DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI YAYINLARI - 894

HALK KİTAPLARI - 209

Tashih

İsmail DERİN

Grafik & Tasarım

Emre YILDIZ

Baskı

Gurup Matbaacılık San. Tic. A.Ş.
0312. 384 73 44

1.Baskı, Ankara - 2013

Din İşleri Yüksek Kurulu Kararı: 28.08.2012/4

2013-06-Y-0003-894

ISBN: 978-975-19-5604-0

Sertifika No: 12930

© T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı

İletişim

Dini Yayınlar Genel Müdürlüğü

Basılı Yayınlar Daire Başkanlığı

Üniversiteler Mah. Dumlupınar Bulvarı

No:147/A 06800 Çankaya/ANKARA

Tel: 0 312 295 72 93 - 94

Faks: 0 312 284 72 88

e-posta: diniyayinlar@diyanet.gov.tr

Dağıtım ve Satış

Döner Sermaye İşletme Müdürlüğü

Tel: 0 312 295 71 53 - 295 71 56

Faks: 0 312 285 18 54

e-posta: dosim@diyanet.gov.tr

Dua ve Gözyaşı

Doç. Dr. Fikret Karaman

Hac ve İbadet

Şüphesiz ki bütün ibadetler öncelikle Allah emrettiği için yapılır ve sadece O’nun rızasını kazanmak için yerine getirilir. Böylece kişi ancak bu ibadetler aracılığıyla Allah’a yaklaşma, O’na dua etme, yalvarma, bağlılığını gösterme, duygu, düşünce ve davranış biçimlerini ortaya koyma fırsatını elde eder. Nitekim insanın yaratılış amacı da Yüce Allah’ı tanımak ve O’na ibadet etmektir. Çünkü her ibadetin kendine özgü bir güzelliği ve hazzı vardır. Onun manevi boyutu; psikolojik ve sosyolojik anlamda fert ve toplum hayatını büyük ölçüde etkilemektedir. Bu yüzden bütün peygamberlerin ortak görevlerinden biri de insanları Allah’a ibadet etmeye davet etmektir. Kur’an bu konuyu şöyle açıklamaktadır: “Ey insanlar! Sizi ve sizden öncekileri yaratan Rabbinize kulluk ediniz. Umulur ki böylece korunmuş olursunuz.”(Bakara, 21); “Muhakkak ki Allah, benim de Rabbim, sizin de Rabbinizdir. Öyle ise O’na kulluk ediniz. İşte doğru yol budur.” (Meryem, 36)

Görüldüğü gibi ibadetlerin asıl amacı; Allah’a kulluk etmek, kötülüklerden korunmak, doğru yola yönelmek, O’nu tanımak ve O’na boyun eğmektir. Ayrıca ibadetler, insanın gönül ve ahlak dünyasının zenginleşmesine, ruh eğitimine ve olgunlaşmasına katkıda bulunmaktadır. Biz bu yazımızda hac ibadeti üzerinde durmak istiyoruz. Çünkü şu günlerde bütün İslam âlemi yeni bir hac mevsimine hazırlanıyor. Ülkemizde de on binlerce vatandaşımız yakınlarıyla birlikte bu kutsal yolculuğa adım adım yaklaşmanın heyecanını yaşıyor. Nefesini kesmiş büyük bir aşk, teslimiyet, tefekkür ve sükunet içinde hareket anını bekliyor. Diğer bir ifade ile hayatı boyunca hayalini kurduğu Kabe’yi, vahyin ilk merkezi olan Mekke’yi ve peygamberimizi bağrında koruyan Medine’yi ziyaret etmenin hasretini çekiyor. Gündüzler ve geceler adeta uzamış gibi görünüyor. Herkes hazırlık yaparak bir an önce yola çıkmanın haberini ve müjdesini duymak istiyor. Akraba, arkadaş, tanıdık ve tanımadık herkesle vedalaşıyor ve haklarını helal etmelerini istiyor. Kutsal yolculukta ve mekanda okuyacağı dualarını ezberliyor. Hac ile ilgili kendisine verilen rehber kitapları okuyor ve öğreniyor. Kısaca hacı adayı şu günlerde yakınlarıyla birlikte bir hareketlilik yaşıyor. Kalbindeki inancı, duygu ve düşüncesiyle ötelerin ötesine uzanıp gidiyor.

