duruyor ve yatan adamın yüzünün bir
tarafına gelip kancasıyla ağzının, burnunun ve gözünün bir kısmını
ta kafasına kadar yarıyor, sonra yüzünün öbür tarafına dönüp orasını
da bu şekilde parçalıyordu. Bu arada, bir tarafını parçalayıncaya kadar
daha önce parçalanan taraf iyileşip eski hâlini alıyor, sonra dönüp
ilk yaptığı hareketi tekrarlayıp duruyordu. Ben:

–Sübhânallâh, bunlar nedir, dedim. Yanımdakiler:

–Devam et, devam et, dediler, devam ettik. Fırına benzer bir yere vardık. Sözler, gürültüler birbirine karışıyordu. İçeride bir sürü çıplak erkekle kadın bulunduğunu öğrendik. Altlarından alevler geldikçe yürekleri parçalayan feryatlar, çığlıklar koparıyorlardı.

–Bunlara ne oluyor, diye sordum.

–Sen devam et, devam et, dediler, devam ettik. Nihayet bir nehre
vardık ki suları kan rengi gibiydi. Nehrin içinde bir adam yüzüyor,
kıyısında da yanına birçok taş toplamış bir kimse duruyordu. Nehirde yüzen adam, bir hayli dönüp dolaştıktan sonra, adama yaklaşıyor ve ağzını açıyordu. Kıyıda duran adam ağzının içine bir taş atıyor, o da geri dönerek yüzmeye devam ediyor, sonra yine nehrin kenarına dönüyor, oradan
atılan taşı yutarak gidiyordu. Ben yol arkadaşlarıma:

–Bu nedir, diye sordum.

–Sen devam et, devam et, dediler, devam ettik. Görüntüsü gayet çirkin bir adamla karşılaştık, durmadan ateş yakıyor ve etrafında dönüp dolaşıyordu.

–Bu nedir, diye sordum.

–Sen devam et, devam et, dediler, devam ettik. İçinde her çeşit bahar çiçekleri bulunan geniş bir bahçeye vardık. Bahçenin ortasında uzun boylu bir adam vardı. Göğe uzanan başını neredeyse göremeyecektim. Etrafında küme küme çocuklar bulunuyordu. Hayatımda bu kadar çok çocuk görmemiştim.

–Bu uzun boylu adam ve etrafındaki çocuklar kim, dedim.

–Devam et, devam et, dediler. Gitgide büyük bir ormana vardık ki bu kadar güzel ve geniş bir orman görmemiştim. Adamlar, buraya girmemi söylediler. Birlikte buraya girdik ve ilerledik. Altın ve gümüş tuğlalardan kurulmuş bir şehre vardık. Şehrin kapısını bularak kapının açılmasını istedik. Kapı açıldı, biz de içeriye girdik. Bizi karşılayan adamların vücutlarının yarısı, gördüklerimin en güzeline, yarısı da gördüklerimin en çirkinine benziyordu. Yanımdaki iki adam bunlara:

“Gidin ve şuradaki nehre girin!” dediler. Baktım ki suları enine akan bir nehir var ve suyu süt gibi beyaz. Hepsi bu nehre girip çıktılar, sonra bize dönüp geldiler. Yüzlerinin yarısını kaplayan çirkinlik tamamıyla yok olmuş ve hepsi de son derece güzelleşmişlerdi.

Resûl-i Ekrem, sözlerine şöyle devam ediyor:

–Yanımdaki iki adam bana:

–Burası Adn cennetidir ve senin konağın da buradadır, dediler. Gözlerimi kaldırarak baktım, beyaz buluta benzeyen bir köşk gördüm. Onu göstererek:

–İşte burası senin konağın, dediler. Ben bunlara:

–Allah sizden razı olsun; öyle ise beni bırakın da buraya gireyim, dedim.

–Şimdi değil, fakat buraya ileride gireceksin, dediler. Bunun üzerine ben:

–Bu gece birçok acayip şey gördüm, bunlar ne idi, diye sordum. Onlar da:

–Anlatalım, dediler:

Taşla kafası ezilen adam, Kur’an’ı öğrendiği hâlde onu terk eden
ve uykuyu farz namaza tercih eden kimsedir.

Şakakları, gözleri ve burnu demirle yarılan adam, sabah evinden çıkıp her tarafa ulaşacak yalanlar uyduran kimsedir.

Fırın içindeki çıplak kadınlarla erkekler, zina eden kimselerdir.

Nehirde yüzen ve taş yutan adam, faiz yiyen (tefecilik eden) adamdır.

Ateş tutuşturan ve onun çevresinde dönen çirkin görünüşlü adam, cehennemin bekçisi Mâlik’tir.

Bahçedeki uzun boylu adam ise İbrahim’dir (as).
Etrafındaki çocuklar da fıtrat üzere ölen yavrulardır.

Berkânî’nin bir rivayetinde “Fıtrat üzere doğan yavrulardır.” denilmiştir.

Müslümanlardan bazıları:

–Ey Allah’ın Resûlü, müşriklerin çocukları da bunlara
dahil midir, diye sordular. Resûlullah :

–Müşriklerin çocukları da onlara katılacaktır, cevabını verdi.

Vücutlarının yarısı güzel ve diğer yarısı çirkin olan kimseler de, güzel ve hayırlı işlere fena işler karıştırdıkları hâlde (yaptıkları hayırlı işler hürmetine), kötülükleri Allah tarafından bağışlananlardır, dediler.

(B7047 Buhâri, Ta’bîr, 48)

Buhârî’nin diğer rivayetine göre Resûlullah :

–Dün gece bir rüya gördüm. İki kişi gelip, beni kutsal bir yere çıkardılar, dedi. Sonra Resûl-i Ekrem oraya nasıl çıktığını şöyle anlattı:

–Biz birlikte fırın gibi altı geniş, üstü dar bir deliğin yanına vardık. Deliğin altında ateş yanıyordu. Ateş alevlenip yükseldikçe içindeki insanlar da yükseliyor, hatta delikten çıkacak hâle geliyorlar, alev sakinleştikçe de aşağı iniyorlardı. Burada çıplak erkekler, çıplak kadınlar vardı.

Nihayet biz, kan akan bir nehrin yanına geldik. Ravi (evvelki rivayetinde “kan gibi kırmızı bir nehir” diye şüphe ettiği hâlde) burada şüphe etmedi. Nehrin ortasında bir adam duruyordu. Nehrin kenarında da bir adam duruyordu. (Bu adamın) önünde birtakım taşlar vardı. Nehirdeki adam yüzerek sahile doğru çıkmak isteyince, sahildeki adam, onun ağzına bir taş atıyor, onu nehirdeki eski yerine çeviriyordu. O adam nehirden çıkmak için sahile doğru her gelişinde, ağzına atılan taşla bulunduğu yere dönüyordu.

Sonra beni bir ağaca çıkardılar. Beni ondan daha güzelini görmediğim bir eve koydular. Burada birtakım yaşlı ve genç erkekler vardı.

–Ağzının parçalandığını gördüğün adam, bir yalancı idi, daima yalan söylerdi. Bunun söylediği yalan her tarafa yayılıyordu. İşte bu yalancı, kıyamet gününe kadar bu şekilde azap olunacaktır.

Yine aynı rivayette:

–Başının ezildiğini gördüğün adama Allah, Kur’an öğrenmeyi nasip etmiş, ancak o, geceleri uyku ile geçirmiş, gündüzleri de Kur’an ile amel etmemişti. Buna da kıyamet gününe kadar böylece azap edilecektir.

–Girdiğin birinci ev, bütün müminlerin köşküdür. İkinci gördüğün (muhteşem) saray, şehitlerin sarayıdır. Ben Cebrail’im, bu da Mikail’dir. Yâ Muhammed, başını yukarı kaldır, dedi.

Başımı kaldırınca yukarıda beyaz bulutu andıran bir
saray gördüm. Cebrail ve Mikail:

–İşte burası senin makamındır, dediler. Bunun üzerine:

–Beni bırakın, şu makama gireyim, dedim.

–Hayır, daha sen ömrünü tamamlamadın. Onu tamamladığın zaman konağına girersin, dediler.

(B1386 Buhârî, Cenâiz, 93)

Taberî, buradaki resim yasağının, tapınmak kastıyla yapılan canlı resimlere, heykel ve putlara yorumlandığını söyler. Bu konudaki açıklama için 653. hadisin dipnotuna bakınız.

Yalan Söylenebilecek Yerler

1552. Ümmü Gülsüm’ün (ra) işittiğine göre,
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Aralarını düzeltmek için insanlara hayırlı sözler söyleyen yalancı sayılmaz.

(B2692 Buhârî, Sulh, 2)

Müslim’in diğer rivayetinde şöyle bir ilave nakledilmiştir: Ümmü Gülsüm, şöyle demiştir:

Hz. Peygamber’in şu üç şeyden başka halkın yalan söylemesine ruhsat verdiğini duymadım:

Savaş esnasında, insanların arasını düzeltmede, kadının kocasına, kocanın da karısına karşı (aile dirliği için) söylediği sözlerde.

(M6633 Müslim, Birr, 101)

Bilinçli ve
Doğru Konuşma

Hakkında kesin bilgi sahibi olmadığın şeyin peşine düşme...

(İsrâ, 17/36)

İnsan hiçbir söz söylemez ki onun yanında (yaptıklarını) gözetleyen (ve kaydeden) hazır bir (melek) bulunmasın.

(Kâf, 50/18)

1553. Ebû Hüreyre’den (ra) nakledildiğine göre,
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Her işittiğini söylemesi, kişiye yalan olarak yeter.

(M7 Müslim, Mukaddime, 5)

1554. Semure’den (ra) gelen rivayete göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Yalan olduğunu bildiği bir sözü benden nakleden de, yalancılardan biridir.

(Müslim, Mukaddime, 1)

1555. (Hz. Ebû Bekir’in kızı) Esmâ (ra) anlatıyor: Bir kadın:

–Ey Allah’ın Resûlü, benim bir kumam var. Kocamın bana vermediği bir şeyi verdi diyerek ona karşı övünsem bunda bir günah var mı, diye sordu.
Hz. Peygamber :

–Kendisine verilmeyen bir şey ile övünen kişi, (olduğundan saygın
görünmek için) kendisine ait olmayan gösterişli elbiseler giyinip
başkalarını kandıran kimse gibidir.[14]

(B5219 Buhârî, Nikâh, 107; M5584 Müslim, Libâs, 127)

Câhiliye devrinde bazı kimseler saygın ve itibarlı görünmek için, bilhassa şahitlik yaparken başkasının gösterişli elbisesini giyer halkın arasına öyle çıkarlarmış. Bu şekilde giyinenlere lâbis-i zûr (yalan elbisesi giyinen) denilmiştir.

Yalancı Şahitlik

...Yalan sözden kaçının...

(Hac, 22/30)

Hakkında kesin bilgi sahibi olmadığın şeyin peşine düşme...

(İsrâ, 17/36)

İnsan hiçbir söz söylemez ki, onun yanında (yaptıklarını) gözetleyen (ve kaydeden) hazır bir (melek) bulunmasın.

(Kâf, 50/18)

Şüphesiz Rabbin, gözetlemededir.

(Fecr, 89/14)

Onlar, yalana şahitlik etmeyenlerdir...

(Furkân, 25/72)

1556. Ebû Bekre’nin (ra) şöyle dediği nakledilmiştir: Resûlullah :

–En büyük günahları(n ne olduğunu) size söyleyeyim mi, dedi.

–Evet, ey Allah’ın Resûlü, dedik.

–Allah’a şirk koşmak, anne-babaya isyankâr olmaktır, dedi.
Yaslanmış vaziyetteyken doğrulup oturdu ve:

–Bir de yalan söz ve yalancı şahitlik, buyurdu. Bu cümleyi
o kadar tekrar etti ki biz, “Keşke sussa!” dedik.

(B6273 Buhârî, İsti’zân, 35; M259 Müslim, Îmân, 143)

İnsanlara ve Hayvanlara
Lânet Etmemek

1557. Rıdvan Biatı’nda bulunan sahâbîlerden Ebû Zeyd Sâbit b. Dahhâk el-Ensârî’den (ra) Resûlullah’ın şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir:

İslâm’dan başka bir din adına, bilerek yalan yere yemin eden kimse, dediği gibi (adına yemin ettiği dinden)dir. Herhangi bir şey ile kendini öldüren kimseye, kıyamet günü onunla azap edilir. Bir kişi, sahip olmadığı şeyleri adayamaz. Bir mümine lânet etmek, (âdeta) onu öldürmek gibidir.

(B6047 Buhârî, Edeb, 44, B6652 Buhârî Eymân, 7; M302-M303 Müslim, Îmân, 176)

1558. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

“Sıddîk (Allah ve Resûlü’nü tasdik eden) birine, lânetçi olmak yakışmaz.”

(M6608 Müslim, Birr, 84)

1559. Ebu’d-Derdâ’dan (ra) nakledildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Lânet edenler, kıyamet gününde ne şefaatçi ve ne de şahit olabilirler.

(M6610-M6612 Müslim, Birr, 85, 86)

1560. Semure b. Cündüb’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Birbirinize, Allah’ın lâneti, gazabı ve cehennem azabı ile lânet etmeyin.

(D4906 Ebû Dâvûd, Edeb, 45; T1976 Tirmizî, Birr, 48)

1561. İbn Mes’ûd’dan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

“Mümin, (ona buna) dil uzatan (kınayan), lânetleyen ve çirkin sözler söyleyen kimse değildir.”

(T1977 Tirmizî, Birr, 48)

1562. Ebu’d-Derdâ’dan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Kişi, herhangi bir şeye lânet edince, o lânet göğe yükselir. Fakat göklerin kapısı bu kötü söze karşı kapanır, yere iner, onun da kapıları kapanır. Sonra sağa sola gider, girecek yer bulamayınca lânetlenene döner. Eğer o kimse lânete lâyık değilse bu defa lânet edene döner.

(D4905 Ebû Dâvûd, Edeb, 45)

1563. İmrân b. Husayn’ın (ra) şöyle dediği nakledilmiştir:

Resûlullah’ın bir yolculuğu esnasında ensardan bir kadın, bindiği devenin yürümeyişine kızarak ona lânet etti. Peygamber bunu duyunca, “Devenin üzerindekileri alın ve deveyi bırakın; çünkü o artık lânetlenmiştir.” buyurdu.

İmrân diyor ki: Ben sanki o deveyi şu anda görür gibiyim. İnsanlar arasında yürürdü de ona hiç kimse ilişmezdi.

(M6604 Müslim, Birr, 80)

1564. Ebû Berze Nadle b. Ubeyd el-Eslemî’den (ra)
rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Bir defasında genç bir kız, yük taşıyan bir deve üstünde giderken, Peygamber’i gördü. (Bu esnada) dağ geçidinde izdiham oldu. Kız:

–Hay Allah’ın lânetine uğrayasıca, yürü, dedi. Bunun üzerine Peygamber :

–Üzerinde lânet okunan deve, bize eşlik etmesin, buyurdu.

(M6606 Müslim, Birr, 82)

Günahkârlığı
Telin Etmek

...Biliniz ki, Allah’ın lâneti zalimler üzerinedir.

(Hûd, 11/18)

...O zaman aralarında bir duyurucu, “Allah’ın lâneti zalimlere!” diye seslenir.

(A’râf, 7/44)

1565. (Buhârî ve Müslim’in) Sahîh (adlı eserlerin)de yer aldığına göre
Resûlullah :

Allah Teâlâ, peruk veya ekleme saç takanlara ve taktıranlara lânet etsin (onları rahmetinden uzak kılsın)[15], buyurdu. Yine Allah Resûlü :

Allah, faiz yiyenlere, canlı resmi/heykeli yapanlara ve bir yerin sınırını bozanlara, yumurta/miğfer çalan hırsıza,[16] anasına babasına lânet edenlere, Allah’tan başkası adına kurban kesenlere lânet etsin, buyurmuştur. Ve yine:

Dinde olmayan bir şeyi, din adına ortaya atanlar veya bu gibilerini himaye edenler, Allah’ın, meleklerin ve bütün insanların lânetine uğrasın, demiştir. Yine:

Allah’ım, Arap kabilelerinden Allah’a ve Resûlüne isyan etmiş olan Ri’l, Zekvân ve Usayye’ye lânet et,[17] demiştir. Bir defa da:

Peygamberlerin kabirlerini mescit edinen Yahudilere, kadınlara benzemeye çalışan erkeklerle, erkeklere benzemeye özenen kadınlara lânet olsun, demiştir.

(B5885 Buhârî, Libâs, 61; B5934 Buhârî, Libâs, 83; B3454 Buhârî Enbiyâ, 50; B3172 Buhârî, Cizye, 10; M1540
Müslim, Mesâcid 294; M5565 Müslim, Libâs, 115; M4408 Müslim, Hudûd, 7; M5125 Müslim Edâhî, 44)

Hadisin, cinsel tahrik amacı güden ve ahlâksız ilişkiler sürdüren kadınlar için söylendiği unutulmamalıdır.

Hadis, hırsızlığın yumurta gibi küçük bir şeyi çalarak başladığı ve giderek meslek hâline dönüştüğü şeklinde anlaşılmalıdır. Her ne kadar bu, cezayı gerektirecek bir miktar değilse de, giderek büyük meblağların çalınmasına başlangıç olabilir. Onun için hadiste çok küçük dahi olsa bu tür yanlış davranışlara göz yumulmaması gerektiğine işaret edilmektedir.

Hicretin 4. yılında Âmir b. Sa’saa kabilesi reisi Medine’ye gelerek, halkının Müslüman olduğunu ve halkının yeni dinlerini öğrenmeleri için öğretici gönderilmesini talep etti. Hz. Peygamber de, ashâbından bu maksatla yetmiş kişiyi görevlendirdi. Grup Bi’r-i Maûne denilen yere ulaştığında pusuya düşürüldü ve bir-iki kişi hariç hepsi şehit edildi. Bu faciaya çok üzülen Allah Resûlü, bir ay boyunca sabah namazlarında adı geçen bu kabileleri Allah’a şikayet ederek ve telin ederek kunut okudu. (Bk. DİA, “Bi’rimaûne” c. VI s. 195-196)

Müslümana Hakaret
Etmenin Günahı

Mümin erkekleri ve mümin kadınları işlemedikleri şeyler yüzünden incitenler, bir iftira ve apaçık bir günah yüklenmişlerdir.

(Ahzâb, 33/58)

1566. İbn Mes’ûd’dan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Müslümana sövmek fasıklık, (Müslüman olduğu için) onunla
savaşmak ise küfürdür.[18]

(B48 Buhârî, Îmân, 36; M221 Müslim, Îmân, 116)

1567. Ebû Zer’in (ra) işittiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

“Kimse kimseyi fasıklık veya kâfirlik ile suçlamasın. Zira şayet suçlanan böyle değilse bu sözler kendisine döner.”

(B6045 Buhârî, Edeb, 44)

1568. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Birbirlerine söven iki kişi arasındaki günah, mazlum olan kişi
haddi aşmadıkça ilk sövene aittir.

(M6591 Müslim, Birr, 68)

1569. Yine Ebû Hüreyre anlatıyor:

Bir gün Hz. Peygamber’in huzuruna sarhoş birini getirdiler. Resûl-i Ekrem oradakilere, “Onu cezalandırın!” dedi. Ebû Hüreyre diyor ki: “Bunun üzerine bazımız eliyle, kimi terlikle, kimi de elbisesi ile adamı payladılar. Adam giderken bazılarının, “Allah seni rezil etsin!” demeleri üzerine Hz. Peygamber, “Öyle demeyin; (onu İslâm’dan çıkmaya sevk etmesi için) şeytana yardım etmeyin.” buyurdu.”[19]

(B6777 Buhârî, Hudûd, 4)

1570. Yine Ebû Hüreyre’den (ra)
Resûlullah’ın şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir:

Kölesine (uşağına) zina iftirası atan kimseye, kıyamet günü zina cezası uygulanır. Şayet dediği gibiyse, o başka!

(M4311 Müslim, Eymân, 37; B6858 Buhârî, Hudûd, 45)

Müslümanların birbirleriyle savaşmaları ise küfrân-ı nimet kabilindendir yani nankörlüktür.

Câhiliye devrinde Araplar aşırı içki tüketen bir topluluktu. İçmek ve sarhoş olmak sonra da rezillikler yapmak âdeta meziyetti. İslâm, şarap içmeyi tedricen yasakladı. Bu yasağın yerleşmesi ve toplumun bu illetten kurtulması için de zecrî birtakım önlemler geliştirdi. “Hadd-i şurb” denilen ve şarap içmeye ısrarla devam edenlere uygulanan bu cezanın asıl amacı caydırıcı olmaktır. Bu nedenle Hz. Peygamber adama hakaret edilmesine müsaade etmemiştir. Hatta Ebû Dâvûd’un rivayetinde, “Allah’ım, bu adamı bağışla, rahmetine eriştir, diye dua edin.” demiştir.

Ölülere Sövmemek

1571. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Ölülere sövmeyin! Çünkü onlar, önden göndermiş
olduklarının (amellerinin) karşılıklarına ulaşmışlardır.

(B1393 Buhârî, Cenâiz, 97)

İnsanlara Eziyet Etmemek

Mümin erkekleri ve mümin kadınları işlemedikleri şeyler yüzünden incitenler, bir iftira ve apaçık bir günah yüklenmişlerdir.

(Ahzâb, 33/58)

1572. Abdullah b. Amr b. Âs’tan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

(Gerçek) müslüman, dilinden ve elinden Müslümanların güvende
olduğu kimsedir. (Esas) muhacir (hicret eden) ise Allah’ın yasakladığı
şeyleri terk edendir.

(B10-B11 Buhârî, Îmân, 4, 5; M161 Müslim Îmân 64)

1573. Abdullah b. Amr’dan
Resûlullah’ın şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir:

Cehennemden uzak kalmayı ve cennete girmeyi isteyen, Allah’a ve ahiret gününe iman etmiş olduğu hâlde can versin; bir de kendisine nasıl davranılmasını arzu ediyorsa, insanlara öyle davransın.

(M4776 Müslim, İmâre, 46)

Kin Gütmemek,
İlişkiyi Kesmemek ve
İnsanlara Sırt Çevirmemek

Müminler, ancak kardeştirler...

(Hucurât, 49/10)

...Onlar müminlere karşı alçak gönüllü, kâfirlere karşı güçlü ve onurludurlar...

(Mâide, 5/54)

Muhammed, Allah’ın Resûlü’dür. Onunla beraber olanlar, inkârcılara karşı çetin, birbirlerine karşı da merhametlidirler...

(Fetih, 48/29)

1574. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Birbirinize kin tutmayın, birbirinizi kıskanmayın, birbirinize sırt çevirip alâkanızı kesmeyin. Ey Allah’ın kulları, kardeş olun. Müslümanın Müslüman kardeşine üç günden fazla dargın durması, helâl olmaz.

(B6065 Buhârî, Edeb, 57; M6526 Müslim, Birr, 23)

1575. Ebû Hüreyre’den (ra),
Resûlullah’ın şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir:

Cennet kapıları pazartesi ve perşembe günleri açılır. Kardeşi ile
arasında kin ve düşmanlık bulunan kimse hariç, Allah’a şirk koşmayan
herkes bağışlanır. (Meleklere):

“Birbiriyle barışıncaya kadar o ikisini bekletin! Birbiriyle barışıncaya
kadar o ikisini bekletin!” buyrulur.

(M6544, M6546 Müslim, Birr, 35, 36)

Müslim’in diğer bir rivayeti de:

“Ameller, her perşembe ve pazartesi günü arz olunur.” şeklindedir.

Kıskançlık

Yoksa, insanları; Allah’ın lütfundan kendilerine verdiği şey dolayısıyla kıskanıyorlar mı?...

(Nisâ, 4/54)

1576. Ebû Hüreyre’den rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle demiştir:

Hasetten (kıskançlıktan) sakının. Çünkü ateşin odunu veya otları yakıp bitirdiği gibi haset de hasenatı (iyilikleri) yer bitirir.

(D4903 Ebû Dâvûd, Edeb, 44)

Başkalarının Ayıplarını
Araştırmamak

...Birbirinizin kusurlarını ve mahremiyetlerini araştırmayın...

(Hucurât, 49/12)

Mümin erkekleri ve mümin kadınları işlemedikleri şeyler yüzünden incitenler, bir iftira ve apaçık bir günah yüklenmişlerdir.

(Ahzâb, 33/58)

1577. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Zan (ile konuşmak)dan sakının; çünkü zan, sözlerin en yalanıdır.

Birbirinizin kusurlarını araştırmayın.

Birbirinize karşı böbürlenmeyin.

Birbirinizi kıskanmayın.

Birbirinize kin tutmayın, birbirinize sırt çevirmeyin.

Ey Allah’ın kulları, Allah’ın emrettiği gibi kardeş olun.

Müslüman, Müslümanın kardeşidir. Ona haksızlık etmez, onu yalnız ve yardımsız bırakmaz, onu küçük görmez.

Resûlullah , eliyle göğsüne işaret ederek:

Takva (Allah korkusu) işte buradadır. Takva buradadır. Müslüman kardeşini hor görmesi, kişiye kötülük olarak yeter. Müslümanın, Müslümana kanı, onuru, malı haramdır (saygın ve dokunulmazdır). Allah sizin görünüşünüze ve mallarınıza bakmaz, ama kalplerinize ve amellerinize bakar, buyurdu.

(M6541-M6543 Müslim, Birr, 32-34; B6066 Buhârî, Edeb, 58)

Bir rivayette de şöyledir: “Birbirinizi kıskanmayın. Birbirinize kin tutmayın, birbirinizin kusurlarını araştırmayın. Birbirinizin pazarlığını kızıştırmayın.
Ey Allah’ın kulları, kardeş olun!”

Diğer bir rivayet ise şöyledir: “Birbirinizle ilişkiyi kesmeyin, birbirinize sırt çevirmeyin, birbirinize kin tutmayın, birbirinizi kıskanmayın. Ey Allah’ın kulları, kardeş olun!”

Başka bir rivayete göre, “Birbirinizi terk etmeyin, birinizin satışını bozup (yeni satış) yapmayın!” buyrulmuştur.

(M6537-M6539 Müslim, Birr, 29, 30; T1935 Tirmizî, Birr, 24)

1578. Muâviye’nin (ra) işittiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Müslümanların gizli hâllerini araştırmaya kalkışırsan, aralarına fesat sokmuş olursun veya aralarında neredeyse fesat çıkmasına sebep olursun.

(D4888 Ebû Dâvûd, Edeb, 37)

1579. İbn Mes’ûd (ra) anlatıyor:

Bir gün kendisine bir adam getirilmiş ve “Bu, sakalından şarap damlayan falan kimsedir!” denilmişti. Bunun üzerine İbn Mes’ûd, “Bize, ayıpları araştırmak yasaklandı. Fakat bir delil ortaya çıkarsa, onu dikkate alır, ona göre davranırız.” cevabını verdi.

(D4890 Ebû Dâvûd, Edeb, 37)

Sû-i Zanda Bulunmamak

Ey iman edenler! Zannın birçoğundan sakının.
Çünkü zannın bir kısmı günahtır...

(Hucurât, 49/12)

1580. Ebû Hüreyre’den rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur: “Zan (ile konuşmak)dan sakının;
çünkü zan, sözlerin en yalanıdır.”

(B5143 Buhârî, Nikâh, 46; M6536 Müslim, Birr, 28)

Müslümanı Küçümsememek

Ey iman edenler! Bir topluluk bir diğerini alaya almasın. Belki onlar kendilerinden daha iyidirler. Kadınlar da diğer kadınları alaya almasın. Belki onlar kendilerinden daha iyidirler. Birbirinizi karalamayın, birbirinizi (kötü) lakaplarla çağırmayın. İmandan sonra fasıklık ne kötü bir namdır! Kim de tövbe etmezse, işte onlar zâlimlerin ta kendileridir.

(Hucurât, 49/11)

İnsanları arkadan çekiştiren, kaş göz işaretiyle alay eden kişinlerin vay hâline!

(Hümeze, 104/1)

1581. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Müslüman kardeşini küçük görmesi, kişiye kötülük olarak yeter.

(M6541 Müslim, Birr, 32)

1582. İbn Mes’ûd’dan (ra) rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber :

–Kalbinde zerre kadar kibir bulunan kimse cennete giremez, buyurmuştu. Birisi:

–Ey Allah’ın Resûlü, kişi, elbise ve ayakkabısının güzel olmasını sever. (Bu da kibir sayılır mı?), dedi. Resûl-i Ekrem:

–Allah güzeldir, güzelliği sever. (Söz konusu) kibir ise, hakkı tanımamak ve insanları küçük görmektir, buyurdu.

(M265 Müslim, Îmân, 147)

1583. Cündeb b. Abdullah’tan rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Bir adam, “Vallahi Allah, filanı bağışlamaz.” dedi. Bunun üzerine
Aziz ve Celil olan Allah:

“Filanı bağışlamayacağıma dair benim üzerime yemin eden de kim oluyor? İşte ben o, adamı bağışladım ve (haddini aştığın için) senin amelini de boşa çıkardım!” buyurdu.

(M6681 Müslim, Birr, 137)

Müslümanın
Başına Gelen Felakete
Sevinmemek

Müminler, ancak kardeştirler...

(Hucurât, 49/10)

İnananlar arasında hayâsızlığın yayılmasını arzu eden kimseler var ya; onlar için dünya ve ahirette çok acıklı bir azap vardır...

(Nûr, 24/19)

1584. Vâsile b. Eska’dan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Kardeşinin başına gelene sevinme. Çünkü Allah, ona acır; seni de benzer bir musibet ile sınayıverir.

(T2506 Tirmizî, Kıyâmet, 54)

Bu konuda Ebû Hüreyre’nin “Ayıpları Araştırmak” konusunda geçen, “Her Müslümanın (canı, malı ve onuru) diğer Müslümana haramdır (saygın ve dokunulmazdır), buyurmuştur” mealindeki (1577.) hadis de vardır.

İnsanların Soylarına
Dil Uzatmamak

Mümin erkekleri ve mümin kadınları işlemedikleri şeyler yüzünden incitenler, bir iftira ve apaçık bir günah yüklenmişlerdir.

(Ahzâb, 33/58)

1585. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

İnsanlardaki şu iki huy, nimete nankörlükten kaynaklanmaktadır: Soya sopa dil uzatmak, ölüye feryat ederek ağlamak.

(M227 Müslim, Îmân, 121)

Hile ve Aldatma

Mümin erkekleri ve mümin kadınları işlemedikleri şeyler yüzünden incitenler, bir iftira ve apaçık bir günah yüklenmişlerdir.

(Ahzâb, 33/58)

1586. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Bize silah çeken, bizden değildir. Bizi aldatan da, bizden değildir.

(M283 Müslim, Îmân, 164)

Diğer bir rivayet de şöyledir:

Resûlullah pazarda tahıl satan birinin yanına uğradı. Tahıl öbeğine elini sokunca parmakları ıslandı.

–Ey satıcı, bu ne hâl, diye sordu. Adamın:

–Yağmurda ıslandı ey Allah’ın Resûlü, cevabına karşı o:

–Islak kısmını üzerine koysan da insanlar onu görse olmaz mı? Bizi aldatan, bizden değildir, buyurdu.

(M284 Müslim, Îmân, 164)

1587. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Müşteri kızıştırmayın (Alıcı ile satıcı arasına girip kendinizi alıcı gibi göstererek malın değerini arttırmaya çalışmayın.), buyurmuştur.

(B2140 Buhârî, Büyu’, 58; M3815 Müslim, Büyu’, 11)

1588. İbn Ömer’den (ra) nakledildiğine göre, Hz. Peygamber , müşteri kızıştırmayı (satın alma niyeti olmadığı hâlde, sırf müşteriyi zarara sokmak için malın değerini arttırmayı) yasakladı.

(B2142 Buhârî, Büyu’, 60; M3818 Müslim, Büyu’, 13)

1589. Yine Abdullah b. Ömer (ra) anlatıyor: Bir kimse Peygamber’e gelip, alışverişte kendisinin aldatıldığını söyledi. Peygamberimiz, (Hibbân adındaki) o kişiye, “Alışveriş yaptığın kimseye: ‘Aldatmak yok’ de!” buyurdu.

(B2117 Buhârî, Büyu’, 48; M3860 Müslim, Büyu’, 48)

1590. Ebû Hüreyre’den (ra) nakledildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Bir kimsenin eşini veya uşağını ayartan bizden değildir.

(D5170 Ebû Dâvûd, Edeb, 125, 126)

Ahde Vefasızlık

Ey iman edenler! Akitlerinizi yerine getirin...

(Mâide, 5/1)

...Verdiğiniz sözü de yerine getirin. Çünkü söz (veren, sözünden) sorumludur.

(İsrâ, 17/34)

1591. Abdullah b. Amr b. Âs’tan (ra)
Resûlullah’ın şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir:

Şu dört huy kimde bulunursa, o kimse, katıksız münafık olur. Kimde de bu huylardan biri mevcutsa, o huyu bırakıncaya kadar kendisinde münafıklıktan bir huy var demektir:

Bir şey emanet edildiğinde ihanet eder, konuştuğunda yalan söyler, sözleşme yaptığında sözleşmeyi bozar, husumet güttüğünde haddi aşar.

