DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI YAYINLARI - 903

HALK KİTAPLARI - 218

Tashih

İsmail DERİN

Grafik & Tasarım

Emre YILDIZ

Baskı

Gurup Matbaacılık San. Tic. A.Ş.
0312. 384 73 44

1.Baskı, Ankara - 2013

Din İşleri Yüksek Kurulu Kararı: 10.01.2012/11

2013-06-Y-0003-903

ISBN: 978-975-19-5604-0

Sertifika No: 12930

© T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı

İletişim

Dini Yayınlar Genel Müdürlüğü

Basılı Yayınlar Daire Başkanlığı

Üniversiteler Mah. Dumlupınar Bulvarı

No:147/A 06800 Çankaya/ANKARA

Tel: 0 312 295 72 93 - 94

Faks: 0 312 284 72 88

e-posta: diniyayinlar@diyanet.gov.tr

Dağıtım ve Satış

Döner Sermaye İşletme Müdürlüğü

Tel: 0 312 295 71 53 - 295 71 56

Faks: 0 312 285 18 54

e-posta: dosim@diyanet.gov.tr

Sadeliğin Ayakları:
Ölçü ve Denge

Doç. Dr. Aliye Çınar

İnsan yaratılanların en değerlisidir. Bu nedenle onun mümtaz bir yeri vardır varlık hiyerarşisinde. Ancak bu kadar muazzam bir varlık, tıpkı bir okyanus gibi gelgitleri olan bir özelliğe haizdir. Okyanus ile denizin dalgası birbiriyle kıyaslanmayacak kadar farklıdır. Elbette bunların yanında ırmaktan bahsetmek, oldukça basit bir su yatağından söz etmek olacaktır. Okyanusa denizin ulaşması gibi, nehir de denize kavuşur ve son tahlilde okyanus bütün diğerlerini ihtiva eder. İnsan da hayvani ruhtan tutalım da ilahî ruha kadar çok katmanlı bir yapı arz eder. İşte insanı karmaşık ve meçhul kılan da budur.

Hem karmaşık hem de dengeye kavuşunca muazzam olan insanı, ahenge ve ölçüye kavuşturmanın yolu nedir? Süfli ve ulvi boyutları olan bir varlığı, dengeye nasıl kavuşturacağız? Bencillik, kin ve öfke gibi özellikleri olan bu varlığı, diğerkâm, seven, hilm ve dahası aklıselim sahibi birine nasıl dönüştürebiliriz? Tersinden sorarsak, acaba insan niçin hırçın, öfkeli ve bencil (çocuk) olur? Dahası neden acaba dengeyi kaybederek aşırılığa meyleder?

İnsanın en temel ihtiyacının güven ve sevgi olduğunu söyleyebiliriz. Sevmeyen insan kendine uzak olduğu gibi topluma da uzaktır. Kendine ve topluma yabancı insanı, psikolojinin diliyle, saldırgan, hırçın ve öfkeli olarak tanımlamak mümkündür. Onun ruhunu bir çadıra benzetirsek, çadırın kanvasındaki yırtıklar sevgisizlik yüzünden oluşmuştur. Onu sadece sevgiyle yamamak mümkündür. Ruhun hamle yapıp âdeta kendini güncelleyebilmesi için, çok temel bir güçtür sevgi. Zira modern psikoloji de normal insanı tanımlarken, ‘sevme ve üretme’ özelliğine işaret eder. Sevebilen kişinin yaşama coşkusu vardır. Bu yenilenme işinde çadırın, direğiyle bağlantının da iyi sağlanması gerekir.

Yunus Emre, “aşk gelince, cümle dertlerin tükeneceği”ni söylerken, hem insan hem de din için en önemli pınarı açığa vurmaktadır. Çünkü bu sayede ruhta, bir tür denge ve ahenk başlayacaktır. Böylece sevgi ve ülfetin, din ve dindarlık için önemli bir işlev ve sınır fonksiyonu icra edeceğini söylerken, ülfetin zıddı düşmanlığın da karşı kutupta zıt yönde bir sınır çizdiğini ifade edebiliriz.

İnsanın sevebilme, inanabilme ve güvenebilme yönü, onun ruhunun asıl gücüyle (çadırın direğiyle) buluşmasını, üstelik güncellenmesini temin eder. Çünkü insanı en iyi dönüştüren şey sevgidir. Bunun için olmalı ki Allah’ın isimlerinden biri ‘Vedûd’dur. “Seven Rab” aynı zamanda “ihsan” sahibi, güçlü ve adildir. İman sayesinde de kişi, sevgi, güç, ölçü (iffet) ve adaletin birliğini idrak eder ki bu mutluluk ve huzurdur yani denge ve ahenktir.

Demek ki öncelikle sevebilme özelliği, ruhun kendini idrak etmesinde önemli bir yer işgal eder. Bu özellikten uzak olan kişi, kendine yabancıdır. Şu hâlde sevgi, insanı kendiyle buluşturmada vazgeçilmez öneme sahiptir.

Seven ruh, tam bir rikkat içinde olduğu için aynı zamanda adalet duygusu da etkin durumdadır. Sevgiden uzak bir adalet dini, salt kurallar manzumesine mahkûm olmuş demektir. Bu ise, dönüştürücü ve yapılandırıcı bir dinden ziyade, sadece emir ve yasakları çağrıştıran bir din olacaktır. Böyle olduğu takdirde de insanı merkeze almak mümkün olmayacaktır.

Kâbe bu anlamda dinin bir özetidir. İlk insanın yaratılmasından (sevgi), insanın ölümlülüğünün bir ifşasına ve emre itaatin, dahası benlik davasından vazgeçişten (Hz. İbrahim’in kurban olayı), insan olmanın farkına varılmasına ve insanın şeytanın tuzağından kaçışa kadar, insani vasıflar vetiresi sergilenmektedir. Kısacası bu tablo, ‘işte insan gerçeği’ dedirtmektedir. Dünya ve ahiret, ruh ve beden, geçmiş ve gelecek, melek ve şeytan dualiteleri, ‘tevhit’ ekseninde yeniden inşa edilmektedir.

Zaten ibadetlerin işlevi bu bilinci kazandırmak, adalet, sevgi, ölçü ve gücü bir meleke hâline getirmektir. Bu süreçte insanın akıl ve gönül boyutunun, bir ahengi yakalaması gerekmektedir. Bu denge zaten, adalet olarak zuhur etmeye başlayacaktır. Adil kişi ölçülü, cesur ve cömert olacaktır. Adalete “orta erdem” diyenler oldukça haklı gözükmektedir. Tıpkı direğin çadırı gibi, insan mülkünü dengede tutan da adalettir. Adil olmayan, diğer özelliklere sahip olsa da denge ve ölçüyü tam olarak tesis edemeyecektir. Adalet, edepli olmayı getireceğinden, hukuk ve ahlakın birbirini ne kadar iyi tamamladığından söz edebiliriz. Adalet “terazisi” akıl ve gönül ahengiyle dengeyi bulacaktır. Zira vicdan olmadan terazinin balans ayarından söz etmek mümkün olmayacaktır.

İnsanın yapısını dikkate aldığımızda da bu sonuca ulaşırız. Doğal olanla insani olan, maddi olanla anlamlı olan arasındaki bağlantıyı, yani ahlakı izah edememektedir. Deyim yerindeyse, ahlaki beden, maddi doğamızın, anlam ve değerle buluştuğu bağlamdır. Ahlakın demir attığı en elverişli liman din ve imandır.

İnsan bu sayede, inanarak kendi fıtratını açığa çıkarırken, inkâr ederek de kendinden uzaklaşır. Arap dilinde iman etmenin zıddı küfürdür. Etimolojik olarak da küfür, örtmek ve gizlemek anlamına gelir. Oysa imanda, bir açığa çıkarma ve görünmez olanın varlığına güven vardır. Böylece iman var olanın açığa çıkarılması, küfür de gizlenmesidir. Dolayısıyla da inkâr, bir tür sıçramayı yadsımaya yani inancı yok saymaya dayanır.

Bir kere, Allah insanın ölçüsü hâline geldiğinde, benliğe sonsuz bir nitelik verecektir. Benliği bir çadıra benzetirsek, benliğin direği, benliğin ölçüsüdür. Pakistanlı şair filozof İkbal der ki kalbini tamamen Allah’a teslim eden ve içindeki imkânları geliştiren insan, vücudunun dar çerçevesinden çıkıp kendisine nasip olanı, kendi kuvvetiyle kavramaktadır. Kendini bilmekle beraber, ruhunu bilme yetisini hissetmektedir.

Bu farkındalık durumu ilahî sınırı ihlal etmeme olarak da ifade edilebilir. Nitekim mesela Maide suresi hakkı ayakta tutmaya ve sınırları geçmemeye işaret eder. Bu anlamda Maide’nin ortaya sunulan bir yemek olması da anlamlıdır. Çünkü mesele, irade ve nefis arasındaki mücadelede yatmaktadır. Ehl-i Kitab’ın aşırı giderek, ölçüyü ve dengeyi kaçırmak suretiyle, ilahî hakkı ihlal ettiklerinin altını çizen ayetler, aynı zamanda münafıklık için de önemli pusulayı söyler: Gerçekte ilahî rızaya uyar gibi gözüken ancak ihlal eden kişilerin münafık olduğu ifade edilir. İşte bu kişilerin, kendilerini gizlemek için aşırılıklara gitmesi oldukça tabiidir. Gerçekte bunun diğer adı nefse zulmetmedir. Çünkü asıl olan fıtratın açığa çıkması engellenmektedir. Dolayısıyla da bu bir tür zulümdür.

