Riyâzü’s-Sâlihîn
-Metin ve Çeviri-

II

Tasnif
Muhyiddin en-NEVEVÎ

Çeviri

DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI YAYINLARI: 917

KAYNAK ESERLER: 64

Genel Koordinatör

Prof. Dr. M. Emin ÖZAFŞAR

Yayın Yönetmeni

Dr. Yüksel SALMAN

Koordinasyon

Yunus AKKAYA

Tashih ve Redaksiyon

Hale ÇERÇİBAŞI

Elif ERDEM

Rukiye AYDOĞDU

Sanat Yönetmeni

Harun Tan

Grafik & Tasarım

İsra Ebubekir NALBANT

Baskı Kontrol

İsmail DERİN

Baskı Hazırlık

Emre YILDIZ

4.Baskı, Ankara - 2015

Baskı
Özyurt Matbaacılık
0312 384 15 36

Din İşleri Yüksek Kurulu Kararı:

24.05.2012/42

2015-06-Y-0003-917

ISBN: 978-975-19-5557-9 (Tk.)

978-975-19-5558-6 (1.cild)

Sertifika No: 12930

© T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı

İletişim

Dini Yayınlar Genel Müdürlüğü

Basılı Yayınlar Daire Başkanlığı

Üniversiteler Mah. Dumlupınar Bulvarı

No:147/A 06800 Çankaya/ANKARA

Tel: 0 312 295 72 93 - 94

Faks: 0 312 284 72 88

e-posta: diniyayinlar@diyanet.gov.tr

Cömertlik

...Allah yolunda her ne harcarsanız, Allah onun yerine bir başkasını verir...

(Sebe’, 34/39)

...Hayır olarak ne harcarsanız, bu, kendiniz içindir. Zaten siz ancak Allah’ın rızasını kazanmak için harcarsınız. Hayır olarak her ne harcarsanız –hiç hakkınız yenmeden– karşılığı size tastamam ödenir.

(Bakara, 2/272)

...Siz hayır olarak ne verirseniz, şüphesiz Allah onu bilir.

(Bakara, 2/273)

546. İbn Mes’ûd’dan (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Ancak şu iki kişiye gıpta edilir: Allah’ın kendisine mal verip de onu Hak yolunda harcamaya muvaffak kıldığı kimse ile Allah’ın kendisine ilim ve hikmet ihsan ettiği, onunla hükmedip onu öğreten kimsedir.

(B73 Buhârî, İlim, 15; M1896 Müslim, Müsâfirîn, 268)

547. Abdullah b. Mes’ûd’dan (ra) rivayet edildiğine göre Allah Resûlü :

- Hanginize mirasçısının malı, kendi malından daha hoş gelir? diye sordu. Sahâbîler:

- Yâ Resûlallah, hepimize kendi malı başkasınınkinden daha hoş gelir, dediler. Bunun üzerine Resûlullah :

(Kişinin hayır yaparak) önce gönderdiği malı, kendi malıdır, geriye bıraktığı da vârisinin malıdır, buyurdu.

(B6442 Buhârî, Rikâk, 12)

548. Adî b. Hâtim’den (ra) rivayet olunduğuna göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Bir hurmanın yarısı ile de olsa (sadaka vererek) kendinizi ateşten koruyun.

(B1417 Buhârî, Zekât, 9; M2349 Müslim, Zekât, 68)

549. Câbir’den (ra) rivayet edildiğine göre:

Allah Resûlü’nden bir şey istendiğinde, “hayır” dediği asla vaki olmamıştır.

(B6034 Buhârî, Edeb, 39; M6018 Müslim, Fedâil, 56)

550. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

İnsanlara her sabah iki melek gelir. Birisi:

“Allah’ım, malını hayır yolunda harcayan şu kişiye (harcadığı malın yerine) yenisini ver” der. Diğeri de “Allah’ım, malını (hayır yolunda harcamayarak) elinde tutan (cimrilik eden) şu kişinin malını telef et” der.

(B1442 Buhârî, Zekât, 27; M2336 Müslim, Zekât, 57)

551. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Allah Resûlü şöyle buyurmuştur:

Allah Teâlâ buyurdu ki: “Ey Âdemoğlu, infak et ki, sana da infak edilsin.”

(B5352 Buhârî, Nafakât, 1; M2308 Müslim, Zekât, 36)

552. Abdullah b. Amr b. Âs (ra) anlatıyor:

Bir adam Resûlullah’a ,

–Müslümanlıktaki hangi davranış daha hayırlıdır, diye sordu. Resûlullah :

-Yemek yedirmen, tanıdığına ve tanımadığına selâm vermen, buyurdu.

(B12 Buhârî, Îmân, 6; M160 Müslim, Îmân, 63)

553. Abdullah b. Amr b. Âs’tan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Kırk haslet vardır: bunların en üstünü, sağarak faydalanması için birine bir keçi vermektir.[1] Allah’tan sevap bekleyerek ve Allah’ın vaadini umarak bunlardan birini yapan kimseyi Allah cennete koyar.

(B2631 Buhârî, Hibe, 35)

554. Ebû Ümâme Suday b. Aclân’dan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Ey Âdemoğlu, ihtiyacından fazlasını infak etmen senin için hayırlıdır, şayet onu elinde tutacak olsan, bu senin için kötüdür. İhtiyaç duyduğun kadarı(nı elinde bulundurduğun) için kınanmazsın. Harcamaya, önce bakmakla yükümlü olduğun kimselerden başla. Veren el, alan elden hayırlıdır.

(M2388 Müslim, Zekât, 97)

555. Enes’ten (ra) rivayet olunduğuna göre Resûl-i Ekrem , Müslüman olmak karşılığında ne istenirse, onu mutlaka verirdi. Bir defa kendisine bir adam gelmişti, ona iki dağ arasında (otlamakta) olan koyunları vermişti. Adam döndüğü zaman:

-Ey kavmim, siz de Müslüman olun. Çünkü Muhammed fakirlik korkusu olmayan biri gibi mal dağıtıyor. (Enes diyor ki) Bazı kimseler, dünyalık için Müslüman oluyorlardı, çok geçmeden İslâmiyet kendilerine dünyadan ve dünyadaki her şeyden daha sevimli hâle geliyordu.

(M6020, M6021 Müslim, Fedâil, 57-58)

556. Hz. Ömer (ra) anlatıyor:

Bir gün Resûlullah ganimet malı taksim ediyordu.

–Yâ Resûlallah, bunların dışındaki kimseler, ganimet vermeye onlardan kesinlikle daha layıktı, dedim.

–Onlar beni iki şey arasında tercih yapmak durumunda bıraktılar. Ya taşkınlık yaparak isteyecekler ve ben vereceğim veya (vermeyeceğim de) beni cimrilikle itham edecekler. Ben cimri değilim, dedi.

(M2428 Müslim, Zekât, 127)

557. Cübeyr b. Mut’im (ra) anlatıyor:

Huneyn Gazvesi dönüşünde Hz. Peygamber ile yürürken bedeviler gelip ganimeti aralarında taksim etmesini istediler. Öyle ki onu semüre ağacına sıkıştırdılar, giysisi ağacın çalılarına takıldı. Hz. Peygamber, durdu ve:

–Giysimi bana verin, bu ağaçlar sayısı kadar hayvanım olsaydı aranızda taksim ederdim. Neticede benim cimri, yalancı ve korkak olmadığımı görürdünüz, buyurdu.

(B2821 Buhârî, Cihâd, 24)

558. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Sadaka, malı eksiltmez. Allah, affeden bir kulunun ancak şerefini artırır. Allah için alçak gönüllü davrananı, Allah Teâlâ yüceltir.

(M6592 Müslim, Birr, 69)

559. Ebû Kebşe Amr b. Sa’d el-Enmârî’nin (ra)
Resûlullah’tan şöyle dediğini işittiği nakledilmiştir:

Üç şey vardır ki, ben onlar hakkında yemin ederek size bir şeyler söyleyeceğim, onları hatırınızda tutun. Sadaka, kulun malını eksiltmez.
Bir kimse haksızlığa maruz kalıp da sabrederse, Allah, onun şerefini arttırır. Dilencilik kapısını açan kimseye Allah fakirlik kapısını açar
(Ravi “Yahut buna benzer bir ifade kullandı.” diyor).

Bir söz daha söyleyeceğim, onu da hatırınızda tutun:

Dünyada dört çeşit insan vardır:

1. Bir adam vardır ki, Allah ona mal ve ilim verir. O da Allah korkusuyla hareket eder, hısım akrabasını görüp gözetir ve bunda Allah’ın hakkı olduğunu da bilir. İşte bu kimse en yüksek mertebededir.

2. Diğerine, Allah ilim verir, fakat mal vermez. Fakat o samimi olarak, “Eğer malım olsaydı filanca gibi yapardım.” der. O da niyetinin karşılığını alır. İkisinin mükâfatı eşittir.

3. Bir diğeri de vardır ki, Allah kendisine mal verilir, fakat ilim vermez. Bu kimse malı rastgele sağa sola harcar, onu harcarken Allah’tan sakınmaz, akrabasını gözetmez ve o malda Allah’ın hakkı olduğunu bilmez. İşte bu adam en kötü mertebededir.

4. Sonuncu kişiye ise Allah, mal da ilim de vermez. O kişi “Malım olsaydı, filanca (üçüncü gruptaki) gibi yapardım” derse, niyeti sebebiyle günaha girer. Her ikisinin günahı da eşittir.

(T2325 Tirmizî, Zühd, 17)

560. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre Peygamber’in ailesi bir koyun kesti (ve fakirlere dağıttı). Hz. Peygamber :

–Ondan geriye ne kaldı, buyurdu.

–Sadece kürek kemiği kaldı, denilince:

–Şu hâlde kürek kemiği dışında hepsi duruyor demektir, buyurdu.

(T2470 Tirmizî, Sıfatü’l-kıyâme, 33)

561. Hz. Ebû Bekir’in kızı Esmâ (ra) anlatıyor:

Resûlullah bana şöyle söyledi:

–Kesenin ağzını bağlama, senin rızkın da bağlanır.

Bir başka rivayette:

–Malını infak et, sayarak verme; yoksa Allah da sana kıt verir. Malını tutup cimrilik etme; Allah da senin rızkını kapatır.

(M2376 Müslim, Zekât, 88; B1433, B1434 Buhârî, Zekât, 21-22)

562. Ebû Hüreyre’nin (ra)
Resûlullah’tan şöyle dediğini işittiği nakledilmiştir:

Cimri kimse ile cömert kimse, göğüslerinden boğazlarına kadar demirden birer zırh giyinmiş iki kişiye benzerler. Cömert kimse, infak ettikçe üzerindeki zırh genişler, parmaklarını örter ve ayak izlerini siler. Cimriye gelince, infak etmek istese dahi (zırhın) her halkası olduğu yere yapışır kalır; her ne kadar genişletmeye çalışsa da genişlemez (Bir türlü infak edemez.).

(B1443 Buhârî, Zekât, 28; M2360 Müslim, Zekât, 76)

563. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Bir kimse helâl kazancından bir hurma ağırlığınca tasadduk ederse – ki Allah ancak helâl olanı kabul eder – Allah, o sadakayı büyük bir hoşnutlukla kabul eder. Sonra onu, sahibi için, sizden birinizin tayını büyüttüğü gibi özenle dağ gibi olana kadar büyütür.

(B1410 Buhârî, Zekât, 8; M2342 Müslim, Zekât, 63)

564. Ebû Hüreyre’den (ra) nakledildiği üzere
Hz. Peygamber şöyle demiştir:

Bir adam çölde giderken bulut tarafından “Filancanın bahçesini sula!” diye bir ses işitir, sonra bulut oradan ayrılır ve Harre (denilen) yere suyunu boşaltır. Derken su yollarından biri, o suyun hepsini toplar. Adam suyu takip eder. Bu sırada bahçesinde bulunan bir adamın, çapasıyla o suyu öteye beriye çevirdiğini görür ve:

–Ey Allah’ın kulu, senin ismin nedir, diye sorar. Adam:

–Filancayım, der ve buluttan işittiği ismi söyler. Sonra da ona:

–Ey Allah’ın kulu, benim ismimi niye soruyorsun, der. O da:

–Ben, şu suyu yağdıran buluttan, adını anarak “Filancanın bahçesini sula!” diye bir ses duydum (da onun için soruyorum). Sen bu lütufa ne ile mazhar oldun, diye sorar. Adam da:

–Madem ki soruyorsun, söyleyeyim: Bahçeden çıkan mahsulün üçte birini tasadduk eder, üçte birini aile efradımla kendim yerim, üçte birini ise tohumluk yaparım, der.

(M7473 Müslim, Zühd, 45)

Hz. Peygamber o günkü şartlarda, yardımlaşma ve dayanışmada en kolay ve yararlı olan bir örnek vermektedir.

Cimrilik

Fakat, kim cimrilik eder, kendini Allah’a muhtaç görmez ve en güzel sözü (kelime-i tevhidi) yalanlarsa, biz de onu en zor olana kolayca iletiriz. Cehenneme yuvarlandığı zaman, malı ona fayda vermez.

(Leyl, 92/8-11)

...Kim nefsinin cimriliğinden korunursa, işte onlar kurtuluşa erenlerin ta kendileridir.

(Teğâbün, 64/16)

565. Câbir’den (ra) rivayet edildiğine göre
Allah Resûlü şöyle buyurmuştur:

Zulümden kaçının, çünkü zulüm kıyamette karanlıklara sebeptir. Cimrilikten de sakının, çünkü cimrilik sizden evvel yaşayanları helâk etmiş, onları birbirlerinin kanını dökmeye, haramları helâl görmeye sevketmiştir.