(B34 Buhârî, Îmân, 24; M210 Müslim, Îmân, 106)

1592. İbn Mes’ûd, İbn Ömer ve Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Kıyamet gününde her vefasızın bir sancağı olacak ve “Bu filanın vefasızlığıdır.” denecektir (böylece o gaddar teşhir edilecektir).

(B6966 Buhârî, Hiyel, 9; B3187 Buhârî, Cizye, 22; M4529 Müslim, Cihâd, 9)

1593. Ebû Saîd el-Hudrî’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur.

Kıyamet gününde ahdini bozan her kimsenin günahına göre arkasından bir bayrak dikilir. Şunu iyi bilin ki, (halkına verdiği sözde durmayan) bir yöneticiden daha büyük vefasız yoktur.

(M4538 Müslim, Cihâd, 16)

1594. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur: Allah Teâlâ buyurdu ki:

Ben kıyamet gününde şu üç kişinin düşmanıyım:

Benim adıma yemin ettiği hâlde yeminini yerine getirmeyen kişi.

Hür birini köle diye satıp parasını yiyen kişi.

Tuttuğu işçiye işini gördürdüğü hâlde ücretini vermeyen kişi.

(B2227 Buhârî, Büyu’, 106, B2270 Buhârî, İcâre, 10)

İyilikleri Başa Kakmamak

Ey iman edenler, sadakalarınızı(n sevabını),
başa kakıp incitmekle boşa çıkarmayın...

(Bakara, 2/264)

Mallarını Allah yolunda harcayan, sonra da harcadıklarının peşinden
(bunları) başa kakmayan ve gönül incitmeyenlerin,
(Rab’leri katında mükâfatları vardır.)...

(Bakara, 2/262)

1595. Ebû Zer’den (ra) rivayet edildiğine göre Peygamber :

–Allah Teâlâ kıyamet gününde şu üç kişi ile ne konuşur, ne onların yüzlerine bakar, ne de onları temize çıkarır. Onlar için can yakıcı azap vardır, buyurdu.

Hadisi nakleden kişi diyor ki: Resûl-i Ekrem bu sözü üç defa tekrarladı. Bunun üzerine Ebû Zer:

–Onlar rezil rüsvay oldular; kimdir onlar ey Allah’ın Resûlü, diye sordu.
Resûl-i Ekrem de:

–(Elbisesini kibirle) yerlerde sürüyen, yaptığı iyiliği başa kakan ve yalan yere yemin ederek sattığı malın değerini artıran kimselerdir, cevabını verdi.

(M293-M294 Müslim, Îmân, 171)

Müslim’in bir rivayetine göre “elbisesini uzatan” denilmiştir ki bu, kibir için elbisesini topuklarından aşağıya uzatan kişi demektir.

Böbürlenmemek ve
Haddini Aşmamak

...Ve kendinizi temize çıkarmayın. Çünkü O, Allah’a karşı gelmekten sakınanları en iyi bilendir.

(Necm, 53/32)

Ceza yolu ancak insanlara zulmedenler ve yeryüzünde haksız yere taşkınlık edenler içindir. İşte onlar için çok acıklı bir azap vardır.

(Şûrâ, 42/42)

1596. İyâz b. Himâr’dan (ra) nakledildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Allah Teâlâ bana birbirinize karşı mütevazı olmanızı vahyetti. Artık kimse kimseye ne taşkınlık yapsın, ne de böbürlensin.

(M7210 Müslim, Cennet, 64)

1597. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

(Kendini beğenip başkalarını aşağılayarak) “İnsanlar helâk oldu (azabı hak etmiştir)” diyen kimse, insanların en çok helâke uğrayanıdır.

(M6683 Müslim, Birr, 139)

Üç Günden Fazla
Küs Durmamak

Müminler, ancak kardeştirler. Öyleyse kardeşlerinizin arasını düzeltin...

(Hucurât, 49/10)

...Günah ve düşmanlık üzere yardımlaşmayın...

(Mâide, 5/2)

1598. Enes’ten (ra) nakledildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Birbirinizle ilişkilerinizi kesmeyin, birbirinize sırt çevirmeyin. Birbirinize kin tutmayın, birbirinizi kıskanmayın. Ey Allah’ın kulları, kardeş olun. Bir Müslümanın din kardeşine üç günden fazla küs durması helâl olmaz.

(B6065 Buhârî, Edeb, 57; M6526 Müslim, Birr, 23, M6539 Müslim, Birr, 30)

1599. Ebû Eyyûb’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Bir Müslümanın din kardeşine üç geceden fazla küs durması helâl olmaz. Onlar birbiriyle karşılaştığında birisi yüzünü şu tarafa, öbürü öte tarafa çevirir. Hâlbuki onların en hayırlısı, önce selâm vererek (konuşmaya) başlayandır.

(B6077 Buhârî, Edeb, 62; M6532 Müslim, Birr, 25)

1600. Ebû Hüreyre’den (ra)
Resûlullah’ın şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir:

Ameller, her pazartesi ve perşembe günleri (Allah’a) arz olunur. Kardeşi ile arasında kin ve düşmanlık bulunan kimse hariç, Allah, kendisine şirk koşmayan herkesi bağışlar. (Meleklere):

“Birbiriyle barışıncaya kadar o ikisini terk ediniz.” buyurur.

(M6546-M6547 Müslim, Birr, 36)

1601. Câbir’in (ra) işittiğine göre Resûlullah , şöyle buyurmuştur:

Şeytan, Arap Yarımadası’nda namaz kılanların kendisine (putlara) tapacaklarına dair ümidini yitirdi. Fakat onların aralarına düşmanlık, bozgunculuk düşürme ümidi hâlâ vardır.

(M7103 Müslim, Münâfikîn, 65)

1602. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Bir Müslümanın Müslüman kardeşine üç günden fazla küs durması helâl olmaz. Bir kimse üç günden fazla küs durur ve (bunda ısrar ederek) ölürse, cehenneme girer.

(D4914 Ebû Dâvûd, Edeb, 47)

1603. Sahâbî Ebû Hırâş Hadred b. Ebû Hadred el-Eslemî’den
(es-Sülemî de denir) (ra) rivayet edildiğine göre o,
Peygamber’in şöyle dediğini işitmiştir:

“Müslüman kardeşine bir sene küs duran, onun kanını dökmüş gibi
günaha girmiştir.”

(D4915 Ebû Dâvûd, Edeb, 47)

1604. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Bir müminin, mümin kardeşine üç günden fazla küs durması helâl olmaz. Üç gün geçmişse karşılaştığında ona selâm versin. Eğer o kimse selâmını alırsa, her ikisi de sevapta ortaktır. Şayet selâmını almazsa, o günaha girmiş, selâm veren ise küs olma vebalinden kurtulmuştur.

Ebû Dâvud der ki: “Eğer dargınlığın sebebi Allah içinse,
bunda bir sorumluluk yoktur.”

(D4912 Ebû Dâvûd, Edeb, 47)

Başkalarının Yanında
Birisiyle Gizli Konuşmamak

Gizli konuşmalar şeytandandır...

(Mücâdele, 58/10)

1605. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Üç kişi bir arada iken, ikisi diğerini bırakıp da fiskos etmesinler.

(B6288 Buhârî, İsti’zân, 45; M5694 Müslim, Selâm, 36; D4852 Ebû Dâvûd, Edeb, 24)

Ebû Dâvûd’un rivayetinde şu ilave vardır:

Ebû Salih diyor ki: Abdullah b. Ömer’e, “Dört kişi olursa (ikisinin gizli konuşmasına) ne dersin?” dedim. O, “Bunda bir sakınca yoktur.” buyurdu.

İmam Mâlik, Muvatta’da Abdullah b. Dînâr’ın şöyle dediğini rivayet etmiştir:

Bir gün Abdullah b. Ömer ile birlikte Hâlid b. Ukbe’nin çarşıdaki evinde bulunuyordum. Bir adam gelip İbn Ömer’le gizlice konuşmak istedi. İbn Ömer’in yanında benden başka kimse yoktu. Bunun üzerine İbn Ömer başka birini çağırdı, onunla dört kişi olduk. Kendisi bana ve çağırdığı üçüncü zata, “Siz biraz geride kalınız, çünkü ben, Resûlullah’ın , “Üç kişi bir arada iken ikisi, öbüründen gizli olarak konuşmasın.” buyurduğunu işittim, dedi.

(MU1826 Muvatta, Kelâm, 6)

1606. İbn Mes’ûd’dan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Üç kişi iseniz ikiniz diğerini bırakıp fısıldaşmasın. Çünkü bu, onu üzer.

(B6290 Buhârî, İsti’zân, 47; M5696 Müslim, Selâm, 37)

İşkence Etmemek

Allah’a ibadet edin ve ona hiçbir şeyi ortak koşmayın. Ana babaya, akrabaya, yetimlere, yoksullara, yakın komşuya, uzak komşuya, yanınızdaki arkadaşa, yolcuya, elinizin altındakilere iyilik edin. Şüphesiz, Allah kibirlenen ve övünen kimseleri sevmez...

(Nisâ, 4/36)

1607. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Bir kadın, hapsederek ölümüne sebep olduğu bir kedi yüzünden azap gördü ve cehenneme girdi. Hapsettiğinde kediye bir şeyler yedirip içirmediği gibi, yeryüzündeki çeşitli (fare, böcek vb.) haşeratı yemesi için de onu salmamıştı.

(B3482 Buhârî, Enbiyâ, 54; M5852 Müslim, Selâm, 151)

1608. İbn Ömer’den (ra) nakledilmiştir:

Kendisi, bir kuşa ok atan Kureyşli bazı gençlerin yanına uğramıştı. Bunlar ıskalayan her ok için kuşun sahibine bir şeyler veriyorlardı. Abdullah b. Ömer’i görünce dağıldılar. İbn Ömer, “Bunu yapan kim? Allah ona lânet etsin. Çünkü Resûlullah canlı hayvanı hedef yapana lânet etti.” demiştir.

(M5062 Müslim, Sayd, 59; B5514 Buhârî, Zebâih, 25)

1609. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre o:

Resûlullah , hayvanların bağlanıp (atış vb. yapılarak) öldürülmesini yasakladı, demiştir.

(B5513 Buhârî, Zebâih, 25; M5057 Müslim, Sayd, 58)

1610. Ebû Alî Süveyd b. Mukarrin (ra) şöyle anlatıyor:

Ben Mukarrinoğulları’ndan yedi kardeşin yedincisi idim. Bizim tek bir uşağımız vardı. En küçüğümüz onu tokatlamıştı. Bunun üzerine
Resûlullah , onu azat etmemizi emretti.

(M4302-M4304 Müslim, Eymân, 32, 33)

Müslim’in bir rivayetine göre “yedi kardeşin yedincisi” yerine “kardeşlerimin yedincisi idim” denilmiştir.

1611. Ebû Mes’ûd el-Bedrî’den (ra) rivayet olunduğu üzere o, şöyle demiştir:

Bir gün uşağıma kamçı ile vuruyordum. Arkamdan, “Şunu iyi bil ey Ebû Mes’ûd!” diye bir ses işittim. Öfkemden bu sesin kime ait olduğunu anlayamadım. Bana yaklaşınca bir de baktım ki Resûlullah bana hitaben, “Ey Ebû Mes’ûd, iyi bil ki Allah sana karşı, senin bu uşağa karşı sahip olduğun güçten daha güçlüdür.” buyurdu. Ben de “Öyleyse bundan böyle uşağıma bir daha (asla) vurmayacağım.” dedim.

Müslim’in diğer bir rivayetine göre “Peygamberimizin
heybetinden elimdeki kamçı yere düştü.” demiştir.

Başka bir rivayette “Allah rızası için bu köle artık özgürdür!” dedim.
Bunun üzerine Resûlullah :

“Eğer böyle yapmasaydın seni ateş yakardı veya cehennem
ateşi seni dağlardı.” buyurdu.

(M4306-M4308 Müslim, Eymân, 34, 35)

1612. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle demiştir:

İşlemediği bir suçtan dolayı kölesini döven veya tokatlayan kimsenin kefâreti, onu azat etmesidir.

(M4299 Müslim, Eymân, 30)

1613. Hişâm b. Hakîm b. Hizâm’dan (ra) rivayet edildiğine göre o, Şam’da başlarına zeytinyağı dökülerek, güneşin altında tutulan bazı çiftçilere rastlamış ve:

–Bu ne hâl, diye sormuştu.

–Bunlar arazi vergisi yüzünden cezalandırılıyorlar, denilmişti.

Bir rivayete göre cizyeden (baş vergisinden) dolayı hapsolunmuşlardır, denilmişti. Bunun üzerine Hişâm:

–Şahitlik ederim ki Resûlullah , “İnsanlara dünyada işkence edenlere, Allah azap eder.” buyurdu, demişti. (Ardından) yöneticinin huzuruna çıkarak durumu haber vermiş, o da hemen emretmiş ve serbest bırakılmışlardı.

(M6657-M6660 Müslim, Birr, 117-119)

1614. İbn Abbâs’tan (ra) nakledildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah yüzü (ateşle) dağlanmış bir merkep görmüş ve bunu çok çirkin bulmuştu. Bunun üzerine Abdullah b. Abbâs (ra), “Vallahi (tanınması için) hayvanı damgalayacağım zaman, bunu yüzünden başka bir yere vuracağım.” demiş ve onun emri üzerine damga, merkebin uyluklarına vurulmuştu. Böylece hayvanların uyluklarına ilk damga vurduran İbn Abbâs olmuştu.

(M5553 Müslim, Libâs, 108)

1615. Yine İbn Abbâs (ra) anlatıyor:

Bir gün, Hz. Peygamber’in yanından, yüzüne damga vurulmuş bir merkep geçmişti. Bunu görünce:

-Bu hayvanı dağlayana Allah lânet etsin, buyurdu.

Müslim’in diğer rivayetine göre Resûlullah , yüze vurmayı ve (hayvanın) yüzü(nü) damgalamayı yasakladı, denilmiştir.

(M5550-M5552 Müslim, Libâs, 106, 107)

Canlıları Yakmamak

1616. Ebû Hüreyre’nin (ra) şöyle dediği rivayet edilmiştir:

Resûlullah , bizi bir askeri birlik içinde savaşa gönderirken Kureyş kabilesinden iki kişinin adlarını söyleyerek, “Filan ve filanı ele geçirirseniz derhal yakın!” demişti. Sonra (tam) yola çıkmak üzereyken Resûlullah , “Ben filan ve filanı yakın!” diye emretmiştim. Hâlbuki ateşle ancak Allah azap eder. Dolayısıyla yakaladığınızda (işlemiş oldukları suçun cezası olarak) onları ölüm cezasıyla cezalandırın (ama yakmayın).” buyurdu.

(B3016 Buhârî, Cihâd, 149)

1617. İbn Mes’ûd’dan (ra) naklolunduğu üzere o şöyle demiştir: Bir gün biz Resûlullah ile bir seferde idik. Peygamber Efendimiz abdest bozmaya gitmişti. Bu sırada yanında iki yavrusu bulunan küçük bir kaya kuşu gördük. Biz o yavruları aldık. Kuşcağız yavruları için kanat çırpmaya başladığı bir sırada Resûlullah geldi ve “(Yavrularını almak suretiyle) bu kuşu tedirgin eden kim? Yavrularını ona geri verin!” diye dedi.

Bir defa da yakmış olduğumuz karınca yuvasını görmüştü ve “Onları kim yaktı?” diye sordu, “Biz yaktık.” deyince, “Ateşle yalnız ateşin sahibi olan Allah azap eder.” buyurdu.

(D2675 Ebû Dâvûd, Cihâd, 112)

Borcunu Ödemeyi Geciktirmemek

Allah size, emanetleri mutlaka ehline vermenizi emrediyor...

(Nisâ, 4/58)

...Eğer birbirinize güvenirseniz kendisine güvenilen kimse emanetini (borcunu) ödesin...

(Bakara, 2/283)

1618. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Zenginin, borcunu geciktirmesi zulümdür. Biriniz (alacağının ödenmesi için) durumu iyi olan birine havale edildiğinde, ona başvursun.

(B2287 Buhârî, Havâlât, 1)

Hibeden Vazgeçmek

1619. İbn Abbâs’tan (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Hibesinden vazgeçen, kusmuğuna geri dönen köpeğe benzer.
Müslim’in bir rivayetine göre Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Verdiği sadakadan vazgeçen, yediğini kusup da, tekrar onu
yiyen köpek gibidir.

Diğer bir rivayette de “Hibesinden dönen, kusmuğuna geri dönen gibidir.” denilmiştir.

(B2622 Buhârî, Hibe, 30; M4170, M4174 Müslim Hibe, 5, 7)

1620. Ömer b. Hattâb’dan (ra) rivayet edildiği üzere o, şöyle demiştir:

Ben, Allah yolunda savaşanlardan birine bir at bağışlamıştım. Fakat o kimse (iyi bakamadığı için) hayvanı zayıflattı. Ben de, atı ondan satın almak istedim. Ucuza vereceğini de tahmin etmiştim. Meseleyi Peygamber’e sordum: “Sana bir dirheme bile verse, sakın o atı satın alma! Verdiğin sadakadan dönme! Zira verdiği sadakayı geri alan kimse, kusmuğunu tekrar yiyen gibidir.” buyurdu.

(B2623 Buhârî, Hibe, 30; M4163-M4165 Müslim, Hibât, 1, 2)

Yetim Malı Yememek

Yetimlerin mallarını haksız yere yiyenler, ancak ve ancak karınlarını doldurasıya ateş yemiş olurlar ve zaten onlar çılgın bir ateşe (cehenneme) gireceklerdir.

(Nisâ, 4/10)

Rüşdüne erişinceye kadar yetimin malına ancak en güzel şekilde yaklaşın...

(En’âm, 6/152)

...Bir de sana yetimleri soruyorlar. De ki: “Onların durumlarını düzeltmek hayırlıdır. Eğer onlara karışıp (birlikte yaşar)sanız (sakıncası yok). (Onlar da) sizin kardeşlerinizdir. Allah bozguncuyu yapıcı olandan ayırır...

(Bakara, 2/220)

1621. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre bir gün Hz. Peygamber :

–Helâk eden şu yedi günahtan sakının, buyurdu. Sahâbîler:

–Ey Allah’ın Resûlü, bunlar nelerdir, diye sordular. Peygamber :

–Allah’a ortak koşmak, büyü yapmak, – hukuki gerekçeler dışında – Allah’ın öldürülmesini haram kıldığı bir kimseyi öldürmek, faiz yiyip tefecilik yapmak, yetim malı yemek, düşman ile savaş yapılırken kaçmak, evli ve hiçbir şeyden haberi olmayan namuslu mümin bir kadına zina iftirası atmaktır, buyurdu.

(B2766 Buhârî, Vesâyâ, 23; M262 Müslim, Îmân, 145)

Faiz (Riba) Yememek

Faiz yiyenler (kabirlerinden), ancak şeytanın çarptığı kimsenin kalktığı gibi kalkarlar. Bu, onların, “Alışveriş de faiz gibidir” demelerinden dolayıdır. Oysa Allah, alışverişi helâl, faizi haram kılmıştır. Bundan böyle kime Rabbinden bir öğüt gelir de (o öğüte uyarak) faizden vazgeçerse, artık önceden aldığı onun olur. Durumu da Allah’a kalmıştır. (Allah, onu affeder.) Kim tekrar (faize) dönerse, işte onlar cehennemliklerdir. Orada ebedî kalacaklardır.

Allah, faiz malını yok eder, sadakaları[20] ise artırır (bereketlendirir). Allah, hiçbir günahkâr nankörü sevmez.

Şüphesiz iman edip salih ameller işleyen, namazı dosdoğru kılan ve zekâtı verenlerin mükâfatları Rableri katındadır. Onlara korku yoktur. Onlar mahzun da olmayacaklardır.

Ey iman edenler! Allah’a karşı gelmekten sakının ve faizden geriye kalanı bırakın.

(Bakara, 2/275-278)

1622. İbn Mes’ûd’dan (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah , ribayı (faizi) alana da, verene de lânet etti.

Tirmizi ve diğer muhaddisler “ribaya şahitlik edenlere ve yazana da” şeklindeki ziyade ile rivayet etmişlerdir.

(M4093 Müslim, Müsâkât 105; T1206 Tirmizî, Büyu’, 2; D3333 Ebû Dâvûd, Büyu’, 4)

Burada “sadakalar”dan maksat hem farz olan zekât, hem de nafile olarak Allah yolunda yapılan bağışlardır. Âyet-i kerîme, hem sadakaların sevabının kat kat olacağını, hem de sadakası verilen malların bereketlendirilip artırılacağını ifade etmektedir.

Gösteriş (Riya) Yapmamak

Hâlbuki onlara, ancak dini Allah’a has kılarak, hakka yönelen kimseler olarak O’na kulluk etmeleri emredilmişti...

(Beyyine, 98/5)

...(Ey iman edenler!) Malını insanlara gösteriş olsun diye harcayan kimse gibi, sadakalarınızı başa kakmak ve gönül kırmak suretiyle boşa çıkarmayın...

(Bakara, 2/264)

...İnsanlara gösteriş yaparlar ve Allah’ı pek az anarlar.

(Nisâ, 4/142)

1623. Ebû Hüreyre’nin (ra) işittiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Allah Teâlâ buyurdu ki: “Benim hiçbir ortağa ihtiyacım yoktur.[21] Amelinde başkasını bana ortak yapanı, ortağıyla başbaşa bırakırım.”

(M7475 Müslim, Zühd, 46)

1624. Ebû Hüreyre’nin (ra) işittiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Kıyamet gününde ilk sorgulanacak kişi, şu şehittir. Huzura getirilir. Allah ona nimetlerini anar, o da o nimetleri hatırlar. Allah Teâlâ:

–Bu nimetlere karşılık ne yaptın, der; o da:

–Yâ Rab, şehit düşünceye kadar senin uğrunda savaştım, deyince:

–Hayır, yalan söylüyorsun, sen sana “cesur” desinler diye savaştın. Nitekim bu da söylendi, buyurur. Sonra, verilen emir üzerine yüzükoyun sürüklene sürüklene cehenneme atılır.

Sonra ilim öğrenip öğretmiş, Kur’an okumuş bir kimse getirilir. Allah ona da nimetlerini anar, o da o nimetleri hatırlar. Allah Teâlâ:

–Bu nimetlere karşılık ne yaptın, der. O da:

–Yâ Rabbi, ilim öğrendim ve öğrettim, Kur’an okudum, cevabını verince Cenâb-ı Hak:

–Hayır, yalan söylüyorsun. Sen ilmi, sana “âlim” desinler diye öğrendin. Kur’an’ı da sana “iyi okuyucu” desinler diye okudun. Nitekim bu da söylendi, buyrulur. Verilen emir üzerine o da yüzükoyun sürüklenerek ateşe atılır.

Daha sonra Allah’ın kendisine her türlü maldan bolca verdiği bir kimse huzura getirilir. Allah ona da nimetlerini anar, o da o nimetleri hatırlar. Allah Teâlâ:

–Bunlara karşılık ne yaptın, der.

–Yâ Rab, servetimi sırf senin uğrunda, senin istediğin yollarda harcadım, deyince:

–Hayır, yalan söylüyorsun! Sen bunları sana “cömert” desinler diye yaptın; bu da söylendi, buyurur. Sonra emrolunur ve o da sürüklenerek ateşe atılır.

(M4923 Müslim, İmâre, 152)

1625. Abdullah b. Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre bir gün halkın bir kısmı kendisine:

“Biz yöneticilerimizin yanına girdiğimizde, dışarıda söylediklerimizin tersini söylüyoruz?” dediler. Abdullah b. Ömer (ra), “Biz bunu Resûlullah zamanında bir tür nifak (iki yüzlülük) sayardık.” buyurdu.

(B7178 Buhârî, Ahkâm, 27)

1626. Cündüb b. Abdullah b. Süfyân’ın (ra) şöyle dediği rivayet edilmiştir:

Hz. Peygamber buyurdu ki:

Kim, duyulsun diye iyilik yaparsa, Allah (onun bu niyetini herkese) duyurur. Kim, gösteriş için iyilik yaparsa, Allah da (onun bu riyakârlığını herkese) gösterir.

(B6499 Buhârî, Rikâk, 36; M7477 Müslim, Zühd, 48)

1627. Ebû Hüreyre’den (ra) nakledildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Yüce Allah’ın rızasını kazandıracak bir ilmi, sırf dünyalık elde etmek için tahsil eden kimse, kıyamet gününde cennetin kokusunu (dahi) alamaz.

(D3664 Ebû Dâvûd, İlim, 12)

Lafzen “Ben, ortakların, ortaklıktan en uzağı ve muhtaç olmayanıyım” şeklinde çevirilebilir.

Riyayı Andıran Şeyler

1628. Ebû Zer’den (ra) rivayet edildiğine göre o şöyle demiştir:

Bir gün Resûlullah’a :

–(Ey Allah’ın Resûlü), halkın hayırlı işler yapan bir kimseyi övmesi hakkında ne buyurursunuz, diye soruldu. Resûl-i Ekrem:

–Bu, mümine erkence verilmiş bir müjde (gibi)dir, buyurdu.

(M6721 Müslim, Birr, 166)

Harama Bakmamak

Mümin erkeklere söyle, gözlerini haramdan sakınsınlar...

(Nûr, 24/30)

...Şüphesiz kulak, göz ve kalp, bunların hepsi ondan sorumludur.

(İsrâ, 17/36)

Allah, gözlerin hain bakışını ve kalplerin gizlediğini bilir.

(Mü’min, 40/19)

Şüphesiz Rabbin, gözetlemededir.

(Fecr, 89/14)

1629. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

İnsanoğluna zinadan nasibi yazılmıştır ve o bunu bir şekilde yaşayacaktır. Gözlerin zinası, (harama) bakmaktır. Kulakların zinası, (haram sözleri) dinlemektir. Dilin zinası, (haram olan şeyleri) konuşmaktır. Ellerin zinası, (dokunması haram olana şehvetle) temas etmektir. Ayakların zinası, (gidilmesi haram olan yere) gitmektir. Kalbin de (zinaya) meyli ve temennisi vardır ki, üreme organı, bunu ya gerçekleştirir yahut yalanlar.[22]

(B6243 Buhârî, İsti’zân, 12, B6612 Buhârî, Kader, 9; M6753-M6754 Müslim, Kader, 20, 21)

1630. Ebû Saîd el-Hudrî’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber :

–Yollar üzerinde oturmaktan sakının, buyurmuştu. Sahâbîler:

–Ey Allah’ın Resûlü, bu bizim için bir gereksinimdir, zira oralarda oturup konuşuyoruz, dediler. Bunun üzerine Resûlullah :

–Madem oralarda oturmaktan vazgeçmiyorsunuz,
bari yolun hakkını verin, buyurdu. Sahâbîler:

–Ey Allah’ın Resûlü, yolun hakkı nedir, dediler.

–Harama bakmamak, gelip geçeni rahatsız etmemek, selâm almak, iyiliği teşvik etmek ve kötülüğü engellemektir, buyurdu.

(B2465 Buhârî, Mezâlim, 22; M5563 Müslim, Libâs, 114)

1631. Ebû Talhâ Zeyd b. Sehl’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir.

Biz evlerin önünde oturur, orada konuşurduk.
Bir gün Resûlullah yanımıza geldi ve:

–Siz neden bu sokaklarda oturuyorsunuz,
buralarda oturmaktan kaçının dedi. Biz de:

–Sakıncalı bir şey için değil, çeşitli konuları görüşüp
konuşmak için oturuyoruz, deyince:

–Madem oturacaksınız, bari yolun hakkını verin: O da harama bakmamak, geçenlerin selâmlarını almak ve güzel şeyler konuşmaktır, buyurdu.

(M5647 Müslim, Selâm, 2)

1632. Cerîr’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Peygamberimize (yabancı bir kadına) bir anlık bakmayı sordum: “Gözünü çevir.” buyurdu.

(M5644 Müslim, Âdâb, 45)

1633. Ümmü Seleme (ra) anlatıyor:

Meymûne ile birlikte Resûlullah’ın yanında idik.
İbn Ümmü Mektûm çıkageldi. (Bu olay biz) örtünmeyle emrolunduktan sonraydı. Bunun üzerine Peygamber Efendimiz bize hitaben:

–Örtünüzü üzerinize alın, dedi. Biz:

–Ey Allah’ın Resûlü, o bir âmâ değil mi, bizi ne görebilir, ne de tanıyabilir, dedik. Peygamber :

–Peki siz de mi âmâsınız, onu görmüyor musunuz, buyurdu.

(D4112 Ebû Dâvûd, Libâs, 34; T2778 Tirmizî, Edeb, 29)

1634. Ebû Saîd el-Hudrî’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Erkek, erkeğin avret yerine; kadın da kadının avret yerine bakmasın.
Erkek erkekle, kadın da kadınla bir örtü içinde yatmasın
(tenleri tenlerine temas etmesin).

(M768 Müslim, Hayz, 74)

İnsanın cinsellik konusunda potansiyel olarak sahip olduğu zafiyetlere işaret edilmektedir. Hadiste verilmek istenen mesaj ise, insanın iradesi ve iyi eğitilmiş şahsiyetiyle bu zafiyetlerini aşması gerektiğidir.

Nâmahrem Bir Kadınla
Başbaşa Kalmamak

...Peygamberin hanımlarından bir şey istediğiniz zaman perde arkasından isteyin...

(Ahzâb, 33/53)

1635. Ukbe b. Âmir’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

–(Yanında mahremi kocası veya evlenmesi haram olan yakınları bulunmayan) kadınların yanına girmekten sakının, dedi. Bunun üzerine ensardan bir zat:

–Ey Allah’ın Resûlü, kocanın erkek kardeşi (ve yeğeni, amca oğulları gibi akrabası) hakkında ne dersiniz, deyince, Resûl-i Ekrem:

–Kocanın erkek kardeşi (ile başbaşa kalmak âdeta) ölümdür, buyurdu.[23]

(B5232 Buhârî, Nikâh, 111; M5674 Müslim, Selâm, 20)

1636. İbn Abbâs’tan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Sizden biriniz, yanında mahremi bulunmayan (yabancı)
bir kadınla yalnız kalmasın.

(B5233 Buhârî, Nikâh, 111; M3274 Müslim, Hac, 424)

1637. Süleyman b. Büreyde’nin babasından naklettiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Savaşa giden askerlerin hanımları, geride bırakılanlara tıpkı
kendi anaları gibi haram (dokunulmaz)dır.

O mücahitlerden birinin ailesine bakmayı üzerine alıp da ona hainlik eden kimse, kıyamet gününde o mücahidin karşısında durdurulur ve o razı oluncaya kadar iyiliklerinden istediği kadar alır.” Sonra Resûlullah bize dönerek, “Ne sanıyorsunuz? (İyiliklerinden geriye bir şey kalır mı?)” buyurdu.

(M4908 Müslim, İmâre, 139)

Herhangi bir fitne veya aile felaketine sebep olması ihtimalinden dolayı bu daha tehlikeli görülmüştür.

Karşı Cinse Benzemeye
Çalışmamak

1638. İbn Abbâs’ın (ra) şöyle dediği rivayet edilmiştir:

Resûlullah , (söz, giyim kuşam, davranış, hâl ve harekette) kadınlara benzemeye çalışan erkeklere ve erkeklere benzemeye çalışan kadınlara lânet etmiştir.

Buhârî’nin diğer bir rivayetine göre Resûlullah , kadınlara benzemeye çalışan erkeklerle, erkeklere benzemeye çalışan kadınlara lânet etti, denilmiştir.

(B5885-B5886 Buhârî, Libâs, 62)

1639. Ebû Hüreyre’den şöyle nakledilmiştir:

Resûlullah , kadın giysisi giyen erkeklere de, erkek kıyafeti giyen kadınlara da lânet etti.

(D4098 Ebû Dâvûd, Libâs, 28)

1640. Yine Ebû Hüreyre’den rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Cehennemliklerden iki grup var ki, ben onları (dünyada henüz) görmedim: Biri, ellerinde sığır kuyruğu gibi kırbaçlar taşıyıp insanları dövenlerdir. Diğeri ise giyinik (oldukları hâlde, elbisenin şeffaf veya dar olması, yahut tahrik edici tutumları sebebiyle âdeta) çıplak (olan) kadınlardır. Başkalarını kendilerine cezbederler, kendileri de başkalarına meylederler. Başları (örtülü de olsa saç stilleri) deve hörgüçleri (topuz) gibidir.[24] İşte bunlar ne cennete girerler, ne de cennetin kokusunu alabilirler. Oysa cennetin kokusu, çok çok uzak mesafelerden dahi alınır.

(M7194 Müslim, Cennet, 52)

Burada, tahrik edici kıyafetleri ve saç stilleriyle cinsel taleplerini dışa vuran bayanlar söz konusu edilmektedir. Tesettürün amacı, teşhir değil, hanımların mahremiyetini korumak ve saygınlığını daha da pekiştirmektir.