Hac Yolunda Rahmet ve Zahmet

Gerçekten hac ibadeti, manevi yönden heyecan ve duygu yüklü bir ibadettir. Bu ibadetin icra edildiği günler, en bereketli ve kıymetli zaman dilimi olarak hayatımıza yansıyacaktır. Çünkü hac takvimi sayılı günler olup, çok hızlı ve erken bitmektedir. Bu nedenle biz bu fırsatı yakalayan kardeşlerimizin zihinlerini ve mesailerini, aşırı ölçüde haccın seyahat, ikamet, intikal ve iaşe bölümüne yoğunlaştırmaları yerine, onun ibadet ve manevi boyutuna kilitlenmelerini tavsiye ediyoruz. Elbette genel organizasyon içinde diğer beklentiler de önem arz etmektedir. Fakat unutmayalım ki hemen bu tür fiziksel konuların standardına ve sonucuna ulaşmak çoğu zaman kolay olmamaktadır. Esasen hac hizmetini sadece bir turizm hizmeti olarak değerlendirmek de doğru değildir. Aşırı hırs ve lüks beklentisi, beraberinde duyumsuzluğu ve dünyevileşmeyi ön plana çıkarabilir. Oysaki henüz dünyanın hiçbir yerinde milyonlarca insanın ihtiyaçlarını bir çırpıda karşılamanın deneyimi elde edilmiş değildir. Yapılan küçük ve lokal düzeydeki organizasyonlarda bile aksamalar yaşanabilmektedir. Bugüne kadar yapılan uygulamalarda görüldüğü gibi hac organizasyonu ile ilgili İslam ülkelerinde ve Suudi Arabistan’da önemli zorluklar aşılmıştır. Ulaşım, haberleşme, sağlık, iskan ve kurban kesimi gibi konularda bazı olumlu gelişmeler olmuştur. Halen hizmet eksenli iyileştirme çalışmaları devam etmektedir. Ne var ki hem nüfusun yoğunluğu hem hac günlerinin sayılı olması bakımından bütün problemleri bir daha karşılaşmamak üzere ortadan kaldırmak mümkün olamamaktadır.

Takdir edileceği üzere hac; sadece bedenimizin seyahatı değil aynı zamanda ruhumuzun, gönlümüzün, duygu ve düşüncelerimizin de seyahatidir. Belli bir zamanda belli mekanları ziyaret etmek, buralardaki havayı teneffüs etmek, dini hayat ve İslam tarihi açısından önem arz etmektedir. İşte haccın gönül dünyamıza yeni ufuklar açmasının asıl sebebi de onun beraberinde taşıdığı birçok ibadet ve tefekkür yoğunluğundan kaynaklanmaktadır. Gerçekten hac ibadetinin bünyesinde; iman, sabır, azim, irade, namaz, tavaf, sa’y, vakfe, intikal, sadaka, kurban, dua, gözyaşı, tefekkür, istişare, yardımlaşma, disiplin, tanışma, arkadaşlık ve kardeşlik gibi insanın maddi ve manevi varlığını olgunlaştıran birçok değerler bulunmaktadır. Sevgili Peygamberimiz (s.a.s.) de haccın bu zorluğundan dolayı ihram anında, ilk niyetten itibaren her aşamada Yüce Allah’tan kolaylık dilemiştir: “Allah’ım! Haccetmek istiyorum. Onu bana kolaylaştır ve benden kabul buyur.” Gerçekten diğer ibadetlerden farklı olarak, haccın gereğini yerine getirirken beklenmedik güçlük ve sıkıntılarla karşılaşmak mümkündür. Zira az önce de işaret edildiği gibi, çağımızda sahip olduğumuz teknolojik imkanlara rağmen, hac yolundaki zahmetin ve sıkıntıların tamamını yok etmek mümkün olamamaktadır. Çünkü nerede, ne zaman ve nasıl bir sürprizle karşılaşılacağı önceden bilinmemektedir. Bazen insanın sabır, irade ve tahammül gücü olabildiğince zorlanmaktadır. Zira her hac mevsiminde dünyanın çeşitli yerlerinden gelen milyonlarca kişi; Mekke, Arafat, Müzdelife, Mina ve Medine’de bir insan selini oluşturmaktadır. Onların söz konusu mekanlara intikal ve hareketleri sanıldığı kadar kolay değildir. Aynı zaman dilimi içinde ve aynı mekanlarda büyük bir yoğunluk yaşanmaktadır. Bu heyecanlı anı mahşerin bir provası olarak değerlendirmek mümkündür. Merhum Necip Fazıl Kısakürek, yerine getirdiği hac farizasıyla ilgili hatıralarını yazarken duygularını şöyle ifade etmektedir: “Arafat, uçsuz bucaksız bir ova… Ova da ne kelime? Arafat bir meydan… Bütün insanlığın toplanmaya, ellerini semaya kaldırmaya ve aziz ve rahim Allah’tan af istemeye çağıran, her rengiyle, her çizgisiyle bu manadan haber veren bir meydan… Mahşer meydanından bir görüntü… İlk insan ve ilk peygamberin, İlahi af için yalvardığı ve rahmete kavuştuğu, muradına da erdiği yer. Af kasırgasının günahları yaprak gibi uçurup götürdüğü, duaların kabul edildiği, yalvarabilene kurtuluşun müjdelendiği yer… Bütün resul, nebi, veli ruhlarının Arefe günü hazır bulunduğu, ismini bu kelimeden alan ve muazzam hac ibadetine basamak olan yer… Bir kutsi hadiste “Rahmetim gazabımı aştı!” diyen Allah’ın gözle görülür, elle tutulur şekilde “işte sana rahmet zemini!” diye gösterdiği yer… (Yol Kültürü Dergisi, Ocak 2001, s. 158)