(M6576 Müslim, Birr, 56)

Başkasını Kendine Tercih Etmek (Îsâr)

...Kendileri son derece ihtiyaç içinde bulunsalar bile
onları kendilerine tercih ederler...

(Haşr, 59/9)

Onlar, seve seve yiyeceği yoksula, yetime ve esire yedirirler. (Yedirdikleri kimselere şöyle derler:) “Biz size sırf Allah rızası için yediriyoruz. Sizden bir karşılık ve bir teşekkür beklemiyoruz.” “Çünkü biz, o suratsız kapkara günden (o günün azabından dolayı) Rabbimizden korkarız.” Allah da onları o günün kötülüğünden korur ve yüzlerine bir aydınlık ve içlerine bir sevinç verir.

(İnsân, 76/8-11)

566. Ebû Hüreyre (ra) anlatıyor:

Bir gün Hz. Peygamber’in huzuruna bir adam gelerek:

–Açlıktan takatim kesildi, dedi. Bunun üzerine Resûl-i Ekrem , eşlerinden birine haber gönderdi. O da:

–Seni Hak Peygamber olarak gönderene yemin ederim ki, sudan başka bir şeyim yok, dedi. Sonra bir diğerine haber gönderdi. O da evvelki gibi cevap verdi, hanımları hepsi benzer cevabı verdiler. Bunun üzerine Hz. Peygamber :

–Bu gece bu adamı kim misafir edecek, buyurdu. Ensardan biri:

–Yâ Resûlallah, ben misafir ederim, dedi, onu alıp evine götürdü ve hanımına:

–Peygamber’in misafirine yemek hazırla, dedi.

Diğer rivayete göre eşine:

–Yiyecek bir şeyler var mı, dedi.

–Hayır, yalnızca çocukların yiyeceği şu kadar bir şey var, dedi.

–Öyle ise onları bir şeylerle avut, akşam yemeği isterlerse onları uyut. Misafirimiz eve girince kandili söndür; ona, kendimiz de yiyormuş gibi yapalım, dedi. Sofraya oturdular. Misafir karnını doyurdu, onlar geceyi aç geçirdiler. Sabah olunca ev sahibi Hz. Peygamber’e gitti. Resûlullah kendisine:

–Bu gece misafiriniz için yaptığınız, Allah’ın hoşuna gitti, dedi.

(M5359 Müslim, Eşribe, 172; B3798 Buhârî, Menâkıbü’l-ensâr, 10)

567. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

İki kişinin yemeği üç kişiye, üç kişinin yemeği de dört kişiye yeter.

(B5392 Buhârî, Et’ime, 11; M5367 Müslim, Eşribe, 178)

Müslim’in Câbir’den rivayetine göre Hz. Peygamber şöyle demiştir:

Bir kişinin yiyeceği iki kişiye, iki kişinin yiyeceği dört kişiye, dört kişininki ise sekiz kişiye yeter, denilmiştir.

(M5368 Müslim, Eşribe, 179)

568. Ebû Sa’îd el-Hudrî (ra) anlatıyor:

Peygamber ile birlikte bir seferde idik, bu sırada devesine binmiş bir adam geldi. Adam (açlıktan yiyecek bir şeyler bulmak ümidiyle) sağa sola bakınmaya başladı. Resûlullah :

-Fazladan binek hayvanı olanlar olmayanlara versin, fazla azığı olanlar da azığı olmayanlara versin, buyurdu ve olabilecek her türlü malı zikretti. Böylece hiçbirimizin fazla mal saklamaya hakkı olmadığını anlamış olduk.

(M4517 Müslim, Lukata, 18)

569. Sehl b. Sa’d (ra) anlatıyor:

Bir kadın Resûlullah’a giysi getirdi.

-Bunu kendi elimle size giydirmek için dokudum, dedi. (Bunun üzerine) Peygamber onu aldı, çünkü ona ihtiyacı vardı. Onu (belinden aşağı) sarındı ve yanımıza çıktı. Ashâbdan biri:

–Ne güzel giysi imiş, bana verir misiniz, dedi. Resûlullah :

–Olur, buyurdu ve bir müddet oturduktan sonra evine gitti, o kumaşı dürüp, adama gönderdi. Sahâbîler adama:

–İyi yapmadın, Peygamber’in , ona ihtiyacı vardı ve o yüzden sarınmıştı. Hz. Peygamber’in kendisinden bir şey isteyeni boş çevirmediğini bildiğin hâlde ondan giysisini istedin, diyerek çıkıştılar. Adam:

-Vallahi ben onu giyinmek için değil, kendime kefen yapmak için istedim, dedi. Sehl’in dediğine göre o kumaş, o adamın kefeni olmuş.

(B2093 Buhârî, Büyû’, 31)

570. Ebû Mûsâ’dan (ra) nakledildiğine göre,
Resûlullah şöyle buyurmuştur.

Eş’arîler, herhangi bir savaşta yiyecekleri bitmeye yüz tuttuğunda, yahut Medine’de ailelerinin yiyecekleri azaldığında ellerinde olan bütün erzakı bir yaygıda toplarlar, bir kapla eşit olarak aralarında paylaşırlar. Onlar benden, ben de onlardanım.

(B2486 Buhârî, Şirket, 1; M6408 Müslim, Fedâilü’s-sahâbe, 167)

İyilikte Yarışmak

(Onun içiminin sonu bir misktir, ağızda misk gibi koku bırakır). İşte yarışanlar, bunun için yarışsınlar.

(Mutaffifîn, 83/26)

571. Sehl b. Sa’d (ra) anlatıyor:

Resûlullah’a içecek bir şey getirilmişti, ondan içti. (Bu sırada) sağında bir genç ve solunda da ihtiyarlar oturuyordu. Resûlullah gence, (elindeki içecek kabını göstererek):

-Bunu büyüklere verebilir miyim, diye sordu. Genç:

-Hayır, vallahi olmaz yâ Resûlallah; sizin peşinizden aynı kaptan
içme imtiyazını kimseye veremem, dedi. Peygamber de kabı
delikanlının eline verdi.[2]

(B2451 Buhârî, Mezâlim, 12; M5292 Müslim, Eşribe, 127)

572. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Bir gün Eyyûb (as) çıplak vaziyette yıkanırken altın (sarısı) çekirgeler
üzerine serpildi. Eyyûb (as) elbisesini açarak onları toplamaya çalıştı.
Bunun üzerine Allah Teâlâ:

-Ey Eyyûb, ben sana bu gördüklerinden daha fazlasını vermedim mi,
diye seslendi. Eyyûb (as):

-Şanına yemin olsun ki, evet verdin, ancak senin (lütuf ve) bereketinden müstağni değilim, dedi.

(B279 Buhârî, Gusül, 20)

Hadiste sözü edilen genç İbn Abbâs’tır.

Helâl Kazanıp
Helâl Yolda Harcamak

Onun için kim (elinde bulunandan) verir, Allah’a karşı gelmekten
sakınır ve en güzel sözü (kelime-i tevhidi) tasdik ederse, biz onu
en kolay olana kolayca iletiriz.

(Leyl, 92/5-7)

Temizlenmek için malını hayra veren en muttaki (Allah’a karşı gelmekten en çok sakınan) kimse o ateşten uzak tutulacaktır. Yüce Rabbinin rızasını istemekten başka onun nezdinde hiçbir kimseye ait şükranla karşılanacak nimet yoktur ve o (buna kavuşarak) hoşnut olacaktır.

(Leyl, 92/17-21)

Sadakaları açıktan verirseniz ne güzel! Fakat onları gizlice fakirlere verirseniz bu, sizin için daha hayırlıdır ve günahlarınızdan bir kısmına da kefâret olur. Allah yaptıklarınızdan hakkıyla haberdardır.

(Bakara, 2/271)

Sevdiğiniz şeylerden Allah yolunda harcamadıkça iyiliğe asla erişemezsiniz. Her ne harcarsanız Allah onu bilir.

(Âl-i İmrân, 3/92)

573. Abdullah b. Mes’ûd’dan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Ancak şu iki kişiye gıpta edilir: Allah’ın kendisine mal verip de onu Hak yolunda harcamaya muvaffak kıldığı kimse ile Allah’ın kendisine ilim ve hikmet ihsan ettiği, onunla hükmedip, onu öğreten kimsedir.

(B73 Buhârî, İlim, 15; M1896 Müslim, Müsâfirîn, 268)

574. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Yalnız şu iki kişiye gıpta edilir: Birisi, Kur’an öğrenip gece gündüz onunla amel eden kimse; diğeri de, Allah’ın kendisine verdiği malı gece gündüz Allah yolunda harcayan kimse.

(M1894 Müslim, Müsâfirîn, 266; B7529 Buhârî, Tevhîd, 45)

575. Ebû Hüreyre (ra) anlatıyor:

Muhacirlerin yoksullarından bazıları bir gün Allah Resûlü’ne gelip:

-Zenginler üstün dereceleri ve ebedî nimetleri (elde edip) götürdüler,
dediler. Peygamber :

–Ne yaptılar (da götürdüler), deyince;

–Onlar da bizim gibi namaz kılıyor, bizim gibi oruç tutuyor, fazla olarak da sadaka veriyorlar; biz ise veremiyoruz. Onlar köle azat ediyorlar, biz yapamıyoruz, dediler. Bunun üzerine Resûlullah :

–Sizden öncekilerin mertebelerine ulaşabileceğiniz, sonrakileri geçeceğiniz ve sizin yaptıklarınızı yapmadıkları sürece kimsenin sizden daha faziletli olamayacağı bir şeyi öğreteyim mi size, buyurdu. Onlar da:

–Evet, öğretin yâ Resûlallah, dediler. Resûlullah :

–Her namazın sonunda otuz üçer kere sübhânallâh, elhamdülillâh ve Allâhü ekber, deyin, buyurdu. Bir müddet sonra fakir muhacirler tekrar gelerek:

–Zengin kardeşlerimiz bizim yaptıklarımızı işittiler, onlar da bizim gibi yapmaya başladılar, dediler. Bunun üzerine Resûlullah :

–Bu, Allah’ın bir lütfudur ve onu dilediğine verir, buyurdu.

(M1347 Müslim, Mesâcid, 142; B843 Buhârî, Ezân, 155)

Ölümü Hatırlamak

Her canlı ölümü tadacaktır. Ancak kıyamet günü yaptıklarınızın karşılığı
size tastamam verilecektir. Kim cehennemden uzaklaştırılıp cennete sokulursa gerçekten kurtuluşa ermiştir. Dünya hayatı, aldatıcı metadan
başka bir şey değildir.

(Âl-i İmrân, 3/185)

...Hiç kimse yarın ne kazanacağını bilemez.
Hiç kimse nerede öleceğini de bilemez...

(Lokmân, 31/34)

...Ecelleri geldiği zaman ise ne bir ân geri kalabilirler, ne de öne geçebilirler.

(Nahl, 16/61)

Ey iman edenler! Mallarınız ve evlatlarınız sizi, Allah’ı zikretmekten alıkoymasın. Her kim bunu yaparsa, işte onlar ziyana uğrayanların ta kendileridir. Herhangi birinize ölüm gelip de, “Ey Rabbim! Beni yakın bir zamana kadar geciktirsen de sadaka verip iyilerden olsam!” demeden önce, size rızık olarak verdiğimiz şeylerden Allah yolunda harcayın. Allah, eceli geldiğinde hiçbir kimseyi asla ertelemez. Allah bütün yaptıklarınızdan haberdardır.

(Münâfikûn, 63/ 9-11)

Nihayet onlardan birine ölüm gelince, “Rabbim! Beni dünyaya geri gönderiniz ki, terk ettiğim dünyada salih bir amel yapayım” der. Hayır! Bu, sadece onun söylediği (boş) bir sözden ibarettir. Onların arkasında, tekrar dirilecekleri güne kadar (devam edecek, dönmelerine engel) bir perde (berzah) vardır. Sûr’a üfürüldüğü zaman, (işte) o gün ne aralarında soy-sop yakınlığı kalacak, ne de birbirlerini arayıp soracaklardır. Artık kimin tartıları ağır gelirse, işte onlar kurtuluşa erenlerin ta kendileridir. Kimlerin de tartıları hafif gelirse, işte onlar da kendilerini ziyana uğratanların ta kendileridir. Onlar cehennemde ebedî kalacaklardır. Ateş yüzlerini yalar ve onlar orada sırıtır kalırlar. Allah, “Âyetlerim size okunuyordu da siz onları yalanlıyordunuz, değil mi?” der.

(Mü’minûn, 23/99-105)

Allah, (inkârcılara) “Yeryüzünde kaç sene kaldınız?” diye sorar. Onlar, “Bir gün, ya da bir günden daha az bir süre kaldık. Hesap tutanlara sor” derler. Allah, şöyle der: “Çok az bir zaman kaldınız. Keşke bunu (daha önce) bilmiş olsaydınız.” “Sizi boşuna yarattığımızı ve bize tekrar döndürülmeyeceğinizi mi sandınız?”

(Mü’minûn, 23/112-115)

İman edenlerin Allah’ı zikretmekten ve inen haktan dolayı kalplerinin saygı ile ürpermesinin zamanı gelmedi mi? Daha önce kendilerine kitap verilip de, üzerinden uzun zaman geçen, böylece kalpleri katılaşanlar gibi olmasınlar. Onların çoğu fâsık kimselerdir.

(Hadîd, 57/16)

576. İbn Ömer’in (ra) şöyle dediği rivayet edilmiştir:

Resûlullah omzumu tuttu ve “Dünyada bir garip veya
bir yolcu gibi yaşa.” dedi.