Başka Milletlere Özenmemek

1641. Câbir’den (ra) nakledildiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Sol elinizle yemeyin; çünkü şeytan sol eliyle yer.[25]

(M5264-M5267 Müslim, Eşribe, 104-106)

1642. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurdu:

Kimse sol eliyle yiyip içmesin. Çünkü şeytan sol eliyle yer içer.

(M5264-M5265 Müslim, Eşribe, 104, 105)

1643. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah , şöyle buyurmuştur:

“Yahudiler ve Hıristiyanlar (saçlarını/sakallarını) boyamazlar.
Siz onlara muhalefet edin.”

(B5899 Buhârî, Libâs, 67; M5510 Müslim, Libâs, 80)

Yeme, içme, tokalaşma ve benzeri işlerde sağ eli kullanmak sünnettir. Bu sünnet, Müslümanlar için ayırıcı bir özellik olmuştur. Herhangi birinin sırf sünnete muhalefet etmek amacıyla veya yabancı bir kültüre özenerek sol elini kullanması yerilmiştir. Şeytanın sol eliyle yemesi şeklindeki temsili anlatımdan kasıt da bu olsa gerektir. Genetik olarak veya herhangi bir özürden dolayı sol elini kullanmak durumunda olanların bu yasağın dışında kalacağı açıktır.

Saçları Siyaha Boyamamak

1644. Câbir b. Abdullah (ra) şöyle anlatıyor:

Mekke’nin fethedildiği gün Ebû Bekir es-Sıddîk’in (ra) babası Ebû Kuhâfe (Resûlullah’ın huzuruna) getirilmişti. Saçı ve sakalı kar gibi beyazdı. Bunun üzerine Resûl-i Ekrem : “Bunu (boyayarak) değiştirin, ama siyah boyadan da sakının.” buyurdu.

(M5509 Müslim, Libâs, 79)

Saç Kestirme Âdâbı

1645. Abdullah b. Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre o,
Resûlullah , çocukların saçının bir kısmının tıraş edilip,
bir kısmının bırakılmasını yasakladı, demiştir.[26]

(B5921 Buhârî, Libâs, 72; M5559 Müslim, Libâs, 113)

1646. Yine Abdullah b. Ömer şöyle naklediyor:

Bir gün Resûlullah , saçının bir kısmı tıraş edilip bir kısmı bırakılan
bir çocuk gördü de bunu yasakladı ve: “Ya her tarafını tıraş edin,
yahut hepsini bırakın.” buyurdu.

(D4195 Ebû Dâvûd, Tereccül, 14)

1647. (Babam) Ca’fer (Mute’de şehit düşünce) Resûlullah , ailesine (ağlamaları için) üç gün izin vermiş, sonra onlara gelip:

“Bugünden sonra kardeşim Ca’fer için ağlamayın. Bana, kardeşimin çocuklarını çağırın.” buyurdu. Bizi götürdüler. (Annelerini kaybetmiş) kuş yavrusu gibiydik. Resûlullah , “Bir berber çağırın.” dedi. Berber, Resûl-i Ekrem’in emri üzerine, başlarımızı tamamen tıraş etti.

(D4192 Ebû Dâvûd, Tereccül, 13)

1648. Hz. Ali’den (ra) rivayet edildiğine göre o, Resûlullah , kadının başını (ustura ile) tıraş etmesini yasakladı, demiştir.

(N5052 Nesâî, Zînet, 4)

Bu tür konular, Hz. Peygamber tarafından ya iklimle yahut da örf-âdet ve yabancı kültürlere benzemeyle ilgisi dolayısıyla veya kişilere özel durumlar sebebiyle konu edinilmiş olmalıdır.

Peruk Takmamak,
Dövme Yaptırmamak ve
Estetik Amaçla Dişleri
Seyrekleştirmemek

Onlar, Allah’ı bırakıp ancak dişilere tapıyorlar. Hâlbuki azgın bir şeytana tapmaktadırlar. Allah o şeytana lânet etti ve o da, “And olsun ki senin kullarından elbette belirli bir pay alacağım” dedi. “Onları mutlaka saptıracağım, mutlaka onları kuruntulara sokacağım ve onlara emredeceğim de (putlara adak için) hayvanların kulaklarını yaracaklar. Yine onlara emredeceğim de Allah’ın yarattığını değiştirecekler...”

(Nisâ, 4/117-119)

1649. Esmâ’dan (ra) rivayet edildiğine göre bir kadın:

–Ey Allah’ın Resûlü, kızım kızamığa yakalandığından saçları döküldü. Onu evlendiriyorum. (Dökülen saç yerine) peruk/ekleme saç takayım mı, diye sordu. Resûlullah :

–Allah peruk/ekleme/kaynak saç takana ve taktırana lânet etti[27], buyurdu.

(B5941-B5942 Buhârî, Libâs, 85; M5565 Müslim, Libâs, 115)

Buhârî ve Müslim Hz. Âişe’den bu anlamda bir hadis rivayet etmişlerdir.

1650. Humeyd b. Abdurrahmân şöyle anlatıyor:

Muâviye (ra), haccettiği sene Medine’de bir zabıtanın elinde bulunan perçem şeklindeki bir tutam saçı aldı ve Hz. Peygamber’in minberinden:

–Ey Medine halkı, âlimleriniz nerede? Ben, Resûlullah’ın , bu gibi şeyleri yasakladığını ve “İsrailoğulları, kadınları bu tür şeyleri kullandıkları zaman helâk oldular.” buyurduğunu işittim, dedi.

(B3468 Buhârî, Enbiyâ, 54; M5578 Müslim, Libâs, 122)

1651. Abdullah b. Ömer’den (ra), Resûlullah’ın , “(kötü kadınlara benzemek için) peruk takan ve taktıran, dövme yapan ve yaptıran (süsleneceğim diye doğal güzelliklerini bozan) kadınlara lânet etti.” dediği rivayet edilmiştir.

(B5940 Buhârî, Libâs, 85; M5571 Müslim, Libâs, 119)

1652. İbn Mes’ûd’dan (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

“(Kötü kadınlara benzemek için) dövme yapan ve yaptıranlara, yüzünün tüylerini yolanlara, kaşlarını inceltenlere, (estetik amaçla) dişlerini seyrekleştirenlere, Allah’ın yarattığını bozan kadınlara Allah lânet etsin!” demişti. (Ümmü Ya’kûb adlı) bir kadın, bu hususta İbn Mes’ûd’a çıkışınca İbn Mes’ûd, “Peygamber’in lânet ettiği kimseye ben neden lânet etmeyeyim? Bu husus Allah’ın Kitabı’nda vardır. Allah Teâlâ, ‘Peygamber size ne verirse onu alın, neyi de yasaklarsa ondan sakının!’[28] buyurmuştur.” diye cevap verdi.

(B5939 Buhârî, Libâs, 84; M5573 Müslim, Libâs, 120)

Bu rivayetlerde yasaklanan hususlar Peygamber (sav) devrinde iffetsiz bazı kadınlara benzemek isteyenleri ikaz için söylenmiştir. Bu gayeyle yapılması hâlinde aynı ikaz her zaman söz konusu olacaktır.

Haşr, 59/7.

Saç ve Sakaldaki
Beyaz Kılları Koparmamak

1653. Amr b. Şuayb, babasından, o da dedesinden, dedesi de Peygamber’den rivayet ettiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Saçınızdaki ak kılları yolmayın. Çünkü o, kıyamet gününde Müslümanın nurudur.

(D4202 Ebû Dâvûd, Tereccül, 17; T2821 Tirmizî, Edeb, 56; N5071 Nesâî, Zînet, 13)

1654. Hz. Âişe’nin (ra) naklettiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Dinimize aykırı iş yapanın işi reddedilir.

(M4493 Müslim, Akdiye, 18)

Sağ Elle Taharetlenmemek

1655. Ebû Katâde’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Biriniz, tuvaletini yaparken üreme organını sağ eliyle tutmasın, sağ eliyle de taharetlenmesin; bir şey içerken de kabın içine üflemesin.

(B154 Buhârî, Vudû’, 19; M613 Müslim, Tahâret, 63)

Ayakkabı Giyme Âdâbı

1656. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Sizden biri, tek nalın/ayakkabı ile yürümesin.
Ya ikisini de giysin, yahut ikisini de çıkarsın.

(B5855 Buhârî, Libâs, 39; M5496 Müslim, Libâs, 68)

1657. Yine Ebû Hüreyre’nin işittiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Birinizin nalın/ayakkabı bağcığı koptuğunda, onu
onarmadan tek nalın/ayakkabı ile yürümesin.

(M5497 Müslim, Libâs, 69)

1658. Câbir’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah , kişinin nalınını/ayakkabısını ayakta giymesini yasakladı.[29]

(D4135 Ebû Dâvûd, Libâs, 44)

Muhtemelen, Hz. Peygamber böyle yapan kişinin sendeleyip düşmemesi için bu tavsiyede bulunmuştur.

Yangına Karşı
Tedbir Almak

1659. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Yatarken evlerinizde (yanık vaziyette) ateş bırakmayın.

(B6293 Buhârî, İsti’zân, 49; M5257 Müslim, Eşribe, 100)

1660. Ebû Mûsâ el-Eş’arî’nin (ra) şöyle dediği rivayet edilmiştir: Medine’de geceleyin içinde aile bulunan bir ev yanmıştı. Resûl-i Ekrem’e haber verilince, “Bu ateş, sizin düşmanınızdır. Uyuyacağınız zaman onu söndürün.” buyurmuştur.

(B6294 Buhârî, İsti’zân, 49; M5258 Müslim, Eşribe, 101)

1661. Câbir’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Kaplarınızı kapayın, tulum ve kırbaların ağızlarını bağlayın, kapılarınızı kilitleyin, kandili söndürün. Çünkü şeytan (bağlı) tulumu çözemez, (sürgülü) kapıyı açamaz, (örtülü) kabı açamaz. Şayet biriniz, kapların ağzını kapatacak bir şey bulamazsa, bir ağaç parçasını besmele çekerek kabın üzerine koysun. (Yatarken kandili de söndürsün) çünkü fare ev halkı içerdeyken (kandili devirerek) evi yakabilir.

(M5246 Müslim, Eşribe, 96)

İşleri Zora
Koşmamak

(Ey Muhammed!) De ki: “Bundan (tebliğ görevinden) dolayı
sizden hiçbir ücret istemiyorum. Ben kendiliğinden yükümlülük
altına girenlerden değilim.”

(Sâd, 38/86)

1662. İbn Ömer’in (ra), “Bize durduk yere zorluk çıkartmak yasaklandı.”
dediği rivayet edilmiştir.

(B7293 Buhârî, İ’tisâm, 3)

1663. Mesrûk’un şöyle dediği rivayet edilmiştir:
Bir gün Abdullah b. Mes’ûd’un yanına vardık. O:

–Ey insanlar, birşeyler bilen onu söylesin. Bilmeyen de “Allah bilir.”, desin. Zira kişinin bilmediği bir şey hakkında ‘Allah bilir.’ demesi de ilim (edebin)dendir. Yüce Allah, Peygamber’ine şöyle buyurmuştur:

(Ey Muhammed!) De ki: “Bundan (tebliğ görevinden) dolayı
sizden hiçbir ücret istemiyorum. Ben kendiliğinden yükümlülük altına girenlerden değilim.”[30]

(B4809 Buhârî, Tefsîr (Sâd), 2)

Sâd, 38/86.

Cenazenin Ardından
Yas Tutmak

1664. Ömer b. Hattâb’dan (ra) nakledildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Yakılan ağıt sebebiyle o ölüye kabrinde azap edilir.[31]

Bir rivayete göre de: “Ölüye ağıt yakıldığı sürece” denilmiştir.

(B1292 Buhârî, Cenâiz, 33; M2143-M2144 Müslim, Cenâiz, 17)

1665. İbn Mes’ûd’dan (ra) nakledildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Ölüye yas tutarken, elleriyle yanaklarını dövüp yakalarını yırtan
ve Câhiliye çığırtkanlığı yapan bizden değildir.

(B1297 Buhârî, Cenâiz, 38; M285 Müslim, Îmân, 165)

1666. Ebû Bürde’den rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

(Bir gün babam) Ebû Mûsâ (el-Eş’arî) ciddi bir rahatsızlığından dolayı bayılmıştı. Başı, ailesinden bir hanımın (Safiyye’nin) kucağında idi. Eşi bağırarak ağlamaya başladı. Fakat Ebû Mûsa’nın ona karşı çıkmaya takati yoktu. Sonra ayılıp açılınca şöyle dedi: Resûlullah’ın uzak durduğu herkesten ben de uzağım. Resûlullah , (musibet zamanında) yüksek sesle ağlayan, saçını başını yolan, elbisesini yırtan kadınlardan uzak idi.

(B1296 Buhârî, Cenâiz, 37; M287 Müslim, Îmân, 167)

1667. Muğîre b. Şu’be’nin (ra) işittiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Ardından feryat edilerek ağlanan ölüye, bu feryat sebebiyle
kıyamet günü azap edilir, buyurdu.

(M2157 Müslim, Cenâiz, 28; B1291 Buhârî, Cenâiz, 33)

1668. Ümmü Atiyye Nüseybe’nin (ra) şöyle dediği rivayet edilmiştir:

Resûlullah , biat (bağlılık yemini) esnasında cenazenin arkasından
feryat etmeyeceğimize dair biz kadınlardan söz aldı.

(B1306 Buhârî, Cenâiz, 45; M2163 Müslim, Cenâiz, 31)

1669. Numân b. Beşîr’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Birgün Abdullah b. Revâha baygın düştü. Kız kardeşi “Vay benim dağ gibi kardeşim! Ah benim şöyle şöyle kardeşim!” diye onun meziyetlerini sayarak ağlamaya başladı. Abdullah b. Revâha kendine geldiğinde:

–Hakkımda ne söyledin ki bana “Sen şöyle şöyle misin?” denildi, dedi.

(B4267 Buhârî, Megâzî, 45)

1670. İbn Ömer (ra) anlatıyor:

Bir gün Sa’d b. Ubâde (ra) hastalanmıştı. Resûlullah , Abdurrahmân b. Avf, Sa’d b. Ebû Vakkâs ve Abdullah b. Mes’ûd ile birlikte Sa’d’ı ziyarete geldiler. Hz. Peygamber, onu baygın bir hâlde görünce, “Yoksa öldü mü?” diye sordu.

–“Hayır ey Allah’ın Resûlü!”, dediler. (Hastanın hâline bakan) Allah Resûlü ağladı, onun ağladığını gören cemaat de ağladı. Bunun üzerine Resûl-i Ekrem:

“Dinler misiniz? Allah, gözyaşı ve kalp üzüntüsünden dolayı insana azap etmez. Fakat, (eliyle diline işaret ederek) işte bunun yüzünden ya azap eder veya (hayırlı söz söylenirse) merhamet eder.” buyurdu.

(B1304 Buhârî, Cenâiz, 44; M2137 Müslim, Cenâiz, 12)

1671. Ebû Mâlik el-Eş’arî’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Cenazeye ağıt yakan ağıtçı kadın, ölmeden evvel tövbe etmezse kıyamet günü üzerinde katrandan bir gömlek ve uyuzlu bir giysi olduğu hâlde diriltilir.

(M2160 Müslim, Cenâiz, 29)

1672. Tâbiûndan Ebû Üseyd b. Üseyd’in, Peygamber’e biat eden kadınlardan birinden rivayetine göre, o, şöyle demiştir:

Resûlullah’ın “iyilikte ona karşı gelmeyeceğimize” dair bizden aldığı biatta, (musibet anında) yüzlerimizi tırmalamayacağımıza, çığırtkanlık yapmayacağımıza, yaka paçalarımızı yırtmayacağımıza ve saçlarımızı yolmayacağımıza dair hususlar da vardı.

(D3131 Ebû Dâvûd, Cenâiz, 24, 25)

1673. Ebû Mûsâ’dan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Ölen biri için ağıtçıları “Vay dağ gibi dayanağımız, vay efendimiz!”
gibi sözler demeye başladıkları zaman, bu ölü için iki melek vazifelendirir. Onlar: “Sen böyle böyle miydin?” derler.

(T1003 Tirmizî, Cenâiz, 24)

1674. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

İnsanlardaki şu iki huy, nimete karşı nankörlükten kaynaklanmaktadır:
Soy-sopa dil uzatmak, ölüye feryat ederek ağlamak.

(M227 Müslim, Îmân, 121)

Bu rivayetin “Ölü, kendisi için feryat figan edilerek ağlanması sebebiyle ızdırap duyar.” şeklinde de anlaşılabileceğini ifade etmek gerekir.

Kâhin, Falcı, Medyum
ve Benzerlerine İnanmamak

1675. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Bir grup insan, Resûlullah’a kâhinler hakkında (sorular) sordu.
Resûlullah :

–Onların hiçbir değeri yoktur, buyurdu. Sahâbîler:

–Ey Allah’ın Resûlü, onların bize verdiği bazı haberler, dedikleri gibi çıkıyor, dediler. Bunun üzerine Resûlullah :

–Doğru çıkan bu sözü, (işiten) bir cin kapıp gelerek dostunun kulağına fısıldar. Onlar da, o gerçeğe kendilerinden yüz yalan karıştırırlar, buyurdu.

(B5762 Buhârî, Tıb 46, B3210 Buhârî, Bed’ü’l-halk, 6; M5816-M5817 Müslim, Selâm, 122, 123)

Buhârî’nin bir rivayetinde Âişe (ra),
Resûlullah’in şöyle dediğini işittim, demiştir:

“Melekler bulutlara inerler ve gökyüzünde, gelecekte gerçekleşecek bazı şeyleri aralarında konuşurlarken şeytanlar onlardan bir haber kapıp, işittiklerini kâhinlere gizlice ulaştırırlar. Bu haberlerle beraber kendiliklerinden de yüz yalan uydururlar.”

1676. Ebû Ubeyd’in kızı Safiyye’nin Hz. Peygamber’in hanımlarının bazılarından rivayetine göre Peygamber :

“Arrâfa (kayıp ya da çalıntının yerini haber veren kimseye) bir şey sorup da onu tasdik eden kimsenin kırk gün namazı kabul olunmaz.” buyurdu.

(M5821 Müslim, Selâm, 125)

1677. Kabîsa b. Muhârik’ın (ra) işittiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Kuşun ötmesini, uçmasını uğursuzluk saymak, ufak taşlar atarak veya kum üzerine çizgiler çizerek fal açmak, sihir ve kehanet çeşitlerindendir.

(D3907 Ebû Dâvûd, Tıb, 23)

1678. İbn Abbâs’tan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Yıldızlardan (burçlardan astrolojik) bilgi edinen kişi, sihirden bir parça elde etmiş olur. (Bilgisi) arttıkça, (günahı) da artar.

(D3905 Ebû Dâvûd, Tıb, 22)

1679. Muâviye b. Hakem’den (ra) rivayet edildiğine göre o şöyle demiştir:

Bir gün:

–Ey Allah’ın Resûlü, ben Câhiliye devrinden yeni kurtulmuş biriyim.
Allah Teâlâ bize İslâm’ı getirdi. Bizden bazı kimseler kâhinlere gidiyor,
(ne dersiniz), dedim. Resûl-i Ekrem:

–Sen gitme, buyurdu.

–(Ey Allah’ın Resûlü), bazılarımız da, uğursuzluğa inanıyorlar
(buna ne dersiniz), dedim. Resûlullah :

–Bu, onların kalplerine gelen birtakım vesveselerden ibarettir.
Bu (inanç), onları işlerinden alıkoymasın, buyurdu.

–(Ey Allah’ın Resûlü), içimizde kumlar üzerine çizgiler çizen
(ve geleceğe dair konuşanlar) var, dedim. Resûlullah :

–Peygamberlerden biri de (kum üzerine) çizgiler çizerdi. Bir kimsenin
çizdiği çizgi onunkine denk gelirse ne âlâ, cevabını verdi.[32]

(M1199 Müslim, Mesâcid, 33)

1680. Ebû Mes’ûd el-Bedrî’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah , (niteliksiz) köpekleri satarak elde edilen bedeli, fuhuş yolu ile elde edilen kazancı ve falcılıktan alınan ücreti yasaklamıştır.

(B2280 Buhârî, İcâre, 20; M4009 Müslim, Müsâkât, 39)

İslâm âlimleri, fal kabilinden her türlü girişimin abesle iştigal olduğunu söylemişlerdir.

Uğursuzluk

1681. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

–Hastalığın kendiliğinden bulaşıcılığı yoktur. Uğursuzluk da yoktur. Fe’l (hayra yorma) ise hoşuma gider, buyurdu. Ashâb:

–(Ey Allah’ın Resûlü), “fe’l” nedir, diye sordu.

–Güzel sözdür, diye cevap verdi.

(B5776 Buhârî, Tıb, 54; M5801 Müslim, Selâm, 112)

1682. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre Peygamber :

–Hastalığın kendiliğinden bulaşıcılığı yoktur. Uğursuzluk da yoktur. Şayet bir şeyde uğursuzluk olsaydı evde, kadında, atta olabilirdi, buyurmuştur.[33]

(B5753, B5772 Buhârî, Tıb, 43, 54; M5804-M5805 Müslim, Selâm, 116)

1683. Büreyde’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber , hiçbir şeyi uğursuz saymazdı.

(D3920 Ebû Dâvûd, Tıb, 24)

1684. Urve’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir: Resûlullah’ın yanında uğursuzluktan bahsedilmişti. Bunun üzerine o, şöyle buyurdu:

Bunun en iyisi “fe’l” yani hayra yormadır. Uğursuzluk, bir Müslümanı yapmak istediği bir şeyden vazgeçirmesin. Sizden biri, hoşuna gitmeyen bir şey gördüğünde “Allahümme lâ ye’tî bi’l-hasenâti illâ ente, velâ yedfeu’s-seyyiâti illâ ente, velâ havle velâ kuvvete illâ bik. (Allah’ım, iyilikleri yalnız sen verirsin, kötülükleri de ancak sen savarsın. Kuvvet ve kudret, yalnız senin yardımınladır.)” diye dua etsin.

(D3919 Ebû Dâvûd, Tıb, 24)

Hz. Âişe, kadın, at ve evde uğursuzluk bulunduğunu ifade eden hadislerin Hz. Peygamber’den eksik işitildiğini belirtir. Ona göre, Hz. Peygamber, Câhiliye insanlarının veya Yahudilerin bu üç şeyi uğursuz saydıklarını anlatırken, hadisi nakledenler bu kısmı duymamışlardır. Bu konuda bkz. Ahmed b. Hanbel, el-Müsned, VI. 246, 150, 240, hadis no: 25683, 26562, 26616; Tayâlisî, el-Müsned, s. 215, no: 1537.

Canlı Resmi Yapmamak

1685. Abdullah b. Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

(Tapılmak maksadıyla) bu suretleri (heykelleri) yapanlar, kıyamet gününde azap görecekler ve onlara, “Yarattığınız şeylere can verin, bakalım!” denilecektir.

(B5951 Buhârî, Libâs, 89; B5181 Buhârî, Nikâh, 77; M5535 Müslim, Libâs, 97)

1686. Hz. Âişe (ra) şöyle anlatıyor:

Bir gün Resûlullah bir savaştan/yolculuktan dönmüştü. Ben de evin önündeki girişi, resimli bir perde ile örtmüştüm. Bunu görünce
Resûlullah’ın benzi attı ve:

Ey Âişe, kıyamet günü en çetin azaba uğrayacak kimseler, yaratma konusunda Allah’a benzemeye çalışanlardır, buyurdu. Bunun üzerine biz de bu perdeyi kestik ve ondan bir veya iki yastık yaptık.

(B5954 Buhârî, Libâs, 91; M5528 Müslim, Libâs, 92)

1687. Abdullah b. Abbâs’ın (ra) işittiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

(Tapılsın diye) resim/heykel yapan herkes cehennemdedir. Yaptığı her resim başına bir şahıs yaratılır ve cehennemde o yapana işkence eder.

Hadisi rivayet eden İbn Abbâs:

Eğer, illa resim yapman gerekiyorsa, ağaç ve manzara gibi cansız varlıkların resmini yap, demiştir.

(M5540 Müslim, Libâs, 99; B2225 Buhârî, Büyû’, 104)

1688. Yine İbn Abbâs’ın (ra) işittiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Dünyada bir canlı resmi yapandan kıyamet gününde yaptığı resme can vermesi istenir. Hâlbuki onun buna gücü yetmeyecek ve azabı da uzayacaktır.

(B5963 Buhârî, Libâs, 97; M5541 Müslim, Libâs, 100)

1689. İbn Mes’ûd’un (ra) işittiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Kıyamet günü en çetin azaba uğrayacak olanlar, resim/heykel yapanlardır.[34]

(B5950 Buhârî, Libâs, 89; M5537 Müslim, Libâs, 98)

1690. Ebû Hüreyre’nin (ra) işittiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Allah Teâlâ, “Benim yaratışım gibi yaratmaya kalkışanlardan daha zalim kim olabilir! Onlar, (güçleri yetiyorsa) bir karınca, bir tahıl tanesi veya bir arpa tanesi yaratsınlar, (yoktan var etsinler bakalım).” buyurdu.

(B5953 Buhârî, Libâs, 90; M5543 Müslim, Libâs, 101)

1691. Ebû Talhâ’dan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

İçinde köpek ve canlı resmi/heykeli bulunan bir eve (rahmet) melekler(i) girmez.[35]

(B5949 Buhârî, Libâs, 88; M5514 Müslim, Libâs, 83)

1692. İbn Ömer (ra) şöyle anlatıyor:

Bir gün Cebrail (as), Resûlullah’ı ziyarete geleceğini vadetmişti. Fakat gecikti ve bu Resûlullah’ın zoruna gitti. Evden çıkınca Cebrail (as) ile karşılaştı. Onun gecikmesinden şikâyet etmesi üzerine Cebrail: “Biz melekler, içinde köpek ve resim/heykel bulunan eve girmeyiz.” dedi.

(B5960 Buhârî, Libâs, 94)

1693. Âişe’den (ra) şöyle rivayet edilmiştir:

Cebrail (as), Resûlullah’ı bir ara ziyaret edeceğini vadetmişti. Vakit geldiği hâlde o gelmemişti. Resûl-i Ekrem “Allah ve elçileri sözünden dönmez!” diyerek elinde bulunan asayı yere attı. Sonra bir de baktı ki, sedirin altında bir köpek yavrusu var. Bunun üzerine:

–(Yâ Âişe), bu köpek buraya ne zaman girdi, diye sordu. Ben de:

–Vallahi bilmiyorum, dedim. Emri üzerine köpek yavrusu evden çıkarıldı. Hemen ardından Cebrail (as) Resûl-i Ekrem’i ziyarete geldi. Peygamber Efendimiz Cebrail’e hitaben:

–Geleceğini vadetmiştin, oturup bekledim ama gelmedin, deyince, Cebrail (as):

–Evinde bulunan bir köpek, ziyaretime engel oldu. Biz melekler,[36] içinde köpek ve resim/heykel bulunan bir eve girmeyiz, demiştir.

(M5511 Müslim, Libâs, 81)

1694. Ebu’l-Heyyâc Hayyân b. Husayn’dan (ra) rivayet edildiğine göre
o, demiştir ki:

Bir gün Alî (ra) bana şöyle dedi: “Resûlullah’ın beni gönderdiği (görev) ile seni göndereyim mi? Yok etmedik ne bir canlı resmi/heykeli,[37] ne de yüksek bir kabir bırak!” dedi.[38]

(M2243-M2244 Müslim, Cenâiz, 93)

1686. hadisten de anlaşıldığına göre, Buhârî şârihleri bu şiddetli azabın, Allah’ın yarattığı gibi yaratmaya kalkışan, bu hususta Allah ile yarışa girişen, tapınılacağını bildiği hâlde put yapan ressam/heykeltraşlara ve bunu helâl sayanlara ait olduğunu açıklamışlardır.

Bu kabil uyarılar, İslam’ın ilk yıllarında Câhiliye’den kalma inanç, âdet ve alışkanlıkların bir an evvel değiştirilmesine yöneliktir.

Hattâbî, Ebû Dâvûd ve diğer hadisçilere göre buradaki meleklerden kastedilen, Cebrail ve İsrafil gibi vahiy melekleridir. Hafaza (amelleri yazan yazıcılar) ve rahmet melekleri bunun dışındadır. İbn Hibbân ise, “Bu hüküm, Resûlullah’a özgüdür. Artık, Hz. Peygamber’den (sav) sonra vahiy kesildiğinden, başkalarını kapsamaz.” der. Bkz: Aynî, Umdetu’l-Kârî, 11/224; İbn Hibbân, es-Sahîh, 13/167-168.

Taberî bu hadisin tapınmak üzere yapılan canlı resimlerine ve putlara yorulduğunu söyler. Bu konudaki açıklama için 653. hadisin dipnotuna bakınız.

Bu gibi görevler fertlerin değil, yetkililerindir.

Köpek
Edinmemek

1695. İbn Ömer’in (ra) işittiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Av veya çoban köpeği hariç, köpek edinen kimsenin
sevabından her gün iki kîrat[39] eksilir.

Müslim’in diğer rivayetinde “bir kîrat” denilmiştir.

(M4024, M4026 Müslim, Müsâkât, 51, 53; B5480-B5481 Buhârî, Zebâih, 6)

1696. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Bağ-bahçe köpeği veya çoban köpeği hariç, köpek edinen kimsenin amellerinin sevabından her gün bir kîrat eksilir.

Müslim’in bir rivayetinde ise, “Av, çoban ve arazi köpeği hariç, köpek edinen kimsenin ecrinden her gün iki kîrat eksilir.” şeklindedir.

(B3324 Buhârî, Bed’ü’l-halk, 17; M4030, M4032 Müslim, Müsâkât, 57, 59)

Kîrat, farklı bölgelerde kullanılan bir ağırlık ölçüsü birimi olmakla birlikte, cenazeye katılmaya verilecek sevapla ilgili hadiste “Her kîrat, Uhud Dağı gibidir” denilmektedir. (Buhârî, “Îmân”, 35; Müslim, “Cenâiz”, 52.) Dolayısıyla burada “kîrat” ile sevaplardan belli bir miktar kastedilmektedir.

Hayvanlara
Çan Takmamak

1697. Ebû Hüreyre’den (ra) nakledildiğine göre,
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Yanlarında köpek ve çan bulunan bir yolcu grubuna melekler eşlik etmez.[40]

(M5546 Müslim, Libâs, 103)

1698. Yine Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

(Hayvanların boynuna takılan) çan, şeytan çalgılarındandır.[41]

(M5548 Müslim, Libâs, 104; D2556 Ebû Dâvûd, Cihâd, 46)

Bunun Hz. Peygamber’in bulunduğu bir yolcu kafilesine özgü olduğu görüşünde olanlar vardır.

Köpek ve çan sesleri düşmanları veya eşkiyaları haberdar edip bu yüzden ansızın bir baskına uğramaları ihtimaline dayalı olarak mekruh kılınmış olmalıdır.

Pislik Yemeye
Alışmış Hayvana Binmemek

1699. İbn Ömer’in (ra) şöyle dediği rivayet edilmiştir:

Resûlullah , pislik yiyen deveye binilmesini yasakladı.

(D2558 Ebû Dâvûd, Cihâd, 47)

Mescitleri Kirletmemek

1700. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Mescitte tükürmek günahtır. Bunun kefâreti de
(zemin toprak-kum ise onu gömüp) yok etmektir.[42]

(B415 Buhârî, Salât, 37; M1231 Müslim, Mesâcid, 55)

1701. Hz. Âişe’den nakledildiğine göre bir gün Resûlullah , mescidin
kıble duvarında sümük veya tükrük, salya veyahut balgam gördü de
onu (bir taş ile) kazıdı.

(B407 Buhârî, Salât, 33)

1702. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Bu mescitler, yalnız Allah’ı zikretmek ve Kur’an okumak için yapılmıştır. (Bir bedevinin yaptığı gibi) oraya bevletmek ve pislemek doğru olmaz.

“Yahut (hadis aynen böyle değilse de), Resûlullah’ın buyurdukları gibidir.” denilmiştir.

(M661 Müslim, Tahâret, 100)

Bu rivayetlerde anlatılanlar, mescit zeminlerinin kum veya toprak olduğu erken dönemle ilgilidir. Günümüzde ise, cami ve mescitler, zeminleri halı döşeli, temiz ve nezih ibadet mekanlarıdır.

Mescit Âdâbı

1703. Ebû Hüreyre’nin (ra) işittiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Mescitte kayıp ilanı yaparak yitirdiği şeyi bulmaya çalışan birini işiten, “Allah, onu sana geri getirmesin!” desin. Çünkü mescitler bunun için yapılmamıştır.

(M1260 Müslim, Mesâcid, 79)

1704. Yine Ebû Hüreyre’den rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Mescitte alışveriş yapan birini gördüğünüzde “Allah ticaretine kazanç vermesin!” deyin. Mescitte kayıp ilanı yaparak yitirdiği şeyi bulmaya çalışan birini gördüğünüzde ise “Allah sana aradığını geri getirmesin!” deyin.

(T1321 Tirmizî, Büyu’, 76)

1705. Büreyde’nin (ra) şöyle dediği rivayet edilmiştir:

Bir gün mescitte yitik arayan biri “Benim kırmızı devemi gören var mı?”
diye soruyordu. Bunun üzerine Resûl-i Ekrem:

–Bulamaz ol, mescitler yalnız, asıl amaçları
(olan ibadet) için yapılmıştır, buyurdu.