Psikolojinin diliyle ifade edersek bu, yoksunluk duygusunun bir sonucudur. İster sevgi ister onay isterse de güven duyguları yeteri kadar karşılanmayan ve tatmin edilemeyen kişiler travmatik şahsiyetlerdir. Eğer bu açıklar kapatılamazsa –ki kişilik sorununu doğuracak düzeyde ise oldukça zordur-, davranış boyutunda aşırılıklar olarak gözlemlenecektir. Sınırda duramama durumu ya abartılı kişilikler veya saldırgan psikolojiler olarak varlık gösterecektir. Kur’an’ın anlatımıyla bunlar bir tür ikiyüzlülük (hipokrasi) içindedirler. Çünkü adalet ölçüsüne riayet edilmediği gibi, şeklen buna uyuluyor izlenimi verilir. Nitekim tasvip edilen durum şöyle tasvir edilir:

“Ey iman edenler! Allah için hakkı titizlikle ayakta tutan, adalet ile şahitlik eden kimseler olun. Bir topluma olan kininiz sizi adaletsizliğe itmesin. Adil olun. Bu, Allah’a karşı gelmekten sakınmaya daha yakındır. Allah’a karşı gelmekten sakının. Şüphesiz Allah, yaptıklarınızdan hakkıyla haberdardır.” (Maide, 8)

Görüldüğü gibi adaletsizliğin yani ruhun küçülmesini göze almanın altında yatan neden olarak kin gösterilmektedir. Kin ve öfke ruhun yükselmesinin önündeki en büyük engellerdir. Ruh yükseldiği oranda ilahî adalet çizgisi tam olarak görülebilir ve Kur’an’ın mesajı duyulabilir. Yunus Emre’nin ifadesiyle karanlıklar içinde kalan akıl, dünyayı ve ilahî sözü nasıl görüp duyabilecektir:

“Akıl gitti buşu (öfke/kin) geldi akl evini buşu aldı.

Sultan (akıl) buşu oldu göstermez oldu cihânı.”

Demek ki insanın kendini fark edebilmesi, sevgi, adalet, güç ve ölçünün ahengi ile ortaya çıkacaktır. Böyle bir kişinin, hiçbir paravana ihtiyacı yoktur ve oldukça dingin ve sadedir. Bütün aşırılıklar, yoksunluğun kapatılması için birer perdedir. Kâinattaki ihtişama rağmen hiçbir abartının olmaması, yaratıcısını çok iyi dışa vurmaktadır. Çünkü O, en iyi mizan sahibidir; ölçü ve dengenin nihai adresidir.

Yaşanılan Her Yoksunluk
Muhtemel Aşırılıkların Habercisidir

Şahin Kızılabdullah

Allah Teala, insanı en güzel şekilde yarattığını kutsal kitabında bildirmiştir. Bu güzellikleri fark etmek ve ona göre yaşam sürmek de bizim omuzlarımıza görev olarak yüklenmiştir.

Yaşamak, uzun soluklu bir tanıma sürecidir. İnsanoğlu ilk günlerinden itibaren kendini ve etrafında olup bitenleri tanımaya, anlamaya çalışmaktadır. Bu anlamlandırmadaki en zorlu süreç yine kendi nefsine dair olan tanıma sürecidir.

Maddi ve manevi ihtiyaçlarla donatılmış insan bu ihtiyaçlarının karşılanması için bir ömür harcamaktadır. Harcadığı ömür karşılığında maddi ve manevi kazanımlar elde etmektedir. Kazanımlarının ne kadar dengeli olduğu onun ne kadar sağlıklı olacağının bir göstergesidir. Maddi yönden insanoğlu ne kadar dengeli beslenirse bedeni o kadar sağlıklı olur. Aynı şekilde manevi yönden de ne kadar dengeli beslenirse o kadar sağlıklı ruh haline sahip bir kişilik oluşturur.

Yapılan birçok araştırma yukarıdaki tespitimizi doğrular niteliktedir. Gelişim döneminde sevgi ihtiyacını yeterli ölçüde alamamış bireylerin ilerleyen yıllarda suç işlemeye daha meyilli oldukları, mutsuz evlilikler yaptıkları bilinmektedir. Gelişim süreçlerindeki sevgi yoksunlukları hayatının ileriki safhalarında olumlu yahut olumsuz yönde aşırılıklar olarak karşımıza çıkmaktadır. Ebeveyninden gerekli ilgiyi görememiş bir bireyin çocuklarına aşırı sevgi göstermesi ya da ebeveyninin davranışını devam ettirmesi söz konusu olabilmektedir. Her iki durumda da gelişim sürecindeki yoksunluk aşırılık olarak karşımıza çıkmaktadır.

“Onlar, harcadıklarında ne israf ne de cimrilik edenlerdir. Onların harcamaları, bu ikisi arası dengeli bir harcamadır.” (Furkan, 67) Kur’an-ı Kerim’de Allah Teala kullarına verdiği nimetleri kullanma noktasında bir yol haritası da çizmektedir. Yol haritasında merkezi noktayı ise “denge” kavramı işgal etmektedir. Yüce Yaratıcı kullarından dengeli olmalarını isterken bunu belirli bir alan ile kısıtlamamıştır. Genel olarak hayatımızın her anında bizden dengeli olmamızı ifrat ve tefritten uzak durmamızı istemektedir.

Hayatımızı idame ettirmek için ihtiyaç duyduğumuz eşyalar, giydiğimiz kıyafetler, kullandığımız elektronik aletler için yaptığımız harcamalarımızda israftan kaçınmak bir Müslümanın inancının gereğidir.

Günümüz dünyasının –özellikle de gelişmiş ülkelerde- en önemli problemlerinden birisi dengesiz beslenmedir. Sağlıksız ve aşırı besin tüketimi obeziteye varan ciddi rahatsızlıklara yol açmaktadır. Bu aşırılığın karşılığı olarak dünyamızda milyonlarca insan da yeterli beslenememe problemi ile karşı karşıya kalmaktadır. “…Yiyin, için fakat israf etmeyin. Çünkü O, israf edenleri sevmez.” (A’raf, 31) ayeti problemlerimizin çözümü konusunda tüm insanlığa çok önemli bir mesaj vermektedir.

Peygamberimiz (s.a.s.) de yaşamındaki mutedil çizgi ile Kur’an-ı Kerim’de ifadesini bulan bu dengeyi nasıl yaşayacağımız konusunda bize örneklik etmiştir. Dinî konularda toplumlarda görülen aşırılıklar da yine din hakkındaki bilgi yoksunluğundan kaynaklanmaktadır. Peygamberimiz bizlerden amellerimiz konusunda da aşırılıktan kaçınmamızı istemektedir. Resulullah (s.a.s.), Osman İbn Maz’un’u çağırtarak “Sen sünnetimi beğenmiyor musun?” diye sordu. “Hayır, ey Allah’ın Resulü dedi, yemin olsun hayır! Aksine, aradığım şey senin sünnetindir!” Resulullah (s.a.s.) bunun üzerine şöyle buyurdu: “Bil ki ben, hem uyurum, hem namaz kılarım; oruç da tutarım, kadınlarla evlenirim de. Ey Osman, Allah’tan kork, zira ehlinin senin üzerinde hakkı var, misafirin senin üzerinde hakkı var, nefsinin senin üzerinde hakkı var. Öyle ise bazen oruç tut, bazen ye. Namaz da kıl, uykunu da al.” (Kütübü Sitte, İman ve İslam Hakkında, Amelde İtidal, N0:73)

Kur’an-ı Kerim ayetlerinde ve Peygamberimizin tavsiyelerinde insanlardan dengeli olmaları, her türlü aşırılıktan uzak durmaları vurgulanmaktadır. Bu uyarıları dikkate alarak insanın kendini tanıması, maddi ve manevi dengesini oluşturması ile mümkün olabilecektir. Yaşanılan her yoksunluk muhtemel aşırılıkların habercisidir.

“Sade”ce Hayat

Ümmügülsüm Tat

Parke taşı… Biri diğerini geçmeden ve biri diğerine değmeden sıralanıyor yol boyunca. Yol uzuyor… Yol uzaklaşıyor… Yol, sesin ve sessizliğin gölgesini dünyanın en ağırbaşlı haliyle iki yanında taşıyor. Evler, insanlar, hayatlar o yolun iki yanında birbirine yaslanıyor. İşte ezan okunuyor, işte gün doğuyor. “Sırat-ı müstakim” bir kader çiçeği gibi yolun ortasında duruyor. Galiba bu yüzden adımlar emin, adımlar sessiz… Adımlar her geçişte daha bir mütevazı atılıyor.

Kapı önleri ıhlamur ve yasemin kokuyor. Ağaçlar ev sahibinin göz zevkiyle dikileceği, büyüyüp serpileceği yeri buluyor. ‘Kaldırım’ terimi henüz sözlüklere girmemişken, parke taşıyla döşenmiş yoldan geçen herkes bir misafir edasıyla ortalıkta dolaşıyor. Ev sahibi misafir ilişkilerindeki bildik repliklerin aksine herkes o yolun etrafına serpiştirilmiş hayatlarda sadece bir misafir olarak yaşıyor. Misafir olma vurgusu bağışlanmayı, affedilmeyi, “Ben geldim” diyebilmeyi, sağ cebinde taşıyor.

Bir evin, bir ailenin, bir kalbin ve dünyanın misafiri olma hali herkes için tarihin bilindik hafızasında sanki ipek bir mendil açıyor.