İbn Ömer, “Akşama ulaştığında sabahı bekleme, sabaha ulaştığında da
akşamı bekleme. Hastalığın için sıhhatinden ve ölümün için hayatından istifade et (vaktini boş geçirme).” derdi.

(B6416 Buhârî, Rikâk, 3)

577. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre
Allah Resûlü şöyle buyurmuştur:

Vasiyet edecek bir şeylere sahip olan Müslümanın, yanı başında yazılı vasiyeti olmaksızın iki gece geçirmesi uygun değildir.

(B2738 Buhârî, Vesâyâ, 1; M4204 Müslim, Vasiyye, 4)

Müslim’in rivayetinde, “üç gece” şeklindedir.

İbn Ömer (ra), “Resûlullah’tan bu sözleri işittiğimden beri yanımda vasiyetname olmaksızın bir gece dahi geçirmedim.” demiştir.

(M4207 Müslim, Vasiyye, 4)

578. Enes (ra) anlatıyor:

Peygamber (yere) birtakım çizgiler çizdi ve çizgileri göstererek “Bu insan[3], şu da onun eceli. İnsan, emellerinin peşinde koşarken en yakın olan (ölüm ) çizgi(si) karşısına çıkıverir.” buyurdu.

(B6418 Buhârî, Rikâk, 4)

579. İbn Mes’ûd (ra) anlatıyor:

Peygamber bir kare çizdi ve onun ortasından geçerek dışarı uzanan bir çizgi; sonra karenin kenarından, ortadan dışarıya uzanan çizgiye gelecek şekilde küçük çizgiler çizdi ve şöyle dedi: “Şu, insandır. Şu da onu kuşatan ecelidir. Bu dışarı uzanan da emelidir. Şu küçük çizgiler de başına gelen musibetlerdir. Bunlardan biri başına gelmezse diğeri gelir çatar. O da olmazsa bir başkası gelir.”

(B6417 Buhârî, Rikâk, 4)

580. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Yedi şey gerçekleşmeden önce iyi işler yapmakta acele edin: Ne bekliyorsunuz? Her şeyi unutturan yoksulluğu mu, azdırıp saptıran zenginliği mi, sıhhati bozan hastalığı mı, bunaklaştıran ihtiyarlığı mı, ansızın geliveren ölümü mü, görünmez beklenenlerin en şerlisi olan Deccâl’i mi? Yoksa kıyameti mi? Ki kıyamet (hepsinden) daha dehşetli ve daha acıdır.

(T2306 Tirmizî, Zühd, 3)

581. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Ağız tadını bozan ölümü çok hatırlayın, buyurmuştur.

(T2307 Tirmizî, Zühd, 4)

582. Übey b. Ka’b (ra) anlatıyor:

Resûlullah gecenin üçte biri geçince uyanıp kalktı ve şöyle dedi:

–Ey insanlar, Allah’ı zikredin. Yeri göğü savuran şiddetli bir sarsıntı vuku bulacak, bunu ikincisi takip edecek ve ölüm öyle şiddetli gelecek, öyle şiddetli gelecek ki! Bunun üzerine ben:

–Ey Allah’ın Resûlü! Ben sana çok salâvat getirmek istiyorum. (Gece namaza ayıracağım vaktin ne kadarında) sana salâvat getireyim, diye sordum.

–İstediğin kadar, buyurdu. Ben:

–Dörtte biri yeter mi, dedim. Peygamber :

–İstediğin kadar, fakat artırman senin için daha hayırlıdır, buyurdu. Ben:

–Yarısına ne dersiniz, dedim. O:

–İstediğin kadar yap; ancak artırman senin için daha hayırlı olur, diye tekrarladı.

–Üçte ikisi kâfi midir, dedim. Bu defa:

–İstediğin kadar yap; fakat artırman daha hayırlıdır, dedi.

–(Gece namazına ayıracağım vaktin) hepsini sana salâvat getirmeye
ayırayım mı? deyince:

–İşte o zaman Allah senin sıkıntılarını giderir ve günahlarını bağışlar, buyurdu.

(T2457 Tirmizî, Sıfatü’l-kıyâme, 23)

Elimizdeki Buhârî metninde, Hz. Enes’ten gelen rivayetteki bu ifade şeklinde yer almaktadır. Bu farklılık, Nevevî’nin kullandığı Buhârî nüshasının bizdekilerden farklı olmasından kaynaklanıyor olabilir.

Kabir Ziyareti

583. Büreyde’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah şöyle demiştir:

Size kabir ziyaretini yasaklamıştım; ama artık ziyaret edebilirsiniz.

(M2260 Müslim, Cenâiz, 106)

Başka bir rivayet ise şöyledir:

Kabirleri ziyaret etmek isteyen etsin. Zira kabir ziyareti bize, âhireti hatırlatmaktadır.

(T1054 Tirmizî, Cenâiz, 60; D3235 Ebû Dâvûd, Cenâiz, 75, 77)

584. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre, Resûlullah onun yanında olduğu her gece, gecenin sonuna doğru (Medine’nin kabristanlığı olan) Bakî’ye gider ve şöyle derdi:

Selâm size ey müminler diyarının sakinleri! Bir gün geleceği vaat olunan şey (ölüm) size geldi. İnşallah biz de size katılacağız. Allah’ım, Ğargat ağaçlarının bulunduğu Bakî’ mezarlığındakileri bağışla!

(M2255 Müslim, Cenâiz, 102)

585. Büreyde’den (ra) rivayet edildiğine göre, Hz. Peygamber ashâbına, kabir ziyaretine gittiklerinde şöyle demelerini tavsiye ederdi:

“es-Selâmü aleyküm ehle’d-diyâri mine’l-mü’minîne ve’l-müslimîn ve innâ inşâallâhu biküm lâhikûn, es’elü’llâhe lenâ ve lekümü’l-âfiye

(Bu diyarın Mümin ve müslüman sakinleri! Selâm olsun sizlere. Bizler de inşallah size katılacağız. Bizim için de, sizin için de Allah’tan afiyet dilerim)”.

(M2257 Müslim, Cenâiz, 104)

586. İbn Abbâs (ra) anlatıyor:

Resûlullah Medine’de bir kabristana uğradı ve yüzünü onlara dönerek şöyle dedi: “Ey bu kabirlerde yatanlar! Size selâm olsun. Allah, sizi de, bizi de bağışlasın. Siz, bizden önce gittiniz. Biz de peşinizden geleceğiz.”

(T1053 Tirmizî, Cenâiz, 59)

Ölümü Temenni Etmemek

587. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Herhangi biriniz ölümü temenni etmesin. Zira o iyi bir kimse ise (yaşadıkça) iyiliğini artırır; eğer kötü birisi ise, belki (pişman olur ve) Allah’ın rızasını kazanmaya çalışır.

(B7235 Buhârî, Temennî, 6; M6814 Müslim, Zikir, 10)

Müslim’in Ebû Hüreyre’den diğer bir rivayetinde,
Allah Resûlü şöyle buyurmuştur:

Sizden biri, ölümü istemesin. Vakti gelmeden evvel ölmek için dua etmesin. Zira ölünce ameli kesilir. Hâlbuki müminin hayatta kalması onun hayrını arttırır.

(M6819 Müslim, Zikir, 13)

588. Enes’ten (ra) nakledildiğine göre Resûlullah şöyle demiştir:

Sizden biri başına gelen beladan dolayı ölümü temenni etmesin. Eğer bunu yapmak zorunda kalırsa şöyle desin: “Allah’ım, hayat benim için hayırlı olduğu müddetçe beni yaşat, benim için ölüm hayırlı olduğu zaman ise, canımı al.”

(B5671 Buhârî, Merdâ, 19; M6814 Müslim, Zikir, 10)

589. Kays b. Ebû Hâzim anlatıyor:

Habbâb b. Eret (ra) hastalandığı vakit onu ziyarete gittik. Vücudunu yedi yerinden dağla(t)mıştı. Şöyle dedi: “Eski dostlarımız gelip geçtiler. Dünya onlardan hiçbir şey eksiltmedi. Biz ise sahip olduğumuz malları toprak/kerpiç evlere harcadık. Eğer Peygamber ölümü istemekten bizi menetmemiş olsaydı, ölmek için dua ederdim.”

(Ravi Kays b. Ebû Hâzim şu açıklamayı yapmıştır:)

Bir başka zaman onun yanına gittik. Gittiğimizde, duvar örüyordu. Bize şunları söyledi: “Müslüman, şu (ev yapmak için) toprağa yatırdığı maldan başka, (Allah için) harcadığı her şeyden sevap kazanır.”

(B5672 Buhârî, Merdâ, 19; M6817 Müslim, Zikir, 12)

Günahlardan Korunmak
ve Şüpheli Şeylerden
Sakınmak (Vera’)

...Ve bunu (iftirayı) önemsiz bir iş sanıyordunuz. Hâlbuki bu, Allah katında büyük bir günahtır.

(Nûr, 24/15)

Şüphesiz Rabbin, gözetlemededir.

(Fecr, 89/14)

590. Numân b. Beşîr’in (ra)
Resûlullah’tan şöyle dediğini işittiği nakledilmiştir:

Helâl bellidir, haram da bellidir. İkisinin arasında çoğu kimsenin bilmediği şüpheli şeyler vardır. Kim bu şüpheli şeylerden sakınırsa dinini (inancını) ve ırzını (iffetini, saygınlığını) korumuş olur. Şüpheli iş işleyenler, bir koruluk etrafında davarlarını otlatan bir çobanın sürüsünün oraya dalması gibi, çok sürmez harama düşer. Bilin ki, her hükümdarın bir korusu vardır. Unutmayın ki, Allah’ın korusu da haram kıldığı şeylerdir. Şunu da bilin ki, bedende bir et parçası vardır. O sağlıklı olursa bütün vücut sağlıklı olur. Eğer o bozulursa, bütün vücut bozulur. Bilesiniz ki, bu et parçası, kalptir.

(M4094 Müslim, Müsâkât, 107; B52 Buhârî, Îmân, 39)

591. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre, Hz. Peygamber yolda (terk edilmiş) bir hurma (salkımı) gördü ve:

Sadaka olma ihtimalinden çekinmeseydim, onu alır yerdim, buyurdu.[4]

(B2431 Buhârî, Lukata, 6; M2478 Müslim, Zekât, 164)

592. Nevvâs b. Sem’an’dan (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle demiştir:

İyilik (birr) güzel ahlâktır. Günah ise vicdanını rahatsız eden ve insanların bilmesini istemediğin şeydir, buyurdu.

(M1516, M1517 Müslim, Birr, 14-15)

593. Vâbisa b. Ma’bed (ra) anlatıyor:

Bir gün Resûlullah’a gelmiştim.

-İyiliğin (birr) ne demek olduğunu sormak için geldin değil mi, dedi.

-Evet yâ Resûlallah, dedim.

-İnsanlar fetva verse de sen kalbine danış. İyilik, kalbinin yattığı, gönlünün yatıştığı şeydir. Günah ise seni rahatsız eden, kalbinin tereddüt ettiği şeydir, buyurdu.

(HM18164 İbn Hanbel, IV, 227; DM2561 Dârimî, Büyû’, 2)

594. Ebû Sirve’a Ukbe b. Hâris’ten nakledildiğine göre o, Ebû İhâb b. Azîz’in kızı ile evlenmişti. Bir kadın geldi ve:

–Ben Ukbe’yi de, evlendiği kadını da emzirmiştim, dedi. Ukbe:

–Senin beni emzirdiğini bilmiyorum, bana şimdiye kadar da bunu söylemedin, dedi ve hayvanına binerek Medine’ye kadar geldi,
Peygamber’e meselenin hükmünü sordu. Allah resûlü :

–Bu söylendikten sonra nasıl evli kalabilirsin, buyurdu. Bunun üzerine Ukbe eşinden ayrıldı. Kadın da bir başkasıyla evlendi.

(B88 Buhârî, İlim, 26)

595. Hasan b. Ali şöyle demiştir:

Ben Peygamber’in şu sözünü hafızamda tuttum: “Sana şüphe veren şeyi bırak, şüphe vermeyene bak.”

(T2518 Tirmizî, Sıfatü’l-kıyâme, 60)

596. Hz. Âişe (ra) anlatıyor:

Ebû Bekir es-Sıddîk’ın (ra) bir hizmetçisi vardı. Hizmetçi, kazancının bir kısmını Ebû Bekir’e veriyordu. O da, onun verdiğinden yiyordu. Bir gün bu hizmetçi, kazancından bir şeyler getirdi. Ebû Bekir de onu yedi. Hizmetçi:

–Bunun ne olduğunu biliyor musun, diye sordu. Ebû Bekir:

–Nedir, deyince:

–Câhiliye devrinde birinin falına baktım. (Oysa) fal bakmayı iyi bilmediğim için onu aldatmıştım. Onunla karşılaştım, bana ücret olarak bu yediğin şeyi verdi, dedi. Bunun üzerine Ebû Bekir parmağını boğazına soktu ve midesindeki her şeyi çıkardı.

(B3842 Buhârî, Menâkıbü’l-ensâr, 26)

597. Nâfî’ anlatıyor:

Ömer b. Hattâb (ra) ilk muhacirlere dört biner dirhem maaş bağladı. Oğluna ise üç bin beş yüz dirhem verdi. Kendisine:

–Oğlun da ilk muhacirlerden olduğu hâlde ona niçin eksik verdin, diye sorulduğunda:

–O, babasıyla birlikte hicret etti. Dolayısıyla yalnız başına hicret edenlerle bir tutulamaz, karşılığını verdi.

(B3912 Buhârî, Menâkıbü’l-ensâr, 45)

598. Sahâbî Atıyye b. Urve es-Sa’dî’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Bir kul günaha girme endişesiyle, mahzurlu olmayan bazı şeylerden de sakınmadıkça muttakilerden olamaz.