(M1262 Müslim, Mesâcid, 80)

1706. Amr b. Şuayb’ın, babasından, onun da dedesinden rivayet ettiğine göre Resûlullah , mescitte alışveriş yapmayı, kayıp ilanı vermeyi, şiirler söylemeyi yasaklamıştır.

(D1079 Ebû Dâvûd, Salât, 213, 214; T322 Tirmizî, Salât, 123)

1707. Sahâbî Sâib b. Yezîd’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

(Bir gün) mescitteydim. Biri bana küçük bir çakıl taşı attı.
Bir de baktım ki o, Ömer b. Hattâb imiş. Bana:

–Git şu iki kişiyi bana getir, dedi. Ben de gidip onları
Hz. Ömer’in yanına getirdim. Hz. Ömer:

–Siz nerelisiniz, diye sordu.

–Tâif halkındanız, dediler. Bunun üzerine:

–Eğer siz Medineli olsaydınız gerçekten ikinizin de canını yakacaktım! (Ne diye) Resûlullah’ın mescidinde seslerinizi yükseltiyorsunuz, diye onları uyardı.

(B470 Buhârî, Salât, 83)

Kötü Kokularla
Camiye Gitmemek

1708. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre
Peygamber sarımsağı kastederek:

Şu bitkiden yiyen mescidimize yaklaşmasın, buyurmuştur.

(B853 Buhârî, Ezân, 160; M1249 Müslim, Mesâcid, 69)

1709. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

(Sarımsak denilen) şu bitkiden yiyen, bize yaklaşmasın; bizimle beraber namaz kılmasın.

(B856 Buhârî, Ezân, 160; M1250 Müslim, Mesâcid, 70)

1710. Câbir’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Soğan veya sarımsak yiyen, bizden veya mescidimizden uzak dursun.

Müslim’in bir rivayetinde:

Soğan, sarımsak veya pırasa yemiş olan kimse mescidimize yaklaşmasın. Çünkü insanoğlunun rahatsız olduğu şeylerden melekler de rahatsız olur, buyurmuştur.

(B855 Buhârî, Ezân, 160; M1253-M1254 Müslim, Mesâcid, 73, 74)

1711. Ömer b. Hattâb’dan (ra) gelen rivayete göre o,
bir cuma hutbesinde şöyle demiştir:

Ey insanlar! Siz bana göre berbat kokan şu iki bitkiyi, soğan ve sarımsağı yiyorsunuz. Oysa ben, Resûlullah’ın , mescitte ağzı soğan veya sarımsak kokan birini, ta Bakî’ Kabristanı’na kadar çıkarttığını gördüm. Dolayısıyla bunları yemek isteyenler, pişir(mek suretiyle kokusunu gider)sinler.

(M1258 Müslim, Mesâcid, 78)

Hutbe Dinlerken
Oturma Adabı

1712. Muâz b. Enes el-Cühenî’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber , cuma günü, imam hutbe verirken, cemaatin dizlerini dikerek iki elini kavuşturup oturmasını yasakladı, buyurmuştur.

(D1110 Ebû Dâvûd, Salât, 226, 228; T514 Tirmizî, Cum’a, 18)

Hacılara Benzemek İçin
Zilhiccenin Başından İtibaren
Kurban Kesinceye Kadar Saçın
ve Tırnakların Kesilmemesi

1713. Ümmü Seleme’nin (ra) naklettiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Kurbanı olan kimse, Zilhicce ayının girişinden, kurbanı kesinceye kadar saçından ve tırnağından hiçbir şey kesmesin.[43]

(M5121 Müslim, Edâhî, 42)

Kurbanı olan kimselerin hacılara benzemek için, kurbanı kesinceye kadar tıraş olmamaları ve tırnaklarını kesmemeleri bazı devirlerde kimi bölgelerde âdet olmuştur. Böyle yapmak Şafiîlere göre müstehap, Hanefîlere göre mübahtır.

Yasaklanan
Yeminler

1714. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Allah Teâlâ, size babalarınız üzerine yemin etmeyi yasaklamaktadır. Yemin edecek kimse, ya Allah adına yemin etsin, yahut sussun.

Müslim’in Sahihi’ndeki rivayetinde de:

“Yemin etmek isteyen, yalnız Allah’a yemin etsin veya sussun.” denilmiştir.

(B6646 Buhârî, Eymân, 4; M4257 Müslim, Eymân, 3; D3249 Ebû Dâvûd, Eymân, 4)

1715. Abdullah b. Semüre’den (ra) nakledildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Ne putlar adına, ne de babalarınız adına yemin edin.

(M4262 Müslim, Eymân, 6)

1716. Büreyde’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Emanet üzerine yemin eden kimse bizden değildir.[44]

(D3253 Ebû Dâvûd, Eymân, 5)

1717. Yine Büreyde’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

“İslâm’dan uzağım.” diye yemin eden kimse, eğer yemininde yalancı ise o dediği gibidir. Eğer doğru söylemişse o kimse İslâm’a sağlamca geri dönemez.

(D3258 Ebû Dâvûd, Eymân, 7)

1718. İbn Ömer’in (ra) şöyle dediği rivayet edilmiştir:

Bir gün İbn Ömer, bir kimsenin, “Kâbe hakkı için” diye yemin ettiğini işitince, ona, “Allah’tan başkasına yemin etme. Çünkü ben, Resûl-i Ekrem’in, ‘Allah’tan başkasına yemin eden, O’nu inkâr etmiş yahut O’na şirk koşmuştur.’ buyurduğunu işittim.” demiştir.[45]

(T1535 Tirmizî, Nüzûr, 9)

Emanet üzere yemin ile neyin kastedildiği kaynaklarda belirtilmemektedir. Bu tür yemin, ya Câhiliye yeminlerinden olduğu veya Allah adına yapılmayan bir yemin tarzı olduğu için yasaklanmış olmalıdır.

Bu hadis, bu tür sözlerden sakındırmaya yöneliktir. Çünkü şirk koşma dışında hiçbir günah veya isyan, ne kadar büyük olursa olsun, kişiyi imandan çıkarmaz.

Bilerek Yalan Yere
Yemin Etmemek

1719. İbn Mes’ûd’dan (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Bir Müslümanın malını haksız yere almak için yalan yere yemin eden kimse, Allah’ın huzuruna vardığında O’nun öfkesiyle karşılaşır, buyurdu.

Hadisi nakleden İbn Mes’ûd diyor ki:

Sonra Resûlullah bize, Kur’an-ı Kerim’den bu hadisi tasdik eden şu âyet-i kerimeyi okudu: “Allah Teâlâ ile olan ahitlerine ve yeminlerine bedel, az bir şey satın alanlar yok mu? İşte onların ahirette (Allah’ın nimetlerinden) nasipleri yoktur, kıyamet günü Allah onlarla konuşmaz, onlara iltifat buyurmaz, onları (günahtan) temizlemez. Onlar için acıklı bir azap vardır.”[46]

(B6659 Buhârî, Eymân, 11; M355-M357 Müslim, Îmân, 220-222)

1720. Ebû Umâme İyâs b. Sa’lebe el-Hârisî’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah :

–Allah Teâlâ, yalan yere yemin ederek bir Müslümanın hakkını gasbeden kimseye cehennemi vacip, cenneti de haram kılar, buyurdu.

Sahâbîlerden biri:

–Ey Allah’ın Resûlü, eğer o hak, değersiz bir şey ise, diye sordu.
Hz. Peygamber:

–Misvak ağacından kesilmiş bir dal parçası bile olsa, (böyledir), buyurdu.

(M353 Müslim, Îmân, 218)

1721. Abdullah b. Amr b. Âs’tan (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Büyük günahlar; Allah’a ortak koşmak, anne ve babaya asi olmak, adam öldürmek, bile bile yalan yere yemin etmektir.

Buhârî’nin diğer bir rivayeti de şöyledir:

Bir bedevi Hz. Peygamber’e gelip:

–Ey Allah’ın Resûlü, büyük günahlar nelerdir, diye sordu. Resûlullah :

–Allah’a şirk koşmak, dedi. Bedevi:

–Sonra hangisidir, deyince:

–Gamûs yemini, buyurdu.

Ravi Abdullah b. Amr diyor ki:

–Ey Allah’ın Resûlü, gamûs yemini nedir, dedim. Resûlullah:

–Bir Müslümanın malından alabilmek için yalan yere edilen yemindir, buyurdu.

(B6675 Buhârî, Eymân, 16; B6920 Buhârî, İstitâbetu’l-mürteddîn, 1)

Âl-i İmran, 3/77.

Yemin Kefâreti

1722. Abdurrahmân b. Semüre’den (ra) rivayet edildiğine
o, göre şöyle demiştir:

Günün birinde Resûlullah bana:

...Herhangi bir konuda yemin edip de, onun aksini daha hayırlı görürsen, hayırlı olanı yap ve yemininin kefâretini öde, buyurdu.

(B6622 Buhârî, Eymân, 1, B6722 Buhârî, Keffârât, 10; M4281 Müslim, Eymân, 19)

1723. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Bir konuda yemin edip de, onun aksini daha hayırlı gören, yemini için kefâret versin ve hayırlı olanı yapsın.

(M4271-M4273 Müslim, Eymân, 11-13)

1724. Ebû Mûsâ’dan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Vallahi ben, Allah’ın izniyle bir şey üzerine yemin ederim de, sonra ondan daha hayırlısını görürsem, yeminimin kefâretini verir ve hayırlı olanı yaparım.

(B6623 Buhârî, Eymân, 1, B6721 Buhârî, Keffârât, 10; M4263 Müslim, Eymân, 7)

1725. Ebû Hüreyre’nin (ra) naklettiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Birinizin, ailesi hakkındaki yemininde ısrarcı olması, Allah nezdinde yeminini bozup da Allah’ın farz kıldığı kefâreti vermesinden daha günahtır.

(M4291 Müslim, Eymân, 26; B6625 Buhârî, Eymân, 1)

Boş Yere Yapılan
Yeminler İçin
Kefâretin Olmaması

Allah, boş yere ettiğiniz yeminlerle sizi sorumlu tutmaz. Ama bile bile yaptığınız yeminlerle sizi sorumlu tutar. Bu durumda yeminin kefâreti, ailenize yedirdiğinizin orta hâllisinden on yoksulu doyurmak, yahut onları giydirmek ya da bir köle azat etmektir. Kim (bu imkânı) bulamazsa onun kefâreti üç gün oruç tutmaktır. İşte yemin ettiğiniz vakit yeminlerinizin kefâreti budur. Yeminlerinizi tutun...

(Mâide, 5/89)

1726. Hz. Âişe’nin (ra) şöyle dediği rivayet edilmiştir:

“Allah Teâlâ, boş yere yemin etmenizden dolayı sizi sorumlu tutmaz.” (mealindeki) âyeti[47], kişinin (kasıtsız bir şekilde ağzından kaçırdığı) “Hayır vallahi, evet vallahi!” demesi hakkında indirildi.

(B4613 Buhârî, Tefsîr (Mâide), 8)

Mâide, 5/89.

Alışverişte
Yemin Etmemek

1727. Ebû Hüreyre’nin (ra) işittiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

(Alışverişte) yemin, malın satışını artırır, kazancın bereketini ise götürür.

(B2087 Buhârî, Büyu’, 26, M4125 Müslim, Müsâkât, 131)

1728. Ebû Katâde’nin (ra) işittiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Alışverişte çok yemin etmekten sakının, çünkü bu, size önce malı sattırır, sonra (bereketini) kaybettirir.

(M4126 Müslim, Müsâkât, 132)

Allah İçin İstemek

1729. Câbir’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Allah’ın rızası ile sadece cennet istenir.

(D1671 Ebû Dâvûd, Zekât, 37)

1730. İbn Ömer’den (ra) nakledildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Allah için size sığınan kimseyi koruyun. Allah için bir şey isteyene verin. Davet edenin davetine katılın. Size bir iyilik yapana onun benzeriyle karşılığını verin. Eğer benzeri ile karşılık vermeye gücünüz yetmezse, karşılıkta bulunduğunuza kanaat getirinceye kadar ona dua edin.

(D1672 Ebû Dâvûd, Zekât, 38)

Yöneticilere
Hitap Tarzı

1731. Ebû Hüreyre’nin (ra) naklettiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Aziz ve Celil olan Allah katında en kötü isim, “melikler meliki (krallar kralı)” diye adlandırılan kimsenin ismidir.

(B6206 Buhârî, Edeb, 114; M5610 Müslim, Âdâb, 20)

Fasık ve Zalimlere
Hitap Tarzı

1732. Büreyde’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Münafık kimseye “Efendi!” diye hitap etmeyin; zira onu efendi
(başkalarından üstün) saymanız (hâlinde), Aziz ve Celil olan Rabbinizin öfkesini çekmiş olursunuz.

(D4977 Ebû Dâvûd, Edeb, 75)

Hastalıklara Sövmemek

1733. Câbir (ra) anlatıyor:

Bir gün Resûlullah , Ümmü’s-Sâib veya
Ümmü’l-Müseyyeb’in yanına geldi ve:

–Ey Ümmü’s-Sâib veya Ümmü’l-Müseyyeb, sana ne oldu
böyle titreyip duruyorsun, dedi. Ümmü’s-Sâib:

–Allah kahretsin, sıtmaya yakalandım, dedi. Bunun üzerine Resûlullah :

–Sıtmaya sövme, çünkü körüğün demirin pasını gidermesi gibi, sıtma da insanoğlunun (küçük) günahlarını temizler, buyurdu.

(M6570 Müslim, Birr, 53)

Rüzgâra Sövmemek

1734. Ebu’l-Münzir Übey b. Kab’dan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Rüzgâra sövmeyin; hoşunuza gitmeyen tarafını gördüğünüzde, “Allah’ım, senden bu rüzgârın hayrını, onun getireceği ve sebep olacağı şeylerin hayrını isteriz. Onun kötülüğünden, getireceği ve sebep olacağı zararların kötülüğünden de sana sığınırız.” diye dua edin.

(T2252 Tirmizî, Fiten, 65)

1735. Ebû Hüreyre’nin (ra) işittiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Rüzgâr, Allah tarafından gönderilmektedir. Bazen rahmet, bazen de azap getirir. Rüzgârı gördüğünüzde ona sövmeyin; onun hayrını isteyin, şerrinden de Allah’a sığının.

(D5097 Ebû Dâvûd, Edeb, 103, 104)

1736. Âişe (ra) anlatıyor:

Rüzgâr şiddetlendiği zaman Peygamber :

Allah’ım, senden bu rüzgârın hayrını, taşıdığı ve getirdiği şeylerin de hayrını diler, bunun şerrinden ve yapacağı zararlardan da sana sığınırım, şeklinde dua ederdi.

(M2085 Müslim, İstiskâ, 15)

Horoza Sövmemek

1737. Zeyd b. Hâlid el-Cühenî’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Horoza sövmeyin. Çünkü o, (insanı) namaza uyandırır.

(D5101 Ebû Dâvûd, Edeb, 105, 106)

Yağmurun Yağmasını
Başka Sebeplere Bağlamamak

1738. Zeyd b. Hâlid el-Cühenî’nin (ra) şöyle dediği rivayet edilmiştir:

Resûlullah , Hudeybiye’de gece yağan yağmurdan sonra bize sabah namazını kıldırdı. Namaz sonrasında cemaate dönüp:

–Biliyor musunuz, Rabbiniz (bu gece) ne buyurdu, diye sordu. Sahâbîler:

–Allah ve Resûlü daha iyi bilir, dediler. Resûl-i Ekrem:

–Allah Teâlâ, “Kullarımdan kimi bana iman ederek, kimi de kâfir olarak (nimete nankörlük ederek) sabahladı. ‘Allah’ın fazlı ve rahmeti ile yağmur yağdı.’ diyenler bana iman etmiş, yıldızları inkâr etmiştir; ‘Filan ve filan yıldızın batıp doğması ile yağmur yağdı.’ diyenler ise beni inkâr etmiş, yıldıza iman etmiştir.” buyurdu, dedi.

(B4147 Buhârî, Megâzî, 36; B846 Buhârî, Ezân, 156; M231 Müslim, Îmân, 125)

Müslümana
Kâfir Dememek

1739. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Bir adam (Müslüman) kardeşine, ‘Ey kâfir!’ derse bu söz ikisinden birine döner. Eğer o, dediği gibiyse bu söz yerini bulmuş olur. Aksi takdirde bu söz, onu söyleyene döner.

(M216 Müslim, Îmân, 111; B6104 Buhârî, Edeb, 73)

1740. Ebû Zer’in (ra) işittiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Her kim, birine: ‘Ey kâfir!’ veya ‘Ey Allah’ın düşmanı!’ derse ve o kişi de böyle değilse o sözler, söyleyene geri döner.

(M217 Müslim, Îmân, 112; B6045 Buhârî, Edeb, 44)

Kötü ve Çirkin
Söz Söylememek

1741. İbn Mes’ûd’dan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Mümin, ne insanları karalayan, ne lânet eden, ne kaba ve kötü sözlü,
ne de hayâsız biridir.

(T1977 Tirmizî, Birr, 48)

1742. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Arsızlık/fuhşiyat, bulunduğu ortamı kirletir; hayâ ise bulunduğu ortamı süsler.

(T1974 Tirmizî, Birr, 47)

Konuşma Âdâbı

1743. İbn Mes’ûd’dan (ra) rivayete göre, Hz. Peygamber:

“Eylem ve söylemlerinde aşırıya kaçanlar helâk oldu!” buyurmuş
ve bu sözü üç defa tekrarlamıştır.

(M6784 Müslim, İlim, 7)

1744. Abdullah b. Amr b. Âs’tan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Allah, sığırın ağzını evirip çevirdiği gibi, dilini ağzının içinde dolaştıra dolaştıra konuşan (gösteriş için söz sarf eden) kimselere öfkelenir.

(D5005 Ebû Dâvûd, Edeb, 86; T2853 Tirmizî, Edeb, 72)

1745. Câbir b. Abdullah’dan (ra) rivayet edildiğine göre,
Resûlullah şöyle buyurmuştur.

Bana en sevgili olanlarınız ve kıyamet gününde meclisime en yakın bulunanlarınız, ahlâkı güzel olanlarınızdır. En sevmediğim ve kıyamet gününde benden en uzak kalacak olanlarınız da, gevezeler, avurtlarını şişirip (küstahça) konuşanlar ve bilgiçlik taslamak için kibirlenerek laf kalabalığı eden kimselerdir.

(T2018 Tirmizi, Birr, 71)

Kendi Nefsini Aşağılamamak

1746. Câbir b. Abdullah’tan (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Sizden biri, “Nefsim murdar oldu!” demesin, “Nefsim kötü oldu!”, desin.[48]

(B6179 Buhârî, Edeb, 100; M5880 Müslim, Elfâz, 17)

“Habuset” ile “lekıset” sözcükleri aynı anlamda olsalar da Resûlullah, “murdar oldu, fasid oldu” manasına gelen “habuset” lafzını kullanmayı hoş görmemiş, ümmetine konuşma adabını öğretmek için onlara güzel ifadeler kullanmalarını tavsiye etmiştir.

Kötü Şeylere
İyi İsimler Vermemek

1747. Ebû Hüreyre’den (ra) nakledildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Üzüm (şarabına ve içen)e ‘ker(e)m’ (cömert) demeyin.
Asıl ker(e)m, (cömertlik) müminin kalbindedir.

(B6182 Buhârî, Edeb, 101; M5867-M5869 Müslim, Elfâz, 6-8)

Müslim’in diğer rivayetinde “Kerem, ancak müminin kalbindedir.” denilmiştir.

Buhârî ve Müslim’in diğer rivayetlerine göre hadis:

“Üzüm (şarabına ve içen)e ‘ker(e)m’ (cömert) diyorlar, hâlbuki kerem (cömertlik) müminin kalbindedir.” şeklinde gelmiştir.

1748. Vâil b. Hucr’dan (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

(Şarap yapılan üzüme) ‘kerm’ demeyin,
lakin ‘üzüm çubuğu, üzüm asması’ deyin.

(M5873 Müslim, Elfâz, 12)

Kadınların Güzelliklerini
Başkalarına Anlatmamak

1749. İbn Mes’ûd’dan (ra), Resûlullah’ın
şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir:

Bir kadın, başka bir kadınla tensel temasta bulunmasın.
Sonra o kadın, kocasına onun güzelliğini anlatır da, adam
sanki ona bakmış gibi olur.[49]

(B5240 Buhârî, Nikâh, 119)

Burada iki kadının aynı yatakta bulunmaları, birbirlerine bedensel olarak temas etmeleri veya mahrem yerlerini görmeleri ve başkalarına anlatmaları yasaklanmıştır. Lezbiyenlik vb. gayr-i ahlâki davranışlara karşı bir uyarı olarak yorumlanabilir.

Dua Üslûbu

1750. Ebû Hüreyre’den (ra) Resûlullah’ın
şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir:

Biriniz dua ederken, “Allah’ım, istersen beni bağışla,
istersen bana rahmet et.” demesin; dileğini kesin olarak istesin.
Çünkü Allah’ı zorlayan (hiçbir kuvvet) yoktur.

(B7477 Buhârî, Tevhîd, 31; M6812-M6813 Müslim, Zikir, 8, 9)

Müslim’in bir rivayetinde:

“Dileğini kesin olarak istesin, rağbetini de iyice artırsın.
Çünkü vereceği hiçbir şey Allah’a büyük gelmez.” denilmiştir.

(M6812 Müslim, Zikir, 8)

1751. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Sizden biri, dua ettiği zaman kararlı ve kesin bir şekilde istesin ve
“Allah’ım, dilersen bana ver.” demesin; çünkü Allah’ı zorlayan
(hiçbir kuvvet) yoktur.

(B6338 Buhârî, Deavât, 21; M6811 Müslim, Zikir, 7)

“Allah ve Falan Kimse Dilerse”
Dememek

1752. Huzeyfe’den (ra), Hz. Peygamber’in
şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir:

Siz, “Allah ve filan dilerse.” demeyin. Fakat “Allah dilerse,
sonra da filan dilerse.” deyin.

(D4980 Ebû Dâvûd, Edeb, 76)

Yatsıdan Sonra
Sohbet Etmemek

1753. Ebû Berze’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah , yatsı namazından önce uyumayı, yatsıdan sonra da konuşmayı hoş karşılamazdı.[50]

(B568 Buhârî, Mevâkît, 23; M1463 Müslim, Mesâcid, 236)

1754. İbn Ömer’den (ra) gelen rivayete göre Resûlullah , hayatının son günlerinde bize yatsı namazını kıldırdı. Selâm verince:

Bu geceyi görüyorsunuz ya, işte bu geceden itibaren yüz senesinin başında, bugün yeryüzünde olanlardan hiçbir kimse hayatta kalmayacaktır, buyurdu.

(B116 Buhârî, İlim, 41; M6479 Müslim, Fedâilü’s-sahâbe, 217)

1755. Enes (ra) şöyle anlatıyor:

Bir gece sahâbîler, Hz. Peygamber’in mescide gelmesini beklediler.
Resûlullah gece yarısına yakın gelerek onlarla birlikte yatsı namazını kıldırdı.

Sonra bize hitap ederek:

Bakın, şu anda halk namazlarını kılmış ve uyumuştur. Siz ise namaz için beklediğiniz sürece namaz içindesiniz, buyurdular.

(B572 Buhârî, Mevâkît, 25)

İlmî çalışmalar, misafir ile sohbet ve hayırlı işler hakkında konuşmalarda sakınca yoktur.

Kadının Kocasına
Karşı Yükümlülükleri

1756. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Koca, hanımını (cinsel ilişki için) yatağına çağırdığı hâlde, eşi (mazereti olmaksızın) gelmez de kocası bu yüzden ona kırgın olarak gecelerse melekler sabaha kadar o hanımın Allah’ın rahmetinden uzak kalmasını dilerler.

Buhârî’nin bir rivayetinde:

“Kadın, kocasının yatağına dönünceye kadar.” denilmiştir.

(B3237 Buhârî, Bed’ü’l-halk, 7; M3541 Müslim, Nikâh, 122)

Hanımın,
Kocasından İzinsiz
Nafile Oruç Tutmaması

1757. Ebû Hüreyre’den (ra)
Resûlullah’ın şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir:

Kadının, kocası yanında iken onun izni olmadıkça (nafile) oruç tutması ve yine izni olmadıkça onun evine bir kimsenin girmesine izin vermesi helâl olmaz.

(B5195 Buhârî, Nikâh, 86; M2370 Müslim, Zekât, 84)

İmamdan Evvel Rükû
veya Secdeye Gitmemek

1758. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Sizden biri, namazda başını imamdan önce kaldırdığında Allah’ın, başını merkep başına yahut suretini merkep suretine çevirmesinden korkmaz mı?[51]

(B691 Buhârî, Ezân, 53; M963 Müslim, Salât, 114)

Muhtemelen merkebin inatçılığına ve uygunsuz davranış sergilemesine telmihen böyle bir benzetme yapılmış olmalıdır. İmama uyduğu hâlde ona muhalif hareket edenlerin tutumu inadına bir tutum olarak görülmüş ve uygunsuz bir davranış olarak nitelenmiş olmaktadır.

Namazda Eli
Böğre Koymamak

1759. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah , namazda elin böğre konmasını yasaklamıştır.

(B1219 Buhârî, Amel fi’s-salât, 17; M1218 Müslim, Mesâcid, 46)

Yemek Hazırken veya
Tuvalet İhtiyacı Varken
Namaza Durmamak

1760. Hz. Âişe’den (ra) işittiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Kişinin yemek hazırken ve küçük ya da büyük tuvaleti onu sıkıştırmışken namaz kılması (uygun) olmaz.

(M1246 Müslim, Mesâcid, 67)

Namazda
Göğe Bakmamak

1761. Enes b. Mâlik’in (ra) şöyle dediği rivayet edilmiştir: Resûlullah :

“Bazı kimselere ne oluyor ki namaz kılarken gözlerini göğe dikiyorlar!” dedi ve (bu durumdan sakındırmak için) sözlerini o kadar ağırlaştırdı ki (sonunda):

“Onlar ya (gözlerini semaya dikmekten) vazgeçerler, yahut gözlerinin feri alınıp kör olurlar.” buyurdu.

(B750 Buhârî, Ezân, 92)

Namazda Sağa Sola
Bakınmamak

1762. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah’a , namazda etrafa bakınmanın hükmünü sordum, o:

Bu, kulun namazından şeytanın kapıp kaçtığı bir şeydir, buyurdu.

(B751 Buhârî, Ezân, 93)

1763. Enes’ten (ra) nakledildiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Namazda iken sağa sola bakmaktan sakın! Zira namazda etrafa bakmak, helâke sebeptir. Eğer etrafa bakman gerekiyorsa bari nafilede olsun, farzda olmasın.

(T589 Tirmizî, Cum’a, 60)

Kabre Doğru
Namaz Kılmamak

1764. Ebû Mersed Kennâz b. Husayn’ın (ra) işittiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Kabre karşı namaz kılmayın, kabir üzerine de oturmayın.

(M2251 Müslim, Cenâiz, 98)

Namaz Kılan Kimsenin
Önünden Geçmemek

1765. Ebu’l-Cüheym Abdullah b. Hâris b. Sımme el-Ensârî’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Namaz kılanın önünden geçen kimse ne kadar günaha girdiğini
bilseydi, onun önünden geçmektense kırk (şu kadar uzun bir süre)
beklemesi daha hayırlı olurdu.

Ravi diyor ki: “Kırk gün mü, kırk ay mı, yoksa kırk yıl mı dedi, bilemiyorum.”

(B510 Buhârî, Salât, 101; M1132 Müslim, Salât, 261)

Namaz İçin Kâmet
Getirildikten Sonra
Nafile Namaza Başlamamak

1766. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Farz namaz için kamet getirildiğinde, (artık) farzdan başka
kılınacak bir namaz yoktur.

(M1644 Müslim, Müsâfirîn, 63)

Sadece Cuma Gününü
Oruçla ve Gecesini
İbadetle Geçirmemek

1767. Ebû Hüreyre’nin (ra) rivayetine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Geceler arasında yalnız cuma gecesini namaz kılmaya ayırmayın. Günler arasında da, yalnızca cuma gününü oruca ayırmayın. Ama cuma günü, birinizin normalde oruç tuttuğu bir güne rastlarsa o zaman sakıncası yoktur.

(M2684 Müslim, Sıyâm, 148)

1768. Yine Ebû Hüreyre’nin işittiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Sizden birin, cumadan bir gün evvel veya bir gün sonra oruç tutmadıkça, yalnız cuma günü oruç tutmasın.

(B1985 Buhârî, Savm, 63; M2683 Müslim, Sıyâm, 147)

1769. Muhammed b. Abbâd’dan rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Câbir’e (ra), Peygamber , cuma günü oruç tutmayı yasakladı mı, diye sordum.

–Evet, (yasakladı) cevabını verdi.

(B1984 Buhârî, Savm, 63; M2681 Müslim, Sıyâm, 146)

1770. Müminlerin annesi Cüveyriye bint Hâris’in (ra) anlattığına göre, kendisi oruçlu iken bir cuma günü Hz. Peygamber onun yanına gelmişti ve:

–Dün oruç tuttun mu, diye sordu. Ben:

–Hayır (tutmadım), dedim. Resûlullah :

–Yarın oruç tutacak mısın, diye sordu. Ben yine:

–Hayır (tutmayacağım) dedim. Bunun üzerine Hz. Peygamber:

–Öyle ise orucunu boz, buyurdu.

(B1986 Buhârî, Savm, 63)

Visâl Orucu
Tutmamak

1771. Ebû Hüreyre ve Âişe’den (ra) nakledildiğine göre
Hz. Peygamber , visâl orucunu (iki veya daha fazla günü, arada iftar etmeksizin birbirine ekleyerek tutulan orucu) yasakladı.

(B1964 Buhârî, Savm, 48; M2569 Müslim, Sıyâm, 58)

1772. İbn Ömer’in (ra) şöyle dediği rivayet edilmiştir:

Resûlullah , visâl orucunu (iki veya daha fazla günü, arada iftar etmeksizin birbirine ekleyerek tutulan orucu) yasaklamıştı. Ashâb:

–(Ey Allah’ın Resûlü), ama sen (iki orucu) birleştiriyorsun, dediler. Resûl-i Ekrem:

–Ben sizin gibi değilim. Ben (Allah tarafından) yedirilir, içirilirim, buyurdu.

(B1962 Buhârî, Savm, 48; M2564 Müslim, Sıyâm, 56)

Kabir Üstüne Oturmamak

1773. Ebû Hüreyre’den (ra) nakledildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Birinizin, bir kor üzerine oturup elbisesini yakması ve ateşin vücuduna işlemesi, kabir üstüne oturmasından daha hayırlıdır.

(M2248 Müslim, Cenâiz, 96)

Kabirler Üzerine
Yapı Yapmamak

1774. Câbir’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir. Resûlullah ,
kabirlerin (yerden yüksekçe yapılıp) kireç vb. ile boyanmasını, kabir üzerine oturulmasını ve kabir üzerine bina (kubbe vb.) yapılmasını yasakladı.[52]

(M2245 Müslim, Cenâiz, 94)

Hadis, kabirlerin çok şatafatlı birer yapıya dönüştürülmesini yasaklamaktadır. Zira bu, israf olduğu gibi, ibadet yeri gibi algılanma, takdis edilme hatta tapılma riskini taşır.

Efendisinden Kaçan
Kölenin Durumu

1775. Cerîr’den (ra) nakledildiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

(İşkence vb. meşru sebep olmadığı hâlde sahibinden) kaçan bir köle, güvenlik haklarından mahrum olur.

(M229 Müslim, Îmân, 123)

1776. Cerîr’den nakledildiğine göre Peygamber :

Köle, (efendisinden) kaçtığı zaman, kıldığı namaz kabul olmaz, buyurmuştur.

Müslim’in diğer rivayetinde “Küfür (nankörlük) etmiş olur.” denilmiştir.[53]

(M228, M230 Müslim, Îmân, 122, 124)

Bu tür hadislerde dile getirilen hususlar, Hz. Peygamber devrinin sosyal yapısıyla ilintilidir. Dolayısıyla o günkü koşullar dikkate alınarak anlaşılmaları gerekir.

Cezalarda
Ayrımcılık Yapmamak

Zina eden kadın ve zina eden erkekten her birine yüzer değnek vurun. Allah’a ve ahiret gününe inanıyorsanız, Allah’ın dini(nin koymuş olduğu hükmü uygulama) konusunda onlara acımaya kalkışmayın.