O ipek mendilin içinden iki oda bir sofa evler, teli üstünde yeni sofralar, tek kanatlı pencereler ve her seferinde mahremiyet vurgusuyla daha sıkı örülmüş perdeler… Kimselere kendini hissettirmeden yürüyüp gitmiş düşler, zamansız tutulmuş yağmurlar, sandıkların bir köşesinde hatırlanmayı bekleyen eski fotoğraflar… İpek mendilin içinden gündeliğin telaşına kapılmamış ama bugünü de unutmamış hayatlar geçiyor.

Sadelik ve zarafetse yaldızlı düşlerin, gösterişli duruşların ve “Ben buradayım” diyen eşyaların aksine o parke taşının etrafında, bir kader çiçeği gibi duruyor işte yanı başımızda.

. . .

Yağmurun, mevsimin, kavunun, Ramazan’ın kokusunu alıyor insan o sokakta. Gecenin ve gündüzün hayrı ayrı ayrı yaşanıyor. Gündüz perdeler sıkı sıkı kapatılıp, gece sabaha dek ışıklar yanmıyor. Salondaki divan, odadaki sedir, mutfaktaki çiçekli melamin tabaklar, pencere önünde salça kutularına dizilmiş menekşeler… Hiçbirisi rahatsız etmiyor gözümüzü ve gözümüz kadar gönlümüzü. Yüksek perdeden konuşulmuyor kimselerle. Yüksek perdeden seslenilmiyor kimselere.

Sabah namazı, bereket çorbası, öğlen oturması, okul günlüğü, akşam üstü yorgunluğu… Hiçbir sahne diğerinin önüne geçmiyor. Kapılar çalındığında asılmıyor yüzümüz, bayram geldiğinde telefonların fişi çekilmiyor. Var olana “var”, yok olana “yok” denilmiyor. “Varlık ve yokluk bu âlemde a kızım” diyen anneannemin sesi, kimseler tarafından kesilmiyor.

El öpmek, kahveyi yaş sırasına göre sırayla ikram etmek, suyun küçüğe sözün büyüğe aidiyetini bilmek etrafımızı sarıp sarmalıyor. Tutuklu kalmaktan, yalnızlıktan, kimsesizlikten ya da bir mahkumiyet trajedisinden değil de razı olmaktan kurgulanıyor hayatlar.

Yazısına rıza gösteriyor herkes. Beklemenin, kavuşmanın, aidiyetin, hatta vazgeçmenin bir adabı oluyor. Hayatımızdaki pek çok şey büyük ve gösterişli parçaların aksine küçük ve ince ince işlenmiş hatıralardan oluşuyor. Bilinmiyor işte, kimin ne sevdiği, kimin neyi özlediği…

Evler ve hayatlar kadar düşler ve dualar da yan yana sıralanıyor. “Dualarında beni unutma” cümlesi kimselerin ağzından çıkmıyor çünkü secde demek kardeşinin, kardeş kadar sevdiklerinin, komşularının, arkadaşlarının senin dilinden usulünce dökülmüş, içtenlikle yapılmış bir münacaat oluyor.

Gülümsememiz çirkin, gözyaşımız isyankâr olmuyor. Huzur… Sadeliğin, kendini bilirliğin, kul olduğunu unutmamanın huzuruyla yaşanıyor her an. Renkler ve desenler ayrı ayrı anlamlar taşıyor. Aykırılık, marjinallik, başkalarını kendinden haberdar etme hali yanımıza daha uğramıyor. Güzel ve sade olması isteniyor her şeyin. Fazlalıklardan, kibirden, bencillikten uzakta… Az ama helal, sade ama güzel, renkli ama gözü yormayan bir düş gibi yaşanıyor her şey.

Buralara bağlanmadan ama kopmadan da buralardan… Ve galiba âlem denilen o büyülü şeyi yalnızca dünya ile sınırlı kalmayarak ve tüm metafizik denklemlerini tek kalemde silip atarak… Buraları yalnızca burası bilmeden… Yani gönül gözünü, dua gücünü unutmadan geçip gidiyor işte yıllar.

Değer verdiklerimiz, hayır duasını aldıklarımız, yol verdiklerimiz… Teşekkürü bilip de şükrü unutmadığımız zamanlar sanki hep bizim oluyor. Her şey kıvamında yaşandığından bıkmıyoruz hayattan. Gözümüzü, gönlümüzü yormuyor yaşanılan.

Yıldızların zarifliğine özeniyor sanki her gün… Her gün, bir öncekine benzemeyen gölgelerle çıkıyor karşımıza. Yabancı bile olsak, birbirimizi bilmesek de karşılıklı oturup konuşacak sözcüklerimiz oluyor. Martıları sayabiliyor çocuklar ve bir bayram sabahı tüm düşlerini kolonya şişesine sığdırabiliyor yaşlılar.

Ev deyince akla “nasılsın” cümleleri, “başımıza beraber gelsin” hâlleri, duvarları bile incitmekten korkarcasına yavaş yavaş çakılmış çiviler geliyor.

Ömür ne uzun, ne kısa bir kapı zili molasında sadelik ve zarafetin yanında geçip gidiyor.

. . .

Bir sabah, iş makinelerinin sesiyle başlıyor hayat o yolun iki yanında. Parke taşları hoyrat, umursamaz ve hızlı adımlarla sökülüp atılıyor. Yerine kat kat asfalt dökülüyor. Dökülen her asfaltta yol kısalıyor. Dökülen her asfaltla daralıyor yol. Sesin ve sessizliğin gölgesi ansızın kayboluyor.

Kaldırımlar, boyu ve cinsi belirlenmiş ağaçlar, çok katlı daireler birbirinin ardı sıra ve büyük bir hızla ekleniyor ‘yeni’ hayatımıza.

Selamın ve kelamın değeri yere düşüp kırılıyor bir sabah serinliğinde gözlerimizin önünde. Çünkü artık hiç kimse birbirine selam vermiyor… Çünkü artık hiç kimse birbirine yol vermiyor… Hâl ve hatır bir gece kayboluyor aramızdan. Sabah namazının ardından evlerde bereket çorbası kaynamıyor ve su küçüğe, söz büyüğe aidiyetini koruyamıyor. Anılar ömürlükken anlık oluyor. İnce ince kurulmuş düşler, bir sandıkta saklanmış hatıralar artık kimin umurunda…

Kapı önünde hanımeli ve yasemin kokusu değil çöp kutuları karşılıyor sizi. Herkes “burası benim” hâlleriyle yaşıyor. Dünya yaşanması zor, insanı yoran, zaman ve mekân algısında gönlünü kasıp kavuran bir yer oluyor. Bizden ben’e sonunun ne olduğunu bilmeden çıkılmış o yolculukta lüks, para, kıdem, varlık eteklerimize dolaşırken ve pek çok insan onlara sahip olmak ya da sahip olduklarını korumak uğruna sabahı akşam akşamı sabah bilirken…

Büyük, gösterişli ve sert zeminlere çarpıp kırılıyor sadelik ve zarafet. Baş döndürücü hayatlar, sıcak bir yuvadan çok müzeyi andıran evler, dokunduğun an yıkılacak izlenimi veren soğuk cümleler ‘bizim’ oluyor artık yeni hayatımızda. Geriye baktığımızda özlediğimiz, beklediğimiz şey ne bir çocukluk, ne bir gençlik, ne bir bayram sabahı ne bir yağmur telaşı oluyor…

İnsan geriye bakınca, sadelik ve zarafetin kaybolmadığı ‘herhangi’ bir günü özlüyor.

Sadece yaşanmış hayatlarsa adını çoktan unuttuğumuz biraz sapa sokaklarda, unutulmuş adreslerde mesela gül sokak on iki numarada, hani şu parke taşının yanı başında kendisine sahip çıkacak insanları bekliyor.

Ah, parke taşı… Sadeliğin ve zarafetin nerdeyse unutulduğu zamanda kendisini hatırlayacak, onun yanında duracak… Birbirine hayatlarını, düşlerini ve dualarını yaslayacak insanları umutla bekliyor.

“Sade”ce bir hayatsa geçmiş zamanda kaybolmuş zarafetin yol haritasını gösteriyor.

Geçmişten Bugüne
Sadelik ve Gösteriş

Nevin Meriç

Alet yapma yeteneğiyle insan uyum ve her ortamda yaşayabilme imkânı kazanır. İnsan-çevre, insan-eşya ilişkisi, insanın algı ve becerileriyle sürekli çeşitlenir. Din, çevre farkı, zihni şekillendiren diğer disiplinler toplum hayatında farklı yaşama biçimlerini karşımıza çıkartır. Kültürel anlamda gördüğümüz bu farklılıklar, biraz da insanın değişik çevresel şartlarda yaşama becerisine dair geliştirdiği pratik ve tecrübelerin toplamıdır. Böylece yerel kültürel özellikler kuşaktan kuşağa taşınırken insanlar arası karşılıklı ilişki ve iletişim biçimleri de birbirinden etkilenir.

Geleneksel dönemleri incelediğimizde toplum hayatında ihtiyaçların hemen hemen benzer şekilde giderildiğini görmekteyiz. Geleneksel toplum hayatı hem işleyiş hem de eşya-insan ilişkisi açısından sade bir şekilde düzenlenmekteydi. Özellikle tereke kayıtlarından bu bilgileri elde etmek mümkündür. Hatta kayıtlarda miras olarak birkaç tabak bırakıldığı yazıyorsa bu o dönemin ekonomik düzeyi ‘orta’ halli olan bir aileye tekabül etmektedir. 1850-1923 yılları arasında yaşamış Fransız yazar Pierre Loti diğer birçok seyyah gibi sadelik konusunda Türkleri örnek göstermiştir: “...Sadelik içinde ihtişamı, sükûnet içinde hitabeti, zarif bir durgunluk içinde duygulu bir hayatiyeti ve pırıltılı bir hayat içinde kibar bir hakikati hissettiren yegane mevcut Türklerdir...” Bu anlamda yaşam tarzının sadeliği toplumsal kabuller kadar dönemin içinde bulunduğu gelişmelerin düzeyiyle de ilgilidir diyebiliriz. Burada şöyle bir soru sorabiliriz. Modern dönemlerde insan - eşya ilişkisinde ne gibi değişimler yaşanmaktadır?