(T2451 Tirmizî, Sıfatü’l-kıyâme, 19)

Muhtemelen sözü edilen hurma salkımı yol kenarına terk edilmiştir. Hz. Peygamber ziyan olmaması için ve ashâbına da nimetleri zayi etmemek gerektiğini öğretmek için bu şekilde davranmış olmalıdır.

İnsanlardan Uzaklaşarak
Tek Başına Yaşamak
(Uzlet)

O hâlde Allah’a koşun. Şüphesiz ben, size O’nun katından gönderilmiş açık bir uyarıcıyım.

(Zâriyât, 51/50)

599. Sa’d b. Ebû Vakkâs’ın (ra) işittiğine göre Allah Resûlü şöyle demiştir:

Allah, muttaki, (gönlü) zengin, kendi işiyle ve ibadetiyle meşgul olan kulunu sever.

(M7432 Müslim, Zühd, 11)

600. Ebû Saîd el-Hudrî (ra) anlatıyor:

Bir adam:

–Yâ Resûlallah, insanlardan hangisi daha üstündür, diye sordu.Resûlullah :

–Canı ve malı ile Allah yolunda cihad eden mümin, dedi.

–Sonra kimdir, deyince;

–Dağ geçitlerinden bir geçite çekilip Rabbine ibadet edendir, buyurdu.[5]

Başka bir rivayet ise:

Allah’tan korkan ve insanları kendi şerrinden uzak tutan mümindir, şeklindedir.

(M4886, M4887 Müslim, İmâre, 122-123; B2786 Buhârî, Cihâd, 2)

601. Ebû Saîd el-Hudrî’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Yakında Müslümanın en hayırlı malı, peşi sıra dağ başlarına ve otlaklara gittiği koyun (sürüsü) olacaktır; bu şekilde dinini (imanını) fitneden koruyacaktır.

(B19 Buhârî, Îmân, 12)

602. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Allah Teâlâ’nın gönderdiği bütün peygamberler koyun gütmüştür. Ashâb:

–Sen de mi güttün (yâ Resûlallah), diye sorduğunda:

–Evet, Mekkelilerin koyunlarını (Ciyâd bölgesindeki) Karârît denilen yerde/birkaç kîrât karşılığında güderdim, dedi.

(B2262 Buhârî, İcâre, 2)

603. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Geçim bakımından insanların en hayırlısı, atının dizginini tutup da Allah yoluna düşendir. O, savaşa çağıran veya yardım isteyen bir ses duyduğunda ölümün kol gezdiği yere uçarcasına gider. Yahut da şu tepelerden veya derelerden birinde küçük bir davar sürüsünün başında olup namazını kılan, zekâtını veren ve ölünceye kadar Rabbine ibadet edip daima insanların yararına işler yapan kimsedir.

(M4889 Müslim, İmâre, 125)

Hangi sebeple olursa olsun, İslâm’da uzlet ve ruhbanlık yasaklanmıştır. İnsanlardan uzaklaşıp, herhangi bir dağa, mağaraya çekilmek ideal bir davranış sayılamaz. Ancak, tabiatları gereği bazı insanlar, sakin bir hayatı, kendi hâlinde yaşam tarzını tercih edebilir. Hadiste vurgulanan husus, halk içinde kaldığı zaman onlara eli, dili, hâli ve tavrıyla zarar vermekten uzaklaşan kimsenin tutumudur.

İyiliklerden
Yana Olmak ve
Fenalıklardan Kaçınmak

...İyilik ve takva (Allah’a karşı gelmekten sakınma) üzere yardımlaşın...

(Mâide, 5/2)

Tevazu ve Şefkat

…ve müminlerden sana uyanlara kanatlarını indir.

(Şu’arâ, 26/215)

Ey iman edenler! Sizden kim dininden dönerse, (bilin ki) Allah onların yerine öyle bir topluluk getirir ki, Allah onları sever, onlar da Allah’ı severler. Onlar müminlere karşı alçak gönüllü, kâfirlere karşı onurludurlar...

(Mâide, 5/54)

Ey insanlar! Şüphe yok ki, biz sizi bir erkek ve bir dişiden yarattık ve birbirinizi tanımanız için sizi boylara ve kabilelere ayırdık. Allah katında en değerli olanınız, O’na karşı gelmekten en çok sakınanınızdır...

(Hucurât, 49/13)

...Bunun için kendinizi temize çıkarmayın. Çünkü O, Allah’a karşı gelmekten sakınanları en iyi bilendir.

(Necm, 53/32)

A’râftakiler simalarından tanıdıkları birtakım adamlara da seslenir ve şöyle derler: “Ne çokluğunuz, ne de taslamakta olduğunuz kibir size bir yarar sağladı!” “Sizin, ‘Allah bunları rahmete erdirmez’ diye yemin ettikleriniz şunlar mı?” (Sonra cennetliklere dönerek) “Haydi, girin cennete. Size korku yok. Siz üzülecek de değilsiniz” derler.

(A’râf, 7/48-49)

604. İyâz b. Himâr’dan (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah şöyle demiştir:

Allah bana, “Öyle mütevazı olun ki, kimse kimseye karşı böbürlenmesin ve taşkınlık yapmasın.” diye vahyetti.

(M7210 Müslim, Cennet, 64)

605. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Sadaka, malı eksiltmez. Allah, affeden bir kulunun ancak şerefini artırır. Allah için alçak gönüllü davrananı Allah yüceltir.

(M6592 Müslim, Birr, 69)

606. Enes (ra), çocukların yanından geçerken onlara selâm verdi ve
Peygamber de böyle yapardı, dedi.

(B6247 Buhârî, İsti’zân, 15; M5665 Müslim, Selâm, 15)

607. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre:

Medine’deki hizmetçi kız çocuklarından/cariyelerden biri
Hz. Peygamber’in elini tutar ve onu istediği yere kadar götürürdü.

(B6072 Buhârî, Edeb, 61)

608. Esved b. Yezîd’den rivayet edildiğine göre,

–Peygamber evinde ne yapardı, diye Hz. Âişe’ye soruldu.

–Ev işiyle uğraşırdı, yani ailesine hizmet ederdi; namaz vakti gelince de namaza giderdi, cevabını verdi.

(B676 Buhârî, Ezân, 44)

609. Ebû Rifâa Temîm b. Useyd (ra) anlatıyor:

Bir gün minberde konuşurken Resûlullah’ın yanına geldim ve:

Yâ Resûlallah, dinini bilmeyen yabancı bir adam geldi ve dinini öğrenmek istiyor, dedim. Bunun üzerine Resûlullah konuşmasını kesti ve yanıma kadar geldi. Hemen Peygamber’e bir oturak getirdiler, üzerine oturdu. Allah’ın kendisine öğrettiği şeylerden bana öğretmeye başladı, sonra gitti konuşmasına devam etti ve tamamladı.

(M2025 Müslim, Cum’a, 60)

610. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber yemek yedikten sonra üç parmağını yalardı.

Enes sözüne şöyle devam ediyor:

Peygamber , “Sizden birinizin lokması yere düşerse onu temizleyip yesin; onu şeytana bırakmasın.” dedi ve tabağın da sıyrılmasını istedi ve “bereketin, yemeğin neresinde olduğunu bilemezsiniz.” buyurdu.[6]

(M5306 Müslim, Eşribe, 136)

611. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Allah Teâlâ’nın gönderdiği bütün peygamberler koyun gütmüştür. Ashâb:

–Sen de mi güttün (yâ Resûlallah), diye sorduğunda:

–Evet, Mekkelilerin koyunlarını (Ciyâd bölgesindeki) Karârît denilen yerde/birkaç kîrât karşılığında güderdim, dedi.

(B2262 Buhârî, İcâre, 2)

612. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle demiştir:

Eğer (sadece) kol-paça yemeye davet edilsem icabet ederim ve bana yalnızca kol-paça gönderilse onu da kabul ederim.[7]

(B2568 Buhârî, Hibe, 2)

613. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre:

Resûlullah’ın Adbâ adlı devesi yarışlarda geçilemezdi; hatta hiçbir deve
ona yaklaşamazdı bile. Bir seferinde bir bedevi devesi üzerinde geldi
ve onu geçti. Bu durum Müslümanların ağırına gitti. Bunu fark eden Peygamber , “Dünyada yükselen her şeyi (geri) indirmek Allah’ın
bir kanunudur.” buyurdu.

(B2872 Buhârî, Cihâd, 59)

Hz. Peygamber’in bu tavsiyesinde o günkü ekonomik şartların yanı sıra, israf edilmemesi, kibirlenen/büyüklük taslayan kimseler gibi davranılmaması esprisi yatmaktadır. Bununla birlikte temizlik ve sağlık da dikkate alınmalıdır.

Hz. Peygamber alçak gönüllülüğünü ifade etmek ve hediyeleşmeyi teşvik için böyle söylemektedir.

Kibir ve Gurur

İşte âhiret yurdu. Biz onu yeryüzünde büyüklük taslamayan ve bozgunculuk çıkarmayanlara has kılarız. Sonuç, Allah’a karşı gelmekten sakınanlarındır.

(Kasas, 28/83)

Yeryüzünde böbürlenerek yürüme...

(İsrâ, 17/37)

Küçümseyerek surat asıp insanlardan yüz çevirme ve yeryüzünde böbürlenerek yürüme! Çünkü Allah kendini beğenmiş, övünüp duran kimseleri asla sevmez.

(Lokmân, 31/18)

Şüphesiz Kârûn, Mûsâ’nın kavmindendi. Onlara karşı azgınlık etti. Biz ona, anahtarlarını (bile taşımak) güçlü bir topluluğa ağır gelecek hazineler verdik. Hani, kavmi kendisine şöyle demişti: “Böbürlenme! Çünkü Allah, böbürlenip şımaranları sevmez.”

(Kasas, 28/76; bkz: 77-81)

614. Abdullah b. Mes’ûd’dan (ra) rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber :

–Kalbinde zerre kadar kibir bulunan kimse cennete giremez, buyurdu. Sahâbîlerden biri:

–(Yâ Resûlallah), insan elbisesinin ve ayakkabısının güzel olmasından hoşlanır, dedi. Resûlullah da:

–Allah güzeldir, güzeli sever. Kibir ise hakkı kabul etmemek ve insanları küçümsemektir, buyurdu.

(M265 Müslim, Îmân, 147)

615. Seleme b. Ekva’dan (ra) rivayet edildiğine göre;

Bir adam Resûlullah’ın yanında sol eliyle yemek yiyordu. Peygamber:

– Sağ elinle ye, dedi. Adam (kibirlenerek):

–Yapamıyorum, dedi. Resûlullah da:

– Yapamaz ol, dedi.

Adamın sağ elle yemesine engel olan şey kibirden başkası değildi. O adam bundan böyle elini ağzına götüremez oldu.[8]

(M5268 Müslim, Eşribe, 107)

616. Hârise b. Vehb’in (ra)
Resûlullah’tan şöyle dediğini işittiği nakledilmiştir:

Cehennemlikleri size haber vereyim mi? Onlar katı kalpli, büyüklük taslayan, kibirli kimselerdir.

(B6071 Buhârî, Edeb, 61; M7187 Müslim, Cennet, 46)

617. Ebû Saîd el-Hudrî’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Cennet ile cehennem aralarında şöyle tartıştılar: Cehennem, “Bende zorbalar ve kibirliler var.” dedi. Cennet de “Bende insanların zayıf ve fakirleri var.” dedi. Allah aralarındaki çekişmeyi şu şekilde çözüme kavuşturdu:

“Ey cennet! Sen benim rahmetimsin, seninle dilediğime rahmet ederim. Ey cehennem! Sen de benim azabımsın. İstediğime seninle azap ederim; her ikinizi doldurmak da bana aittir.”

(M7172, M7176 Müslim, Cennet, 34-36)

618. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur: Allah, kibrinden dolayı elbisesini yerde sürükleyen kimseye kıyamet gününde rahmet nazarıyla bakmaz.

(B5788 Buhârî, Libâs, 5; M5463 Müslim, Libâs, 48)

619. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Alah Resûlü şöyle buyurmuştur:

Allah kıyamette şu üç kişi ile ne konuşur, ne onları temize çıkarır, ne de yüzlerine bakar. Onlar için şiddetli bir azap vardır: Zina eden ihtiyar, yalancı hükümdar ve kibirli fakir.

(M296 Müslim, Îmân, 172)

620. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Allah Teâlâ buyurdu ki[9]:

“Nasıl ki giysi kişiye özgü ise azamet ve büyüklük de benim sıfatımdır, bana özgüdür. Bu hususlarda bana benzemek isteyen herkese azap ederim.” buyurmuştur.[10]

(M6680 Müslim, Birr, 136)

621. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Bir adam, kıymetli ve gösterişli bir elbise içinde kendini beğenmiş bir hâlde, saçını başını taramış ve kasıla kasıla yürürken Allah onu ansızın yerin dibine geçiriverir. O kimse, kıyamet gününe kadar debelenerek yerin dibine batmaya devam eder.

(B5789 Buhârî, Libâs, 5; M5467 Müslim, Libâs, 50)

622. Seleme b. Ekva’dan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

İnsan kibirlene kibirlene kendini beğene beğene zalimler gurubuna dahil edilir. Dolayısıyla zalimlerin başına gelen, onun da başına gelir.

(T2000 Tirmizî, Birr, 61)

Yeme, içme vb. işlerde sağ eli kullanmak sünnettir. Hatta Müslümanlar için ayırıcı bir vasıf sayıldığından herhangi birinin sırf sünnete muhalefet etmek amacıyla böyle yapması veya yabancı bir kültüre özenerek sol elini kullanması yerilmiştir. Genetik olarak veya herhangi bir özürden dolayı sol elini kullanmak durumunda olanların bu yasağın dışında kalacağı açıktır.