(Nûr, 24/2)

1777. Âişe’den (ra) şöyle dediği aktarılmıştır:

(Mekke’nin fethi gününde) hırsızlık eden Mahzum Kabilesi’nden bir kadının durumu Kureyşlilerin zoruna gitti. Bunun üzerine (içlerinden bazıları):

–Bu kadın(ın affedilmesi) için Resûlullah’a gidip kim aracılık yapabilir, dediler. (Bazıları da:)

–Buna Resûlullah’ın çok sevdiği Üsâme b. Zeyd’den başkası cesaret edemez, dediler. O da, Hz. Peygamber’le konuştu. Bunun üzerine Resûlullah :

–Allah’ın koyduğu cezalardan bir cezanın düşürülmesi için aracılık mı ediyorsun, buyurdu. Sonra kalkıp bir hutbe vererek şöyle dedi:

–Sizden öncekiler, içlerinden ileri gelenleri hırsızlık yaptığında onu bırakıvermeleri, zayıf biri hırsızlık yaptığında ise ona cezayı uygulamaları sebebiyle helâk olmuşlardır. Allah’a yemin ederim ki Muhammed’in kızı Fâtıma hırsızlık etseydi, onun da elini keserdim, dedi.

(B3475 Buhârî, Enbiyâ, 54; M4410 Müslim, Hudûd, 8)

Buhârî’nin diğer bir rivayetinde, bunun üzerine Resûlullah’ın benzi attı, renkten renge girdi ve:

–Allah’ın koyduğu cezalardan bir cezanın düşmesi için aracılık mı ediyorsun, dedi. Bunu duyan Üsâme:

–Ey Allah’ın Resûlü, benim (hatamın affolunması) için istiğfar et, dedi.

Ravi diyor ki: Sonra Peygamber’in emri gereği kadının eli kesildi.[54]

(B4304 Buhârî, Megâzî, 54)

Bu kadının adı Fâtıma bint Esved’dir.

Topluma Rahatsızlık Veren
Şeylerden Sakınmak

Mümin erkekleri ve mümin kadınları işlemedikleri şeyler yüzünden incitenler, bir iftira ve apaçık bir günah yüklenmişlerdir.

(Ahzâb, 33/58)

1778. Ebû Hüreyre (ra) anlatıyor:

Resûlullah :

–Lânetlenmeye sebep olacak iki şeyden sakının, buyurdu. Sahâbîler:

–Bunlar nelerdir, diye sordular. Peygamber :

–Halkın geçecekleri yol üzerine veya gölgelenecekleri yerlere (ağaçların altına, su kenarlarına, mesken ve civarına) tuvaletini yapmaktır, buyurdu.

(M618 Müslim, Tahâret, 68)

1779. Câbir’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah , durgun sulara bevletmeyi yasaklamıştır.

(M655 Müslim, Tahâret, 94)

Çocuklara Bağış Yaparken
Eşit Davranmak

1780. Numan b. Beşîr’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:
Babam Beşîr, beni Resûlullah’ın huzuruna götürdü ve:

–(Ey Allah’ın Resûlü!), sahip olduğum bir köleyi bu oğluma bağışladım, dedi. Bunun üzerine Resûl-i Ekrem:

–(Buna bağışladığın gibi) diğer çocuklarının hepsine de bağışladın mı,
diye sordu. Babam:

–Hayır (bağışlamadım), dedi. Bunun üzerine Peygamber :

–Öyle ise, bu bağıştan vazgeç, buyurdu.

Bir rivayete göre Resûlullah :

–Çocuklarının hepsine de bu şekilde bağış yaptın mı, diye sordu.

–Yapmadım, deyince, Resûl-i Ekrem :

–Allah’tan korkun, çocuklarınız arasında adaletle davranın, buyurdu. Babam da (Peygamberin emrine uyarak) hibesinden vazgeçip verdiği sadakayı geri aldı.

Başka bir rivayette Resûl-i Ekrem :

–Yâ Beşîr, bundan başka evladın var mı, diye sordu.

–Evet (var), deyince:

–Buna verdiğin gibi onlara da verdin mi, dedi.

–Hayır, cevabını alınca:

–Öyle ise beni şahit tutma, çünkü ben haksızlığa şahitlik etmem, buyurdu.

Başka bir rivayete göre:

–Bu bağışa benden başkasını şahit göster, dedi. Sonra:

–Çocuklarının hepsinin sana karşı aynı şekilde iyi davranmalarını ister misin, diye sordu.

–Evet deyince:

–Öyle ise (aralarında ayrımcılık) yapma, buyurdu.

(B2586 Buhârî, Hibe, 12, B2650 Buhârî, Şehâdât, 9; M4177-M4185 Müslim, Hibât, 9-18)

Kadının
Yas Tutması

1781. Ebû Seleme’nin kızı Zeyneb’den (ra) rivayet edildiğine göre
o şöyle demiştir:

Hz. Peygamber’in eşi Ümm-i Habîbe’nin babası Ebû Süfyân b. Harb vefat ettiğinde Ümm-i Habîbe’nin yanına gitmiştim. Safranlı veya başka
hoş bir koku istedi. Bu kokudan önce cariyeye sonra da kendi
yanaklarına sürdü. Ardından dedi ki:

- Vallahi benim (gibi yas tutan bir kadının) kokuya ne ihtiyacı olabilir?
Ancak ben Resûlullah’ın minber üzerinde şöyle dediğini işittim:

“Allah’a ve ahiret gününe iman eden bir kadının üç günden fazla ölüye yas tutması helâl değildir. Ancak kocası için dört ay on gün yas tutabilir.”

Hadisi rivayet eden Zeyneb diyor ki:

Sonra bir kere de ben, kardeşi vefat ettiğinde Zeyneb bint Cahş’ın (ra) yanına gitmiştim. Zeyneb de koku isteyip süründü, sonra dedi ki:

- Vallahi benim (gibi yas tutan bir kadının) kokuya ne ihtiyacı olabilir? Fakat ben, Resûlullah’ın minber üzerinde şöyle dediğini işittim:

“Allah’a ve ahiret gününe iman eden bir kadının üç günden fazla ölüye yas tutması helâl değildir. Ancak kocası için dört ay on gün yas tutabilir.”

(B1280-B1282 Buhârî, Cenâiz, 30, B5334-B5335 Buhârî, Talâk, 46; M3728-M3726 Müslim, Talâk, 58)

Alışveriş ile İlgili
Bazı Yasaklar

1782. Enes’ten (ra) rivayet edildiği üzere şöyle demiştir:

Resûlullah , şehirlinin –ana baba bir kardeş dahi olsa– simsarlık ederek köylünün malını (ücretle) satmasını yasakladı.

(B2150, B2158 Buhârî, Büyu’, 64, 68; M3828 Müslim, Büyu’, 21)

1783. İbn Ömer’den nakledildiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

(Köylünün) satılık malını, (pazar yerine getirip piyasayı öğreninceye kadar) yolda karşıla(yıp satın al)mayın.

(B2165 Buhârî, Büyu’, 71; M3819 Müslim, Büyu’, 14)

1784. İbn Abbâs’tan (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Satılık eşyasıyla pazara gelen köylüleri (pazar dışında) karşıla(yıp mallarını satın al)mayın. Şehirli de, köylünün namına onun malını satmasın, buyurdu.

(Tâbiînden olan ravi) Tâvus, İbn Abbâs’a:

“Şehirli, köylünün malını satmasın.” sözünün manası nedir, diye sordu. İbn Abbâs, “(Ücretle) simsarlık etmesin.” cevabını verdi.

(B2158 Buhârî, Büyu’, 68; M3825 Müslim, Büyu’, 19)

1785. Ebû Hüreyre’den (ra) nakledildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah şehirlinin (ücretle simsarlık ederek) köylü namına malını satmasını yasakladı ve şöyle buyurdu:

Alıcı gibi görünerek müşteri kızıştırıp başkasını aldatmak için malın kıymetini arttırmayınız. Kimse kardeşinin pazarlığı devam ederken alıcı olmasın.[55] Din kardeşinin dünürlüğü sonuçlanmadıkça, aynı kıza dünür gitmesin.
Bir kadın da (din) kardeşinin çanağındaki nimeti kendi kabına
doldurmak için onun boşanmasını istemesin.

Müslim’in rivayetinde Ebû Hüreyre şöyle diyor:

Resûlullah kervanı (pazar dışında) karşılamayı ve şehirlinin köylü malını (ücretle) satmasını; bir kadının (din) kardeşinin boşanmasını şart koşmasını; bir kimsenin diğer kardeşinin pazarlığa giriştiği satılık mala talip olup, onun değerini artırmasını; sütü birkaç gün sağılmayıp göğsünde biriktirilen (dolayısıyla olduğundan daha sütlü gösterilen inek ve koyun gibi) hayvanları satmayı yasakladı.

(B2150 Buhârî, Büyu’, 64; M3815-M3816 Müslim, Büyu’, 11, 12; M3458 Müslim, Nikâh, 51)

1786. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Pazarlık devam ederken, (ilk müşteri çekilmedikçe) alıcı olmayın! Din kardeşinizin dünür olduğu bir kadına, o vazgeçmedikçe dünür olmayın.

(B5142 Buhârî, Nikâh, 46; M3812 Müslim, Büyu’, 8)

1787. Ukbe b. Âmir’den (ra) rivayet olunuğuna göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Mümin, müminin kardeşidir. Dolayısıyla bir mümine, kardeşinin satışı üzerine satış yapması (bitmiş veya devam eden satışı bozarak alıcı olması); din kardeşinin dünür olduğu bir kadına o vazgeçinceye kadar dünür olması helâl olmaz.

(M3464 Müslim, Nikâh, 56)

Bu cümle aynı zamanda pazarlık esnasında ikinci bir alıcının mala talip olmasını ya da bitmiş bir pazarlığı bozdurarak tekrar satılmasını ifade etmektedir.

Meşru Olmayan Yerlere
Harcama Yapmamak

1788. Ebû Hüreyre’den (ra),
Resûlullah’ın şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir:

Allah Teâlâ, sizin üç şeyinizden hoşnut olur, üç şeyinizden de hoşlanmaz:

Allah’a ibadet edip O’na hiçbir şeyi ortak koşmamanızdan, hep birlikte Allah’ın ipine (Kitabı’na) sımsıkı sarılmanızdan, tefrikaya düşmemenizden hoşnut olur. Dedikodu yapmanızdan, çok soru sormanızdan ve lüzumsuz yere mal harcamanızdan da hoşlanmaz.

(M4481 Müslim, Akdiye, 10)

1789. Muğîre’nin kâtibi Verrâd’dan naklolunduğuna göre o, şöyle demiştir:

Muğîre b. Şu’be, Muâviye’ye göndereceği bir mektupta bana şunları yazdırdı:

Peygamber her farz namazdan sonra şöyle derdi:

“Lâ ilâhe illallâhü vahdehü lâ şerîke leh. Lehü’l–mülkü velehü’l–hamdü ve hüve alâ külli şey’in kadîr. Allahümme lâ mânia limâ a‘tayte, ve lâ mu‘tiye limâ mena‘te; ve lâ yenfeu ze’l–ceddi minke’l–ceddü.

Allah’tan başka hiçbir ilah yoktur. O’nun ortağı da yoktur. Mülk O’nundur. Hamd O’na mahsustur. Her şeye kudreti yeten O’dur. Allah’ım, senin verdiğine engel olabilecek hiçbir kuvvet yoktur. Vermediğini verecek hiçbir kuvvet de yoktur. Senin yardımın olmadıkça, servet sahibinin servetinin de kendisine fayda yoktur.”

Muğîre, Muâviye’ye yazdığı mektupta şunu da yazmıştır:

Resûl-i Ekrem, bir de dedikodu yapmayı, lüzumsuz yere mal harcamayı ve çok soru sormayı yasakladı.

Yine, Peygamber Efendimiz, analara itaatsizliği, kız çocuklarını diri diri gömmeyi, verilmesi gereken şeyleri vermemeyi ve hakkı olmayan bir şeyi istemeyi de yasakladı.

(B6473 Buhârî, Rikâk, 22, B7292 Buhârî İ’tisâm, 3)

Müslümana
Silah Çekmemek

1790. Ebû Hüreyre’den (ra)
Resûlullah’ın şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir:

Kimse (din) kardeşine silah çekmesin; çünkü o bilmez ki, belki şeytan elini çeliverir (adamı vurur da) bu yüzden cehennemden bir çukura yuvarlanır.

Müslim’in bir rivayetine göre Ebû Hüreyre şöyle demiştir:

Ebu’l-Kâsım buyurdu ki:

Melekler, ana-baba bir de olsa, kardeşine silah çekene,
onu bırakıncaya kadar lânet ederler.

(B7072 Buhârî, Fiten, 7; M6666 Müslim, Birr, 125)

1791. Câbir’in (ra) şöyle dediği rivayet edilmiştir:

Resûlullah , kınından sıyrılıp çıkartılmış kılıcın elden ele
alınıp verilmesini yasakladı.

(D2588 Ebû Dâvûd, Cihâd, 66, T2163 Tirmizî, Fiten, 5)

Ezan Okunduktan Sonra
Camiden Çıkmamak

1792. Ebu’ş-Şa’sâ’dan rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Biz, Ebû Hüreyre ile birlikte mescitte oturuyorduk. Derken müezzin ezan okudu. Bir adam, – namazdan evvel – kalkıp yürümeye başladı. Mescitten çıkıncaya kadar Ebû Hüreyre onu gözü ile takip etti. Sonra da:

-Bu adam Ebu’l-Kâsım’a isyan etti, dedi.

(M1489 Müslim , Mesâcid, 258)

İkram Edilen
Güzel Kokuyu
Geri Çevirmemek

1793. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Kendisine reyhan kokusu ikram edilen kimse, onu reddetmesin;
çünkü o hem hafiftir, hem de kokusu güzeldir.

(M5883 Müslim, Elfâz, 20)

1794. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Peygamberimiz , (kendisine sunulan) güzel kokuyu reddetmezdi.

(B2582 Buhârî, Hibe, 9)

İnsanları Yüzlerine
Karşı Övmemek

1795. Ebû Mûsâ’nın (ra) şöyle dediği rivayet edilmiştir:

Peygamber bir kimsenin, birini aşırı bir şekilde övdüğünü işitince:

“Adamı mahvettiniz!” ya da “Adamın belini kırdınız!”, buyurdu.

(B6060 Buhârî, Edeb 54; M7504 Müslim, Zühd, 67)

1796. Ebû Bekre’nin (ra) şöyle dediği nakledilmiştir:

Bir gün Peygamber’in huzurunda bir kimsenin ismi anılmış ve orada bulunanlardan biri, onu aşırı bir şekilde övmüştü. Bunun üzerine Hz. Peygamber birkaç defa:

“Yazık sana, dostunun boynunu kopardın, (onu mahvettin)”, dedi. Sonra da:

“Şayet biriniz diğerini mutlaka övecek olursa, ‘öyle sanıyorum ki o, şöyle iyidir, böyle iyidir.’ desin ve bu sözü de adamın bu sıfatlara sahip olduğu kanaatindeyse söylesin. Onun iç yüzünü Allah bilir, ona göre hesaba çeker. Şu hâlde kimse, Allah’a karşı kesin bir şekilde tezkiye edilemez (temize çıkarılamaz).” buyurdu.

(B6061 Buhârî, Edeb, 54; M7501 Müslim, Zühd, 65)

1797. Hemmâm b. Hâris’in, Mikdâd’dan (ra) rivayet ettiğine göre bir gün bir adam Hz. Osman’ı övmeye başlayınca, orada bulunan Mikdâd, diz çökerek öven kişinin yüzüne ufacık taşları atmaya başladı. Bunun üzerine Hz. Osman:

–Ne yapıyorsun, deyince o da:

–Resûlullah , “İnsanları övüp duranları gördüğünüz zaman yüzlerine toprak saçın.” buyurdu,[56] dedi.

(M7506 Müslim, Zühd, 69)

Hadiste geçen “insanları yüzüne karşı övüp duranların yüzüne toprak atma” tabiri Arapça’da, insanları çıkar amaçlı övenlerin beklentilerinden mahrum edilmesi, onlara hiçbir şey verilmemesi anlamında kinaye bir ifadedir.

Karantina

Nerede olursanız olun, sapasağlam kaleler içinde bulunsanız bile ölüm size ulaşacaktır...

(Nisâ, 4/78)

...Kendi elinizle kendinizi tehlikeye atmayın.

(Bakara, 2/195)

1798. İbn Abbâs’ın (ra) şöyle dediği rivayet edilmiştir:

Ömer b. Hattâb (ra), (halifeliği zamanında bir grup askerle beraber) Şam’a[57] gitmişti. ‘Serğ’ denilen köye varınca (ordu kumandanı) Ebû Ubeyde b. Cerrâh bazı komutanlarla birlikte Hz. Ömer’i karşılayarak, o bölgede veba salgını olduğunu haber verdi. İbn Abbâs diyor ki:

Bu haber üzerine Ömer (ra) bana:

–İlk muhacirleri yanıma çağır, dedi. Onları çağırdım. Hz. Ömer, onlarla istişare etti. Sahâbîler ihtilafa düştü. Bir kısmı:

–(Ey müminlerin emîri!) Sen belli bir iş (düşmanla savaşmak) için yola çıktın. Bu yoldan dönmeni uygun görmüyoruz, dedi. Bazıları da:

–Beraberinde Resûlullah’ın ashâbı ile geride kalan halk var ve biz onları vebanın içine götürmeni uygun görmüyoruz (Medine’ye geri dönme fikrindeyiz), dediler. Hz. Ömer (bu ihtilafı görünce):

–Yanımdan kalkın, gidin, dedi. Sonra bana:

–Ensarı çağır, dedi. Onları davet ettim. Onlarla da istişare etti. Ensar da muhacirler gibi ihtilafa düştüler. Ömer (ra) onlara:

–Siz de çıkın, dedi. Sonra bana:

–Mekke’nin fethinden evvel Medine’ye hicret etmiş olan buradaki Kureyş muhacirlerinin yaşlılarını çağır, dedi. Onları da çağırdım. Onlarla da istişare etti.

Bunlar ihtilaf etmeyip hepsi de:

Halk ile birlikte Medine’ye geri dönüp vebanın üzerine varmamanızı uygun görüyoruz, dediler. Bunun üzerine Hz. Ömer, insanlara seslendi ve kendisinin sabah yola çıkacağını ilan etti. Onlara, “Siz de hazırlanın” dedi. İşte tam o sırada Ebû Ubeyde b. Cerrâh (ra), (bu karara itiraz ederek):

–Allah’ın kaderinden mi kaçıyorsun, deyince halife Ömer (onun karşı çıkmasını hoş görmeyerek):

–Ey Ebû Ubeyde, keşke bu sözü sen değil de, başkası söyleseydi, dedikten sonra:

–Evet, Allah’ın kaderinden yine Allah’ın kaderine kaçıyoruz. Düşün ki senin develerin bir tarafı otlak, diğer tarafı çıplak bir vadiye inmiş olsaydı, o develeri otlu yamaçta otlatır, karınlarını doyurursan senin bu amelin, Allah’ın kaderiyle olmaz mı? Aksine çıplak tarafında aç bırakırsan yine Allah’ın kaderi ile gütmüş olmaz mısın? dedi.

Ravi İbn Abbâs diyor ki:

Bu sırada, bir takım ihtiyaçlarını görmek için orada bulunamayan Abdurrahmân b. Avf geldi. (Durumdan haberdar olunca):

Bu hususa dair bende malumat var. Resûlullah’tan işittim:

“Bir yerde veba olduğunu işittiğiniz zaman oraya gitmeyin, bulunduğunuz yerde veba baş gösterince de hastalıktan kaçarak oradan çıkmayın.”, buyurdu, dedi.

Bunun üzerine Hz. Ömer (görüşünün bu hadise uygun düşmüş olmasından dolayı) Allah Teâlâ’ya hamd ü sena edip, (Medine’ye) geri döndü.

(B5729 Buhârî, Tıb, 30; M5784 Müslim, Selâm, 98)

1799. Üsâme b. Zeyd’den (ra) rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber :

Bir yerde veba salgını olduğunu işittiğiniz zaman, oraya girmeyin. Bulunduğunuz yerde veba salgını baş gösterirse oradan da çıkmayın, buyurdu.

(B5728 Buhârî, Tıb, 30; M5787 Müslim, Selâm, 100)

İslâm tarihinde ve rivayetlerde geçen ‘Şam’ ile bugün Suriye’nin başkenti olan Şam (Dımaşk) değil; Filistin, Ürdün ve Suriye topraklarını içine alan bölge kastedilmektedir. Söz konusu hâdise de günümüzde Ürdün’de yer alan Ölü Deniz yakınlarındaki Gor Bölgesi’nde yaşanmıştır.

Büyü

...Oysa Süleyman (büyü yaparak) küfre girmedi. Fakat şeytanlar, insanlara sihri öğrenmek suretiyle küfre girdiler...

(Bakara, 2/102)

1800. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Peygamber :

–Helâk edici şu yedi günahtan sakının, buyurdu. Sahâbîler:

–Ey Allah’ın Resûlü, bunlar nelerdir, diye sordular. Peygamber :

–Allah’a ortak koşmak, büyü yapmak, –hukukun gerektirdiğinin dışında– Allah’ın öldürülmesini haram kıldığı bir kimseyi öldürmek, faiz yemek, yetim malı yemek, düşman ile savaş yapılırken kaçmak, evli ve hiçbir şeyden haberi olmayan namuslu mümin bir kadına zina iftirası atmaktır, buyurdu.

(B2766 Buhârî, Vesâyâ, 23; M262 Müslim, Îmân, 145)

Zarar Görebileceği Yerlere
Kur’an’ı Götürmemek

1801. Abdullah b. Ömer’in (ra), Resûlullah , Kur’an ile düşman diyarına yolculuğu yasakladı, dediği rivayet edilmiştir.[58]

(B2990 Buhârî, Cihâd, 129; M4839 Müslim, İmâre, 92)

Ebû Hanîfe’ye göre, Mushaf-ı Şerif’in düşman elinde hakarete uğramayacağından emin olunması durumunda götürülmesi caizdir.

Altın ve Gümüş Kapları
Kullanmamak

1802. Ümmü Seleme’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Gümüş kaptan bir şey içen kimse, karnına ancak
cehennem ateşi doldurmuş olur, buyurdu.

Müslim’in rivayetinde: “Gümüş ve altın kaplardan
yemek yiyen veya içen…” denilmiştir.

(B5634 Buhârî, Eşribe, 28; M5385-M5386 Müslim, Libâs, 1)

1803. Huzeyfe’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Peygamber , saf ipek ve atlas elbise giymeyi, altın ve gümüş kaptan bir şeyler içmeyi yasakladı ve “Bunlar, dünyada onları kullananların, ahirette de sizindir.” buyurdu.

Buhârî ve Müslim’in diğer rivayetlerinde, Huzeyfe (ra) şöyle demiştir:

Resûlullah’ın şöyle buyurduğunu işittim:

Saf ipek ve atlas elbise giymeyin. Altın ve gümüş kaptan bir şey içmeyin. Altın ve gümüş tabaklardan da yemek yemeyin.

(B5632 Buhârî, Eşribe, 27; M5388, M5400 Müslim, Libâs, 3, 5)

1804. Enes b. Sîrîn’in şöyle dediği rivayet edilmiştir:

Bir gün Enes b. Mâlik ile birlikte Mecûsîlerden bir grubun yanında idim. Bize gümüşten bir kap içinde paluze (bir tür tatlı) getirildi. Enes bunu yemedi. Onu getirene, “Bu paluzeyi başka bir kaba boşalt.” denildi. O da onu çam ağacından yapılmış bir çanağa aktarıp getirdi. Bunun üzerine Enes ondan yedi.

(BS104 Beyhakî, es-Sünenü’l-Kübrâ, I, 57)

Erkeklerin Giyimi

1805. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber , bir erkeğin (teninde veya giysisinde) zağferan (safran) kullanmasını yasaklamıştır.

(B5846 Buhârî, Libâs, 33; M5507 Müslim, Libâs, 77)

1806. Abdullah b. Amr b. Âs’tan (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Peygamber , safranla boyanmış iki elbiseyi üzerimde gördü de:

–Bu elbiseyi giymeyi sana annen mi emretti, deyince:

–Onları yıkayayım (ey Allah’ın Resûlü), dedim.

–Hatta bunları yak, diye emretti.

Müslim’in diğer rivayetinde:

Bu, kâfirlerin giydiği elbiselerdendir, onu giyme, buyurmuştur.

(M5434, M5436 Müslim, Libâs, 27, 28)

Gün Boyunca Susmamak

1807. Hz. Ali’nin (ra) işittiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Ergenlik çağından sonra yetimlik söz konusu değildir. Bütün gün geceye kadar da susmak yoktur.

(D2873 Ebû Dâvûd, Vesâyâ, 9)

1808. Kays b. Ebû Hâzim anlatıyor:

Ebû Bekir (ra), Ahmes Kabilesi’nden Zeyneb adlı bir kadının yanına gelmişti. Kadının hiç konuşmadığını görünce:

–Bu kadına ne oluyor da konuşmuyor, diye sordu.

–Susarak hac yapıyor, dediler. Bunu duyan Hz. Ebû Bekir kadına:

–Konuş, çünkü bu helâl değildir. Bu, Câhiliye işidir, buyurdu. Bunun üzerine Zeyneb de konuştu.

(B3834 Buhârî, Menâkıbü’l-ensâr, 26)

Başkasını Kendi
Babası Kabul Etmemek

1809. Sa’d b. Ebû Vakkâs’tan (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Kim babası olmadığını bildiği hâlde, babasından başka birine “babamdır” diye neseb iddia ederse, cennet ona haramdır.

(B6766 Buhârî, Ferâiz, 29; M220 Müslim, Îmân, 115)

1810. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Peygamber şöyle buyurmuştur:

Babalarınızdan yüz çevirmeyin. Kim babasından yüz çevirirse, bu bir nankörlüktür.

(B6768 Buhârî, Ferâiz, 29; M218 Müslim, Îmân, 113)

1811. Yezîd b. Şerîk b. Târık’tan rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:
Hz. Ali’yi (ra) minber üzerinde hitap ederken gördüm ve şöyle
buyurduğunu işittim:

Hayır, vallahi, bizim yanımızda Allah’ın kitabı ile bu sahifede yazılı olandan başka yoktur, dedi ve sahifeyi açtı. İçinde (zekâta tabi) develerin yaşları, yaralamalar karşısında ödenmesi gereken diyet bedelleri bildirilmekteydi. Yine o sahifede Resûlullah’ın şöyle buyurduğu yazılı idi:

“Medine’nin Ayr Dağı ile Sevr Dağı arası haremdir (güvenli bölgedir). Her kim Medine’nin bu bölgesi içinde (Allah’ın emrine ve Peygamber’in sünnetine) aykırı bir şey yapar veya böyle bidatı (dini, hukuki mesnedi olmayan bir şey) ihdas edeni himaye ederse Allah’ın, meleklerin ve bütün halkın lâneti onların üzerine olsun. Kıyamet gününde Allah, o kimsenin tövbe ve fidyesini kabul etmez.

Bütün Müslümanlar eşit düzeyde güvence verme hakkına sahiptir. Sıradan bir Müslümanın verdiği güvence dahi muteberdir. Kim bir Müslümanın verdiği güvenceyi çiğnerse, Allah’ın, meleklerin ve bütün halkın lâneti onun üzerine olsun. Allah kıyamet gününde onun tövbe ve fidyesini kabul etmez.[59]

Kim de babasından veya efendisinden başkasına mensubiyet iddiasında bulunursa, Allah’ın, meleklerin ve bütün halkın lâneti onun üzerine olsun. Allah Teâlâ kıyamet gününde onun tövbesini de fidyesini de kabul etmez.”

(B3172 Buhârî, Cizye, 10, B7300 Buhârî, İ’tisâm, 5; M3327 Müslim, Hac, 467)

1812. Ebû Zer’in (ra) işittiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Babası olmadığını bildiği hâlde başka birisinin, kendi babası
olduğunu iddia eden, nankörlük etmiştir.

Kendisine ait olmayan bir hakkı sahiplenmeye kalkan kimse bizden değildir ve o, cehennemdeki yerine hazırlansın.

Kim bir adama, ‘Ey kâfir!’ veya ‘Ey Allah’ın düşmanı!’ diye hitap eder de, o adam gerçekte böyle değilse bu sözler, kendisine döner.

(B3508 Buhârî, Menâkıb, 5, B6766 Buhârî, Ferâiz, 29; M217 Müslim, Îmân, 112)

Burada Hz. Peygamber devrindeki sosyal yapıyla ilgili bir durumdan söz edilmektedir. Mekke, Medine ve benzeri yerlerde dışarıdan gelen insanların güvenlik içerisinde yerleşip, hayatlarını devam ettirebilmeleri için oranın sakinlerinden bir kabile yahut şahsın güvencesini almaları şeklinde bir uygulama vardı. Dolayısıyla hadiste o günün şartlarında herhangi bir Müslümanın bu şekilde güvence verebileceği ve bu güvencenin de sosyal-hukuki bakımdan muteber olduğu ifade edilmektedir. Hadisin farklı açılardan değerlendirildiği de unutulmamalıdır. Bilhassa Müslüman topraklar dışından İslâm diyarına gelen yabancıların hukuki durumu ile ilgili olarak ikinci asrın Hanefi imamlarından Muhammed Şeybânî (ö. 189) ve daha sonraki fakihler tarafından hadis farklı şekillerde yorumlanmıştır.

Allah ve Peygamber’in
Yasaklarını İşlememek

...Artık onun emrine muhalefet edenler, başlarına bir belânın gelmesinden veya elem dolu bir azaba uğramaktan sakınsınlar...

(Nûr, 24/63)

...Allah, sizi kendisine karşı dikkatli olmanız konusunda uyarmaktadır...

(Âl-i İmrân, 3/30)

Şüphesiz, Rabbinin yakalaması çok şiddetlidir.

(Burûc, 85/12)

Zulme sapmış memleketlerin halkını yakaladığında, Rabbinin yakalaması işte böyledir! Şüphesiz onun yakalaması can yakıcı ve şiddetlidir.

(Hûd, 11/102)

1813. Ebû Hüreyre’den (ra) nakledildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Allah Teâlâ da, kıskanır (gücenir). Allah’ın kıskanması (gücenmesi), kişinin Allah’ın haram kıldığı şeylere yaklaşması (dolayısıyla)dır.

(B5223 Buhârî, Nikâh, 108; M6995 Müslim, Tevbe, 36)

Yasakları
Çiğneyenin Tövbesi

Eğer şeytandan gelen kötü bir düşünce seni dürtecek olursa,
hemen Allah’a sığın...

(Fussilet, 41/36)

...Allah’a karşı gelmekten sakınanlar, kendilerine şeytandan bir vesvese dokunduğu zaman iyice düşünürler (derhal Allah’ı hatırlarlar da) sonra hemen gözlerini açarlar.

(A’râf, 7/201)

Yine onlar, çirkin bir iş yaptıkları, yahut nefislerine zulmettikleri zaman Allah’ı hatırlayıp hemen günahlarının bağışlanmasını isteyenler –ki Allah’tan başka günahları kim bağışlar– ve bile bile, işledikleri (günah) üzerinde ısrar etmeyenlerdir. İşte onların mükâfatı Rab’leri tarafından bağışlanma ve içinden ırmaklar akan cennetlerdir ki, orada ebedi kalacaklardır. (Allah yolunda) çalışanların mükâfatı ne güzeldir!

(Âl-i İmrân, 3/135, 136)

...Ey müminler, hep birlikte tövbe ediniz ki, kurtuluşa eresiniz!

(Nûr, 24/31)

1814. Ebû Hüreyre’den rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

“Lat ve Uzza hakkı için” diye yemin eden,
(buna kefâret olarak) derhal “lâ ilâhe illallâh” desin.

Arkadaşına, “Gel de seninle kumar oynayalım.”
diyen de (buna kefâret olarak) sadaka versin.

(B6107 Buhârî, Edeb, 74; M4260 Müslim, Eymân, 5)

Muhtelif Konularda Hadisler

1815. Nevvâs b. Sem’ân’ın (ra) şöyle dediği rivayet olunmuştur:

Bir sabah Resûlullah sesini kâh alçaltıp, kâh yükselterek (yahut Deccal’i aşağılayarak ve tehlikesinin büyüklüğüne dikkat çekerek) Deccal’den söz etti. Hatta biz Deccal’in Medine hurmalıklarına gelip dayandığını zannettik. Daha sonra Peygamber’in yanına geldiğimizde o, endişeye kapıldığımızı anladı ve:

–Hayırdır, bu ne hâl, dedi. Biz de:

–Ey Allah’ın Resûlü, sabahleyin sesinizi kâh alçaltıp, kâh yükselterek (yahut Deccal’i aşağılayarak ve tehlikesinin büyüklüğüne dikat çekerek) Deccal’den söz ettiniz. Hatta biz Deccal’in Medine hurmalıklarına gelip dayandığını zannettik, dedik. Bunun üzerine:

–Sizin için asıl endişem, Deccal’in dışındaki başka şeylerdir. Şayet ben aranızda iken Deccal ortaya çıkarsa tek başıma ben ona karşı çıkarım. Eğer ben aranızda yokken çıkarsa artık herkes kendisini ona karşı savunsun. Ama, benden sonra her Müslümanı (bu konuda) Allah Teâlâ’ya emanet ediyorum.

Deccal, kıvırcık saçlı, gözü dışarı fırlayıp pörtlemiş bir gençtir. Ben onu sanki Katan oğlu Abduluzzâ’ya benzetiyorum. Her kim Deccal’e yetişirse, ona karşı Kehf sûresinin başındaki âyetleri okusun.