Modernleşme ve teknolojinin hızla ilerlediği daha sonraki dönemlerde insanın eşya algısı tamamen değişmiştir. Önceden ihtiyaç ve gereklilik temelli sahip olunan eşya algısı günümüzde farklılaşmış; ihtiyaçların zamana ve fonksiyona yönelik anlamı değişmiştir. Fiziksel bir talep olan ihtiyaca duygu da eklenerek gereklilik ve zaman boyutu değiştirilmiştir. Çeşitli uyaranların da etkisiyle -reklam-fiyat indirim- duygusal yaptırımlar merkeze alınarak gelecekteki ihtiyaca ait malzemeye bugünden sahip olunmaktadır. Bu da hem malzemenin kullanımına dair zaman kaybı hem de geleceğin insan tarafından bugünden şekillendirilmesi anlamına gelmektedir. Bu gelişme insanlar için ihtiyaç fazlasını elde etmesini normalleştirerek, aşırı tüketime neden olurken diğer insanların, haklarının gasp edilmesi ve hatta aç kalmalarına neden olmaktadır. Bu anlamda ihtiyaç fazlasının stoklanması durumunda sınırlı kaynaklar diğer insanların aç kalmasını normalleştirmektedir diyebiliriz.

Bir başka durum da ihtiyaçları gidermede çeşitliliktir. Abartılı bir çeşit bolluğu insan aklını alt-üst ederken ihtiyaçtan çok pazarlamak / tüketmek esas alınmaktadır. Bu karmaşa ve çeşit bolluğu insan aklını sürekli uyarmakta, kararlarını olumsuz anlamda etkilemektedir. Ayrıca diğer uyaranlar; alışveriş merkezlerindeki yüksek müzik, kalabalık ve uğultu insanın doğru düşünmesini engellemektedir.

Modern toplumlarda bu ve benzeri durumlarda yaşanan olumsuzluklar insanların muhalif davranma biçimleri geliştirmelerine neden olmuştur. Gelişmiş ülkelerde farklı protestolar yapılmaktadır. “Gönüllü olarak daha az tüketmek” temasından yola çıkarak oluşturulan karşı duruşlar zamanla farklı bir kültürün de doğmasına neden olmuştur. Her yıl kasım ayında kutlanan ve insanları tüketiciliğe direnmeye çağıran “Alışveriş Yapmama” günü artık uluslararası bir fenomen haline gelmiştir. 2006’da 30 ülkede uygulandı. Bu anlamda insan yapısal olarak daha azla yetinebilmeye meyyaldir diyebiliriz. Nitekim dinin “zekât-sadaka” olarak vazettiği davranma biçimleri de insanın elindekini paylaşma ve mümkün olduğu kadar azaltma imkânı vermektedir. Dinî emir ve tavsiye olarak kabul ettiğimiz bu eylemler, -bir başkasının ihtiyacını kendi elindekilerden vererek gidermeyi- duygusal anlamda olumlu hale getirir. Bu gelişme de insana hem fiziki hem de ruhi olarak pozitif katkı sağlamaktadır.

İnsanlara yol gösterici olarak kabul edilen din ve diğer disiplinler de sadelikten yana açıklamalarda bulunur. “Bir de yurtlarından refahtan şımarıp azıtarak, insanlara gösteriş yaparak çıkanlar ve (halkı) Allah’ın yolundan alıkoyanlar gibi olmayın…” (Enfal, 47) ayetinde gösteriş yerilirken sadelik öne çıkartılır diyebiliriz. Felsefesinin özü de sadelik ve doğadır. Özenti, müsriflik kötülenir. İhtiyaçların en aza indirgenmesi kabul edilir.

İnsan ilişkisinde de sadelik önemlidir. Tevazu, nezaket, edep… gibi ahlaki davranma biçimlerinin temelinde karşımızdaki insana duyduğumuz saygı ve hürmet vardır. Kibirden uzak bir şekilde eğitilen insan böyle davranır. İnsanlar arasında çok sevilen ve saygı duyulan kişiler incelendiğinde yine aynı hasletlerle hayatlarını düzenledikleri açığa çıkar. Nitekim Mevlana’nın, “Sevgi ve incelik insanlık vasfıdır; öfke ve şehvet hayvanlık vasfıdır” anlamındaki beyti de sadelik ve kuşatıcılık açısından dikkat çeker. Buradan yola çıktığımızda insan ruhunun basit ve sadeye karşı meyli olduğunu söyleyebiliriz. Tabii bu sanat ve estetiği dışlamak anlamına gelmez. Bilakis sanat da sadeliği merkeze koyar. Her mükemmeliyetin temelinde bir sadelik ve basitlik söz konusudur. Sadeliğin bünyesinde barındırdığı ihtişam ise çarpıcıdır. Bunu en yakın ‘Kâbe’de görürüz. Kâbe’yi seyrederken sadelik hayret makamında hayran bırakarak sizi bulunduğunuz âlemden kopartır.

Gösteriş ise ürkütür. Kendinden uzaklaştırır. Mesafe koyar. Gösteriş karşısındakine kendisinin farklı olduğunu ima eder. İnsanın ben inşasında gösteriş, kibir ve büyüklenmeyi normalleştirir. Dinî açıdan şeytani yön olarak kabul edilen gösteriş ve kibir eğitilmesi gereken olumsuz vasıflardır. Zamanla bu ihtiyaçtan da tasavvuf ilmi doğmuştur. İnsanı ehli sünnet üzere eğitip insan-ı kamil olmasına yardımcı olmak. Tasavvufun gayesi budur. İslam ahlakı gösteriş ve kibri yererek, toplum içinde ilim ve hizmet üzere farkındalık oluşturmayı kabul eder.

Modern toplumda gösteriş eylemini metindeki tema bağlamında eşya-insan ilişkisinde değerlendirdiğimizde ‘marka’ya sahip olmak şeklinde örneklendirebiliriz. Markaya sahip olmak insan için hem ekonomik olarak daha üst bir harcama yapmak hem de sınıfsal statü içine dahil olmak anlamına gelir. Burada duygusal anlamda ‘eksiklik hissi’ uyandırılarak bunun markayla doyurulması görülmektedir. Dolayısıyla ekonomik yaptırım duygusal farkındalıkla desteklenir. Toplum hayatında farklı olmanın sağladığı kredi ise gösteriş ve fazla harcamayı normalleştirir. Bu anlamda marka fiziki anlamda gösterişi duygusal anlamda farklı olmayı normalleştirerek insan-insan ilişkisinde sınıfsal yapıyı, insan-eşya ilişkisinde de sadeliğin hilafına davranmayı meşrulaştırır, diyebiliriz.

Sonuç olarak sadelik ve gösteriş yapısal dönemsel uygulamaların etkisiyle insan ve toplum hayatının düzenlenmesinde karşımıza çıkmaktadır. Gösteriş ve abartı duygusal eksiklik hissi verilerek insanın aşırılığını normalleştirir. Sadelik ise özgüven eğitiminin sağladığı tevazu ve güçle gösterişli davranmaya engel olur. Olumsuz değer olarak kabul eder. Bu yapının en sağlıklı eğitimi dinî normların yerine getirilmesiyle mümkün olmaktadır, diyebiliriz.

Gösteriş ve Helak

Dr. Dursun Ayan

“Ne varlığa övünürüm,

Ne yokluğa yerinirim.”

Yunus Emre

Dinî metinler, başta semavi dinlerin temel kitapları olmak üzere, insanın kendisini onurlu ve seçkin bir varlık (eşref-i mahlukat) olarak dünyada var etmesi ve ahirete de böylece taşıması üzerinde özenle durmaktadır. Her inançlı insan uzun uzadıya dinî metinleri okuyamasa da veya okuryazar olmasa da bu bilgiler en azından ilmihal kitaplarıyla ve halk arasında anlatılan kıssa ve nasihatler ile yaşatılmıştır. İman böylelikle insanların gündelik sohbetleri ile tarihin ve İslam’ın erken zamanlarından beri bir sürekliliğe ulaşmıştır. Allah’ın varlığını iç dünyalarında hissederek peygamberlerine bağlılık duyanlar bir şekilde ibadetleri yanında sohbetleriyle geniş bir kültür ortamı hazırlamışlardır. Bu kültürel birikim dinî ibadetlerin uygulamaları (ilmihal) kadar gündelik hayatın diğer yönlerini de kapsayacak zenginliktir.

İslam’ın Mekke coğrafyası dışına yayıldığı zamanlarda her köyde, her kasabada belki Arapça’dan harfi harfine tercüme ve tefsir yapacak bilginler yoktu ama inanmış olmanın, barış içinde (teslimiyet) yaşamanın gereği olarak iyilikle, güzellik (salih amel) ile yaşamanın gereği, ilmihal bilgileri gönülleri ve zihinleri kendi mütevazı çerçevelerinde besliyordu.

Bu konuşmalarda, sohbetlerde bazı kavramlar, zaman zaman bir bilgilendirme amacıyla açıklanırken zaman zaman da konunun, sohbetin akışına göre farklı kavramlar yeri geldiğince açıklanmaktaydı. Bunları yaşatan insanlar hâlâ olmasına rağmen artık televizyon ve radyo programları bu kendi halinde insanların yakaladığı samimi havaya ulaşmaya çalışmaktadır. Ama mikrofonsuz ve ekransız konuşmalar ile bilgilendirmelerin de yeri başka.