Bu rivayet elimizdeki Müslim nüshasında merfû hadis olarak yer almaktadır.

Hadisin lafzî olarak çevirisi şöyledir: “Azamet benim izarım, büyüklük de ridâm’dır…” Buradaki “izâr” ve “ridâ” insanın altına ve üstüne giydiği giysidir. Allah Teâlâ için böyle bir şey söz konusu olamayacağından hadis mecazen anlaşılmak durumundadır. Dolayısıyla giyisiler kişilere özgü olduğu gibi, azamet ve büyüklük de Allah’a özgüdür anlamı vermek daha uygun görülmüştür.

Güzel Ahlâk

Sen elbette yüce bir ahlâk üzeresin.

(Kalem, 68/4)

Onlar bollukta ve darlıkta Allah yolunda harcayanlar, öfkelerini yenenler, insanları affedenlerdir.

(Âl-i İmrân, 3/134)

623. Enes (ra) şöyle demiştir:

Resûlullah insanların en güzel ahlâklısı idi.

(B6203 Buhârî, Edeb, 112; M1500 Müslim, Mesâcid, 267)

624. Enes (ra) şöyle demiştir:

Ben, Allah Resûlü’nün avucundan daha yumuşak ne bir atlasa, ne de bir ipeğe dokundum; onun kokusundan daha hoş bir şey de koklamadım.

(B3561 Buhârî, Menâkıb, 23; M6053 Müslim, Fedâil, 81)

Ben Peygamber’e on sene hizmet ettim; bir defa olsun bana “öf!” demedi. Yaptığım bir şey için, “Bunu neden yaptın?” veya yapmadığım bir iş için de “Neden böyle yapmadın?” demedi.

(M6011 Müslim, Fedâil, 51; B6038 Buhârî, Edeb, 39)

625. Sa’b b. Cessâme (ra) şöyle demiştir:

Ben Resûlullah’a (avladığım) bir yabani merkep hediye ettim; ancak kabul etmedi. Üzüldüğümü görünce de, “(Avını) ihramda olduğumuz için kabul edemedik.” diye açıklama yaptı.

(B2573 Buhârî, Hibe, 6; M2845 Müslim, Hac, 50)

626. Nevvâs b. Sem’ân (ra) anlatıyor:

Resûlullah’a iyilik ve günahı sordum. “İyilik (birr) güzel ahlâktır. Günah ise vicdanını rahatsız eden ve insanların bilmesini istemediğin şeydir.” buyurdu.

(M6516 Müslim, Birr, 14)

627. Abdullah b. Amr b. Âs (ra) şöyle demiştir:

Resûlullah ne çirkin söz söyler, ne de çirkin bir davranışa yeltenirdi. O, “Sizin en hayırlılarınız, ahlâkı en güzel olanlarınızdır.” buyururdu.

(B3559 Buhârî, Menâkıb, 23; M6033 Müslim, Fedâil, 68)

628. Ebu’d-Derdâ’dan (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Kıyamet gününde mümin kulun (amel) terazisinde güzel ahlâktan daha ağır gelecek bir şey yoktur. Allah, söz ve fiilleri çirkin kimselere öfkelenir.

(T2002 Tirmizî, Birr, 62)

629. Ebû Hüreyre (ra) anlatıyor:

Resûlullah’a;

-İnsanların cennete girmelerine en çok vesile olan şeyler nelerdir, diye soruldu. Peygamber:

-Allah’tan sakınmak (takva) ve güzel ahlâktır, buyurdu.

-İnsanların cehenneme girmelerine en çok sebep olan şeyler nelerdir, diye soruldu. Allah Resûlü:

-Ağız/dil ve cinsel organlarıdır, cevabını verdi.

(T2004 Tirmizî, Birr, 62)

630. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Müminlerin iman bakımından en mükemmeli, ahlâkı en güzel olandır. En hayırlılarınız da, hanımlarına karşı en hayırlı olanlarınızdır.

(T1162 Tirmizî, Radâ, 11)

631. Hz. Âişe’nin (ra) Resûlullah’tan şöyle işittiği bildirilmiştir:

Mümin güzel ahlâkı sayesinde, gündüzlerini oruçla, gecelerini namazla geçiren kişinin derecesine ulaşır.

(D4798 Ebû Dâvûd, Edeb, 7)

632. Ebû Ümâme el-Bâhilî’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Ben, haklı olsa dahi, münakaşayı terk eden kimse için cennetin kıyısında bir köşk verileceğine; şakayla bile olsa yalan söylemeyen kimseye cennetin ortasında bir köşk verileceğine; ahlâkı güzel olan kimseye de cennetin en yüksek yerinde bir köşk verileceğine kefilim.

(D4800 Ebû Dâvûd, Edeb, 7)

633. Câbir (ra) anlatıyor:

Resûlullah ;

-Sizden en çok sevdiğim ve kıyamet gününde meclisime en yakın olacak kişiler, ahlâkı en güzel olanlarınızdır. Gösteriş için uzun uzun konuşan, sözünü beğendirmek için avurdunu şişire şişire, ukalaca konuşan ve bilgiçlik taslayan kimseler ise hiç sevmediğim kişilerdir ve onlar kıyamet gününde benden en uzak olanlardır, buyurdu. Sahâbîler:

–Yâ Resûlallah, bilgiçlik taslayanlar kimlerdir, diye sordular.

–Kibirlenen kimselerdir, cevabını verdi.

(T2018 Tirmizî, Birr, 71)

634. Tirmizî’den rivayet edildiğine göre Abdullah b. Mübârek (ra) güzel ahlâkın açıklaması ile ilgili olarak şöyle demiştir:

Güzel ahlâk, güler yüz, iyi ve güzel şeyleri yaygınlaştırmak ve başkalarına rahatsızlık vermekten kaçınmaktır.

(T2005 Tirmizî, Birr, 62)

Yumuşak Huylu
Olmak (Hilm) ve
Ölçülü Hareket Etmek
(Teennî)

...Onlar bollukta ve darlıkta Allah yolunda harcayanlar, öfkelerini yenenler, insanları affedenlerdir. Allah iyilik edenleri sever.

(Âl-i İmrân, 3/134)

Sen af yolunu tut, iyiliği emret, cahillerden yüz çevir.

(A’râf, 7/199)

İyilikle kötülük bir olmaz. Kötülüğü en güzel bir şekilde sav. Bir de bakarsın ki, seninle arasında düşmanlık bulunan kimse sanki sıcak bir dost oluvermiştir. Bu güzel davranışa ancak sabredenler kavuşturulur. Buna ancak (hayırdan ve olgunluktan) büyük payı olanlar kavuşturulur.

(Fussilet, 41/34-35)

Her kim de sabreder ve bağışlarsa, işte bu elbette yapılmaya değer işlerdendir.

(Şûrâ, 42/43)

635. İbn Abbâs’tan[11] (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah Abdülkays kabilesinden olan Eşecc’e şöyle dedi:

Sende Allah’ın sevdiği iki haslet var: Akıllı/yumuşak hareket etmek ve teenni ile davranmak.

(M117, M118 Müslim, Îmân, 25-26)

636. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Allah, zariftir/rıfk sahibidir ve her işte zarif/yumuşak davranılmasını sever.

(B6927 Buhârî, İstitâbe, 4; M5656 Müslim, Selâm, 10)

637. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Allah, zariftir/rıfk sahibidir; zarafeti/kolaylık gösterilmesini sever. Kolaylıkla yapılan işlere, güçleştirilen işlere veya başka şeylere vermediği sevabı verir.

(M6601 Müslim, Birr, 77)

638. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Zarafet/Yumuşak huyluluk, bulunduğu her şeyi güzelleştirir; bulunmadığı şeyleri ise çirkinleştirir.

(M6602 Müslim, Birr, 78)

639. Ebû Hüreyre (ra) anlatıyor:

Bir bedevi (altı kum serili, duvarları kerpiçten olan mescide geldi ve)
mescide çişini yaptı; sahâbîler kalkıp üzerine yürüdüler. Bunun üzerine
Peygamber : “Onu bırakın; çişini yaptığı yere bir kova su döküverin. Siz zorlaştırmak için değil, kolaylaştırmak için gönderildiniz.” buyurdu.

(B220 Buhârî, Vudû’, 58)

640. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Kolaylaştırın, zorlaştırmayın; sevdirin, nefret ettirmeyin.

(B69 Buhârî, İlim, 11; M4525 Müslim, Cihâd, 6)

641. Cerîr b. Abdullah’ın (ra) Resûlullah’tan şöyle işittiği rivayet edilmiştir:

Zarafetten/Yumuşak huyluluktan mahrum olan, bütün hayırlardan mahrum demektir, buyurmuştur.

(M6598 Müslim, Birr, 74)

642. Ebû Hüreyre’den (ra) anlatıyor:

Bir adam:

–Yâ Resûlallah, bana nasihatte bulun(ur musunuz), dedi. Peygamber :

–Öfkelenme, buyurdu. Adam aynı sözü birkaç kere tekrarladı. Peygamber her defasında:

–Öfkelenme, buyurdu.

(B6116 Buhârî, Edeb, 76)

643. Ebû Ya’lâ Şeddâd b. Evs’ten (ra) rivayet edildiğine göre
Allah Resûlü şöyle buyurmuştur:

Allah bütün işlerinizi güzel ve özenerek yapmanızı emretti. Canlı bir varlığı öldürmeniz gerektiğinde (ona eziyet vermeyecek şekilde) güzelce öldürün: Bir hayvan kestiğinizde de güzelce kesin; bıçağınızı iyice bileyin ve hayvana acı vermeyin.

(M5055 Müslim, Sayd, 57)

644. Hz. Âişe (ra) şöyle demiştir:

Resûlullah iki işten birini seçmek durumunda kalırsa, günah olmadığı sürece en kolay olanını seçerdi. Yapılacak şey günah ise ondan herkesten daha fazla uzaklaşırdı. Resûl-i Ekrem, herhangi bir şeyden dolayı kendisi için asla intikam almadı; eğer Allah’ın bir yasağı çiğnenirse işte o zaman Allah için müeyyide uygulardı.

(B6126 Buhârî, Edeb, 80; M6045 Müslim, Fedâil, 77)

645. İbn Mes’ûd’dan (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah şöyle demiştir:

Size (cehennem) ateşine kimin haram olduğunu veya kime (cehennem) ateşinin haram olduğunu söyleyeyim mi? Cana yakın, geçimli, yumuşak huylu, insanlara kolaylık gösteren herkese.

(T2488 Tirmizî, Sıfatü’l-kıyâme, 45)

Bu hadis elimizdeki nüshada Muaz’dan (M117) ve Ebû Saîd el-Hudrî’den (M118) rivayet edilmiştir.

Affedici Olmak

Sen af yolunu tut, iyiliği emret, cahillerden yüz çevir.

(A’râf, 7/199)

...Sen şimdi güzel bir şekilde hoşgörü ile muamele et.

(Hicr, 15/85)

...Onlar affetsinler, vazgeçip iyi muamelede bulunsunlar. Allah’ın sizi bağışlamasını arzu etmez misiniz?...

(Nûr, 24/22)

...(Onlar) insanları affedenlerdir. Allah iyilik edenleri sever.

(Âl-i İmrân, 3/134)

Her kim de sabreder ve bağışlarsa, işte bu elbette yapılmaya değer işlerdendir.

(Şûrâ, 42/43)

646. Hz. Âişe (ra) anlatıyor:

Peygamber’e :

–Yâ Resûlallah, Uhud gününden daha zor bir gün yaşadın mı, diye sordum. Şöyle cevap verdi:

–Evet, senin kavminden çok kötülük gördüm; en ağırı da, Akabe günü onlardan gördüğüm şey oldu. Ben Abdükülâl’in oğlu İbn Abdüyâlîl’e sığınmak istedim, ancak isteğimi reddetti. Ben de çok üzüntülü bir şekilde geri döndüm; öyle ki Karn-ı Seâlib’e gelinceye kadar kendime gelemedim. Başımı kaldırdığımda, bir bulutun beni gölgelediğini gördüm. Dikkatlice baktım; Cebrail de bulutun içinde idi; bana şöyle seslendi:

–Yüce Allah, kavminin sana söylediklerini ve seni nasıl reddettiklerini işitti. Onlar hakkında ne yapılmasını istiyorsan emretmen için sana dağlar(dan sorumlu) meleğini gönderdi.

O anda, dağlar meleği de selâm verdi ve bana seslendi:

–Ey Muhammed, kavminin sana söylediklerini Allah işitti. Ben dağlardan sorumlu meleğim. Ne emredersen onu yapmam için Rabbim beni sana gönderdi. Dilersen Ahşebeyn denilen şu iki dağı, onların üzerlerine kapayıvereyim.

Bunun üzerine ben:

–Hayır, ben ümit ediyorum ki, Allah bunların soyundan, yalnız kendine ibadet edecek ve O’na hiçbir şeyi ortak koşmayacak kimseler çıkaracaktır, dedim.

(B3231 Buhârî, Bed’ü’l-halk, 7; M4653 Müslim, Cihâd, 111)

647. Hz. Âişe (ra) şöyle demiştir:

Resûlullah Allah yolunda savaş dışında, ne bir kadına, ne bir hizmetçiye ne de başka birine vurdu. Kendisine verilen hiçbir zarardan dolayı kimseden intikam almaya kalkmadı. Sadece Allah’ın yasakları çiğnendiğinde, Yüce Allah için müeyyide uyguladı.