Deccal, Şam (Filistin, Ürdün, Suriye Bölgesi) ve Irak arasındaki bir bölgeden çıkar, askeri birliklerini sağa ve sola gönderir. Ey Allah’ın kulları, (o zaman sakın) sarsılmayın, buyurdu.

–Ey Allah’ın Resûlü, Deccal yeryüzünde ne kadar kalacaktır, dedik.

–Kırk gün kalacak, bir günü bir sene, bir günü bir ay, bir günü de bir hafta kadar (sıkıntılı geçecek). Diğer günleri de sizin günleriniz gibi olacaktır, buyurdu. Bunun üzerine biz de:

–Ey Allah’ın Resûlü, bir sene hükmünde olan o günde, bir günün namazı bize yeter mi, diye sorduk. Resûlullah :

–Hayır, siz ona göre takdir edin, buyurdu.

–Yâ Resûlallah, Deccal’in yeryüzündeki hızı ne kadardır, dedik. Resûlullah :

–(Şiddetli) rüzgârın önünde sürüklediği bulut kadar hızlıdır. Bir toplumun yanından geçer, onları kendisine davet eder, onlar da ona inanırlar. O da, bulutlara emreder, yağmur yağar; yere emreder ve otlar, çayırlar biter. Hayvanlar da otlaktan hayli besili ve sütlü olarak dönerler. (Bolluk olur, refah seviyesi artar.)

Sonra Deccal başka bir topluma gelir, onları da kendisine inanmaya davet eder. Fakat onlar, bu daveti reddederler. Deccal onların yanından döner. (Bu defa) o toplumdan yağmur kesilir, otlar kurur. Mal namına ellerinde hiçbir şey kalmaz. Deccal harap olmuş bu yere gelir, oraya:

–Definelerini çıkar diye emredince, bal arılarının beylerini takip ettikleri gibi, defineler süratle Deccal’in peşinden gider. Sonra Deccal, yağız genç bir adamı kendisine inanmaya davet eder. (Kabul etmeyince öfkelenerek) hedefe atılmış ok hızında bir kılıç darbesiyle delikanlının vücudunu iki parçaya ayırır. (Onu tekrar hayata kavuşturup) yine kendisine inanmaya davet eder. Delikanlı güleç bir çehre ile yüzünü sıvazlayarak gelir. Tam o sıra Allah Teâlâ, Meryem oğlu Mesih’i gönderir. İsa (as), boyanmış iki elbiseye bürünmüş hâlde, ellerini iki meleğin kanatları üzerine koyarak Dimaşk’ın doğusundaki beyaz minareye iner. Başını eğince terler, kaldırdığında ise saçından inci taneleri gibi damlalar dökülür. Onun soluğunu koklayan kâfir ölür. Onun nefesi, gözün alabildiği yere kadar uzanır.

İsa (as), Deccal’i aramaya koyulur. Nihayet ona ‘Bâb-ı Lüdd’da (Beyt-i Makdis’e/Kudüs’e yakın bir beldede) yetişir ve onu öldürür. Sonra Hz. İsa, Deccal’in şerrinden Allah’ın koruduğu bir topluluğun yanına gelir. İsa (as) onların yüzlerini sıvazlar ve onlara cennetteki derecelerini haber verir. Bu sırada Allah Teâlâ, Hz. İsa’ya şöyle vahyeder:

“Ben, kimsenin öldüremeyeceği kullar yarattım. Sen o kullarımı
Tur Dağı’nda koru!” buyurur.

Sonra Allah, Ye’cûc ve Me’cûc (denilen iki büyük millet)i gönderir. Bunlar, yüksek yerlerden akın ederler, ilk topluluk Taberiyye Gölü’ne uğrayıp oradaki suları tamamen içer, son topluluk da oradan geçer ve “Vaktiyle burada çok su varmış.” derler. Sonra İsa (as) ve ashâbı (Tur Dağı’nda) mahsur kalır. Kuşatma o kadar çetin geçer ki, bir öküz kellesi, onlardan her biri için, bugünkü paranızla yüz altından daha değerli olur.

Bunun üzerine Allah’ın elçisi İsa (as) ve ashâbı, (onların belasından kurtulmak için) Allah’a yalvarırlar, (Allah onların dualarını kabul edip) Ye’cûc ve Me’cûc’un enselerine kurtçukları musallat eder. Sabahleyin tek bir kişinin ölümü gibi onların hepsi de bir anda helâk olur. Sonra İsa (as) ve ashâbı (Tur Dağı’ndan) aşağı iner. Yeryüzünde onların kokmuş leşlerinin olmadığı bir karış yer bulamazlar.

Yine İsa (as) ve ashâbı Allah’a yalvarırlar da Cenab-ı Hak, deve gibi iri kuşlar gönderir. Bunlar, leşleri alıp Allah’ın istediği yere atarlar. Sonra Cenab-ı Hak, o kadar çok yağmur yağdırır ki hiçbir ev ve çadır bu yağmurdan korunamaz. O yağmur bütün yeryüzünü yıkar ve ayna gibi tertemiz, yemyeşil bir hâle getirir. Sonra yeryüzüne:

“Meyvelerini bitir, evvelki gibi bereketini ver!” diye emrolunur. İşte o gün bir grup insan tek bir nar yiyerek doyar, onun kabuğu ile de gölgelenirler. Otlağa gönderilen deve, sığır, koyun ve keçilerin de sütleri bereketli olur. Öyle ki sağmal bir devenin sütü, kalabalık bir cemaati; bir sığırın sütü, bir kabileyi; bir koyunun sütü de büyük bir aileyi doyurur. İşte bunlar böylece bolluk içinde rahat bir hayat geçirirken Yüce Allah hoş bir rüzgâr gönderir. (Bu rüzgâr) kollarından tutup, mümin ve Müslüman herkesin canını alır. Geriye en şerli insanlar kalır. Birbirleriyle halkın huzurunda alenen merkepler gibi çatışırlar/çiftleşirler. İşte kıyamet onlar üzerine kopar.[60]

(M7373 Müslim, Fiten, 110)

1816. Rib’î b. Hıraş’ın şöyle dediği rivayet edilmiştir:

(Bir gün) Ebû Mes’ûd el-Ensârî ile beraber Huzeyfe b. Yemân’a gittim. Ebû Mes’ûd, Huzeyfe’ye:

–Deccal hakkında Resûlullah’tan işittiklerini bana da haber versen, dedi. Huzeyfe (ra) de:

–(Bizzat Peygamber’den işittim), buyurdu ki:

“(Ahir zamanda) Deccal çıkacak; yanında bir su, bir de ateş bulunacaktır. Fakat halkın soğuk su sandığı şey, yakıcı bir ateştir. Ateş sandığı da, soğuk, tatlı bir sudur. O zaman Deccal’e yetişen kimse ateş şeklinde gördüğü tarafta bulunsun; çünkü o tatlı, hoş bir sudur.”

Ebû Mes’ûd, bunu ben de işittim, demiştir.

(B3450 Buhârî, Enbiyâ, 50; M7370 Müslim, Fiten, 107)

1817. Abdullah b. Amr b. Âs’tan,
Resûlullah’ın şöyle dediği rivayet olunmuştur:

Deccal benim ümmetimin içinde çıkar. Kırk kadar (uzun bir süre) durur. (Ravi, kırk gün mü, kırk ay mı veya kırk sene mi olduğunu bilmiyorum, diyor.) Allah Teâlâ İsa b. Meryem’i (as) gönderir. O da Deccal’i arar ve öldürür. Sonra halk, yedi sene geçirir de bu sürede, iki kişi arasında dahi düşmanlık olmaz. Daha sonra Allah Teâlâ, Şam (Filistin-Ürdün-Suriye bölgesi) tarafından soğuk bir rüzgâr gönderir. Bunun üzerine, kalbinde zerre kadar hayır ve iman bulunan hiçbir kimse yeryüzünde kalmaz (ölür). Hatta biriniz bir dağın ortasına girse dahi, rüzgâr oraya kadar girip onun canını alır. Artık dünyada, iyilik bilmez, fenalıktan sakınmaz, şerre karşı bir kuş kadar hızlı, yırtıcı hayvanlar kadar vahşi, kötü insanlar kalır. Şeytan, insan kılığına girerek onlara:

–Hâlâ daveti kabul etmiyor musunuz, der. Onlar da:

–Bize ne emrediyorsun, derler. Şeytan onlara, putlara tapmalarını emreder. İşte bunlar, ahlâksızlıklar içinde yüzerler ve putlara taparlarken rızıkları çoğalır, yaşantıları iyileşir. Sonra ansızın sura üflenir (ölüm borusu çalınır). Bunu duyan herkes onun dehşetinden, başını bir tarafa koyup
kaldırıncaya kadar ölür.

Bu ölüm borusunu ilk duyan adam, develerinin havuzunu çamurla tamir ederken can verir, etrafındakiler de ölür. Sonra Allah Teâlâ, çisinti gibi hafifçe bir yağmur gönderir ve böylece insanların cesetleri ortaya çıkar. Sonra (yeniden diriltilme için) ikinci defa (sur) üflenir. Halk kabirlerinden kalkıp Allah’ın emrini bekler. Sonra bunlara:

–Ey insanlar, haydi Rabbinize geliniz, denir. Meleklere de:

–Bunları (Arasat’ta) bekletin, çünkü bunlar sorgulanacaktır denilir.
Sonra yine meleklere:

–Cehennemlikleri ayırın, emri verilir. Ne kadarının çıkarılacağı sorulunca:

–Her bin kişiden, dokuz yüz doksan dokuzunu ayırın, (birini ise cennete gönderin), denir. İşte o gün, çocukları saçları ağarmış ihtiyarlara çeviren, herşeyin apaçık meydana çıktığı bir gündür.

(M7381 Müslim, Fiten, 116)

1818. Enes’ten (ra) nakledildiği üzere Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Deccal, Mekke ve Medine hariç her bölgeye ayak basacaktır. Mekke ve Medine’nin bütün yollarında oraları (Deccal’den) koruyacak sıra sıra melekler vardır. Dolayısıyla Deccal ancak Medine yakınlarındaki Sebeha denilen yere iner ve Medine üç defa sarsılır. Böylece Allah, oradan bütün kâfir ve münafıkları çıkarır.

(M7390 Müslim, Fiten, 123)

1819. Yine Enes’in (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

İsfahan Yahudilerinden taylasan (denilen başlık) giymiş yetmiş bin kişi Deccal’e uyacak.

(M7392 Müslim, Fiten, 124)

1820. Ümmü Şerîk (ra), Resûlullah’tan şöyle işittiğini nakletmiştir:

İnsanlar, Deccal(in şerrin)den dağlara kaçacaklar.

(M7393 Müslim, Fiten, 125)

1821. İmrân b. Husayn (ra), Resûlullah’ın şöyle söylediğini işittim demiştir:

Âdem’in yaratıldığı zamandan kıyamete kadar, Deccal’dan daha büyük bir olay yoktur.

(M7395 Müslim, Fiten, 126)

1822. Ebû Saîd el-Hudrî’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

–Deccal ortaya çıkar ve müminlerden bir kişi ona doğru yönelir. Deccal’in silahlı adamları onu karşılayıp, nereye gitmek istediğini sorarlar, o da:

–Ortaya çıkan bu adamın yanına, der. Onlar:

–Sen bizim Rabbimiz (Deccal)e inanmıyor musun, derler. O da:

–Bizim Rabbimizde (Deccal’inizdeki gibi) gizli bir şey yoktur, cevabını verir.

Bunun üzerine Deccal’in adamlarından bazıları:

–Bu adamı öldürün, der. Bir kısmı da:

–Rabbiniz (Deccal), kendisinin bilgisi olmadan bir kimseyi öldürmeyi yasaklamadı mı, der ve o mümini Deccal’in yanına götürürler. Mümin, Deccal’i görünce:

–Ey insanlar, Resûlullah’ın söz ettiği Deccal işte budur, der ve Deccal, onun dövülmesini emreder. Mümini, karnı üzerine uzatırlar. Deccal:

–Bunu tutun ve dövün, der. O zatın hem sırtına, hem de karnına defalarca vururlar. (Yapılan işkenceleri o hiçe sayarak:) “Yalancı mesih sensin (sana inanmıyorum).” diye karşılık verince Deccal’in emri üzerine testere ile başının ortasından ayaklarına kadar vücudunu ikiye ayırırlar. Sonra Deccal, bu iki parça arasında yürür. Sonra bu cesede “Kalk!” emrini vermesi üzerine, dirilip ayağa kalkar. Tekrar Deccal ona:

–Peki şimdi bana inanıyor musun, deyince, o mümin:

–Bu öldürme ve diriltme işi, senin yalancı olduğuna dair olan inancımı daha da artırdı, cevabını verir ve:

–Ey insanlar, Deccal, yaptığı bu öldürme ve hayat verme işini benden sonra hiçbir kimseye yapamayacaktır, der. Yine iman etmediğinden dolayı (Deccal) onu boğazlamak üzere yakalarsa da Allah (o müminin) boynu ile omuz kemikleri arasında, bakır gibi kılıç işlemeyecek bir şey yaratır da, Deccal onu öldüremez. Bu defa Deccal, o mümini ellerinden ve ayaklarından tutarak (havaya) fırlatır, halk onu cehenneme attı zanneder. Hâlbuki o, ancak cennete atılmıştır. Resûl-i Ekrem :

İşte, âlemlerin Rabbi katında en büyük şehit bu mümindir, buyurdu.

(M7377 Müslim, Fiten, 113; B7132 Buhârî, Fiten, 27)

1823. Muğîre b. Şu’be’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Peygamber’e Deccal hakkında benden daha fazla soru soran olmadı. Bir gün Resûlullah bana:

–Deccal sana ne zarar verecek, buyurdu. Ben:

–Deccal’in yanında dağ kadar ekmek ve ırmak kadar su var, diyorlar, dedim. Peygamber Efendimiz:

–Deccal’in, Allah katında bu kadar bile değeri yoktur; (onun yaptığı hakikat değil, hayal ve göz boyamaktan ibarettir), buyurdu.

(B7122 Buhârî, Fiten, 26; M5624 Müslim, Âdâb, 32)

1824. Enes’in (ra) naklettiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Her Peygamber, ümmetini pörtlek gözlü ve yalancı (Deccal’in) şerrine karşı uyarmıştır. Dikkat edin! Deccal pörtlek gözlüdür. Yüce Rabbiniz ise öyle değildir (noksanlardan münezzehtir). Deccal’in gözleri arasında (kâfir oldu anlamına gelen) (ke-fe-ra) harfleri yazılıdır.[61]

(B7131 Buhârî, Fiten, 26; M7363 Müslim, Fiten, 101)

1825. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Bakın, ben Deccal hakkında hiçbir Peygamberin kendi toplumuna anlatmadığı bir hususu size haber vereceğim. Deccal pörtlek gözlüdür ve o, beraberinde cennet ve cehennemin bir benzerini getirir. Onun cennet dediği, cehennemdir.

(B3338 Buhârî, Enbiyâ, 3; M7372 Müslim, Fiten, 109)

1826. İbn Ömer (ra) anlatıyor:

Resûlullah , halkın arasında Deccal’den bahsederken şöyle buyurdu:

İyi bilin ki Mesih-i Deccal’in sağ gözü pörtlektir, sanki salkımdan dışa fırlamış üzüm tanesi gibidir. Allah öyle değildir (noksanlardan münezzehtir).

(B7123 Buhârî, Fiten, 26, B7407 Buhârî, Tevhîd, 17; M426 Müslim, Îmân, 274)

1827. Ebû Hüreyre’den (ra) nakledildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Müslümanlar, Yahudilerle savaşmadıkça kıyamet kopmaz. (Bu savaşta) bir Yahudi bir taş ve ağaç arkasına gizlense (Allah’ın izniyle) o taş ve ağaç (dile gelerek): “Ey Müslüman, arkamda bir Yahudi var! Gel, onu da öldür!” diyecektir. Yalnız (Beytülmakdis bölgesinde yaygın olan) ğarkad denilen ağaç bunun dışındadır. Çünkü o, Yahudilerin ağaçlarındandır.[62]

(M7339 Müslim, Fiten, 82)

1828. Yine Ebû Hüreyre’den rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Bu canı bu tende tutan Allah’a yemin ederim ki, bir adam, yanından geçtiği kabrin üzerinde yuvarlanarak, “Keşke bu kabirde yatanın yerinde ben olaydım.” diye ölümü temenni etmedikçe kıyamet kopmaz. Bu, din bakımından (bir endişe sebebiyle) değil, (dünyevi) belalar sebebiyledir.

(M7302 Müslim, Fiten, 54; B7115 Buhârî, Fiten, 22)

1829. Ebû Hüreyre’den (ra) nakledildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Fırat nehrinin suyu çekilip, altın bir dağ ortaya çıkmadıkça kıyamet kopmaz. Bu hazine(nin paylaşımı) üzerine savaş çıkar. Onlardan yüzde doksan dokuzu ölür. Fakat savaşa katılan herkes, “Belki kurtulan ben olurum”, der.

Diğer bir rivayette şöyle buyrulmuştur:

Fırat nehrinin suyu çekilerek altın hazinesinin ortaya çıkma zamanı yakındır. O zaman orada bulunan kimse o hazineden bir şey almasın.

(M7272 Müslim, Fiten, 29; B7119 Buhârî, Fiten, 24)

1830. Ebû Hüreyre’nin (ra) işittiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

İleride, şu hayır ve güzelliğine rağmen Medine’yi terk edecekler, artık orada sadece yırtıcı hayvanlar ve kuşlar kalacaktır. Medine’ye en son koyun sürüleriyle gelen Müzeyne Kabilesi’nden iki çoban olacak, onlar da Medine’yi vahşi hayvanlarla dolu bulacaklar. Seniyyetü’l-Vedâ’ denilen yere vardıklarında, bunlar da, yüzleri üstüne düşeceklerdir.

(B1874 Buhârî, Fedâilü’l-Medîne, 5; M3367 Müslim, Hac, 499)

1831. Ebû Saîd el-Hudrî’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

İleride (servet o kadar çoğalır ki,) halifelerinizden biri,
saymaksızın parayı avuç avuç dağıtır.

(M7317-M7318 Müslim, Fiten, 68, 69)

1832. Ebû Mûsâ el-Eş’arî’den (ra) rivayet edildiğine göre

Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

İnsanlar üzerine öyle bir zaman gelecektir ki, kişi altının zekâtını vermek üzere dolaşacak, onu alacak (fakir) kimse bulamayacaktır. Yine erkeklerin azlığından, kadınların çokluğundan dolayı, ortalıkta bir erkek görülünce de kırk kadın onun peşine düşecek ve onun himayesine girecektir.

(M2338 Müslim, Zekât, 59)

1833. Ebû Hüreyre’den nakledildiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

(İsrailoğulları zamanında) bir kişi, birinden bir arsa satın aldı. Satın alan kişi, arsada içi altın dolu bir küp buldu ve satan kimseye, “Şu altınlarını al! Ben senden yalnız arsayı satın aldım bu altınları satın almadım.” dedi. Satıcı da ona:

“Ben sana toprağı içindekilerle sattım.” deyince, o iki zat bir hâkime başvurdular. Hâkim onlara, “Sizin çocuklarınız var mı?” diye sordu. Bunlardan birisi, benim bir oğlum var; öbürü, benim de bir kızım var, diye cevap verdi. Bunun üzerine hâkim, “Öyle ise bu oğlan ile bu kızı evlendirin ve bu altınlardan bir kısmını onlara harcayın ve bir kısmını da sadaka verin.” dedi.

(B3472 Buhârî, Enbiyâ, 54; M4497 Müslim, Akdiye, 21)

1834. Yine Ebû Hüreyre’nin işittiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

(Vaktiyle) yanlarında birer erkek çocukları olan iki kadın vardı. Bir kurt gelip bunlardan birinin çocuğunu kapıp götürdü. Çocuğunu kurt kapan kadın, diğerine: “Kurdun kaptığı çocuk senindi.” dedi. O da “Hayır, senin oğlunu kaptı.” dedi. Bunun üzerine Davud’un (as) huzurunda yargılandılar. Hz. Davud, sağ kalan çocuğu yaşı büyük olan kadına verdi.

Bunlar, davayı bir de, Davud’un (as) oğlu Hz. Süleyman’a arz ettiler. Süleyman (as) (işin gerçek yüzünü anlamak için):

“Bana bir bıçak getirin. Şu çocuğu ikiye bölüp bu iki kadın arasında paylaştırayım.” deyince yaşı küçük olan kadın, Hz. Süleyman’a:

“Allah sana rahmet etsin, aman çocuğu kesme, zira çocuk bu kadının oğludur.” dedi.

Bunun üzerine Süleyman (as) da (kadının gösterdiği şefkat üzerine) çocuğun, yaşı küçük olan kadına ait olduğuna hükmetti.

(B6769 Buhârî, Ferâiz, 30; M4495 Müslim, Akdiye, 20)

1835. Mirdâs (b. Mâlik) el-Eslemî’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Salih kimseler peşpeşe (dünyadan) gider ve (geride) arpa ve hurma döküntüleri gibi, halkın döküntüsü kalır. Allah da onlara pek değer vermez.

(B6434 Buhârî, Rikâk, 9)

1836. Rifâa b. Râfi ez-Zurakî’nin (ra) şöyle dediği rivayet edilmiştir:

(Bedir Savaşı’nda) Cebrail (as) Peygamber’e geldi de:

–Aranızda Bedir’e katılanların derecesi nedir, diye sordu. Resûlullah :

–Müslümanların en faziletlilerindendirler, dedi yahut buna benzer
bir şey söyledi. Cebrail (as):

–İşte (bizim nezdimizde) meleklerden Bedir’e katılanlar da öyledir, dedi.

(B3992 Buhârî, Megâzî, 11)

1837. İbn Ömer’in (ra) naklettiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Allah’ın bir topluma gönderdiği azap, oradaki (iyi-kötü) herkesi kuşatır, sonra herkes (ahirette) amelleri üzerine diriltilir.

(B7108 Buhârî, Fiten, 19; M7234 Müslim, Cennet, 84)

1838. Câbir (ra) anlatıyor:

Hz. Peygamber’in hutbe okurken üzerine çıktığı bir hurma kütüğü vardı. Hutbe için (yeni bir) minber yapıldığında bu kütükten, gebe develerin iniltisine benzer sesler çıktığını işittik. Peygamber Efendimiz minberden inip de elini üzerine koyunca kütük sakinleşti.

Bir rivayete göre cuma günleri Peygamber minbere oturdukları zaman yanında hutbe okuduğu hurma kütüğü, öyle feryat ederdi ki yarılacak gibi olurdu.

Diğer rivayete göre bir çocuğun haykırışı gibi ses çıkardı. Bunun üzerine Peygamber minberden iner ve onu susturmak için ona sarılırdı. Kütük âdeta sakinleştirilmesi gereken bir çocuğun iniltisi gibi inlerdi. Peygamber :

O, işittiği zikirden dolayı ağladı, buyurdu.[63]

(B3584-B3585 Buhârî, Menâkıb, 25)

1839. Ebû Sa’lebe el-Huşenî Cürsûm b. Nâşir’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Allah Teâlâ birtakım şeyleri farz kılmıştır, onları yitirmeyin. Bazı sınırlar (günahlar için cezalar) koymuştur; onları aşmayın. Birtakım şeyleri haram etmiştir; onlara da el uzatmayın. Unutmuş olduğu için değil, sırf size merhametinden dolayı bir kısım şeylerin hükümleri hakkında da bir şey dememiştir; onları da soruşturmayın.

(DK4306 Dârekutni, es-Sünen, IV, 183; NM7114 Hâkim, el-Müstedrek, VII, 2542 (4/115))

1840. Abdullah b. Ebû Evfâ’dan (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah ile beraber yedi defa düşmanla savaştık ve o savaşlarda (zaman oldu açlıktan) çekirge yedik.

Diğer bir rivayette:

Peygamber Efendimizle beraber çekirge yerdik, denilmiştir.

(B5495 Buhârî, Zebâih, 13; M5045 Müslim, Sayd, 52)

1841. Ebû Hüreyre’den rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Mümin, aynı delikten iki defa sokulmaz (yani aynı konuda iki kere aldatılmaz).

(B6133 Buhârî, Edeb, 83; M7498 Müslim, Zühd, 63)

1842. Yine Ebû Hüreyre’den nakledildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Allah, kıyamet gününde şu üç kişiyle ne konuşur, ne onlara bakar ve ne de onları temize çıkarır. Onlar için acıklı azap vardır.

Birisi, çölde ihtiyaç fazlası suyu olduğu hâlde onu yolculardan esirger.

İkincisi, malını ikindiden sonra pazara çıkarır ve “Bunu şu fiyata aldım!” diye yalan yere yemin eder, yalan olmasına rağmen müşteri de ona inanır.

Üçüncüsü, çıkarı için devlet başkanına biat eder. Devlet başkanı ona istediğini verirse sözünde durur, vermezse durmaz.

(M297 Müslim, Îmân, 173; B2369 Buhârî, Müsâkât, 10, B2672 Buhârî Şehâdât, 22)

1843. Ebû Hüreyre’nin rivayet ettiğine göre Peygamber :

İki sur üflenişi arasında kırk (gün, ay, yıl kadar bir süre) vardır, buyurdu. Ashâb:

–Ey Ebû Hüreyre, kırk gün mü, diye sordular. Ebû Hüreyre:

–Bilmem, dedi.

–Kırk sene mi, dediler.

–Yine bilmem, dedi.

–Kırk ay mı, dediler.

–Yine bilmem, dedi.

Ebû Hüreyre, rivayetine devam ederek, Peygamber’in şöyle buyurduğunu nakletmiştir:

İnsanın (kuyruk sokumundaki) acbü’z-zeneb denilen kemik dışında her organı çürür. İkinci yaratılış, ondan teşekkül eder. Sonra Allah Teâlâ gökten (hayat) suyunu indirir, bunun üzerine insanlar yeryüzünden tıpkı (tohumundan biten) bitkiler gibi ortaya çıkarlar.

(B4814 Buhari, Tefsîr, (Zümer) 4; M7414 Müslim, Fiten, 141)

1844. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir: Resûlullah bir mecliste konuşurken çölden bir bedevi geldi ve:

–Kıyamet ne zaman kopacak, diye sordu. Resûlullah , sözüne devam ettiğinden, orada bulunanların kimi:

–Peygamber bedevinin sözünü işitti ama sorusundan hoşlanmadığı için cevap vermedi, dedi. Kimi de:

–Belki de işitmedi, dedi. Resûl-i Ekrem sözünü bitirince:

–Kıyameti soran nerede, diye sordu. Bedevi:

–İşte benim, ey Allah’ın Resûlü, deyince:

–Sorumluluk yitirildiği zaman kıyameti bekle, buyurdu.

Yine bedevi:

–Ey Allah’ın Resûlü, sorumluluğun yitirilmesi nasıl olur, diye sordu.
Resûlullah :

–İş (yönetim) ehil olmayan kimselere verildiğinde kıyameti bekle, buyurdu.

(B59 Buhârî, İlim, 2, B6496 Buhârî Rikâk, 35)

1845. Yine Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

(Bazıları önünüze geçip) size namaz kıldıracaklar. Şayet (şartlarına) uygun bir şekilde namaz kıldırırlarsa bu hem sizin, hem de onların lehinedir. Ama hata ederlerse bu sizin lehinize, onların ise aleyhinedir.

(B694 Buhârî, Ezân, 55)

1846. Yine Ebû Hüreyre’den (ra) nakledildiğine göre o:

“Siz, insanların iyiliği için ortaya çıkarılmış en hayırlı ümmetsiniz.” âyetini[64], “İnsanların en hayırlıları boyunlarında zincirlerle esir olarak getirilip İslâm’a giren (sonra da insanlara hizmet eden) kimselerdir.” şeklinde tefsîr etmiştir.

(B4557 Buhari, Tefsîr, (Âl-i İmran) 7)

1847. Yine Ebû Hüreyre’nin (ra) rivayetine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

(Müslümanlarla savaşırken esir düşüp) zincirlere bağlanan, (sonra da Müslüman olup) cennete giren bir topluluk Allah Teâlâ’nın hoşuna gider.

(B3010 Buhârî, Cihâd, 144)

1848. Yine Ebû Hüreyre’den
Hz. Peygamber’in şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir:

Beldelerin Allah’a en sevimli yerleri, mescitleridir, en sevimsizleri de çarşılarıdır.[65]

(M1528 Müslim, Mesâcid, 288)

1849. Selmân-ı Fârisî’nin (ra) şöyle dediği rivayet edilmiştir:

Yapabilirsen çarşıya ne ilk girenlerden ol, ne de oradan en son çıkanlardan. Çünkü çarşı, şeytanın bayrağını diktiği (kazanma hırsının egemen olduğu)
bir savaş meydanıdır.

(M6315 Müslim, Fedâil, 100)

Berkânî, bu hadisi, Sahih’inde, Selmân-ı Fârisî’den
rivayetle onun şöyle dediğini nakletmiştir:

Resûlullah buyurdu ki:

Sakın çarşıya ilk giren ve oradan en son çıkan olma.
Şeytan orada yumurtlayıp yavru yapar.

(MK6118, Taberânî, el-Mu’cemu’l-Kebîr, VI, 248)

1850. Âsım el-Ahvel, Abdullah b. Sercis’in (ra) şöyle dediğini rivayet etmiştir:
Bir gün Resûlullah’a :
–Ey Allah’ın Resûlü, Allah seni bağışlasın, dedim.

–Seni de, dedi.

Ravi Âsım diyor ki: Abdullah b. Sercis bunu haber verince, ona:

–Resûlullah , sana bu şekilde bağış diledi (öyle) mi, dedim.

–Evet, senin için de diledi, dedi ve şu âyeti okudu:

“(Yâ Muhammed,) hem kendi günahın, hem de erkek ve kadın müminlerin günahları için Allah’tan bağışlanma dile!”[66]

(M6088 Müslim, Fedâil, 112)

1851. Ebû Mes’ûd el-Ensârî’den (ra),
Hz. Peygamber’in şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir:

İnsanların öteden beri bildiği ilk peygamberlik sözlerinden biri de:

“Utanmazsan istediğini yap!” sözüdür.

(B3483 Buhârî, Enbiyâ, 54, B6120 Buhârî, Edeb, 78)

1852. İbn Mes’ûd’dan (ra) rivayete edildiği üzere,
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Kıyamet günü, insanlar arasında ilk sonuçlandırılacak davalar, kan davalarıdır.

(B6864 Buhârî, Diyât, 1; M4381 Müslim, Kasâme, 28)

1853. Hz. Âişe’den (ra), Resûlullah’ın şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir:

Melekler nurdan, cinler dumansız ateşten yaratıldı. Âdem (as) de, (Kur’an’da) size tarif edildiği üzere topraktan yaratıldı.

(M7495 Müslim, Zühd, 60)

1854. Hz. Âişe’den rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Hz. Peygamber’in ahlâkı, Kur’an (ahlâkı) idi.

(M1739 Müslim, Müsâfirîn, 139)

1855. Hz. Âişe’den rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah :

Allah’a kavuşmayı isteyene, Allah da kavuşmak ister; Allah’a kavuşmayı istemeyene, Allah da kavuşmak istemez, buyurdu.

–Ey Allah’ın Resûlü, burada kastedilen, ölümden hoşlanmamak ise hiçbirimiz ölümden hoşlanmayız, dedim. Resûlullah :

–Öyle değil, ama can çekişme vakti geldiğinde mümine, Allah’ın rahmeti, rızası ve cenneti müjdelenir, o da hemen Allah’a kavuşmayı arzu eder. Allah da ona kavuşmayı ister. Kâfire ise Allah’ın azabı ve gazabı müjdelenince, Allah’a kavuşmayı istemez. Allah da ona kavuşmayı istemez, buyurdu.

(M6820-M6822 Müslim, Zikir, 14, 15)

1856. Müminlerin annesi Safiyye bint Huyey’den (ra)
rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Peygamber , mescitte itikâfta[67] iken, geceleyin onu ziyarete gelmiştim. Onunla biraz konuştuktan sonra geri dönmek üzere ayağa kalktım. Hz. Peygamber de uğurlamak için benimle kalktı. (Ümmü Seleme’nin odasının önündeki mescit kapısına geldiğimizde) ensardan iki kişi oradan geçiyordu. Peygamber’i (yanında bir hanımla) görünce (kaçarcasına) hızlandılar. Bunun üzerine Resûl-i Ekrem onlara:

–Ağır olun, yanımdaki kadın, (eşim) Safiye bint Huyey’dir, buyurdu. Onlar:

–Sübhânallâh, ey Allah’ın Resûlü (biz sizin hakkınızda nasıl kötü düşünebiliriz), dediler. Resûl-i Ekrem:

–Şeytan, insan (vücudun)da tıpkı kanın dolaştığı gibi dolaşır. Ben şeytanın sizin kalplerinize kötü bir şey atmasından endişelendim, dedi.