Zenginliği ile ün salmış Karun, sanki bizim sağımızda solumuzda gördüğümüz kendini beğenmiş ve gösterişe düşkün insanların adı gibidir. Ve malına çok güvenen, mütekebbir insanlara, artık uzun uzadıya Kur’an’dan, sünnetten laf anlatmaya gerek duyulmadan, “Karun kadar malın olsa ne fayda” denilerek ciddi bir eleştiri getirilmektedir. Bir de başka tür zengin vardır. Ona Karun gibi denmez; variyetli denilir, hâl ü vakti yerinde denilir ve bir de hayatı, harcamaları düzgün ise, hayır ve hasenat (iyilik-güzellik) da yapıyorsa saygı duyulur. Bu iki insan tipi iki farklı zenginliğe işaret eder. Bu değerlendirmelerde ideoloji ve zengini aşağılama veya yüceltme değil insanlık önemlidir.

Karun, Kur’an-ı Kerim’den de okuduğumuz gibi, bilgisini ve malını bir övünç ve şirk meselesi yaptığı için helâk olmuştur. Böyle kişi olarak tek başlarına helak olanlara Kur’an-ı Kerim’de başka örnekler de vardır. Firavun gibi, Haman gibi. Ancak bunlar gösterişi, kibir ve mal varlığını, kendilerine Allah’ın lütfettiğini unutan insanlardır. Özünde “benim her şeyim var” diyerek Allah idrakini inkâr etmektedir. Bunları bugün kibir kadar kendini beğenmenin farklı tüketim göstergeleri ile de görmek mümkündür. Bunlara halk arasında “görmemiş”, desinlere gidiyor, denilmektedir. Belki bununla beraber İmam-ı Âzam Ebu Hanife’nin temiz ve bakımlı olmayı önemseyen, cimrileri eleştiren “Allah size verdiğini üzerinizde görmek ister” ifadesini de hatırlayalım ki tamamen tüketim karşıtı olmayalım, ölçü üzerinde duralım. Hani, ifrat ve tefrit denilenden kaçmak, iki uca da kaymamak.

Bir de kavimler vardır. Bunlar da belirli nedenlerle helak olmuşlardır. Birisi Salih Peygamberi dikkate almak istememiş, yüce değerlerle dalga geçmiştir. Diğeri Şuayb Peygamberin dediklerini önemsemeyip teraziyi yanlış tutarak ticari ahlaksızlığı, kimisi Lut Peygambere karşı gelerek cinsel ahlaksızlığı benimseyerek helak olmuşlardır.

Bunların dışında, adı daha az duyulan, söylenen bir kavim daha var ki onların yok oluşlarının nedeni ise kendilerini fizik, görkem ve mal mülk olarak çok yetkin görmeleri ve gösterişlerinin esiri olarak kendilerini Allah’ın yarattığını inkâr edecek duruma gelmeleridir. Onlar kaba, sert tabiatlı ve yüksek yerlere yapılan görkemli binalara düşkündür. Bu kavim, Nuh Peygamberin torunlarından olan Âd’ın soyundan gelen Âd Kavmi (Âd-ı Ûlâ) dir. Hadramut, Yemen bölgesinde yerleşik olduklarını kutsal metinlerden ve tefsirlerden anlıyoruz. “Kimdir bizden daha güçlü olan” deyip kendilerinden geçercesine refahın, gönencin esiri olmaktadırlar. Çünkü zenginlik tek başına bir günahkârlık sorunu değildir, boylu boslu olmak da güzel olmak da. Asıl sorun şımarıklıktır. Âd Kavmi’ne Allah mesajını farklı peygamberler ile gönderirse de laf anlamazlıkları Hz. Hûd Peygamberin mesajına kadar devam eder. O kibir ile Hz. Hûd’un söylediklerini de öyle hemen kabul etmezler, onu gösterişten anlamadığı için avanaklık, saflık ile suçlayacak kadar kaba davranırlar. Halbuki Nuh Peygamberin yeryüzünü sahiplenme geleneğini sürdürmeleri beklenmektedir.

Âd kavmi inatçı, Hz. Hûd sabırlı yıllar geçer ve bölgede kuraklık, yağmursuzluk baş gösterir, insanların dizlerinin dermanı kesilir, halsizlik belirginleşir. Ve sonunda bekledikleri, özlemini duydukları bir yağmur bulutunu getireceğini sandıkları sıcak rüzgâr (debûr=lodos) yaladığı her şeyi kuru kemiğe çeviren azapla gelir. Bu kendini gösterişe verenlerin bir diğer özelliği de yerli yersiz şiddet uygulayarak, mazlumlara, güçsüzlere saldırarak kendilerinde güç hisseden “sosyopat”lar olmalarıdır. Çünkü bugünkü teknik anlamıyla söylenirse “sosyopatlık” denilen bir ruh hastalığı ve davranış bozukluğu ta o zamanlardan görülmektedir. Bunlar, birlikte yaşadıkları insanlardan güçlerinin yettiğine şiddet uygulamanın cezasını bir azapla ödeyerek, insanlığa bir ibret ve hikmet sembolü olarak ilahî kitaplara geçmektedir. Belki bu bir kötülüğün bir başka kötülüğe yol açtığı, birinin diğerine yol gösterdiği anlamına da gelir.

Tabii ki din bilginlerinin farklı yorumları olacaktır, ancak toplum bilimi açısından bakılırsa, Kur’an’daki ayetleri tam anlamıyla bilemesek de sosyolojik bir “tevil” ve/ya “meal” ile ele alıp insanlara güzel davranışlar esinletmesine yeltenmek gerekli ve mümkündür. Her esin bir bilgi ile gelebileceği gibi, bazı esinlenmeler bizleri yeni bilgilere götürebilir. Yaradan’ın verdiği “lütufları” ve kendi edindiğimiz “zenginlikleri” “iyi” için, yani en mutlak iyi olan “Allah” için yaşatmayı esinleyerek. Tabii ki geçici yoksunluklarımızı da gönül göçkünlüğüne, depresyona, inkâra dönüştürmeden emek sarf ederek. İyilikle, esirgenmeyi dileyerek ve hayatı sadeleştirerek.

Ailede Sadelik

Prof. Dr. İbrahim Emiroğlu

Aile, nesep ve evlilik yoluyla bir araya gelmiş, bir çatı altında bulunan en küçük ve en önemli bir sosyal gruptur, toplumun çekirdeği ve temel taşıdır.

Aile, sorumlulukların ve yükümlülüklerin paylaşıldığı, dertlerin anlaşıldığı, fertlerin kaynaştığı, sevinç ve tasanın paylaşıldığı, dinin ve değerlerin birlikte yaşandığı bereketli bir alandır. Bu öneminden dolayı dinimiz evlenmeyi ve aile kurmayı kolaylaştırıcı ve teşvik edici olmuştur. Yüce İslam dinimiz aile kurmayı teşvik etmek ve kolaylaştırmakla kalmamış, onun dayanakları ve sağlıklı işleyişi ile ilgili ölçüler koymuş, bu konuda aile fertlerine hak ve sorumluluklar yüklemiştir.

Bu yazımızda sadelik üzerinde durmak istiyoruz. Çoğu şeyin yapaylaştığı ve tez tüketildiği, imajın ön plana çıktığı, reklamların tercihlerimizi manipüle ettiği, kitle iletişim araçları başta olmak üzere birçok unsurun görselliği ön plana çıkardığı modern hayatta sadelik kavramını işlemek geçmiş zamanlara nispetle çok daha önem arz etmektedir.

Sadelik, yalın olma durumunu ifade eden bir sözcüktür. Sadelikle, özentiden, süs ve gösterişten, lüks ve israftan uzak durmak hali anlaşılır. Konuşmada, harcamada, giyimde, ev kurma ve dizmede, ilişkilerde tabii ve açık olma, imkânları zorlamama, yapmacığa kaymama, aşırılığa kaçmama ve fanteziler peşinde koşmama aile huzuru ve mutluluğu için önemlidir. Konuşmalarımızda ağdalı dil kullanma, mübalağa yapma, çıt kırıldım olma, entel görünmeye çalışma; meramımızı sade, anlaşılır ve yalın bir dille anlatmama, seviyeyi gözetmeme, bağırıp çağırma, öfkeli bir dil kullanma; harcamalarımızda maddi imkânlarımızı aşma, israfa kaçma; gösteriş, lüks ve aşırı marka düşkünü olma; hep başkalarının ne diyeceğini, nasıl göreceğini ve nasıl değerlendireceğini göz önünde tutma, imaj peşinde koşma; ev alırken ve dizerken yine bu düşüncelerle bütçemizi zorlama, gösterişe kaçma; insanlarla konuşurken ve ilişki kurarken havalı olma, abartıda bulunma, bilgiçlik taslama, bunların aksine tevazuda aşırılığa kaçma sadeliğimizi bozan ve mutluluğumuza gölge düşüren örneklerdir.

Sadeliğin ölçü olarak alınmadığı bir hayatta maneviyat bozulur, duygular sahteleşir, gösteriş ön plana çıkar. Bunun sonucu olarak da, hayatın dengesi bozulur, tatminsizlik belirir, dünyaya aşırı bağlılık, mala ve lükse düşkünlük hastalık haline gelir.