(M6050 Müslim, Fedâil, 79)

648. Enes (ra) anlatıyor:

Bir gün Resûlullah’la birlikte yürüyordum. Üzerinde Necran kumaşından yapılmış sert ve kalın bir hırka vardı. Arkasından bir bedevi yetişti ve Peygamber’in hırkasını sert bir şekilde çekti. Bu çekişin şiddetinden hırkanın kenarı, Peygamber’in boynunda iz bıraktı. Bedevi:

–Ey Muhammed, sende bulunan Allah’ın malından bana da vermelerini emretsene, dedi. Resûlullah , bedeviye doğru döndü ve güldü, sonra da ona bir şeyler verilmesini emretti.

(B6088 Buhârî, Edeb, 68; M2429 Müslim, Zekât, 128)

649. İbn Mes’ûd (ra) anlatıyor:

Resûlullah’ın Peygamberlerden birinin hâlini anlatışı hâlâ gözümün önündedir. Kavmi onu dövüp yaralamış; o ise yüzündeki kanları silerken şöyle diyormuş: “Allah’ım sen kavmimi bağışla; çünkü onlar (gerçeği) bilmiyorlar.”

(B3477 Buhârî, Enbiyâ, 54; M4646 Müslim, Cihâd, 105)

650. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Allah Resûlü şöyle demiştir:

Güçlü insan güreşte rakibini yenen değildir; asıl güçlü kimse öfkesine hâkim olandır.

(B6114 Buhârî, Edeb, 76; M6643 Müslim, Birr, 107)

Eziyetlere Katlanmak

...Onlar bollukta ve darlıkta Allah yolunda harcayanlar, öfkelerini yenenler, insanları affedenlerdir. Allah iyilik edenleri sever.

(Âl-i İmrân, 3/134)

Her kim de sabreder ve bağışlarsa, işte bu elbette yapılmaya
değer işlerdendir.

(Şûrâ, 42/43)

651. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre bir adam:

–Yâ Resûlallah , benim akrabalarım var. Ben onlarla akrabalık ilişkilerimi sürdürüyorum, fakat onlar benimle ilişkiyi kesiyorlar. Onlara iyilik yapıyorum, onlar bana kötülük ediyorlar. Onlara yumuşak davranıyorum, onlar bana kaba davranıyorlar, dedi. Bunun üzerine Resûlullah :

–Eğer dediğin gibi yapıyorsan, senin bu tutumun onlara ağır geliyor (sanki sıcak kül yutmuş gibi zorlanıyorlar).Böyle (ilişkiyi ve iyiliği sürdürerek) davranmaya devam ettiğin sürece, onlara karşı Allah Teâlâ’nın desteği seninle olur, buyurdu.

(M6525 Müslim, Birr, 22)

Dinî Konularda
Hassas Olmak

...Kim Allah’ın hürmet edilmesini istediği şeylere saygı gösterirse bu Rabbi katında kendisi için bir hayırdır...

(Hac, 22/30)

...Eğer siz Allah’a yardım ederseniz (emrini tutar, dinini uygularsanız), O da size yardım eder ve ayaklarınızı sağlam bastırır.

(Muhammed, 47/7)

652. Ebû Mes’ûd Ukbe b. Amr el-Bedrî (ra) anlatıyor:

Bir adam Peygamber’e gelip:

–Ben filanın namazı uzatması yüzünden sabah namazına gelemiyorum, dedi. (Bunu duyan) Peygamber öyle kızdı ki, hiçbir konuşmasında o günkü kadar hiddetlendiğini görmedim. (Kalktı ve):

–İçinizde usandıranlar var. Sizden kim imamlık yaparsa namazı kısa tutsun; çünkü arkasında yaşlısı var, çocuğu var, ihtiyaç sahibi var, buyurdu.

(B702 Buhârî, Ezân, 61; M1044 Müslim, Salât, 182)

653. Hz. Âişe (ra) analatıyor:

Odamın girişine resimli bir örtü asmıştım. Resûlullah seferden dönünce bunu gördü, benzi attı, perdeyi çekip yırttı ve şöyle dedi:

–Ey Âişe, kıyamet günü Allah’ın nezdinde en çok azap çekecekler, Allah’ın yaratıklarını resmederek O’na benzemeye çalışanlardır.[12]

(M5528 Müslim, Libâs, 92; B5954 Buhârî, Libâs, 91)

654. Hz. Âişe (ra) anlatıyor:

Mahzûm kabilesinden bir kadının hırsızlık yapması Kureyşlilerin ağırına gitti. Bunun üzerine, bu kadının affedilmesi için Resûlullah’la kim konuşabilir, diye kendi aralarında soruşturdular ve bunu ancak Allah Resûlü’nün çok sevdiği Üsâme b. Zeyd’in yapabileceğine karar verdiler. Üsâme de konuyu Peygamber’e arz etti. Resûlullah :

–Yüce Allah’ın koyduğu cezalardan birinin uygulanmaması için aracılık mı yapıyorsun, dedi. Sonra kalkıp bir konuşma yaptı ve şöyle buyurdu:

Sizden evvelkilerin helâk olmalarının sebebi, içlerinden asil biri hırsızlık yaptığında ona dokunmayıp, zayıf ve kimsesiz biri hırsızlık yaptığında onu cezalandırmalarıdır. Vallahi Muhammed’in kızı Fâtıma hırsızlık yapsaydı, onun da elini keserdim.[13]

(B3475 Buhârî, Enbiyâ, 54; M4410 Müslim, Hudûd, 8)

655. Enes (ra) anlatıyor:

Peygamber , (altı kum serili, duvarları kerpiçten ve üstü hurma dalları ile örtülü olan Medine) mescidinin kıble tarafındaki duvarında tükürük gördü; bu duruma o kadar üzüldü ki, bu yüzünden belli oldu. Hemen kalkıp onu eliyle kazıdı ve şöyle buyurdu: “Biriniz namaza durduğu zaman Rabbine yönelmiş (âdeta onunla konuşmaya başlamış) olur. (Sanki) Rabbi onunla kıble arasındadır. Sakın kimse kıbleye karşı tükürmesin...”[14]

(B405 Buhârî, Salât, 33; M1225, M1226 Müslim, Mesâcid, 52)

Hadiste sözü edilen resim yasağının tapınmak maksadıyla resim yapmak olduğu şeklinde açıklamalar yapılmıştır. Nitekim Hz. Peygamber’in resimli perdenin yastık yapılarak kullanımına bir şey dememesi, bu yaklaşımı teyit etmektedir. Taberî de bu hadisin tapınmak üzere yapılan suretlerle ilgili olduğunu söylemiştir. (İbn Allân, Delîlü’l-fâlihîn, V, 110). Buna karşın hadisin her türlü canlı resmini yapmayı men ettiği yorumu yaygındır. Ayrıca bu sözüyle Hz. Peygamber’in putperestlikten yeni çıkmış kimselere, resimlerin yer aldığı şeyleri kapı, duvar vb. göz önündeki yerlere asmamayı öğütlediği de söylenebilir.

Hırsızlık cezasına tarih içerisinde değişik toplum ve zamanlarda biribirinden farklı müeyyideler uygulanmıştır. Arap toplumunda da bu ceza İslâm öncesinde elin kesilmesi şeklinde tatbik edilmiştir. İslâm, bu tür cezaları belli kaideler çerçevesinde yeniden düzenlemiş ve caydırıcılık esas olmak üzere cezaların insanîleştirilmesi yolunda tedricilik esasını getirmiştir. Kur’an’da da yer aldığı üzere kimi mevcut cezalar harfi olarak muhafaza edilmiş, ancak onların uygulanma alanları olabildiğince daraltılmış ve zamanla uygulanmaları fiilen askıya alınmıştır. Nitekim İslâm tarihi boyunca bu kabil müeyyidelerin hemen hemen hiç uygulanmadığı görülür. Hadisteki ana fikir hırsızlık gibi şahıs ve topluma karşı işlenen bir suçun müeyyidesiz bırakılmamasıdır. Müeyyidenin tarzı, miktarı ve uygulanışı sosyo-psikolojik, ekonomik yapı ve hukukî düzenlemelerle ilgilidir.

Bedevilerin alışkanlık ve görgüsüzlüğü zaman zaman bu kabil uygunsuz davranışlara yol açabilmiştir. Hz. Peygamber, bu şekilde davranabilen insanları en güzel biçimde eğitmiş ve ahlâk örneği bir toplumun oluşmasını temin etmiştir.

Yöneten Yönetilen
İlişkilerinde Ölçü

Müminlerden sana uyanlara kanatlarını indir.

(Şuarâ, 26/215)

Şüphesiz Allah, adaleti, iyilik yapmayı, yakınlara yardım etmeyi emreder; hayâsızlığı, fenalık ve azgınlığı da yasaklar. O, düşünüp tutasınız diye size öğüt veriyor.

(Nahl, 16/90)

656. İbn Ömer’in (ra) işittiğine göre Allah Resûlü şöyle demiştir:

Hepiniz sorumlusunuz ve hepiniz de gözetiminizde bulunanlardan mesulsünüz.

Yöneticiler sorumludur. Evin erkeği, aile efradından sorumludur.
Evin hanımı da kocasının evinden ve çocuklarından sorumludur.
Hizmetçi (köle) de efendisinin malından sorumludur.

Hülâsa, hepiniz sorumlusunuz ve hepiniz de idarenizde
bulunanlardan mesulsünüz.

(B893 Buhârî, Cum’a, 11; M7424 Müslim, İmâre, 20)

657. Ebû Ya’lâ Ma’kıl b. Yesâr’ın (ra) işittiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Allah’ın kendisine bir toplumun yöneticiliğini nasip ettiği kul, halkına hıyanet ederek ölürse, Allah ona cenneti haram kılar.

(M363 Müslim, Îmân, 227; B7151 Buhârî, Ahkâm, 8)

Bir başka rivayet de şöyledir:

Allah’ın kendisine bir toplumun yöneticiliğini nasip ettiği kul, halkın tamamına aynı içtenlikle sahip çıkmazsa cennetin kokusunu bile alamaz.

(B7150 Buhârî, Ahkâm, 8)

Müslim’in bir rivayetinde:

Müslümanların yönetimini üstlenen fakat, onlar için bütün gücüyle çalışmayıp, bütün içtenliği ile hepsini kucaklamayan yönetici, onlarla birlikte cennete giremez, buyurulmuştur.

(M366 Müslim, Îmân, 229)

658. Hz. Âişe’nin (ra) anlatıyor:

Ben evimde Resûlullah’ı şöyle dua ederken işittim:

Allah’ım! Ümmetimin yönetimiyle ilgili bir görev üstlenip de, onları sıkıntı ve meşakkate düşürene, sen de sıkıntı ver; ümmetimin yönetimini üstlenip de onlara kolaylık gösteren, onları rahatlık ve refaha kavuşturana, sen de kolaylık göster.

(M4722 Müslim, İmâre, 19)

659. Ebû Hüreyre’den (ra) anlatıyor:

Resûlullah şöyle buyurdu:

İsrailoğulları peygamberler tarafından idare ediliyor; biri ölünce bir başka peygamber onun yerine geçiyordu. Benden sonra ise peygamber gelmeyecektir; halifeler olacak, sayıları çoğalacaktır. Sahâbîler:

–Yâ Resûlallah, bu şartlarda bize ne tavsiye edersiniz, diye sorduklarında, Peygamber :

–Öncelik sırasına göre onlara biat edin; onlara karşı yükümlülüklerinizi yerine getirin ve alamadığınız haklarınızı da Allah’tan isteyin. Zira Allah onlara, halka karşı görevlerini yapıp yapmadıklarını soracaktır, buyurdu.

(B3455 Buhârî, Enbiyâ, 50; M4773 Müslim, İmâre, 44)

660. Âiz b. Amr’dan (ra) rivayet edildiğine göre o, Ubeydullah b. Ziyâd’ın yanına girmiş ve ona şöyle demiştir:

Oğlum, ben Resûlullah’ın , “Yöneticilerin en kötüsü, zorba olanlardır.” dediğini işittim. Sen, sakın onlardan olma.

(M4733 Müslim, İmâre, 23)

661. Ebû Meryem el-Ezdî’den (ra) nakledildiğine göre o,
Muâviye’ye (ra) şöyle demiştir:

Resûlullah’ın , “Allah birini Müslümanların başına idareci yapar da o kimse, (halkla arasına engeller koyarak) Müslümanların dertleri, sıkıntıları ve ihtiyaçlarıyla ilgilenmezse, Allah da kıyamet gününde onun derdi, sıkıntısı ve ihtiyacı ile ilgilenmez.” buyurduğunu işittim.

Bunun üzerine Muâviye, halkın (şikâyetlerini dinlemek) ve ihtiyaçlarını kendisine iletmek üzere bir adam görevlendirdi.

(D2948 Ebû Dâvûd, İmâre, 13; T1332 Tirmizî, Ahkâm, 6)

Adaletli Yönetici

Şüphesiz Allah, adaleti ve ihsanı … emreder...

(Nahl, 16/90)

...ve (onlara) adaletli davranın. Çünkü Allah, adaletli davrananları sever.

(Hucurât, 49/9)

662. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Yedi sınıf insan vardır ki Allah onları hiçbir gölgenin
(himayenin) bulunmadığı günde (kıyamet gününde),
kendi gölgesinde gölgelendirir (özel olarak himaye eder):

Adaletli devlet reisi,

Yüce Allah’a ibadet ederek yetişen genç,

Gönlü mescitlere bağlı olan kimse,

Allah için birbirini seven ve bu sevgiyle bir araya gelip,
yine bu sevgi ile ayrılan iki dost,

Mevki sahibi güzel bir kadının birlikte olma isteğine
“Ben Allah’tan korkarım.” cevabını veren kimse,

Sağ elinin verdiğini sol eli duymayacak kadar gizli sadaka veren kimse,

Tenha yerlerde Allah’ı zikrederek gözleri yaşla dolan kimse.