(B2035 Buhârî, İtikâf, 8, B3281 Buhârî, Bed’ü’l-halk, 11; M5679 Müslim, Selâm, 24)

1857. Ebu’l-Fadl Abbâs b. Abdilmuttalib’den (ra)
rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah ile birlikte Huneyn Savaşı’na katıldım. Ebû Süfyân b. Hâris b. Abdulmuttalib ile ben, (Düldül adlı) beyaz katırı üzerindeki Resûlullah’ı izledik ve o gün ondan ayrılmadık. Müslümanlarla müşrikler karşılaşınca, Müslümanlar (dayanamayıp) geri çekilmeye başladılar. Bunun üzerine Resûlullah (korkusuzca) katırını inkârcıların üzerine sürdü. Ben, hızlanmasını istemeyerek Peygamber’in bindiği katırın gemini, Ebû Süfyân ise katırın üzengisini (eyerin iki tarafındaki ayak basılan demir halkayı) tutuyor (onu engellemeye çalışıyor)du. Bunun üzerine Resûlullah :

Yâ Abbâs, (Hudeybiye’de yapılan Rıdvan Sözleşmesi’nde bizimle) ağacın altında bulunanlara seslen, buyurdu. Ravi der ki: Hz. Abbâs’ın sesi gür idi.

Ben de bütün gücümle “Ey ağacın altında söz veren Rıdvan Ashâbı! neredesiniz?” diye seslendim. Allah’a yemin ederim ki sesimi işitenler ineklerin yavrularına gelişi gibi süratle dönüp, “Lebbeyk, lebbeyk (Buyur, emret, buyur!)” diyerek hepsi Resûlullah’ın etrafında toplandılar ve kâfirlerle savaşa koyuldular.

(Savaş meydanındaki) ensara da:

“Ey ensar topluluğu, ey ensar topluluğu!” diye seslendiler. Sonra çağrı, Hâris b. Hazrecoğulları’na indirgendi. Bu sırada Resûlullah katırın üzerinde doğrularak savaşa baktı ve:

–Şimdi tam savaşın kızıştığı vakit, dedi. Sonra bir miktar çakıl taşı alıp onları kâfirlerin yüzlerine doğru fırlattı ve:

–Muhammed’in Rabbine yemin ederim ki, bozguna uğradılar, buyurdu.

Ravi, “Ben olanları takip ediyor, savaşın olduğu gibi devam ettiğini görüyordum. Yemin ederim ki, Resûlullah çakıl taşlarını atar atmaz onların zayıfladıklarını ve gerilediklerini gördüm.” dedi.

(M4612 Müslim, Cihâd, 76)

1858. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Ey insanlar! Allah Teâlâ temizdir, ancak temiz olanı kabul eder. Allah, peygamberlerine emrettiği şeyleri müminlere de emretti. Peygamberlere:

“Ey Peygamberler, hoş ve temiz yiyeceklerden yiyin, iyi ve güzel işler yapın!”, müminlere de:

“Ey müminler, verdiğimiz hoş ve temiz yiyeceklerden yiyin!” buyurdu.

Sonra Resûl-i Ekrem, uzun yolculuklar yapmış, üstü başı tozlanmış, ellerini göğe uzatarak: “Yâ Rab, yâ Rab!” diye yalvarıp yakaran bir adamdan söz etti. Fakat onun yediği haram, içtiği haram, giydiği haram, gıdası haram idi. Peki, böyle birisinin duası nasıl kabul edilsin, buyurdu.

(M2346 Müslim, Zekât, 65)

1859. Ebû Hüreyre’den (ra)
Resûlullah’ın şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir:

Allah, kıyamet günü şu üç sınıf insanla ne konuşur, ne onları temize çıkarır, ne de onlara bakar. Onlar için can yakıcı azap vardır: Zina eden ihtiyar, yalancı yönetici ve kibirli fakir.

(M296 Müslim, Îmân, 172)

1860. Ebû Hüreyre’nin naklettiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Seyhan, Ceyhan, Fırat ve Nil, hepsi de cennet ırmaklarındandır.[68]

(M7161 Müslim, Cennet, 26)

1861. Yine Ebû Hüreyre anlatıyor:

(Bir gün) Peygamber elimi tuttu ve şöyle buyurdu:

Allah, cumartesi günü toprağı, pazar günü dağları, pazartesi günü ağaçları, salı günü istenmeyen şeyleri, çarşamba günü nuru yarattı. Perşembe günü yeryüzüne hayvanları yaydı. Yaratmanın en sonunda cuma günü ikindi sonrasında, gündüzün son vakti olan ikindi ile akşam arasında; Âdem’i (as) yarattı.[69]

(M7054 Müslim, Münâfikîn, 27)

1862. Ebû Süleymân Hâlid b. Velîd’in (ra) şöyle dediği rivayet olunmuştur:

Mute Savaşı günü elimde tam dokuz kılıç kırıldı. Elimde sadece Yemen yapımı (uzun ve enli) bir kılıç kaldı.

(B4246 Buhârî, Megâzî, 45)

1863. Amr b. Âs (ra), Resûlullah’ın şöyle buyurduğunu işittim, demiştir:

Hâkim, içtihat eder de doğru hüküm verirse iki sevap; hata ederse (içtihadından dolayı) bir sevap alır.

(B7352 Buhârî, İ’tisâm, 21; M4487 Müslim, Akdiye, 15)

1864. Hz. Âişe’den (ra) Resûlullah’ın şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir:

Yüksek ateş (humma), cehennem ateşinden bir parçadır. Onu su ile soğutun!

(B3261 Buhârî, Bed’ü’l-halk, 10; M5751-M5752 Müslim, Selâm, 78)

1865. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Oruç borcu olduğu hâlde vefat eden kimsenin yerine velisi (yakını) oruç tutabilir.[70]

(B1952 Buhârî, Savm, 42; M2692 Müslim, Sıyâm, 153)

1866. Avf b. Mâlik b. Tufeyl’den şöyle rivayet edilmiştir:

Hz. Âişe’nin yaptığı bir satış veya bağış hakkında (yeğeni) Abdullah b. Zübeyr’in:

“Allah’a yemin ederim ki Âişe, ya bundan kendisi vazgeçer, yahut onu ben engellerim.” dediği kendisine haber verilince Hz Âişe:

–Bunu o mu söyledi, dedi.

–Evet, demeleri üzerine:

–Abdullah b. Zübeyr ile asla konuşmamak üzere Allah adına nezir ediyorum (adak adıyorum) dedi. Dargınlığın uzaması üzerine Abdullah b. Zübeyr, (teyzesinin affedip kendisiyle konuşması için) ona aracı göndermek istedi ise de Hz. Âişe:

–Hayır, Allah’a yemin ederim ki, onun hakkında ne aracılığı kabul ederim, ne de nezrimi (adağımı) bozarım, dedi.

Hz. Âişe’nin küs durma süresi iyice uzayınca Abdullah b. Zübeyr, Misver b. Mahreme ve Abdurrahmân b. Esved b. Abdiyağûs ile konuştu ve onlara:

–Allah aşkına beni (teyzem) Âişe’nin evine götürün! Çünkü onun benimle alâkayı kesmek üzere adak adaması helâl olmaz, dedi. Bunun üzerine Misver ve Abdurrahmân, onunla birlikte Hz. Âişe’nin evine vardılar. “Allah’ın selâmı, rahmeti ve bereketi üzerine olsun, içeri girebilir miyiz?” diyerek izin aldılar. O:

–Girin, dedi. Onlar:

–Hepimiz de mi, dediler. O da:

–Evet hepiniz de girin, dedi. Abdullah b. Zübeyr’in onların yanında olduğunu bilmiyordu. Bunlar girince Abdullah b. Zübeyr perdenin arkasına geçti ve teyzesinin boynuna sarıldı, ağlayarak:

–Allah aşkına beni affet, diye özür diledi. Misver ve Abdurrahmân da Hz. Âişe’ye, onun özrünü kabul etmesi ve onunla konuşması için Allah andı vermeye başladılar ve:

–Peygamber’in dargınlığı yasakladığını biliyorsun. Bir Müslümanın Müslüman kardeşiyle üç geceden fazla küs durması helâl olmaz, dediler. Bu tür şeyleri hatırlatıp Hz. Aişe’nin üzerine fazlaca gidince, o da onlara (adağını) hatırlatmaya ve ağlamaya başladı:

–Ben nezrettim. Nezri bozmak zordur, dedi. Onların ısrarları üzerine sonunda Hz. Âişe, Abdullah b. Zübeyr ile konuştu ve nezrine kefâret olarak kırk köle azat etti. Daha sonraları o, bu nezrini hatırlar ve gözyaşları başörtüsünü ıslatacak kadar ağlardı.

(B6073-B6075 Buhârî, Edeb, 62)

1867. Ukbe b. Âmir’den (ra) nakledilmiştir:

Resûlullah , birgün Uhud şehitlerini (ziyaret için) çıktı. Uhud Savaşı’nın üzerinden sekiz sene geçtikten sonra, ölülere ve dirilere veda eder gibi onlar için cenaze namazı kıldı/dua etti. Sonra minbere çıktı ve:

Ben ahirete sizden önce gideceğim ve sizin hakkınızda tanıklık edeceğim. Siz bana Kevser Havuzu’nda kavuşacaksınız. Ben şu an bulunduğum yerden cennetteki Kevser Havuzu’na bakıyorum. (Benden sonra) sizin, şirke düşmenizden korkmuyorum. Fakat dünya hırsıyla birbirinizle didişmenizden korkuyorum, buyurdu.

Ravi Ukbe b. Âmir (ra), Peygamer Efendimiz’i (minber üzerinde) en son görüşüm bu oldu, dedi.

(B1344 Buhârî, Cenâiz, 72; B4085 Buhârî, Megâzî, 28; M5976 Müslim, Fedâil, 30)

Müslim’in bir rivayetinde:

“Fakat sizin dünya hırsıyla birbirinizle boğuşup da, önceki milletlerin helâk olduğu gibi mahvolmanızdan korkuyorum.” dedi.

Hadisi rivayet eden Ukbe:

Bu, minber üzerinde Resûlullah’ı son görüşüm oldu, dedi.

Buhârî’nin bir rivayetine göre Peygamber Efendimiz:

Kevser Havuzu’na ilk ulaşanınız ben olacağım ve sizin hakkınızda tanıklık edeceğim. Vallahi ben, şu anda, cennetteki havuzuma bakıyorum. Bana dünya hazinelerinin (yahut yeryüzünün) anahtarları verildi. (İslâm dininin bütün cihana yayılacağı müjdelendi.) Vallahi benden sonra, sizin şirke düşmenizden korkmuyorum. Fakat sizin (dünya hırsıyla) birbirinizle boğuşmanızdan korkuyorum, buyurdu.

1868. Ebû Zeyd Amr b. Ahtab el-Ensârî’den (ra) rivayet edildiğine göre
o şöyle dedi:

Resûlullah Efendimiz , bize sabah namazını kıldırdı ve minbere çıkıp öğleye kadar hitap etti. Minberden inip namaz kıldırdı. Sonra yine minbere çıkıp ikindi vakti girinceye kadar konuştu. Sonra inip namazı kıldırdıktan sonra tekrar minbere çıkıp güneş batıncaya kadar hutbesine devam etti. (Gün boyunca) bize, olmuş ve olacak her şeyden haber verdi.

(Bizim bunları) en iyi bilenimiz, hafızası en iyi olanımızdır.

(M7267 Müslim, Fiten, 25)

1869. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Allah’a itaat etmeyi adayan kimse, (adağını yerine getirerek) O’na itaat etsin. Allah’a isyan etmeyi adayan da (adağından vazgeçsin ve) O’na karşı gelmekten sakınsın.

(B6696 Buhârî, Eymân, 28)

1870. Ümmü Şerik’in (ra) anlattığına göre Resûlullah ona, (zehirli ve zararlı bir tür olan) büyük keleri öldürmesini emretmiş ve (şaka yollu) “o, İbrahim’in (as) üzerine ateş üflerdi.” buyurmuştur.[71]

(B3359 Buhârî, Enbiyâ, 17; M5842 Müslim, Selâm, 142)

1871. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

(Zehirli bir kertenkele olan) alaca keleri ilk vuruşta öldürene şu kadar sevap yazılır. İkinci vuruşta öldürene, birinciden az olmak üzere şu kadar sevap vardır. Üçüncü vuruşta öldürene de (ikinciden az olmak üzere) şu kadar sevap vardır.

Müslim’in diğer rivayetine göre:

“(Zehirli bir kertenkele olan) alaca keleri ilk vuruşta öldüren yüz sevap, ikincide öldürene bunun altında, üçüncüde öldürene ise daha az sevap verilir.” buyurmuştur.[72]

(M5846-M5847 Müslim, Selâm, 146, 147)

1872. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

(İsrailoğulları’ndan) biri, “Bir sadaka vereceğim.” dedi ve (geceleyin dışarı çıkıp bilmeyerek) sadakasını bir hırsıza verdi. Sabah olunca halk, “Bu gece, bir hırsıza sadaka verilmiş!” diye söylendi. Sadaka veren kişi:

–“Allah’ım, sana hamdolsun, (bugün) tekrar sadaka vereceğim!” dedi. Yine (evinden) çıktı ve bilmeyerek sadakayı, bir fahişeye verdi. Sabahleyin herkes, “Bu gece de bir fahişeye sadaka verilmiş!” diye söylendi. Sadaka veren:

–“Allah’ım, sana hamdolsun, (bugün) yine sadaka vereceğim!” dedi. Bilmeyerek sadakayı, bir zengine verdi. Sabahleyin herkes, “Bu gece ise bir zengine sadaka verilmiş!” diye söylendi. Sadaka veren kişi:

–“Allah’ım, sadakamı hırzısa, fahişeye ve zengine vermiş olsam da,
sana hamd ederim.” diyordu.

Sonra bu kimseye (rüyasında) şöyle denildi:

Hırsıza verdiğin sadaka sebebiyle belki de o çalmaktan vazgeçerek dürüst bir hayata kavuşur. Fahişeye verdiğin sadaka sebebiyle belki de o zinadan vazgeçer de iffetini kazanır. Zengine verdiğin sadaka sebebiyle belki o da senden ibret alır da, bundan böyle Allah’ın kendisine verdiği maldan harcar.

(B1421 Buhârî, Zekât, 14; M2362 Müslim, Zekât, 78)

1873. Ebû Hüreyre’den (ra) nakledilmiştir:

Bir gün Resûlullah ile bir davette idik. Kendisine bir koyunun kolu ikram edildi. O, etin bu kısmını severdi. Ondan bir lokma kopardı, sonra:

–Ben kıyamet gününde insanların efendisiyim. Bunun sebebini bilir misiniz, diyerek şöyle buyurdu:

–Allah Teâlâ, (gelmiş-geçmiş) herkesi kıyamet gününde, düz ve geniş bir sahada toplayacaktır. Öyle ki onları gözeten biri hepsini görebilecek, onlara seslenen biri de sesini hepsine duyurabilecektir. Güneş de insanlara yaklaşacaktır. O kadar ki artık mahşer halkının hüzün ve sıkıntısı dayanılmayacak bir dereceye varacaktır. Bunun üzerine insanlar birbirlerine:

–İçinde bulunduğunuz şu (dayanılmaz) hâli görmüyor musunuz? Rabbinize karşı size aracılık (şefaat) yapacak birine bakmayacak mısınız, diyecekler. Bunun üzerine içlerinden bazısı bazısına:

–Bu babanız Âdem (as) olabilir, der ve bunun üzerine Âdem’e (as) gelerek:

–Ey Âdem, sen insanların babasısın, Allah seni eliyle yarattı, sana kendi ruhundan üfledi (hayat verdi). Meleklere emretti ve sana secde ettiler (saygı gösterdiler). Seni cennete yerleştirdi. Bizim için Rabbine aracılık edemez misin? İçinde bulunduğumuz şu (dayanılmaz) hâli görmüyor musun, diyecekler. Âdem de (as):

Rabbim bugün, daha önce hiç öfkelenmediği ve daha sonra da hiç öfkelenmeyeceği kadar çok öfkelendi. Çünkü bana (cennetteki) o ağacın meyvelerinden yemeyi yasaklamıştı ben ise (ondan yiyip Allah’a) asi olmuştum. Bundan dolayı ben kendimi düşünüyorum, kendimi, kendimi! Siz benden başkasına bakın; Nuh’a (as) gidin, diyecektir. Onlar da Nuh Peygambere gidip:

–Ey Nuh, sen, yeryüzündeki insanlara gönderilen Resûllerin ilkisin. Allah seni (Kur’an’da) “çok şükreden kul” diye nitelendirdi. İçinde bulunduğumuz (dayanılmaz) vaziyeti görmüyor musun? Bizim için Rabbine aracılık edemez misin, diyecekler. Nuh da (as):

Rabbim bugün, daha önce hiç öfkelenmediği ve daha sonra da hiç öfkelenmeyeceği kadar çok öfkelendi. Çünkü ben vaktiyle kavmimin helâkı için dua etmiştim. Bundan dolayı ben kendimi düşünüyorum, kendimi, kendimi! Siz benden başkasına bakın, İbrahim’e (as) gidin. Onlar da Hz. İbrahim’e varıp:

–Ey İbrahim, sen Allah’ın Peygamberi ve yeryüzündeki halk içinde Allah’ın dostusun. Bizim için Rabbine aracılık edemez misin? İçinde bulunduğumuz şu (dayanılmaz) hâlimizi görmüyor musun, diyecekler. İbrahim de (as):

–Rabbim bugün, daha önce hiç öfkelenmediği ve daha sonra da öfkelenmeyeceği kadar çok öfkelendi. Çünkü ben vaktiyle üç yerde yalan söylemiştim.[73] Bu yüzden ben kendimi düşünüyorum, kendimi, kendimi! Siz benden başkasına bakın, Musa’ya (as) gidin. Onlar da Musa’ya (as) varıp:

–Ey Musa, sen Allah’ın Resûlüsün. Allah, sana peygamberlik vermek ve seninle konuşmak suretiyle seni diğer insanlardan üstün kılmıştır. Bizim için Rabbine aracılık edemez misin? İçinde bulunduğumuz şu hâlimizi görmüyor musun, diyecekler. Musa (as) da onlara:

–Rabbim bugün, daha önce hiç öfkelenmediği ve daha sonra da öfkelenmeyeceği kadar çok öfkelendi. Çünkü ben vaktiyle, emrolunmadığım hâlde bir adamı (kazara) öldürdüm. Bundan dolayı ben kendimi düşünüyorum, kendimi, kendimi! Siz benden başkasına bakın, İsa’ya (as) gidin. Onlar da İsa’ya (as) varıp:

Ey İsa, sen Allah’ın Resûlü ve O’nun Meryem’e verdiği sözüsün. Allah’ın üflemesiyle vücuda gelen bir ruhsun. Sen ki daha beşikte iken insanlarla konuştun. Bizim için Rabbine aracılık edemez misin? İçinde bulunduğumuz şu hâli görmüyor musun, diyecekler. Hz. İsa da onlara:

“Rabbim bugün, daha önce hiç öfkelenmediği ve daha sonra da öfkelenmeyeceği kadar çok öfkelendi.” dedi ve her hangi bir günah söylemedi. “Ben kendimi düşünüyorum, kendimi, kendimi! Siz benden başkasına bakın, Muhammed’e gidin!” diyecek. Onlar da Muhammed’e gelirler: (Bir diğer rivayette “Bana gelirler.” ve:)

Yâ Muhammed, sen Allah’ın Resûlü ve peygamberlerin sonuncususun. Allah senin geçmiş ve gelecek bütün günahlarını bağışladı. Bizim için Rabbine aracılık edemez misin? İçinde bulunduğumuz şu hâli görmüyor musun, diyecekler. Bunun üzerine ben de hemen Allah Teâlâ’nın Arşı altına varıp Rabbime secdeye kapanacağım. Secdede, Allah benden evvel hiçbir peygambere ilham etmediği en güzel hamdü senayı bana ilham buyuracak. Sonra Yüce Allah bana:

“Yâ Muhammed, başını secdeden kaldır! İste, dilediğin verilecek; aracılık et, kabul edilecek!” buyuracaktır. Ben de secdeden başımı kaldırıp:

“Ümmetim, ey Rabbim, ümmetim, ey Rabbim, (onları bağışla!)” diyeceğim. Yüce Allah bana:

“Yâ Muhammed, ümmetinden hesap ve sorguya lüzumu olmayanları cennet kapılarından olan sağ kapıdan koy. Onlar, cennetin diğer kapılarından girişte de diğer insanlarla ortaktırlar.” buyuracaktır, dedi. Sonra Resûl-i Ekrem (bu hadisin sonunda):

Bu canı bu tende tutan Allah Teâlâ’ya yemin ederim ki, cennetin kapılarındaki iki kanadın arası Mekke ile Hecer (Bahreyn), yahut Mekke ile (Suriye’deki) Busra arası kadar geniştir, buyurdu.

(B3340, B3361 Buhârî, Enbiyâ, 3, 9, B4712 Buhârî, Tefsîr, (Benî İsraîl) 5; M480-M481 Müslim, Îmân, 327, 328)

1874. İbn Abbâs’tan (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

İbrahim (as), eşi Hacer ve emzirmekte olduğu oğlu İsmail’i Mekke’ye getirdi ve onları Beyt’in (Kâbe) yanında yüksek bir yerde, zemzem kuyusunun yukarısındaki büyük bir ağacın yanına bıraktı. O günlerde Mekke’de kimse olmadığı gibi, içecek su da yoktu. İşte İbrahim (as) onları burada bıraktı. Yanlarına da hurma dolu bir kap ve su dolu bir kırba koydu. Sonra Hz. İbrahim oradan ayrıldı. İsmail’in annesi Hz. İbrahim’in peşinden biraz giderek:

–Ey İbrahim, görüşecek kimse ve (yiyip içecek) bir şey bulunmayan bu (ıssız) vadide bizi bırakıp nereye gidiyorsun, dedi. Hacer, bu sözleri birkaç kez tekrarladıysa da, İbrahim ona hiçbir cevap vermedi. Nihayet Hacer ona:

–(Bizi burada bırakmayı) sana Allah mı emretti, diye sordu. İbrahim (as):

–Evet, diye cevap verdi. Bunun üzerine Hacer:

–Öyle ise Allah bize sahip çıkar, dedi. Sonra (oğlunun yanına) döndü. İbrahim (as) de ayrılıp gitti. Hacer ve İsmail’in göremeyecekleri Mekke’nin üst tarafındaki ‘Seniyye’ denilen yere vardığında Hz. İbrahim yüzünü Beyt (istikametin)e çevirdi. Sonra ellerini kaldırarak şöyle dua etti:

–Ey Rabbimiz, ben soyumdan bir kısmını saygı duyulması gereken mukaddes evinin yanına, ekin bitmez bir vadiye yerleştirdim. Ey Rabbimiz, orada namazı dosdoğru kılsınlar diye, insanlardan bir kısmının gönüllerini onlara yönelt (Kâbe’yi ziyarete gelsinler). Onları (dışardan gelecek) her türlü meyvelerle rızıklandır ki sana şükretsinler.[74]

Artık İsmail’in annesi, oğlu İsmail’i emziriyor ve kırbadaki sudan ona içiyordu. Kırbadaki su tükenince hem Hacer, hem de çocuğu susadı. Hacer, çocuğun susuzluktan toprak üstünde kıvrandığını görünce onu görmemek için yanından kalkıp gitti. Kendisine en yakın dağ olarak Safâ Tepesi’ni gördü ve onun üstüne çıktı. Sonra acaba birini görebilir miyim, diye vadiye baktı, fakat kimseyi göremedi. Bu defa Safâ Tepesi’nden indi. Vadiye varınca, ayağına dolanmasın diye elbisesinin eteğini topladı. Sonra çok zor durumdaki bir insanın son gayretiyle koşmaya başladı. Vadiyi geçip Merve’ye geldi. Orada da biraz durdu ve bir kimse görebilir miyim, diye baktı, fakat kimseyi göremedi. Hacer bu şekilde Safâ ile Merve arasından yedi defa gidip geldi.

Ravi İbn Abbâs diyor ki: Peygamber :

İşte insanlar Safâ ile Merve arasında bunun için sa’y ederler
(hızlı yürürler), buyurdu.

(İbn Abbâs rivayetine şöyle devam ediyor:)

Hacer (son defa) Merve üzerine çıktığında bir ses işitti ve kendi kendine: “Sus, iyice dinle!” dedi. Sonra dikkatle dinleyince o sesi tekrar işitti. Bunun üzerine Hacer, sesin geldiği tarafa bakıp:

–(Ey ses sahibi) sesini duyurdun. Eğer yardım imkânın varsa bize yardım et, dedi ve böyle der demez (şimdiki) zemzem kuyusunun bulunduğu yerde bir melek (Cebrail as.) göründü. Topuğu ile – veya kanadıyla – toprağı kazıp suyu (zemzemi) ortaya çıkardı. Hacer de bir taraftan (taşıp boşa gitmesin diye) eliyle suyun etrafını çevirip havuz hâline getiriyor, bir taraftan da kırbasını doldurmaya çalışıyordu. Su ise avuç avuç alındıktan sonra, yeniden fışkırıyordu.

İbn Abbâs (ra) diyor ki: Nebi :

Allah İsmail’in annesine rahmet etsin. O, zemzemi kendi hâline bırakmış olsaydı yahut suyu avuçlamasaydı, zemzem akan bir pınar olurdu, buyurdu.

İbn Abbâs rivayetine şöyle devam ediyor:

Hacer bu sudan içti ve çocuğunu emzirdi. Cebrail (as) Hacer’e:

–Sakın yok oluruz diye korkmayın. İşte şurası Allah’ın Evi’nin yeridir. O Beyt’i bu çocukla babası yapacaktır. Muhakkak ki Allah, o Beyt’in ailesini yok etmez, dedi. Beytullah’ın yeri, (hafif bir) tepe gibi, yerden biraz yüksekçe idi. (Uzun zaman) seller sağını solunu kazıp aşındırmıştı.

Hacer bu şekilde yaşayıp giderken günün birinde Cürhüm Kabilesi’nden veya onların ailesinden bir grup Kedâ yolu üzerinden gelip Mekke’nin alt tarafına indiler. Cürhümlüler, zemzemin bulunduğu yerde kuşun dolaştığını görünce, “Kuşlar, mutlaka bir suyun başında döner, dolaşır. Hâlbuki biz bu vadide suyun bulunmadığını biliyorduk!” diyerek oraya, hızlı yürüyen bir iki kişi gönderdiler. Onlar, orada zemzemi bulunca dönüp gelerek orada su olduğunu haber verdiler. Bunun üzerine Cürhümlüler suyun yanına geldiler.

Vardıklarında İsmail’in annesi suyun başında idi. Cürhümlüler ona:

–Senin yanına gelip yerleşmemize izin verir misin, dediler. Hacer de:

–Evet ama bu suda hak iddia edemezsiniz, dedi. Onlar da bunu kabul ettiler.

İbn Abbâs diyor ki: Nebi sözüne söyle devam ediyor:

Onların gelişi, insanlarla bir arada yaşama ihtiyacı hisseden Hacer’in bu arzusuna uygun düştü. Cürhümlüler Mekke civarına yerleştiler ve diğer ailelerine de haber gönderdiler, onlar da gelip Mekke’ye yerleştiler, ev bark sahibi oldular.

Hacer’in oğlu İsmail büyüyüp Cürhümlülerden Arapça öğrendi, onların beğenisini kazandı ve takdirlerini topladı. Sonra evlilik çağına erişince, Cürhümlüler onu, kendilerinden bir kızla evlendirdiler. Günün birinde İsmail’in annesi vefat etti. İsmail evlendikten sonra İbrahim (as), orada bıraktığı Hacer’i ve oğlunu görmeye geldi. İsmail o sırada evde yoktu. İsmail’in hanımına onu sordu. O da:

–Rızkımızı elde etmeye – bir rivayette – avlanmaya gitti, diye cevap verdi. Sonra İbrahim (as) ona, geçimlerinin ve durumlarının nasıl olduğunu sordu. O:

–Durumumuz çok kötü, darlık ve sıkıntı içindeyiz, diye şikâyet etti. İbrahim (as):

–Kocan geldiğinde ona selâmımı ilet ve kapısının eşiğini değiştirmesini söyle, dedi. İsmail geldiğinde (bir şey sezmiş gibi) eşine:

–Evimize biri mi geldi, diye sordu. O da:

–Evet, şu, şu şekilde yaşlı bir adam geldi, seni sordu. Ben de söyledim. Geçim şartlarımızı sordu. Çok sıkıntılı bir durumda olduğumuzu söyledim, dedi. Bunun üzerine İsmail:

–Sana bir şey tavsiye etti mi, diye sordu. O da:

–Evet, sana selâm söyledi ve “kapının eşiğini değiştir”, dedi. İsmail hanımına:

–O gelen benim babamdır. Bana, senden ayrılmamı emretmiş. Artık sen ailenin evine git, dedi ve onu boşadı. Sonra Cürhümlülerden başka bir hanımla evlendi. İbrahim (as), Allah’ın dilediği bir müddet onlardan uzak kaldıktan sonra tekrar geldi. İsmail’i yine evde bulamadı. Bunun üzerine, İsmail’in hanımının yanına girdi. İsmail’i sordu. O da:

–Rızkımızı temin etmeye gitti, dedi. İbrahim (as):

–Durumunuz nasıl, diyerek, geçimlerini ve hâllerini sordu.

–Durumumuz iyi, elimiz geniş, dedi ve Allah’a hamd ve sena etti. İbrahim (as):

–Ne yiyor, ne içiyorsunuz, diye tekrar sordu. O:

–Et yiyoruz, (zemzem) suyu içiyoruz, dedi. İbrahim (as):

–Allah’ım, bunların etlerini ve sularını bereketli kıl, diye dua etti.

(Ravi İbn Abbâs diyor ki:) Peygamber :

Hz. İbrahim zamanında Mekke’de tahıl (namına bir şey) yoktu. Eğer olsaydı Hz. İbrahim tahıl için de dua ederdi, buyurdu

İbn Abbâs diyor ki: Et ve su ile beslenmek, Mekke’den başka yerlerdeki hiçbir kimsenin sağlığına (Mekke’deki kadar) uygun düşmez.

Bir diğer rivayet ise şu şekildedir:

(İbrahim (as) Mekke’ye geldi ve:)

–İsmail nerededir, diye sordu. İsmail’in hanımı:

–Ava gitti; buyursanız da bir şeyler yiyip içseniz, dedi. İbrahim:

–Yediğiniz içtiğiniz nedir, dedi. İsmail’in hanımı:

–Yediğimiz (av) eti, içtiğimiz de (zemzem) suyudur dedi.

İbrahim (as) da:

–Allah’ım, onların yiyeceklerini, içeceklerini bereketli kıl, diye dua etti, buyrulmuştur. Ebu’l-Kâsım “(İşte bu,) Hz. İbrahim’in duasının bereketidir.” buyurdu.

İbn Abbâs rivayetine şöyle devam ediyor:

–Kocan geldiği zaman ona benden selâm söyle, kapısının eşiğini sağlam tutsun, dedi. İsmail geldiğinde hanımına:

–Evimize kimse geldi mi, diye sordu. O da:

–Evet, güzel yüzlü bir ihtiyar geldi, dedi ve İbrahim’i (as) övdü. Seni sordu. Ben de haber verdim. Geçiminiz nasıl dedi. Ben de durumumuzun iyi olduğunu söyledim. Sonra İsmail:

–Sana bir şey tavsiye etti mi, diye sordu. O da:

–Evet, sana selâm söyledi ve kapının eşiğini sağlam tutmanı emretti, dedi. Bunun üzerine İsmail, karısına:

–O, benim babamdır. Sözünü ettiği eşik de sensin. Babam bana seni hoş tutmamı emretmiş, dedi.