Lüks hayat, olması gereken ihtiyaçtan daha fazlasına sahip olarak yaşama arzu ve isteğidir. Böylesi bir yaşayışta odaları tıka-basa doldurmuş ev eşyaları, son model ve birden çok otomobiller, akla hayale gelmeyen her türlü yiyecek, içecek, giyecek ve tüketim maddeleri, tatil programları gönlümüzü ve dünyamızı doldurur. İnsan nefsi böyle bir hayatı hep arzular olur; kendisi istemese bile ailesi, çocukları ister. Çünkü her gün böylesi hayat televizyonlarda, radyolarda, vitrinlerde, reklamlarda hep özendirilmektedir. Aile bireylerinin bu isteklerine yeterince cevap veremeyenler gerginleşmekte, strese girmekte, neredeyse kendisiyle, toplumuyla, devletiyle ve milletiyle kavgalı bir insan haline gelmektedir.

Lüks hayatın temelinde dünyevileşme, ölümü unutmak ve israf yatmaktadır. Biz dünyevileştikçe, maddeye, servete ilgimiz arttıkça lükse düşkünlük de artmaktadır. Bu arzu içinde olan birçok aileler yok olmuş, hayatlar son bulmuş, bu uğurda nice ahlaki değerler ters yüz olmuştur. Nicelerinin lüks tutkusu yüzünden aile hayatları son bulmuştur. Gazeteler, televizyonlar her gün lüks yaşantı özlemiyle evinden kaçan, perişan olan, namusunu yitirenlerin haberleriyle dolup taşmaktadır.

Bugün Batı dünyasında özellikle refaha doymuş çoğu insan “sade hayat” özlemi çekmektedir.

Sade hayatın aksine israf dolu bir yaşam, söz, tutum ve harcamalarda itidalden sapma yani ölçülülüğü taşma, aşırılığa kaçmadır. İsraf; insanları, aile ve toplumları her yönden felakete sürükler, onları yer bitirir. “Allah müsrifleri sevmez”, “onları doğru yola iletmez” ve “sonunda onları helak eder.” O zaman yapılması gereken şey kanaattir, iktisattır; orta yolu tutmaktır.

Fanteziler peşinde koşmak da bizi mutsuz olmaya sevk eder. Çünkü fanteziler, tatminsizliğin bir uzantısıdır. Tatminsizlik ise, kişinin ne istediğini bilmemesinden kaynaklanır. İnsan eğer duygularını, düşüncelerini yaratılışın doğasıyla birleştirirse, kendisi olur ve böylece kendisine saygı duyduğu gibi, birlikte olduklarına da saygı duyar, yapmacık değil de sade ve doğal bütünlüğe ulaşır. Sade ve doğal olanın gözünde, yaratılan her şey kıymetli olduğundan dolayı aslında sadelik ve doğallık hiç de zor değildir. Bunun aksine yapaylıkta zorlama, başkasına göre davranma, külfet olduğundan zorluk ve çekilmezlik vardır. Hayatı zor ve çekilmez kılmak kendimize ve çevremizdekilere haksızlık değil midir?

Hâlbuki arayacaklarımızın çoğu, elbise, mal mülk, maddi zenginlik gibi harici güzellik değil, kendimizde bulacağımız iç güzellik olmalıdır. İç güzelliğe yoğunlaştığımızda, çoğu zenginliğin içimizde olduğunu göreceğiz. Bunu keşfettiğimiz gün göreceğiz ki, en kalıcı değerli şeylerin, birlikte olmak isteyip de, olamadıklarımız değil, (imanımız, sağlığımız, helalimiz, yuvamız, dostlarımız, samimi düşüncelerimiz, iyi niyetimiz, gönül huzurumuz gibi) bizimle birlikte olanlardır.

Eğer Müslüman isek ve düşünce yapımızı vahiy oluşturuyorsa; evimiz bizi anlatmalı. Bunun için de şu sorgulamayı yapmamızın faydalı olacağı kanaatindeyim:

- Modern hayatın bizlere hedef olarak hep tüketimi, harcamayı önerdiğinin farkında mıyız? Bu akıntıya kapılan insanların tüketmekten başka bir şey düşünmez olduklarını, bunun sonucu olarak da ömrün, değerlerin, çevrenin, insanlığın tükendiğini görebiliyor muyuz? Bu tüketime “dur” diyebilmenin yolunun, öncelikle fazlalıklardan kurtulmak olduğunu biliyor muyuz? Daima fazla malın fazla dert, fazla sorumluluk demek olduğunu; mala sahip olmanın bir dert, bakma ve korumanın ayrı bir dert, elden çıkarmanın ise daha başka bir dert olduğunu hesap edebiliyor muyuz? Bu nedenle kullandığımız ev, eşya ve vasıtaların, her birinin sıcak bir aile ortamı sağlamaya yarayacak yeterlikte ve nitelikte olmasına dikkat edebiliyor muyuz?

- Alacağımız eşyanın çok yönlü kullanım özelliği taşımasına, lüks ve gösterişe yönelik olmamasına dikkat ediyor muyuz? Ayrıca borçlanmaktan ve kredi kartı mağduru olmaktan yeterince korkuyor muyuz?

- Alışverişlerimizde ucuzluk-pahalılığı değil; ihtiyaç, işe yararlık ve uygunluğu temel ölçüt olarak alabiliyor muyuz?

- Ailede fazla harcamalara dikkat etmemizin yanı sıra, boş konuşma, alaya alma, hiddetlenme gibi kötü davranışları ve dedikodu, gıybet, başkaları hakkında kötü düşünme, laf getirip götürme vb. gibi sinsi fazlalıkları da hayatımızdan çıkarabiliyor muyuz?

- Ailemizde, maddi ihtiyaçları sade yollu karşılamanın yanı sıra, aile hayatımızın manevi yönünü ibadet, dua, Kur’an / kitap okuma, sohbet, ziyaret, muhasebe gibi pratiklerle destekliyor muyuz?

- Ailemize, çoluk çocuğumuza sade hayat yaşayanlarla dostluk kurma, onlarla görüşüp ahbaplıklar geliştirme imkânı açabiliyor muyuz?

- Bir insanın yaşadığı ev, kendisinin şahsi seçimleri doğrultusunda olduğu için onun karakterini, dünyaya hangi gözlükle baktığının en iyi göstergesi olduğu hâlde evlerimiz, sığındığımız, barındığımız, kendimizi en güvende, rahatta, huzurlu hissedeceğimiz yerler olacakken, aksine neden bir müzeyi andırıyor? Yine evlerimiz neden “herkesin var benim de olsun” türünden bir sürü eşyayla dolu bir mekân haline gelmiştir?

- Neden her tanıtımı veya reklâmı yapılan şeyi, gerçekten ihtiyacımızın olup olmadığını düşünmeden satın alıyor ve bir kenara koyuyoruz?

- Her eşyayı veya nesneyi niçin ölçülü ve amacına uygun kullanmıyoruz? Örneğin evlerimizde dışarıdan içerisi görünmesin diye kullandığımız perdelerimiz neden bu kadar şatafatlı? Neden oturma odalarımız gösterişten başka bir işe yaramayan, birer mobilya galerisine dönüşmüş?

- Cam büfeler ve gümüşlükler neden evimizin (dokunulmazlığı olan) misafir odalarının başköşelerine konur? Bardağımızı, çanak çömleğimizi başkalarına teşhir etmenin ne anlamı var? O oymalı mobilyaların, o pahalı eşyaların sanki çok uzun bir ömrümüz varmış gibi sürekli zaman sarf edip temizlemek ve tozunu almaktan yorulmayacak mıyız?

- Göz zevki diye bir çiçekçi dükkânı açılacak kadar çok çiçek neden evimizde bulunur?

- Dükkânlarda, pazarlarda bitecekmiş de kalmayacakmış gibi mutfak malzemelerini neden stok ederiz?

- Yepyeni olduğu hâlde neden ev eşyalarını değiştiririz?

- Ev eşyasına, mutfak eşyalarına verdiğimiz paranın yüzde kaçını kütüphaneye ve içini dolduracağımız kitaplara veriyoruz? Lüks otomobillere, gösterişli mobilyalara, bilumum aksesuarlara, hiç işimize yaramayan objelere gözümüzü kırpmadan harcadığımız avuç dolusu paralar, sıra bizim beynimizin, ruhumuzun gıdası olan kitaplara, dergilere gelince neden cimrice esirgenir?

- Bize “daha sade yaşayabilirsiniz!” dendiğinde bu uyarı nefsimize ağır gelip de neden aşırılıklarımızı savunmaya kalkışıyoruz?

- Neden Allah’ın rızasına ve Resulü’nün yaşadığı sadeliğe odaklaşmıyor da “el ne der” düşüncesine odaklaşarak israfa dalıyor, tüketim çılgınlığı yaşıyoruz.

Yoksa biz de mi, kişiliğimizi İslami değer ve yaşayışlarımızla ortaya koyacağımıza ev eşyası, araba, giyim vs. nesnelerle ispat etme çabasına giren, özgüveninde problem olan insanlardan olduk?

Kısacası huzurlu, üretken ve mutlu bir toplum inşa etmek istiyorsak, önce aileyi iyi inşa etmek zorundayız. Evlerimiz bizler için çok büyük imkândır. Önemli olan müminlerin imanda sebat etmeleri, Kur’an’a bağlı sade bir hayat sürdürmeyi gaye edinmeleridir. Bu bağlamda Müslümanların, tüketim çılgınlığına kapılmamaları, daha mütevazı olmaları, kendi peygamberlerinin hangi imkânlarla yaşadığını sık sık hatırlamaları, kendilerine ihtiyaç gibi dayatılan pek çok şeyin gerçekten öyle olup olmadığını tefekkür etmeleri, azla yetinmeyi bilmeleri oldukça önem arz etmektedir.

Nâbî’nin Gözüyle
Hayatı Sade Yaşamak

Vedat Ali Tok

“Olur reng-i taalluk reh-zen-i dâr-ı bekâ Nâbî

Anın’çün sâdelikden gayrı reng olmaz kefenlerde.”