(B1423 Buhârî, Zekât, 16; M2380 Müslim, Zekât, 91)

663. Abdullah b. Amr b. Âs’tan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Ailesi ve idaresi altında bulunanların hak ve hukukunda adaletle davrananlar, Allah katında nurdan koltuklara otururlar.

(M4721 Müslim, İmâre, 18)

664. Avf b. Mâlik (ra) anlatıyor:

Allah Resûlü’nün :

–İdarecilerinizin en hayırlısı, sizi seven, sizin tarafınızdan da sevilenlerdir. Siz onlara dua edersiniz, onlar da size dua ederler. İdarecilerinizin kötüsü de, sizin tarafınızdan sevilmeyen; sizi de sevmeyenlerdir. Siz onlara lânet edersiniz, onlar da size lânet okur, buyurduğunu işittim. Biz:

–Yâ Resûlallah, onlarla mücadeleye girişelim mi, diye sorduk. Resûlullah :

–Sizinle namaz kıldıkları müddetçe, hayır; sizinle namaz kıldıkları müddetçe hayır, karşılığını verdi.

(M4805 Müslim, İmâre, 66)

665. İyâz b. Himâr’ın (ra) işittiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Cennet ehli üç sınıftır: adaleti gözeten başarılı yöneticiler; bütün akrabalarına ve Müslümanlara karşı yumuşak kalpli ve şefkatli olanlar; (muhtaç durumda) çoluk çocuğu olduğu hâlde harama el uzatmayan ve kimseden de bir şey istemeyen kişiler.

(M7207 Müslim, Cennet, 63)

Yöneticilere İtaatte Ölçü

Ey iman edenler! Allah’a itaat edin. Peygamber’e itaat edin ve sizden olan ülü’l-emre (idarecilere) de...

(Nisâ, 4/59)

666. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle demiştir:

Günah işlemesi istenmedikçe, hoşuna gitsin veya gitmesin, müminin, (idarecileri) dinlemesi ve onlara itaat etmesi gerekir. Günah işlemesi istendiğinde ise dinlemek de, itaat etmek de yoktur.

(M4763 Müslim, İmâre, 38; B7144 Buhârî, Ahkâm, 4)

667. İbn Ömer (ra) şöyle demiştir:

Biz “dinlemek ve itaat etmek üzere” biat ettiğimizde, Resûlullah , “gücünüz yettiği kadar” kaydını ilave ederdi.

(B7202 Buhârî, Ahkâm, 43; M4836 Müslim, İmâre, 90)

668. İbn Ömer’in (ra) işittiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Bir kimse (meşru bir sebep olmaksızın) yöneticilere itaattan vazgeçerse, kıyamet gününde, Allah’ın huzuruna dayanacağı bir delili olmaksızın çıkar. Biatsız ölen bir kimse de, Câhiliye ölümü ile ölür.[15]

(M4793 Müslim, İmâre, 58)

Müslim’in diğer bir rivayeti de:

Müslüman topluluktan ayrılmış olarak ölen kimse,
Câhiliye ölümü ile ölür, şeklindedir.

(M4788 Müslim, İmâre, 54)

669. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Başı siyah üzüm gibi olan Habeşli bir köle dahi başınıza yönetici yapılsa onu dinleyin ve ona itaat edin.[16]

(B7142 Buhârî, Ahkâm, 4)

670. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Varlıkta, darlıkta, hoşnutluk ve hoşnutsuzluk hâlinde, hatta başkası sana tercih edildiğinde bile, dinle ve itaat et.

(M4754 Müslim, İmâre, 35)

671. Abdullah b. Amr (ra) anlatıyor:

Resûlullah ile birlikte bir seferdeydik. Bir yerde konakladık; kimimiz çadırını düzeltiyor, kimimiz ok atış talimleri yapıyor, kimimiz de hayvanlarını otlatıyordu. O sırada Peygamber’in müezzini “Namaz için toplanın.” diye seslendi. Biz de Resûlullah’ın yanına toplandık. Bize şöyle dedi:

–Benden evvel gelen bütün peygamberlerin görevi, ümmeti için hayırlı bildiklerini onlara öğretmek, kötü bildikleri şeylerden de onları sakındırmaktı. Size gelince, bu ümmetin huzuru ilk döneme mahsustur. Sonrakilerin başına belalar gelir ve hoşlanmadıkları birtakım işlerle karşılaşırlar. Öyle fitneler gelir ki bir sonraki öncekini unutturur. Öyle fitnelerle karşılaşılır ki bir mümin, bu beni helâk edecek der; sonra da ondan kurtulur ve ardından bir başkası gelir. Mümin, işte bundan kurtuluş yoktur, der. Bir kimse cehennemden kurtulmayı ve cennete girmeyi isterse, Allah’a ve kıyamet gününe iman ederek ölmelidir. Kendinize nasıl davranılmasını istiyorsanız, siz de başkalarına öyle davranın. Bir kimse devlet başkanına biat eder; elini tutup kalbini ona bağlarsa elinden geldiği kadar ona itaat etsin. Eğer başka biri çıkıp yönetimi elde etmek için ayaklanırsa, derhal onu uzaklaştırın/boynunu vurun.[17]

(M4776 Müslim, İmâre, 46)

672. Ebû Hüneyde Vâil b. Hucr (ra) anlatıyor:

Seleme b. Yezîd el-Cu’fî, Resûlullah’a:

-Ey Allah’ın Resûlü! Başımıza, kendilerine karşı yükümlülüklerimizi yerine getirmemizi bekleyen, ancak bize karşı sorumluluklarını yerine getirmeyen yöneticiler geçerse, bize ne yapmamızı tavsiye edersin, dedi. Peygamber ondan yüz çevirdi (ve başka bir şeyle meşgul odu). Ancak Seleme b. Yezîd sorusunu tekrarladı. Bunun üzerine Resûlullah şöyle buyurdu:

–Dinleyin ve itaat edin; onlar kendi yükümlülüklerinden, siz de kendi yükümlülüklerinizden sorumlusunuz.

(M4782 Müslim, İmâre, 49)

673. Abdullah b. Mes’ûd’dan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle dedi:

–Benden sonra kayırmalar ve hoşunuza gitmeyecek işler olacaktır. Sahâbîler:

–Ey Allah’ın Resûlü, bizden o günlere erişecekler için ne buyurursunuz, diye sordular. Resûlullah :

–Onlara karşı yükümlülüklerinizi yerine getirin; alamadığınız haklarınızı da Allah’tan isteyin, buyurdu.[18]

(M4775 Müslim, İmâre, 45; B3603 Buhârî, Menâkıb, 25)

674. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Bana itaat eden, Allah’a itaat etmiş, bana isyan eden de Allah’a isyan etmiş olur. (Benim görevlendirdiğim) yetkiliye itaat eden bana itaat etmiş, ona isyan eden de, bana isyan etmiş olur.[19]

(B2957 Buhârî, Cihâd, 110; M4747 Müslim, İmâre, 32)

675. İbn Abbâs’tan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Amirinde hoşuna gitmeyen bir şey gören kimse sabretsin. Çünkü yöneticiye itaattan bir karış bile ayrılan kimse, Câhiliye ölümü ile ölür.

(B7053 Buhârî, Fiten, 2; M4791 Müslim, İmâre, 56)

676. Ebû Bekre’nin (ra) işittiğine göre Resûlullah şöyle demiştir:

Kim (meşru) devlet başkanını aşağılarsa, Allah tarafından aşağılanır.

(T2224 Tirmizî, Fiten, 47)

Hz. Peygamber, Câhiliye olarak adlandırılan, hukuk ve adaletin olmadığı bir toplumu, getirdiği insanî ilkeler ve gerçekleştirdiği sosyo-politik düzenlemelerle objektif kurallara sahip bir topluma dönüştürmüştür. Akabe Biatları adı verilen sosyal sözleşmeler ve daha sonra Müslüman olanlardan alınan sözlerle fert ve toplulukların bu objektif kurallara bağlı kalacakları teyit edilmiştir. Bu mekanizma İslâm kültüründe “biat” olarak isimlendirilmiştir. Böylece biat, hukuksuz bir sosyal düzenekten, yani Câhiliye toplumundan, hukuku olan bir sosyal düzeneğe geçmenin simgesi olmuştur. Hadiste sözü edilen “Câhiliye ölümü üzerine ölür” ifadesi, inanç ve hukuk bakımından Câhiliyedeki insanlara benzeyerek ölür anlamına gelmektedir.

Hz. Peygamber kabileciliğin ve asaletin yegane kriter kabul edildiği bir devirde insanlara yönetimin emanet, ehliyet, liyakat ve meşruiyet üzere verilmesi gerektiğine işaret etmekte; bu nitelikteki yönetimin de soyuna ve rengine, kabilesine ve boyuna bakmaksızın meşru sayılması ve bu meşruiyetin getirdiği yükümlülüğün de üstlenilmesi gerektiğini vurgulamaktadır.

Rivayette halkın onayını almış bir yönetimin kuvvet kullanılarak ele geçirilmesi girişimine karşı halkın meşru yönetime sahip çıkması teşvik edilmektedir.

Hadiste yöneticilerin halka karşı haksızlıklarına suskun kalınmasının tavsiye edildiği zannedilmemelidir. Konuya ilişkin rivayetler birlikte düşünüldüğünde toplumsal kargaşaya yol açmadan hak aramanın teşvik edildiği fark edilir.

Hadiste Hz. Peygamber’in Allah’ın kendisine vahyettiği hak ve adalet esaslarına göre talepte bulunduğu, dolayısıyla Peygambere itaatın da doğal olarak Allah’a itaat manası taşıyacağı belirtilmektedir. Peygamber’in tayin ettiği yönetici de onun koyduğu esaslara göre hareket edeceğinden, emire itaat de Peygambere itaat anlamına gelmektedir. Hz. Peygamber’in ancak maruf ve meşru olan hususlarda otoriteye itaat edilmesi gerektiği yönündeki beyanları da bu çerçevede hatırda tutulmalıdır.

İdareciliğin İstenmemesi

İşte âhiret yurdu! Biz onu yeryüzünde büyüklük taslamayan ve bozgunculuk çıkarmayanlara has kılarız. Sonuç, Allah’a karşı gelmekten sakınanlarındır.

(Kasas, 28/83)

677. Ebû Saîd Abdurrahmân b. Semüre (ra) şöyle demiştir:

Resûlullah , bana şu nasihatte bulundu:

Ey Abdurrahman, yöneticiliğe talip olma; şayet sen istemeden tayin olunursan yardım görürsün. Eğer sen istediğin için verilirse, o görevle baş başa bırakılırsın. Bir konuda yemin eder de başka bir davranışı daha hayırlı görürsen hayırlı olanı yap; yemininin kefâretini de öde.

(B6722 Buhârî, Keffâretü’l-eymân, 10; M4281 Müslim, Eymân, 19)

678. Ebû Zer (ra) şöyle demiştir:

Resûlullah (bana): Ebû Zer, ben seni (idarecilik yönünden) zayıf görüyorum. Kendim için istediğimi, senin için de isterim. Sen, iki kişi için bile olsa sakın yönetici olma, yetim malının sorumluluğunu da üstlenme, buyurdu.

(M4720 Müslim, İmâre, 17)

679. Ebû Zer (ra) anlatıyor:

–Yâ Resûlallah, beni yönetici olarak tayin etmez misin, dedim. Elini omzuma koydu ve bana şöyle dedi:

–Ebû Zer sen zayıfsın, yöneticilik ise bir emanettir. Onu layık olduğu biçimde üstlenen ve gereğini hakkıyla yerine getiren kimseler dışındakiler için o, kıyamet günü rezillik ve pişmanlık sebebidir.

(M4719 Müslim, İmâre, 16)

680. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Siz yöneticiliği çok isteyeceksiniz. Oysa o, kıyamet gününde (ehil olmayanlar için) pişmanlık sebebi olacak.

(B7148 Buhârî, Ahkâm, 7)

Yönetimde İstişare
ve İşbirliği

O gün Allah’a karşı gelmekten sakınanlar dışında, dostlar birbirine
düşman olurlar.

(Zuhruf, 43/67)

681. Ebû Saîd ve Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Allah’ın gönderdiği her peygamberin ve iş başına getirilen her halifenin iki tür yardımcısı olur. Bunlardan biri, ona iyiliği emreder ve kendisini iyiliğe teşvik eder; diğeri ise kötü yolu gösterir ve kötülüğe teşvik eder; onların kötülüklerinden ancak Allah’ın koruduğu kimseler kurtulabilir.

(B7198 Buhârî, Ahkâm, 42)

682. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Allah bir idareci için hayır dilerse, ona dürüst bir yardımcı nasip eder ki, unutursa hatırlatsın ve hatırladıklarını gerçekleştirmesine de yardımcı olsun. Ama Allah, bir yönetici için hayır dilemezse ona da kötü bir kişiyi yardımcı yapar. Ne unuttuğu şeyleri hatırlatır, ne de hatırladığı şeylerde kendisine yardımcı olur.

(D2932 Ebû Dâvûd, İmâre, 4)

İdareciliğin Hırslılara Verilmemesi

683. Ebû Mûsâ el-Eş’arî (ra) anlatıyor:

Amcaoğullarımdan ikisiyle birlikte Peygamber’in
yanına geldik. Onlardan biri:

–Yâ Resûlallah, Yüce Allah’ın size verdiği görevlerden birine beni
tayin etseniz, dedi. Diğeri de buna benzer bir talepte bulundu.
Bunun üzerine Peygamber :

–Vallahi biz bu görevi, bizden talep eden ve ona hırs gösteren
kimselere vermeyiz, buyurdu.