Hacda Dua, Yakarış ve Göz Yaşı

Hacıların dilleri, ırkları ve renkleri farklı olsa bile iman, ibadet, dua, amaç, hedef ve göz yaşları aynıdır. Dünyanın dört bir yanından gelen milyonlarca insan; şu ortak parola niteliğinde olan telbiye üzerinde birleşmektedir. “Buyur Allah’ım buyur! Buyur, senin hiçbir ortağın yoktur. Buyur, şüphesiz her türlü övgü, nimet, mülk ve hükümranlık sana mahsustur. Senin ortağın yoktur.” (Hac İlmihali, İ. Karagöz, M. Keskin, H. Altuntaş, s. 48 DİB Yay., Ankara, 2004)

Dua; Allah’ın yüceliği karşısında, kulun aczini itiraf etmesi, O’ndan lütuf ve yardım dilemesidir. Duada amaç, kişinin durumunu Allah’a arz etmesidir. Diğer bir ifade ile dua, kul ile Allah arasında vasıtasız bir iletişimdir. Rabbine en kısa yoldan ulaşma tarzıdır. Bu itibarla insanın Allah katındaki değeri bile dua ile orantılıdır. Nitekim şu ayetler de konumuza ışık tutmaktadır: “(Resûlüm!) de ki: (kulluk ve) yalvarmanız olmasa, Rabbim size ne diye değer versin?” (Furkan, 77); “Rabbiniz şöyle buyurdu: Bana dua edin, kabul edeyim.” (Mümin, 60) Kur’an ve hadislere bakıldığı zaman duaların konu, hedef ve içeriğine göre yapıldığı görülmektedir. Buna göre özetlemek gerekirse hacda da duaların; en çok Allah’a iman, O’nu tenzih, tekbir, takdis, tesbih, verdiği nimetlere şükretme, O’na sığınma, iltica, tövbe, af, merhamet ve bağışlanma gibi konuları içerdikleri görülmektedir. Ayrıca dualarda şekil, adab, zaman, mekan ve kişinin iç dünyası da önemlidir. İşte hac ibadetinin gerçekleştiği o kutsal zaman ve mekanlarda gönül huzuru, temiz duygu, heyecan ve göz yaşlarımızla dua ederek Allah’a yaklaşmanın ve O’na yönelmenin en uygun ve müstesna anıdır. Bu imkan ve fırsat iyi değerlendirilmelidir. Gönlümüze ve duygularımıza tercüman olması ümidiyle kısa dualardan birkaç tanesinin anlamını buraya almakta yarar vardır.

Kutsal yolculuğa başlarken şu duanın okunması uygun görülmüştür: “Allah’ım! Yalnız senden yardım diler, yalnız sana güvenirim. Allah’ım! Bu işimi ve yolculuğumu kolaylaştır. Bana dilediğimden fazla iyilik lütfet. Her türlü kötülüğü benden sav. Rabbim! Gönlüme genişlik, işlerime kolaylık ver.” Tavafta ise her şavtın başında şu duanın okunması güzel olur: “Allah’ı noksan sıfatlardan tenzih ederim. Her türlü övgü Allah’a mahsustur. Allah’tan başka ilah yoktur. Allah en büyüktür. Kuvvet ve kudret ancak yüce ve azametli Allah’ın sayesinde vardır. Allah’ım! Sana iman ederek, Kitabını tasdik ederek, Sana verdiğim söze bağlı kalarak, Peygamberin Muhammed (s.a.s.)’in sünnetine uyarak tavaf ediyorum.”