Nâbî

(Ey Nâbî! Dünyanın çeşitli güzelliklerine gönlünü kaptırmak, fani dünyanın sevgisine kalpte yer vermek sonsuzluk âlemine giden yolculukta, yol kesicidir, onun için yolculuğun ilk adımında giyilen kıyafette sadedir, kefende sadelikten başka renk yoktur.)

Motorlu taşıtların, ergonomik koltuk takımlarının, çift çekirdekli bilgisayarların, uzay mekiklerinin, atom bombalarının, uzaktan kumandalı âletlerin… adının bile icat edilmediği bir çağda, henüz XVII. asırda yaşayan mütefekkir şair Nâbî, kendi çağında yaşayan ve bize göre son derece mütevazı bir hayat tarzı olan insanları mülevven (renkli) bir ömür sürdükleri için sadeliğe davet ediyor.

Diğer Divan şairlerinden oldukça farklı bir üsluba sahip olan Nâbî edebiyatımızda hikemî tarzın temsilcisi sayılmıştır. Yaşadığı asrın fotoğrafını günümüze yansıtan şair; toplumun her türlü olumsuzluğunu cesaretle tenkid etmekle kalmamış, problemlere çareler sunmak suretiyle vazifesini de hakkıyla yerine getirmiştir.

Şair, yazar çağını aştığı müddetçe kıymet kazanır. İşte Nâbî de sadece yaşadığı zamana değil, ele aldığı ölümsüz konularla günümüz insanına da hitap ediyor:

“Olur reng-i taalluk reh-zen-i dâr-ı bekâ Nâbî

Anın’çün sâdelikden gayrı reng olmaz kefenlerde.”

Burada şair; insanı, en alıcı yerinden yakalıyor ve sarsıyor. Diyor ki: Dünya sonludur. Hiçbir canlı bâkî değildir. O hâlde bu kadar debdebeye, şaşaaya iltifat etmek yanlıştır. Hayatın bütün zevklerine ulaşma arzusu insanı dünyaya bağlar. Dünyadan ayrılmak istemeyen, ölümü aklına getirmeyen insanın ölümü çok zordur. Hâlbuki ölüm gerçek hayat için bir köprüdür. Hakiki vatana kavuşmak için bir vasıtadır.

XVI. asrın şairler sultanı Bâkî, Muhteşem Süleyman olarak bilinen Kanunî’nin ölümü için yazdığı ve;

“Ey pây bend-i dâmgeh-i kayd-ı nâm u neng

Tâ key hevâ-yı meşgale-i dehr-i bî direng.”

beytiyle başlayan mersiyesinde dünyaya fazla bel bağlamanın pek de akıllıca bir iş olmadığını ifade eder. Kanunî gibi güçlü bir padişahın bile ecelin pençesinden kurtulamadığına işaret eden Bâkî; insanın, geçici bir dünyada nam, şan peşinde koşmaktan, gönlün bitmez tükenmez isteklerine uymaktan vazgeçmesi gerektiğini söyler.

Kur’an-ı Kerim’de insana, her hâlinde “vasat”ı bırakmaması tavsiye ediliyor. Yani ortalama davranış... Hadleri zorlamadan hareket... Tevekkül ve kanaati elden bırakmadan yaşayış… İfrat ve tefritten uzak bir hayat…

Bir beyitte Nâbî diyor ki:

“Peygûle-i kanâat Nâbî güzel mahaldir

Hayfâ ki yokdur anda efrâd-ı âferîde.”

Beyitte şair kendi nefsine hitap ederek bütün insanlığa şöyle sesleniyor: Kanaat köşesi ne güzel bir yerdir. Ama ne yazık ki orada Allah’ın bir kulu yok.

İnsanın, elinde olanla yetinmesi kadar büyük zenginlik yoktur. Ancak insanların hiçbiri, elindekiyle yetinmediği için bu makam bomboştur.

Kâinatın güzidesi Hz. Muhammed (s.a.s.) de “Kanaat tükenmez bir hazinedir.” demiştir.

Halk arasında “Fazla mal göz çıkarmaz” sözü yaygındır, ancak bu fazla mal Nâbî’ ye göre, insandaki bazı hasletleri harap eder:

“Doldurur bâğı egerçi seyl-âb

Lîk eyler der ü dîvârı harâb.”

Her ne kadar coşkun akan su bahçeyi kaplarsa da kapıyı duvarı da yıkar; oraları harap eder. Burada kastedilen bağ, insandır. Coşkun sular malın, mülkün fazlalığı; kapı, duvar ise insanın gönlü, manevi hassasiyetleridir.

Nâbî “Hayriye” isimli eserinde oğlunun şahsında bütün insanlara mala, mülke fazla heveslenmenin zararlarını anlatıyor:

“Terk-i ârâyiş-i nisvân eyle

Zerün efzûn ise ihsan eyle.”

Nâbî mealen, süsten püsten uzak durmak, malın mülkün fazlasını başkalarına vermek gerektiğini söylüyor.

Bugün aslında ihtiyacımız olmayan birçok eşya, mal bize çeşitli telkinlerle ihtiyaçmış gibi gösteriliyor. Bunların eksikliği insanı huzursuz ediyor. Güya bu eksiklik, başkalarına bakıp imrenmemek için borç harç edip alınıyor, fakat bu defa da o borcu ödeme kaygısı baş gösteriyor. Bütün bunlar insanı buhrana, strese sürüklüyor. Bir bakıma stresi, insanın bizzat kendisi çıkarıyor. Nâbî borç altına giren insanı “Ger Felâtun ise mecnun eyler” yani ne kadar akıllı olsa da deli eyler diyor ve “Cismi sıhhatde derûnu haste” (Bedeni sağlıklı gibi görünse de içi, rûhu hasta) şeklinde tarif ediyor.

İnsanı buhrana sürükleyen unsurlar sadece malı mülkü artırma hevesi değildir. Şöhret peşinde olmak da insanı perişan eder. Nitekim şöhret afettir, denilmiştir. Nâbî’nin tavsiyelerinden biri de şöhretten uzak durmaktır:

“Olma dil-dâde-i şân u şöhret,

Şöhredür dildeki şöhret âfet.”

Çünkü şöhret, ihtişam, debdebe borca sürükler, derdi çoğaltır, insanın ciğerini kan eyler:

“İhtişam âdemi medyûn eyler,

Derdin efzûn ciğerin hûn eyler.”

Hâsılı insan, her işinde şuurlu ve itidal üzere olmalı ki kendine ve etrafına eziyet etmesin. Kendine lazım olmayanı terk etsin. İnsana verilen ömür sınırlıdır. O hâlde arzuları, emelleri de sınırlamak, onlara meşruiyet dairesinde ulaşmaya çalışmak en güzeli. Tûl-i emel (uzun emel) sahibi olmak insanı bunalıma götürür.

Nâbî, yazımızın başına aldığımız beyitte dünyanın hay u huyuyla bu kadar uğraşmanın bu sonlu dünyanın, sonsuz görünen aldatıcı renklerine aldanmanın insanı huzursuz edeceğini ve saadetin sade yaşamada olduğunu ifade ediyor.

Hayatın Müfredatını
Değiştiren Çocuk

Yunus Emre Tozal

Bir deniz sanırdım gözlerimi güneş karşısında

...

Elinde kâğıttan yaptığı uçağıyla güneşe uzağı anlatan, ilkbahara aşkı tattıran kâinatı hayret makamında izleyen çocuğum ben. Suskun çocuğun yüreğinden; ölümle özgürlüğe ulaşacak çocuğun vaveylasından sesleniyorum. Her uçak gördüğünde peşinde koşan, acaba uçaktakiler de beni görüyorlar mı diyerek heyecanlanan bir yürekte kır çiçeklerini toplayıp hayatın akışına demet demet sunan bir çocuğun yüreğinden… Leyla’nın nefesinden, Mecnun’un gözlerinden, Yusuf kokulu mahzenden, yağmurun zarif öpücüklerinden, kınalı serçenin ‘hu’ deyişindeki misk kokulu nefesinden…

Annesini, babasını ve ekmeği özlemle anarak uyumaya çalışan, kimi zaman açlıktan uyuyamayan, kimi zaman hâlsizlikten uyuyan bir çocuğum ben. Sattığım selpakla hayatın içinde hayatı kovalayarak, yağan yağmurlarda köşelerde büzülerek, insanların gözlerinin içine bakamayarak, insanlardan utanarak yaşamak nedir bilir misiniz?...

Selpak sattığım yerden güneşin batışını izliyorum her gün. Haydar Ergülen’in “Sahi hangi bisiklet gidiyor aşka?” dizesi ile güneşi uğurluyorum. Nerede kalabalık varsa oraya koşturuyorum. Daha küçük yaşımla hayatı tecrübe etmeye başlamanın verdiği yükü taşıyamadığım zamanlar oluyor. Saint Exupery’in “Biliyor musun insan acı çektiğinde güneşin batışını başka türlü sever...” sözü aklımdan çıkmıyor. Güneşin batışı bakkaldan ekmek almayı, yemek yiyebilmeyi ve sonra da uyuyabilmeyi hatırlatıyor. Hayat bize ne kadar zor gelirse, biz hayatı kazanmaya çabalarken o kadar saf kalabilmek için çabalamaya, saflığımızı kaybettikçe de yalan söylemeye başlıyoruz. Gözüne girip lütfunu kazanmaya çalışacağımız üzerimizdekilerle gittikçe daha da yakınlaşıyor, gittikçe daha da üzerimizdekilerden; hayatına yalanın hükmettiği kişilerden oluyoruz.