Sonra İbrahim (as) Allah’ın dilediği bir süre (daha İsmail ve ailesinden uzakta yaşadıktan) sonra tekrar Mekke’ye geldi. O sırada İsmail zemzem kuyusunun civarında büyük bir ağacın altında okunu düzeltmekte idi. İsmail babasını görünce hemen kalkıp karşıladı. Birbirlerinin hasretini çeken baba ve oğul nasıl davranırlarsa onlar da öyle yaptılar (birbirlerine sarıldılar). Sonra İbrahim (as), oğluna:

–Ey İsmail, Allah Teâlâ bana (şerefli) bir iş emretti, dedi. İsmail de, Rabbinin emrettiğini yerine getir, dedi. İbrahim (as):

–Peki bu işte bana yardım edecek misin, dedi. İsmail:

–Sana tabi ki yardım ederim, dedi. Bunun üzerine Hz. İbrahim, orada bulunan (hafifçe) yüksek bir tepeye işaret ederek:

–Allah bana şuraya bir ev yapmamı emretti, dedi. İşte tam orada Kâbe’nin temelini yükseltti. İsmail taş getirir, İbrahim de (as) binayı yapardı. Nihayet binanın duvarları yükselince İsmail, (şimdi Makam-ı İbrahim diye bilinen) taşı getirdi. Hz. İbrahim de onu ayağının altına (iskele olarak) koydu ve üzerinde inşaata devam etti. İsmail taş uzatır, İbrahim (as) de yapar ve ikisi de Allah Teâlâ’ya şöyle dua ederlerdi:

–Ey Rabbimiz, bizden (bu hizmeti) kabul buyur. Şüphe yok ki işiten ve bilensin.[75]

Diğer bir rivayet de şöyledir:

İbrahim (as), oğlu İsmail ve İsmail’in annesi Hacer ile birlikte yola çıktı, yanlarında içinde su bulunan bir kırba vardı. İsmail’in anası kırbadan su içiyor, sütü çoğalıyordu. Nihayet İbrahim (as) Mekke’ye gelince, Hacer ile İsmail’i büyük bir ağacın altına koydu. Sonra İbrahim, ailesinin yanına dönmek üzere oradan ayrıldı. Bunun üzerine Hacer, bir süre İbrahim’in (as) peşinden gitti. Nihayet (Kedâ) denilen yere varınca Hacer, İbrahim’in (as) arkasından:

–Yâ İbrahim, bizleri kime bırakıyorsun, diye seslendi. İbrahim de (as):

–Allah’a, dedi. Hacer:

–(Öyleyse ben) Allah’ın himayesine razı oldum, dedi ve oğlunun yanına döndü. Kırbadan su içiyor ve sütü çoğalıyordu. Nihayet su tükenince kendi kendine “Şöyle gidip de etrafa bir baksam, belki bir kimse bulurum.” dedi. Biraz gidip Safâ’ya çıktı. Bir kimse görebilir miyim diye tekrar tekrar baktı, kimseyi göremedi. Vadiye ulaşınca (çocuğunu görmediği için) koşup Merve denilen yere geldi. Burada birkaç defa sa’y etti (hızlıca yürüdü). Sonra kendi kendine, gidip çocuk ne yapıyor, bir baksam, dedi ve dönüp gitti. Baktı ki çocuk bıraktığı gibi susuzluktan bitkin bir hâlde duruyor. İçi rahat etmedi, gidip etrafa bir daha baksam, belki bir kimse görürüm, diyerek yürüdü; bir kere daha Safâ’ya çıktı. Baktı, baktı, fakat hiçbir kimse göremedi. Nihayet Safâ ile Merve arasında yedi defa yürüdü. Sonra kendi kendine, acaba çocuk ne yapıyor, bir baksam, derken bir ses işitti. (Sese hitaben):

–Yapabileceğin bir iyilik varsa imdadımıza yetiş, dedi. Bir de ne görsün! Zemzem mahallinde Cebrail (as) ökçesiyle yeri eşiyordu. Birden oradan su fışkırdı. İsmail’in annesi Hacer, hayret içinde kaldı ve avuçlarıyla kırbasına su doldurmaya başladı.

(B3364-B3365 Buhârî, Enbiyâ, 9)

1875. Saîd b. Zeyd’in (ra) işittiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Mantar, (İsrailoğulları’na verilen kudret helvası gibi) Allah vergisi nimetlerden olup, suyu göz için şifalıdır.[76]

(B5708 Buhârî, Tıb, 20; M5343 Müslim, Eşribe, 158)

Deccal, fiten ve kıyamet alametleri ile ilgili rivayetlere zaman içerisinde halk muhayyilesinin karıştığı anlaşılmaktadır. Bu kabil rivayetlerde metaforik, mecazi bir anlatım söz konusudur. Bu yüzden anlaşılmaları da o derece zordur. Hadis âlimleri fiten, megâzî ve melâhim gibi alanlardaki rivayetlerin ihtiyatla değerlendirilmeleri gerektiğine işaret etmişlerdir. Simgesel ve sembolik bir anlatımla nakledildikleri için de hakiki manalarıyla anlaşılmaları uygun değildir.

Burada ifade edilenleri hakiki manasında anlamamak gerekir.

Ahmed b. Hanbel’in el-Müsned (II/417, hadis no: 9387) adlı eserinde yer alan bu rivayet de fiten kategorisindedir. Rivayet ilk devirlerin dini, siyasi karşıtlıklarını da yansıtmaktadır. Hadis şarihleri bunu Deccal fitnesi ile ilintilendirmişlerdir. Rivayetin tarihsel mahiyeti ve eskatolojik özelliği dikkatten kaçırılmamalıdır.

Rivayetteki bu anlatıdan Hz. Peygamber devrinde mescitte yaşanan bir hadisenin duygu ve muhayyile ile beslenerek aktarıldığı sezilmektedir.

Âl-i İmrân, 3/110.

Burada çarşılar, genellikle alışverişte yaşanan yalan, hile, aldatma, yemin vb. olumsuzluklar sebebiyle sevimsiz addedilmiştir.

Muhammed, 47/19.

İtikâf, özellikle Ramazan ayının son on gününü ibadet, zikir, dua ve tefekkür ile bir mescit veya camide geçirme şeklindeki sünnettir.

Burada adı geçen ırmaklara atfedilen değer mecazidir.

Birçok âyette, Yüce Allah’ın varlıkları altı günde yarattığı açıkça ifade edilirken (Kâf, 50/38; Secde, 32/4; Hadîd, 57/4; Yûnus, 10/3; Furkân, 25/29) yaratılışın yedi günde gerçekleştiğini anlatması sebebiyle bu rivayet eleştirilmiş ve onun sahih olmadığı belirtilmiştir. Aslında bu hadis, Ka’bü’l-Ahbâr’ın sözüdür. Ebû Hüreyre ondan rivayet etmiştir. (Esne’l-matâlib, I/132)

Fakihlerin bu hadisi, ölen kimsenin tutamadığı oruçlar yerine, mirasçılarının onun adına sadaka/fidye vermeleri şeklinde değerlendirmişlerdir.

“Hz. İbrahim’in ateşine üfleme” gerekçesi, ilgili rivayetlerin çoğunda yoktur. Muhtemelen şaka yollu söylenmiştir.

Maksat, zehirli ve zararlı haşereleri kaçırmadan ve onlara acı çektirmeden tek hamlede öldürmeye teşviktir.

Burada Hz. İbrahim’in putperestleri düşündürmek amacıyla söylediği kinayeli, yoruma açık sözleri kastedilmektedir. İlki, putperestlerin bayramına katılmamak için onlara “hasta olduğunu” söylemesi (Sâffât, 37/88-89); ikincisi, onlar bayram yerinde iken, putlarını kimin kırdığını sorduklarında en büyük putu göstererek “o yaptı” demesidir. (Enbiyâ, 21/63) Üçüncüsü ise, Mısır’da bulunduğu sırada kadın düşkünü bir kral karşısında can güvenliği kaygısıyla din kardeşliğini kastederek eşi Sâre’yi “kız kardeşi” olarak tanıtmasıdır. (Bk. Buhârî, “Enbiyâ”, 8; DİA, “İbrahim” c. XXI. s. 266-273.) Bununla birlikte, Fahri Râzî gibi rivayetin bizzat kendisini eleştiren âlimler de vardır.

İbrâhim, 14/37.

Bakara, 2/128.

Hz. Peygamber devrinde göz rahatsızlıklarında kullanılan geleneksel tedavi yollarından biri olarak anlaşılmalı.

Af Dileme (İstiğfar)

...Günahlarının bağışlanmasını dile!..

(Muhammed, 47/19)

Allah’tan bağışlanma dile. Şüphesiz Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir.

(Nisâ, 4/106)

Rabbine hamd ederek tespihte bulun ve O’ndan bağışlanma dile. Çünkü O, tövbeleri çok kabul edendir.

(Nasr, 110/3)

...Allah’a karşı gelmekten sakınanlar için Rableri katında, içinden ırmaklar akan, içinde ebedi kalacakları cennetler, tertemiz eşler ve Allah’ın rızası vardır.” Allah, kullarını hakkıyla görendir. (Bunlar), “Rabbimiz, biz iman ettik. Bizim günahlarımızı bağışla. Bizi ateş azabından koru” diyenler, sabredenler, doğru olanlar, huzurunda gönülden boyun büküp divan duranlar, Allah yolunda harcayanlar ve seherlerde (Allah’tan) bağışlanma dileyenlerdir.

(Âl-i İmrân, 3/15, 17)

Kim bir kötülük yapar, yahut kendine zulmeder, sonra da Allah’tan bağışlanma dilerse, Allah’ı çok bağışlayıcı ve çok merhamet edici bulur.

(Nisâ, 4/110)

Oysa sen onların içinde iken Allah onlara azap edecek değildi. Bağışlanma dilerlerken de Allah onlara azap edecek değildir.

(Enfâl, 8/33)

Yine onlar, çirkin bir iş yaptıkları, yahut nefislerine zulmettikleri zaman Allah’ı hatırlayıp hemen günahlarının bağışlanmasını isteyenler –ki Allah’tan başka günahları kim bağışlar– ve bile bile, işledikleri (günah) üzerinde ısrar etmeyenlerdir.

(Âl-i İmrân, 3/135)

1876. Eğarr el-Müzenî’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Bazen benim kalbimi de (unutma, dalgınlık vb. bazı duygular) kaplar ve ben bundan dolayı, günde yüz defa Allah’tan bağışlanmamı dilerim.

(M6858 Müslim, Zikir, 41)

1877. Ebû Hüreyre’nin (ra), işittiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Allah’a yemin ederim ki ben, günde yetmiş defadan fazla
Allah’tan bağışlanma diliyorum.

(B6307 Buhârî, Deavât, 3)

1878. Yine Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Bu canı bu tende tutan Allah’a yemin ederim ki siz, günah işlememiş (tövbe ve istiğfar etmemiş) olsaydınız, Allah sizi ortadan kaldırır, yerinize günah işleyip, ardından kendisinden bağışlanma dileyecek bir topluluk getirir ve onları bağışlardı.

(M6965 Müslim, Tevbe, 11)

1879. İbn Ömer (ra) anlatıyor:

Biz Resûlullah’ın oturduğu bir mecliste tam yüz defa şöyle dediğini sayardık:

“Rabbiğfirlî ve tüb aleyye inneke ente’t-tevvâbü’r-rahîm.

(Yâ Rab, beni bağışla, tövbemi kabul et; çünkü sen tövbeleri çokça kabul edensin, çok merhamet edensin.)”

(D1516 Ebû Dâvûd, Vitir, 26, T3434 Tirmizî, Deavât, 38)

1880. Abdullah b. Abbâs’tan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

İstiğfar (bağışlanma) dilemeye devam edene Allah, her sıkıntısı için bir çıkış yolu gösterir, her kederi için bir ferahlık sağlar ve onu ummadığı yerden rızıklandırır.

(D1518 Ebû Dâvûd, Vitir, 26)

1881. İbn Mes’ûd’dan (ra) Resûlullah’ın şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir:

Kim “Estağfirullâh’ellezî lâ ilâhe illâ hû, el–Hayye’l–Kayyûm ve etûbü ileyh (Ben, kendisinden başka ilah olmayan, diri ve her işi yapmaya kadir olan Allah’tan bağışlanmamı diliyorum ve O’na tövbe ediyorum.)” derse, savaştan bile kaçmış olsa günahları bağışlanır.

(D1517 Ebû Dâvûd, Vitir, 26; T3577 Tirmizî, Deavât, 117; NM1884 Hâkim, el-Müstedrek, II, 718 (1/511))

1882. Şeddâd b. Evs’ten (ra), Nebi Muhterem’in
şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir:

İstiğfar dualarının en üstünü, kulun şu şekilde mağfiret dilemesidir:

“Allâhümme ente rabbî, lâ ilâhe illâ ente, halaktenî ve ene ‘abdüke, ve ene ‘alâ ‘ahdike ve va‘dike m’esteta‘tü. Eûzü bike min şerri mâ sana‘tü, ebûü leke bini‘metike ‘aleyye, ve ebûü bizenbî, fağfir lî feinnehû lâ yağfirü’z–zünûbe illâ ente.

(Allah’ım, sen benim Rabbimsin, senden başka hiçbir ilah yoktur, beni sen yarattın, ben senin kulunum. Gücüm yettiğince, ezelde sana verdiğim sözü tutuyorum. Yaptıklarımın şerrinden sana sığınıyorum. Bana verdiğin nimetleri de, günahımı da itiraf ediyorum. Beni bağışla! Zira günahları senden başka kimse affedemez.)”

İşte bu duayı gündüz içtenlikle inanarak okuyup akşam olmadan ölen kimse cennetlik olur. Yine içtenlikle inanarak gece okuyup da sabah olmadan ölen kimse de cennetliklerdendir.

(B6306, B6323 Buhârî, Deavât, 2, 16)

1883. Sevbân (ra) anlatıyor:

Resûlullah namazını kıldıktan sonra üç defa Allah’tan bağışlanma (istiğfar) diler ardından da “Allâhümme ente’s-selâmu ve minke’s-selâm tebârekte yâ ze’l-celâli ve’l-ikrâm. (Allah’ım, sensin selâm, sendendir esenlik, selâm. Ey yücelik ve ikram sahibi, sen çok mübareksin!)” derdi.

Hadisi rivayet edenlerden biri olan Evzâî’ye:

–İstiğfar nasıl söylenir, diye sorulmuş. O da:

–Kişinin “Estağfirullâh, estağfirullâh (Allah’ım bağışlamanı dilerim, Allah’ım bağışlamanı dilerim.)” demesi şeklinde söylenir, cevabını vermiştir.

(M1334 Müslim, Mesâcid, 135)

1884. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre o, Resûlullah , vefatından evvel:

“Sübhânallâhi ve bihamdih, estağfirullâhe ve etûbu ileyh. (Allah’ı her türlü noksanlıktan yüceltir, O’na en yüce övgülerle hamd ederim. Allah’tan beni bağışlamasını diler, ona tövbe ederim.)” sözünü çokça tekrarlıyordu, demiştir.

(B794 Buhârî, Ezân, 123, 139; M1086 Müslim, Salât, 218)

1885. Enes’in (ra) işittiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Allah Teâlâ buyurur ki: “Ey Âdemoğlu! Sen bana dua ettiğin ve benden ümitvar olduğun müddetçe, günahlarının ne kadar olduğuna bakmaksızın seni bağışlarım. Ey Âdemoğlu, günahların gökyüzünü kuşatacak dereceyi bulsa da benden mağfiret dilesen, buna aldırmaksızın seni bağışlarım. Ey Âdemoğlu, yeryüzü dolusu günahlarla gelsen dahi, bana hiçbir ortak koşmayarak huzuruma çıkarsan, seni bütün yer dolusu mağfiretle karşılarım.”

(T3540 Tirmizî, Deavât, 98)

1886. Abdullah b. Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber :

Ey kadınlar topluluğu, sadaka verin, çokça tövbe ve istiğfar edin. Çünkü ben (Mirac gecesi) cehennemdekilerin çoğunu sizin oluşturduğunuzu gördüm, dedi. Kadınlardan biri:

–Neden cehennem halkının çoğu bizden (oluyormuş),
diye sordu. Resûlullah :

–Sizin (ona buna) çok lânet ediyor olmanız (böylece kul hakkını çiğnemeniz) ve eşlerinize karşı da (çok) nankörlük etmeniz(den olsa gerek). Bir de ben aklı başında bir adama; aklı ve dini eksik olan sizlerden daha üstün gelebilen kimseyi görmedim, karşılığını verdi. O kadın yine:

–Akıl ve din eksikliği (de) nedir, dedi. Resûlullah:

–İki kadının şahitliğinin bir erkeğin şahitliğine denk olması, (âdet hâlinde de) günlerce namaz kılamamasıdır.[77]

(M241 Müslim, Îmân, 132)

Bu ve bu kabil rivayetler günümüzde üzerinde en çok spekülasyon yapılan rivayetlerdir. Kadınları aşağıladığı şeklinde anlaşılması nedeniyle kimilerince kadın karşıtı haberler olarak değerlendirilmektedir. Hadis bilimi açısından bakıldığında ise bu türden rivayetlerin terğîb ve terhîb kategorisinde değerlendirildiği görülür. Yani bu tür rivayetlerde muhatapları iyi ve faydalı, güzel ve yararlı işlere teşvik, kötü, zararlı ve günah olan işlerden de caydırma amacı güdülür. Bu nedenle de muhatabı sarsacak bir dil kullanılır. Cehennem ehlinin çoğunun hanımlardan olduğu şeklindeki ifadeyi böyle anlamak gerekir. Akıl ve din eksikliğinin de hadiste belirtildiği gibi bizzat kadınların akıllarının ve inançlarının eksikliği değil, şahitlik ve özel hâllerinde namaz kılamamaları konusuna telmihen bir niteleme olduğu görülür. Hatta orada kadınların daha akıllı ve zeki oldukları, kıvrak bir muhakeme ve zeka yeteneğine sahip olduklarının vurgulandığı da unutulmamalıdır. Çünkü onların “aklı başında bir adamı” mağlup edecek bir zekaya sahip oldukları belirtilmektedir. Dolayısıyla kimileri bunu hanımların duygusal bir zekaya sahip olmalarıyla da izah etmektedirler. Bütün bunlarla birlikte bilhassa günümüzde bu tür hadislerin Hz. Peygamber’e nisbetini eleştirenlerin ve bu hadisleri güvenilir kabul etmeyenlerin olduğu da unutulmamalıdır.

Allah’ın Müminlere Cennette
Hazırladığı Nimetler

Şüphesiz Allah’a karşı gelmekten sakınanlar, cennetler içinde ve pınarlar başındadır. Onlara, “Girin oraya esenlikle, güven içinde!” denilir. Biz onların kalplerindeki kini söküp attık. Artık onlar sedirler üzerinde, kardeşler olarak karşılıklı otururlar. Onlara orada hiçbir yorgunluk dokunmaz, onlar oradan çıkarılacak da değillerdir.

(Hicr, 15/45-48)

(Allah şöyle der:) Ey âyetlerimize iman eden ve Müslüman olan kullarım! Bugün size korku yoktur, siz üzülmeyeceksiniz de. Siz ve eşleriniz sevinç ve mutluluk içinde cennete giriniz. Onlar için altın tepsiler ve kadehler dolaştırılır. Canlarının istediği ve gözlerinin hoşlandığı her şey oradadır. Siz orada ebedî olarak kalacaksınız. İşte, bu yapmakta olduklarınıza karşılık size mîras verilen cennettir. Orada sizin için bol bol meyve var, onlardan yersiniz.

(Zuhruf, 43/68-73)

Allah’a karşı gelmekten sakınanlar ise güvenli bir yerdedirler. Bahçelerde ve pınar başlarındadırlar. İnce ipekten ve parlak atlastan elbiseler giyinerek karşılıklı otururlar. İşte böyle. Ayrıca onları iri siyah gözlü hurilerle evlendirmişizdir. Orada güven içinde her türlü meyveyi isterler. Orada ilk ölümden başka bir ölüm tatmazlar. Allah onları cehennem azabından korumuştur. Bunlar Rabbinden bir lütuf olarak verilmiştir. İşte bu büyük başarıdır.

(Duhân, 44/51-57)

Şüphesiz iyi kimseler, Naîm cennetindedirler. Koltuklar üzerinde, (etrafı) seyrederler. Onların yüzlerinde, nimetlerin sevincini görürsün. Onlara, mühürlü (el değmemiş) saf bir içecekten içirilir. Onun (içiminin) sonu bir misktir (ağızda misk gibi koku bırakır). İşte yarışanlar, bunun için yarışsınlar. O içeceğin katkısı Allah’a yakın olanların içecekleri bir pınar olan tesnimdir.

(Mutaffifîn, 83/22-28)

1887. Câbir’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Cennetlikler, cennette yerler ve içerler, ama tuvalet ihtiyacı duymazlar, aksırmazlar ve sümkürmezler.

Yiyecekler, vücutlarından ter hâlinde çıkar, terleri de misk gibidir. Onlar zahmetsizce nefes aldıkları gibi, sabah akşam Allah’ı tesbih edip yüceltirler.

(M7154 Müslim, Cennet, 19)

1888. Ebû Hüreyre’den (ra),
Resûlullah’ın şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir:

Allah Teâlâ, “Salih kullarım için cennette hiçbir gözün görmediği, hiçbir kulağın işitmediği ve hiçbir insanın gönlünden dahi geçirmediği nice nimetler hazırladım.” buyurdu.

Bundan sonra Ebû Hüreyre, isterseniz şu âyeti okuyun, demiştir:

“Müminlerin işledikleri hayır ve ibadetlerin mükâfatı olarak (Allah hazinesinde) saklanmış olan o göz aydınlığı nimetleri kimse bilmez.”[78]

(B3244 Buhârî, Bed’ü’l-halk, 8; M7132-M7135 Müslim, Cennet, 2-5)

1889. Ebû Hüreyre (ra), Resûlullah’ın şöyle buyurduğunu rivayet etmiştir:

Cennete ilk giren zümre(nin yüzleri), dolunay gibi parlaktır. Onların peşi sıra girenler de, kuvvetli ışık saçan yıldızlar gibidir. Bunlar cennette, ne küçük ne büyük abdest bozarlar ve ne de aksırır ve sümkürürler. Onların tarakları altın, terleri misk, buhurdanlıkları ud ağacındandır. Eşleri de (narin yapılı) hurilerdir.

Cennetliklerin hepsi de babaları Adem gibi yaratılmış olup, boyları altmış arşındır.

(B3246 Buhârî, Bed’ü’l-halk, 8, B3327 Buhârî, Enbiyâ, 1; M7149-M7150 Müslim, Cennet, 15, 16)

Buhârî ve Müslim’in bir rivayeti ise şöyledir:

Onların cennetteki kapları altın, terleri misktir. Her birinin iki eşi vardır. Öyle güzeldirler ki, baldırlarındaki kemiğin iliği, etin üzerinden görünür. Aralarında ne ihtilaf vardır, ne de kin. Kalpleri tek bir adam kalbi gibidir. Sabah akşam, Allah Teâlâ’yı tesbih ederek yüceltirler.

1890. Muğîre b. Şu’be’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Musa (as) Rabbine, cennetliklerin en alt derecesini sordu. Allah şöyle buyurdu:

–O kişi, cennetlikler cennete yerleştirildikten sonra gelir. Ona:

–Cennete gir, denir. O kimse:

–Ey Rabbim, herkes yerine yerleştikten ve alacaklarını aldıktan sonra ben cennete nasıl girebilirim, der. Yüce Allah ona:

–Dünyadaki krallardan bir kralın mülkü gibi bir mülkün olmasına razı olur musun, diye sorar. O da:

–Razıyım yâ Rab, cevabını verir. Cenab-ı Hak:

–Sana işte öyle bir mülk senindir. Ve bir o kadar daha, bir o kadar daha, bir o kadar daha, bir o kadar daha, buyurunca beşincide:

–Artık razı oldum yâ Rab, demesi üzerine Allah Teâlâ:

–İşte bunlar hep senin olduğu gibi, bunun on misli de senindir. Bir de canının çektiği, gözünün beğendiği şeyler de senindir, buyurur. Bunun üzerine o:

–Yâ Rabbi, razı oldum, der. Bu defa Musa (as):

–Yâ Rab, cennetliklerin en yüksek makam sahipleri nasıl, diye sordu. Cenab-ı Hak:

–(Asıl) istediğim kullar onlardır. Onların yücelik fidanlarını, kendi elimle dikip başkaları bilmesin diye mühür altına aldım. Onlar için hazırladığım nimetleri ne bir göz görmüş, ne bir kulak işitmiş, ne de bir kimsenin gönlünden geçmiştir, buyurdu.

(M465 Müslim, Îmân, 312)

1891. İbn Mes’ûd’dan (ra) nakledildiğine göre,
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Ben, cehennemden en son çıkıp cennete en son girecek kimseyi biliyorum. Bu kişi, cehennemden emekleye emekleye çıkacak, Yüce Allah ona “Git, cennete gir!” buyuracak; o da cennete varacaktır. Fakat ona cennet dolu gibi görünecek ve dönüp:

–Yâ Rab, cenneti dopdolu buldum, diyecek. Yüce Allah ona yine: “Git cennete gir. Orada dünya kadar ve dünyanın on misli kadar yer senindir” buyurur. O kişi (âdeta buna inanamayarak):

–Yâ Rab, bütün kainatın hâkimi olduğun hâlde benimle alay mı ediyorsun; yahut (ravinin tereddüdüne göre) bana gülüyor musun, der.

Hadisi rivayet eden İbn Mes’ûd diyor ki:

Bunun üzerine Resûlullah’a baktım, azı dişleri görünecek kadar güldü ve:

“İşte cennetlikler içinde en alt dereceye sahip olan kişi, bu kimsedir.” buyurdu.

(B6571 Buhârî, Rikâk, 51; M461 Müslim, Îmân, 308)

1892. Ebû Mûsâ el-Eş’arî’den (ra) gelen rivayete göre
Peygamber şöyle buyurmuştur:

Cennette müminler için altmış mil yüksekliğinde, içi boş tek bir inciden yapılma bir çadır vardır. Burada müminlerin aileleri bulunur. Müminler onları ziyaret eder. (Mesafenin genişliğinden) ailelerden bazıları, bazılarını göremez.

(B3243 Buhârî, Bed’ü’l-halk, 8; B4879 Buhârî, Tefsîr, (Rahmân) 2; M7158 Müslim, Cennet, 23)

1893. Ebû Saîd’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Cennette (Tûba denilen) bir ağaç vardır ki idmanlı, seri bir ata binen mahir bir süvari, yüz sene onun gölgesinde gider de, yine onun dışına çıkamaz.

Yine Buhârî ve Müslim Sahîhayn’de Ebû Hüreyre’nin:

Bir süvari yüz sene o ağacın gölgesinde gider de, dallarının kapladığı alanı aşamaz, dediği rivayet edilmiştir.

(B6552 Buhârî, Rikâk, 51; M7138 Müslim, Cennet, 8)

1894. Ebû Saîd’den (ra) nakledildiğine göre Hz. Peygamber :

–Cennetlikler, kendilerinden yüksekteki köşklerde oturanları, aralarındaki derece farkı sebebiyle, sizin ufkun doğu veya batı tarafındaki parlak yıldızı gördüğünüz gibi (uzaktan) göreceklerdir, buyurdu. Sahâbîler:

–Ey Allah’ın Resûlü, o yüce köşkler başkalarının ulaşamayacağı, sadece peygamberlerin makamları mıdır, diye sordu. Resûl-i Ekrem:

–Evet, o köşkler peygamberlerin ve bir de, canımı bu tende tutan Allah Teâlâ’ya yemin ederim ki, Allah’a iman edip peygamberleri tasdik eden kimselerin dereceleridir, buyurdu.

(B3256 Buhârî, Bed’ü’l-halk, 8; M7144 Müslim, Cennet, 11)

1895. Ebû Hüreyre’den (ra) gelen rivayete göre
Peygamber şöyle buyurmuştur:

Cennette bir yay (kadar küçük bir yer), üzerine güneş doğan veya batan her şeyden daha hayırlıdır.

(B2493 Buhârî, Cihâd, 5; Hadis, Müslim’de bulunamamıştır.)

1896. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Cennette bir çarşı vardır ki cennet sakinleri her cuma oraya gelirler, (orada) onların yüzlerine ve elbiselerine cennet kokuları saçan bir kuzey rüzgârı eser. Bu suretle de onların güzellikleri artar. Onlar, güzellikleri artmış olduğu hâlde çarşıdan ailelerine döndüklerinde aileleri, “Yemin ederiz ki güzellikleriniz daha da artmış.” derler. Cevap olarak onlar da:

“Biz de yemin ederiz ki, bizden ayrıldıktan sonra sizin de güzellikleriniz artmış.” derler.

(M7146 Müslim, Cennet, 13)

1897. Sehl b. Sa’d’dan (ra)
Resûlullah’ın şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir:

Şüphesiz cennettekiler, sizin gökyüzünde yıldızları gördüğünüz gibi, cennetteki yüksek köşkleri görüp seyrederler.

(B6555 Buhârî, Rikâk, 51; M7141 Müslim, Cennet, 10)

1898. Yine Sehl b. Sa’d şöyle anlatıyor:

Bir gün Resûlulah’ın bir meclisteki sohbetine tanık oldum. Peygamber Efendimiz, cenneti anlattı ve sözlerinin sonunda:

Orada hiçbir gözün görmediği, hiçbir kulağın işitmediği ve hiçbir kimsenin hatırından bile geçirmediği nice nimetler vardır, dedi: Sonra da şu âyeti okudu:

“Müminler (ibadet için ) yataklarından uzaklaşır; korkarak ve umarak Rablerine yakarırlar. Onlar, kendilerine verdiğimiz rızıktan infak ederler. Yaptıklarına karşılık olarak onlar için hazırlanmış olan gözleri aydınlatacak nimetleri kimse bilmez.”[79]

(B3244 Buhârî, Bed’ü’l-halk, 8, B4779 Buhârî, Tefsîr, (Secde) 1; M7135 Müslim, Cennet, 5)

1899. Ebû Saîd ve Ebû Hüreyre’den rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

–Cennetlikler, cennete girdikleri zaman onlara bir münâdî şöyle seslenir:

Artık burada ebediyen yaşayacak ve hiç ölmeyeceksiniz.

Daima sağlıklı kalacak ve asla hasta olmayacaksınız.

Ebediyyen genç kalacak, hiç yaşlanmayacaksınız.

Sonsuz nimetler içinde yaşayacak, asla sıkıntı çekmeyeceksiniz.

(M7157 Müslim, Cennet, 22)

1900. Ebû Hüreyre’den (ra)
Resûlullah’ın şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir:

Biriniz cennetin en düşük derecesinde bile olsa kendisine “Dile dilediğini!” denilir. O da gönlünden dileklerde bulunur. Tamam mı, diye sorulur. Evet, deyince ona: “Neler dilediysen sana iki katı verilecek.” denir.

(M453 Müslim, Îmân, 301)

1901. Ebû Saîd el-Hudrî’den (ra),
Resûlullah’ın şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir:

Allah Teâlâ cennettekilere:

–Ey cennetlikler, diye seslenir, onlar:

–Ey her türlü iyiliğin sahibi Rabbimiz, buyur, derler. Allah Teâlâ:

–(Hâlinizden) hoşnut musunuz, diye onlara sorar. Onlar da:

–Nasıl hoşnut olmayalım ki, sen kimseye vermediğin nimetleri bize verdin, derler. Allah Teâla:

–Size bundan daha üstününü vereyim mi, diye karşılıkta bulunur. Onlar:

–Ey Rabbimiz, bundan daha üstün ne olabilir ki, derler. Bunun üzerine Cenab-ı Hak:

–“Benim hoşnutluğum ebediyyen sizinle olacak ve bundan sonra asla size kızmayacağım.” buyurur.

(B7518 Buhârî, Tevhîd, 38; M7140 Müslim, Cennet, 9)

1902. Cerîr b. Abdullah (ra) şöyle anlatıyor:

Bir gece Resûl-i Ekrem’le birlikte idik.
Peygamber Efendimiz, dolunaya baktı ve:

–Siz, şu ayı, zahmetsizce nasıl rahat görüyorsanız
Rabbinizi de öylece göreceksiniz, buyurdu.

(B554 Buhârî, Mevâkîtü’s-salât, 16; M1434 Müslim, Mesâcid, 211)

1903. Süheyb’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Cennetlikler cennete girdikleri vakit Allah Teâlâ:

–Vermemi istediğiniz daha başka bir şeyler var mı, diye sorar. Onlar da:

–Rabbimiz, sen yüzümüzü güldürdün; bizi cennetine koydun; bizi ateşten kurtardın ya (daha ne isteyelim ki?), derler. Bunun üzerine Allah perdeyi kaldırır; artık cennettekiler için en büyük haz, (doya doya) Rablerine bakmaktır.

(M449 Müslim, Îmân, 297)

(Fakat) iman edip salih ameller işleyenlere gelince, Rableri onları imanları sebebiyle, hidayete erdirir. Nimetlerle dolu cennetlerde altlarından ırmaklar akar. Bunların oradaki duaları, “Seni eksikliklerden tenzih ederiz Allah’ım!”, aralarındaki esenlik dilekleri, “Selâm”;

dualarının sonu ise, “Hamd âlemlerin Rabbi Allah’a mahsustur.” sözleridir.

(Yûnus, 10/9, 10)

...Hamd, bizi buna eriştiren Allah’a mahsustur. Eğer Allah’ın bizi eriştirmesi olmasaydı, biz hidayete ermiş olamazdık...

(Araf, 7/43)

Allah’ım, İbrahim’e (as) ve onun ailesine nasıl rahmet ettiysen kulun ve Resûlün, ümmi peygamber Muhammed’e , onun âilesine, hanımlarına, nesline ve bütün ümmetine de rahmet et;

Allah’ım, âlemler içinde İbrahim’i ve İbrahim ailesini nasıl mübarek kıldıysan, ümmi peygamber Muhammed’i onun ailesini, hanımlarını, neslini ve ümmetini de mübarek kıl; muhakkak ki sen, çok övülensin, çok yücesin.

...

Bu hadisleri derleyen Muhyiddin Nevevî; Allah Teâlâ’ya hamdü sena ve Resûl-i Zîşan’ına salâtü selâm ile başladığı ve yine hamdü sena ve salâtü selâm ile sona erdirdiği bu eserini, hicretin 670 yılında Dımaşk’ta tamamlamıştır.

Secde, 32/17.

Secde, 32/16-17.