Kabe’nin kapısının önünde veya hizasında da, şu duanın okunması yerinde olur: “Allah’ım, bu ev senin evindir. Bu harem senin haremindir, güvenlik senin güvenliğindir, burası, cehennem ateşinden sana sığınanların makamıdır.” Kabe’nin Rükn-ü Yemani ile Hacer-i Esved arasında, şu ayetin dua olarak okunması müstehaptır. “Rabbimiz! Dünyada bize iyilik, güzellik ve nimet ver, ahirette de iyilik, güzellik ve nimet ver ve bizi cehennem azabından koru.” Zemzem içerken de şöyle dua edilmesi tavsiye edilmiştir: “Allah’ım! Senden yararlı ilim, bol rızık, her türlü dert ve hastalıktan şifa istiyorum.”

Bu dualar; tavaf, Safa, Merve, Arafat, Müzdelife, Mina, Medine ve yollarda okunacak dualardan sadece birkaç tanesidir. Bunlar; zaman ve mekan birliği dikkate alınarak okunduğunda daha büyük anlam ifade edecektir. Kalpler yumuşayacak, gönüller açılacak, göz yaşları akacak ve nihayet günahlar bağışlanacaktır. Çünkü hac; kutsal mekanlarda tövbe, istiğfar, rahmet, af, mağfiret ve göz yaşlarını buluşturan bir ibadettir. Nitekim sevgili Peygamberimiz (s.a.s.) de hadislerinde usulüne uygun hac yapanları bu şekilde müjdelemektedir: “Kim Allah için hacceder de (Allah’ın rızasına uymayan) kötü söz ve davranışlardan ve Allah’a karşı gelmekten sakınırsa, (kul hakkı hariç) annesinin onu doğurduğu günkü gibi (günahlarından arınmış olarak hacdan) döner.” (Buhari; Hac, 4, II,1141); “Makbul bir haccın mükafatı da ancak cennettir.” (Müslim, Hac, 437, I, 983)

Haccın Sona Ermesi ve Dönüş

Hac ibadetinin sona erdiği günler üzüntülü günlerdir. Çünkü hacı, kısa sürede bu kutsal mekanlara alışmıştır. Mescid-i Haram’a, Kabe’ye, tavafa, Mescid-i Nebevi’ye ve alıştığı arkadaşlara doyamadan ayrılmak kolay değildir. Ona dönüş cesaretini veren güç yine dua ve göz yaşıdır. Buralara belki bir daha gelme hususundaki azmi ve ümididir. Unutulmamalıdır ki her başlangıcın ve yolculuğun bir sonu vardır. Dolayısıyla bu kutsal yolculuğun da bir sonu ve geriye dönüşü olacaktır. En büyük teselli kaynağı; orada gördükleri, yaşadıkları ve elde ettiği kazanımlardır. Bu kazanımlar belki de hayatın en büyük kazancı ve ticaretidir.

O halde bu görevi tamamlamanın manevi hazzını yaşarken, elde edilen değerlerin korunması hususundaki sorumluluk da unutulmamalıdır. Kimse ben görevimi yaptım diye bir kenara çekilmemelidir. Çalışmayı ve hizmet etmeyi bırakmamalıdır. Tersine bu dönüş, hayatın bir miladı olmalıdır. Bu dönemde daha başarılı, yararlı, sosyal ve kültürel amaçlı hizmetlere öncelik ve önem verilmelidir. Toplumun barış, huzur ve güven içinde yaşamasına katkıda bulunmalıdır. Ziyarete gelen akraba, arkadaş ve dostlarına haccın güzelliklerini ve hatıralarını anlatarak, onları doğru bir şekilde bilgilendirmelidir. Ne mutlu zihnen, kalben, fikren kötü duygu, düşünce ve günahlardan arınıp hacdan sonraki duygu ve tavırları, hacdan öncekinden daha güzel olanlara!... Haccın manevi eğitim ve atmosferinden feyiz alarak çevresine ve geleceğine ışık tutanlara…

Kitabın tamamını aşağıdaki linkten edinebilirsiniz.

yayinsatis.diyanet.gov.tr