Arıdan kaçmayıp onu öpen, kelebeklerin renginden hakikatin rengini arayan, karıncalara basmaktan çok korkan, tabakta artık yemek bırakmadan tabağı sünnetleyerek yemeğini bitiren, her düşen ekmek kırıntısının arkasından ağlayacağını düşünerek ekmek kırıntılarına sonsuz bir hürmet gösteren diyardan geldim ben. Hayatın bana oynadığı tüm oyunlara, hayatın gittikçe beni daha çok içine çeken müfredatına karşıyım. Sevdalarından uzaklaşmayan, kâinatı kardeş bilip kâinatla evcilik oynayan, seksek oynayarak toprağa gülümseyen çocuksuluğumla rahatınızı bozuyorum belki de. Beni gördükçe içinizde susturamadığınız vicdanınızla, öldürdüğünüz benliğinizle nasıl yaşıyorsunuz, çocuksuluğunuzu kaybedip makineleşen bedenlerinizle aşkı tattığınızı mı düşünüyorsunuz? Sahi, aşk nedir bilir misiniz siz? Aşkın ne olduğunu ancak âşıklar, hakikat şurubunun süt olduğunu ancak nebiler bilir…

Hayat gridir der André Gide. Siz hiç uçağın arkasından koştunuz mu ya da kara tren geciktiğinde umudunuzu koruyabildiniz mi?... Hayatın griliği karşısında kendinizi tüketmeyerek kaybetmeyip alaimisemalarda uçabildiniz mi?

İçinde yanan odunların çıtırtısını duyabileceğim kadar samimi, yüreğine kâinatın zikri nakşolunan telleri çalabileceğim, gözlerindeki neyi üfleyebileceğim, yanık ciğerinin kokusunu uzaklık tanımadan alabileceğim sevgili…

Yepyeni bir süt getireceğim gözlerimle...

Hiç tadılmamış, nurundan gözlerin kamaşacağı sütün hakikat göğünden yağmasını bekleyeceğim…

Parmaklarından süt emmeye çağırmak gibi, sevgiliye sunacağım…

Sevgiliyle aynı yağmurların altında ıslanmak gibi, hayatı ıslak yaşayacağım…

Hayatın müfredatını değiştirerek,

Akışına kapılmadan,

Aşkın ruhuna dokunarak…

Hayat Kolaylaştırıldığında Güzeldir

Dr. İsa Kayaalp

Hayatı kolaylaştırmak, nerede ne yapılacağını, nasıl davranılacağını bilmektir. Selam verilmesi gereken yerde selam vermek, hâl hatır sorulması gereken yerde hâl hatır sormak, susulması gereken yerde konuşmamak gibi… Hayatın yazılı ve yazısız kuralları vardır. Yazılı kurallar kitapta / kitaplarda belirtilir, yazısız kurallar ise kişinin fehmetmesiyle yani ferasetiyle alâkalıdır.

Bilgiçlik, üstünlük, kibir taslamadan olanı olduğu gibi kabul ederek hareket etmek insanı başkalarından ayırmakta ve onu kendisiyle rahat iletişim kurulur birey konumuna yükseltmektedir. Bu konuda en güzel örnek hiç kuşkusuz Rasul-i Ekrem’dir. O, insanlara konumlarına göre davranmış, kime ne söylenecekse / söylenmesi gerekiyorsa -ne bir eksik ne bir fazla- onu söylemiştir.

Hayatı yaşanılır kılmak için kolaylaştırmak gerekir. “Kolaylaştırmak” basitleştirmek değildir. Kolaylaştırmak, anlaşılması zor olan bir şeyi anlaşılır hale getirmektir. Bir şeyden zor diye vazgeçmek değildir. Zor olanı her türlü yönteme başvurarak aşmaktır.

Kur’an-ı Kerim’in ifadeleri (lafzı) ve üslubu dikkate alındığında her insana hitap edildiği görülür. Onu okuyan herkes kendine göre bir tat alır. Kur’an’ın lafızları anlaşıldığında insanın zihninde açılımlar gerçekleşirken, okuduğunda da gönül dünyasında duyduğu hazlar ona insan olduğunun şuurunu yaşatır.

Söz gelimi Kur’an’da evrende her canlının “su”dan yaratıldığı ifade edilir. Su ifadesi herkesin anlayabileceği bir ifade olurken, âlimin “su”dan anladığı çok daha farklı şeyler vardır. Biyolojik anlamda insanın oluşumu da sudur. Kimyada H2O şeklinde ifade edilen ve bütün canlılara hayat veren de sudur.

Kur’an’da insanın “toprak”tan yaratıldığı ifade edilir. Bir insanın toprak dendiği zaman onu anlamaması mümkün değildir. Fakat bilimsel yaklaşımda toprağın ve toprakta bulunan nesnelerin özellikleri daha başka terimlerle ifade edilir. Bunları herhangi bir insana anlatmaya kalkarsak, anlatılanlardan onun bir şey anlamaması normaldir. Hatta anlatılsa bile lüzumsuz yere anlatılmış olur. Olanı zorlaştırarak değil de, olanı en anlaşılır bir tarzda ifade etmek hayatı kolaylaştırmaktır.

Kur’an, üslubuyla herkese rehber olmakta ve insanın yolunu aydınlatmaktadır. Allah insanı, anladığı kadarından sorumlu tutmaktadır. Herkes sahip olduğu maddi ve manevi varlığından mesuldür.

İnsan hayatı doğumdan ölüme kadar süren bir süreçtir. Bu süreçte yol alabilmek için danışmak gerekir. Bilinmeyen bir yolda giderken danışmak yolu ve yolculuğu kolaylaştırır. Hayat da insanın bilmediği, anlamadığı şeylerle maluldür. Böyle bir durumda danışan kimse dağları aşarken, danışmayan düz yolda şaşırmaktadır.

Bir öğretmenin, ders anlatırken konusunu karşısında bulunan öğrencilerin seviyesini gözeterek anlatması, maksada uygun bir eğitim biçimidir. Öğrencinin seviyesinin üstüne çıkması, konunun anlaşılmasını sağlamadığı gibi, öğrencinin öğrenme iştiyakını da söndürür. Öğretmen sadece ders süresini öldürmekle kalmaz, birçok olumsuz etkeni bünyesinde barındıran olumsuzluklara sebep olur.

Bulunulan ortamın seviyesini düşünmeden oldukça üst perdeden konuşmak konuyu zorlaştırmanın ötesinde, işin içine gösterişe düşkünlük / riya girmektedir. Bu da tasvip edilecek bir tavır değildir.

İnsanlarda gösteriş düşkünlüğü evlerin dizaynında da kendini göstermektedir. Modernlik adına evler, günlük hayatı kolaylaştırmak için kullanılmayan birtakım pahalı, şatafatlı eşyaların teşhir mekânı haline getirilmiştir. Oysa evlerimizin en rahat ettiğimiz mekânlar olması gerekir. Evler “insan”a hizmet eden ve insanın sükûn bulduğu mekânlardır. Meskenlerde sadeliğin, kullanışlılığın, kolaylığın, ferahlığın olması gerekir. Elbette her zaman her şeyin daha iyisi, daha gösterişlisi vardır. Önemli olan kanaatkârlıkla, sahip olunanları en güzel şekilde değerlendirebilmektir.

Günümüzde beşeriyet neredeyse insanlık özelliklerini yitirme noktasına geldi. İmkân yakalayanlar yemekte içmekte sınır tanımazken; savaş, yoksulluk, sömürü, adaletsiz gelir dağılımı gibi çeşitli sebeplerle imkânsızlıklar içinde yaşayan insanlar açlıkla, sefaletle, hastalıklarla karşı karşıyadır.

Yeme ve içmede sınır tanımayan, nefsine söz geçiremeyen insanlar türlü hastalıkların pençesinde can çekişmektedirler. Çok yemekten dolayı türeyen hastalıkları şöyle bir düşününüz. İnsan hep başkalarına zulmedecek değil ya sınırsız yemek suretiyle asıl kendine zulmetmektedir.

İnsan ilişkileri ne kadar sadelik üzerine kurulursa hayat o kadar kolaylaşır ve yaşanılır hale gelir. Viran olmadan önce, imar edilir olmak insanca bir tavırdır. Zaten kendimize geldiğimiz zaman sadeliği tercih ediyoruz. Fakat bazen iş işten geçmiş olabiliyor.

Hayat çok güzel, yaşamaya ve yaşanmaya değer. Hayatı daha da güzelleştirmek için insan kendini düşündüğü kadar çevresini de düşünmek zorundadır. Eskiden farklı olarak, günümüzde insanlar birbirine daha yakın bir şekilde yaşamaktadır. Eskiden bağırmasına rağmen sesini bir başkasına duyuramazken, şimdi elini uzattığı an bir başkasına dokunabilmektedir.

Mekânların kullanımı da aynı şekildedir. Dar mekânlarda birçok insan bir arada yaşamak zorundadır. Bu mekânlarda tek başına yaşadığınız gibi yaşayamazsınız. Başkalarının varlığı, diğer insanların sınırını belirlemektedir. Bu ve benzeri hususlar insandaki hırsın önüne geçecek nitelikteki özelliklerdir. Çevremizdeki insanlar ve hatta nesneler insanın yaşama alanını belirlemektedir.

Modernlik adına hareket ederek, anne sütü yerine birçok mama türü piyasayı kasıp kavururken, günümüzde çocuğun sağlıklı yetiştirilebilmesi için anne sütünün önemi anlaşılmış bulunmaktadır. Bunun gibi hayatı doğallığı ve sadeliği içinde yaşamak, hayatı daha yaşanılır kılmaktadır.