(M4717 Müslim, İmâre, 14; B7149 Buhârî, Ahkâm, 7)

EDEB

Hayâ

684. İbn Ömer (ra) anlatıyor:

Resûlullah , hayâ konusunda kardeşine nasihat eden ensardan bir adama rastladı ve “Onu rahat bırak; zira hayâ imandandır.” buyurdu.

(B24 Buhârî, Îmân, 16; M154 Müslim, Îmân, 59)

685. İmrân b. Husayn’dan (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Hayâ, sadece hayır getirir, buyurmuştur.

(B6117 Buhârî, Edeb, 77; M156 Müslim, İmân, 60)

Müslim’in bir diğer rivayetinde:

Hayâ, bütünüyle hayırdır, buyrulmuştur.

(M157 Müslim, Îmân, 61)

686. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

İman, yetmiş veya altmış küsur bölümdür; bunların en üstünü lâ ilâhe illâllah sözüdür. En aşağısı ise geçenlere sıkıntı veren şeyleri yoldan kaldırmaktır. Hayâ da imanın bir bölümüdür.

(M153 Müslim, Îmân, 58; B9 Buhârî, Îmân, 3)

687. Ebû Saîd el-Hudrî (ra) şöyle demiştir:

Resûlullah , örtüsü içindeki genç bir kızdan daha hayâlı idi. Hoşlanmadığı bir şey gördüğünde, biz bunu yüzünden anlardık.

(B6102 Buhârî, Edeb, 72; M6032 Müslim, Fedâil, 67)

Sır Saklamak

...Verdiğiniz sözü de yerine getirin. Çünkü söz (veren sözünden) sorumludur.

(İsrâ, 17/34)

688. Ebû Saîd el-Hudrî’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Kıyamet günü, Allah nezdinde derecesi en kötü olan insan, karı-koca olduktan sonra eşinin (yataktaki) sırlarını yayandır.

(M3542 Müslim, Nikâh, 123)

689. Abdullah b. Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Ömer, kızı Hafsa dul kaldığında şunları anlatmıştır:

Osman b. Affân (ra) ile görüştüm ve “İstersen Hafsa’yı sana nikahlayayım.” diyerek ona bir teklif yaptım, fakat o, ‘düşüneyim’ dedi. Birkaç gün bekledim. Sonra tekrar karşılaştık ve bana:

–Bu günlerde yeni bir evlilik yapamam, dedi. Ardından
Ebû Bekir es-Sıddîk (ra) ile görüştüm.

–İstersen Hafsa’yı sana nikahlayayım, dedim. Ebû Bekir (ra) sustu; bana hiç cevap vermedi. Ebû Bekir’e Osman’dan daha fazla gücendim. Aradan birkaç gün geçti, Peygamber Hafsâ’yı istedi. Ben de Hafsâ’yı onunla evlendirdim. Sonra Ebû Bekir’le karşılaştım, bana:

–Hafsa’yla evlenmemi teklif ettiğin zaman cevap vermediğim için belki bana gücendin, dedi. Ben de, evet, dedim. Ebû Bekir:

–Hz. Peygamber’in, Hafsa’yı andığını bildiğim için, yaptığın teklife cevap vermedim. Peygamber’in sırrını ifşa edemezdim. Peygamber fikrinden vazgeçmiş olsaydı, ben Hafsa’yı kabul ederdim, dedi.

(B4005 Buhârî, Megâzî, 12)

690. Hz. Âişe (ra) anlatıyor:

Hanımları Peygamber’in yanında iken, Fâtıma (ra) geldi; onun yürüyüşü Peygamber’in yürüyüşüne benzerdi. Resûlullah onu:

–Hoşgeldin kızım, diyerek karşıladı. Sağ veya sol tarafına oturttu. Sonra ona gizlice bir şey söyledi, Fâtıma hıçkırarak ağlamaya başladı. Peygamber Fatıma’nın çok üzüldüğünü görünce, ona gizlice bir şey daha söyledi. Bu defa Hz. Fâtıma güldü. Bunun üzerine ben Fâtıma’ya:

–Resûlullah, eşlerinin önünde, sana özel gizli bir şey söyledi, sen ise ağlıyorsun, dedim. Peygamber kalkınca da ona:

–Sana ne söyledi, diye sordum. Fâtıma:

–Resûlullah’ın sırrını ifşa edemem, dedi.

Resûlullah (ra) vefat edince:

–Üzerindeki hakkım için, Peygamber’in sana söylediğini, bana bildirmeni istiyorum, dedim. Fâtıma:

–Şimdi olur, dedi.

–İlk seferinde, “Her sene Cebrail benimle Kur’an’ı bir (veya iki) defa mukabele ederdi. Bu yıl iki kere mukabele etti. Bundan ecelimin yaklaştığını anlıyorum. Allah’a karşı saygıda kusur etme ve sabret. Ben, senin için iyi bir öncü olacağım (senden önce gideceğim).” buyurdu. Bunun üzerine, gördüğünüz gibi, ağladım. Üzüntümü görünce de, ikinci defa: “Fâtıma, mümin kadınların veya bu ümmetin kadınlarının hanımefendisi olmaya razı değil misin?” buyurdu. O zaman da, gördüğünüz gibi, güldüm, dedi.

(B6285 Buhârî, İsti’zân, 43; M6313 Müslim, Fedâilü’s-sahâbe, 98)

691. Sâbit’ten (ra) rivayet edildiğine göre Enes (ra) şöyle demiştir:

Resûlullah , ben çocuklarla oynarken yanıma geldi ve bize selâm verdi. Beni bir işe yolladı. Bu yüzden annemin yanına gelmekte geciktim. Geldiğimde annem:

–Neden geç kaldın, diye sordu.

–Peygamber beni bir işe yolladı, dedim.

–Ne için (nasıl bir iş için) yolladı, deyince:

–O bir sırdır, dedim. Bunun üzerine annem:

–Peygamber’in sırrını hiç kimseye söyleme, dedi.

Enes: “Ey Sâbit, yemin ederim ki, eğer bu sırrı birine söyleyecek olsaydım, onu mutlaka sana söylerdim.” dedi.

(M6378 Müslim, Fedâilü’s-sahâbe, 145)

Buhârî bu hadisi kısaltarak nakletmiştir.

(B6289 Buhârî, İsti’zân, 46)

Ahde Vefa ve
Sözünde Durmak

...Verdiğiniz sözü de yerine getirin. Çünkü söz (veren sözünden) sorumludur.

(İsrâ, 17/34)

Antlaşma yaptığınız zaman, Allah’a karşı verdiğiniz sözü yerine getirin...

(Nahl, 16/91)

...Ey iman edenler! Sözleşmelerinizin gereğini yapın...

(Mâide, 5/1)

Ey iman edenler! Yapmayacağınız şeyleri niçin söylüyorsunuz? Yapmayacağınız şeyleri söylemeniz, Allah katında büyük gazap gerektiren bir iştir.

(Saff, 61/2-3)

692. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Münafığın alâmeti üçtür: Konuştuğunda yalan söyler, söz verdiğinde sözünde durmaz, kendisine bir şey emanet edildiği zaman, ona hıyanet eder.

(B33 Buhârî, Îmân, 24; M211 Müslim, Îmân, 107)

Müslim’in bir rivayetine:

O kimse oruç tutsa, namaz kılsa ve kendisinin Müslüman olduğunu iddia etse de (münafıktır), ifadesi eklenmiştir.

(M214 Müslim, Îmân, 110)

693. Abdullah b. Amr b. Âs’tan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Dört şey var ki, bunlar kimde bulunursa o tam bir münafık olur. Kimde bunlardan biri bulunursa onu terk edinceye kadar, kendisinde bir parça münafıklık olur: Kendisine bir şey emanet edildiğinde hıyanet eder, konuştuğunda yalan söyler, söz verdiğinde sözünde durmaz, husumet hâlinde haddi aşar.

(B34 Buhârî, Îmân, 24; M210 Müslim, Îmân, 106)

694. Câbir (ra) anlatıyor:

Peygamber bana:

–Bahreyn (zekât veya cizye) malları gelince, sana şunları şunları şunları veririm, dedi. Fakat Peygamber vefat edinceye kadar oradan bir şey gelmedi. Bahreyn malları gelince Ebû Bekir (ra):

–Resûlullah’ın kime sözü veya borcu varsa gelsin, diye ilân ettirdi. Ben de gittim ve:

–Peygamber bana şöyle şöyle vaatte bulunmuştu, dedim. Bunun üzerine Ebû Bekir (ra) bana bir avuç para ayırdı; saydım beş yüz (dinar/dirhem) idi.

–Bunun iki mislini daha al, dedi.

(B2296 Buhârî, Kefâlet, 3; M6023 Müslim, Fedâil, 60)

Hayırlı İşleri Sürdürmek

...Şüphesiz ki, bir toplum kendi iç dünyalarını değiştirmedikçe Allah da onların durumunu değiştirmez...

(Ra’d, 13/11)

İpliğini iyice eğirip büktükten sonra (tekrar) çözüp bozan kadın gibi olmayın...

(Nahl, 16/92)

...Daha önce kendilerine kitap verilip de, üzerinden uzun zaman geçen, böylece kalpleri katılaşanlar gibi olmasınlar...

(Hadîd, 57/16)

...Fakat o (icat ettikleri ruhbanlığa) da gereği gibi uymadılar...

(Hadîd, 57/27)

695. Abdullah b. Amr b. Âs (ra) şöyle demiştir:

Resûlullah bana, “Ey Abdullah, sen, geceleri ibadet etmeyi alışkanlık hâline getirip de sonradan terk eden falan kimse gibi olma.” dedi.

(B1152 Buhârî, Teheccüd, 19; M2733 Müslim, Sıyâm, 185)

Güler Yüzlü ve
Tatlı Sözlü Olmak

...ve müminlere (şefkat) kanadını indir.

(Hicr, 15/88)

...Eğer kaba, katı yürekli olsaydın, onlar senin etrafından dağılıp giderlerdi...

(Âl-i İmrân, 3/159)

696. Adî b. Hâtim’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Bir hurmanın yarısı ile de olsa (sadaka vererek) kendinizi ateşten koruyun. Bunu da bulamazsanız tatlı sözlerle (kendinizi ateşten) koruyun.

(B6023 Buhârî, Edeb, 34; M2349, M2350 Müslim, Zekât, 68)

697. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Güzel söz, sadakadır, buyurmuştur.[20]

(B2891 Buhârî, Cihâd, 72; M2335 Müslim, Zekât, 56)

698. Ebû Zer (ra) şöyle demiştir:

Resûlullah , bana “Kardeşini güler yüzle karşılamak dahi olsa, yapacağın hiçbir iyiliği küçümseme.” dedi.

(M6690 Müslim, Birr, 144)

Bu hadis, yukarıda geçen uzun hadisin bir parçasıdır.

Anlaşılır Şekilde Konuşmak

699. Enes (ra) şöyle demiştir:

Peygamber , söylediği sözü, iyice anlaşılsın diye, üç defa tekrarlardı. Bir topluluğa uğradığında selâm verir ve selâmını üç kez tekrarlardı.

(B95 Buhârî, İlim, 30)

700. Hz. Âişe (ra) şöyle demiştir:

Resûlullah’ın konuşması, açık ve netti; dinleyenlerin hepsi
söylediklerini anlardı.

(D4839 Ebû Dâvûd, Edeb, 18)

Dinleme Âdâbı

701. Cerîr b. Abdullah (ra) şöyle demiştir:

Vedâ Haccı’nda Resûlullah bana:

–İnsanları sustur (da dinlesinler), dedi ve:

–Benden sonra birbirinizin boynunu vuran kâfirler gibi olmayın, buyurdu.

(M223 Müslim, Îmân, 118; B121 Buhârî, İlim, 43)

Öğüt Vermede Ölçü

(Ey Muhammed) Rabbinin yoluna, hikmetle, güzel öğütle çağır...

(Nahl, 16/125)

702. Ebû Vâil Şakîk b. Seleme (ra) anlatıyor:

İbn Mes’ûd (ra) bize her perşembe vaaz ederdi. Bir adam ona:

–Ey Ebû Abdurrahman, bize her gün vaaz etmeni arzu ediyorum, deyince, İbn Mes’ûd şöyle cevap verdi:

–Sizi usandırmaktan endişe ettiğim için böyle yapıyorum. Allah Resûlü nasıl bize bıkkınlık vermekten endişe ettiği için bizim durumumuzu gözetiyorsa ben de vaaz vermek için size uygun olan vakitleri gözetiyorum.

(B70 Buhârî, İlim,12; M7129 Müslim, Münâfıkîn, 83)

703. Ebu’l-Yakzân Ammâr b. Yâsir (ra) şöyle demiştir:

Resûlullah’ın şöyle buyurduğunu işittim: “Namazı uzatıp hutbeyi kısa tutması, kişinin dini kavradığının delilidir. Öyleyse namazı uzatın, hutbeyi de kısa tutun.”

(M2009 Müslim, Cum’a, 47)

704. Muâviye b. Hakem es-Sülemî (ra) anlatıyor:

Resûlullah ile namaz kılarken cemaatten biri aksırdı, ben de yerhamükâllâh dedim. İnsanlar bundan rahatsız olup bana ters ters baktılar. Bunun üzerine ben:

–Vay, başıma gelene bak! Ne oldu, neden öyle bakıyorsunuz, dedim.

Bunun üzerine onlar, elleriyle dizlerine vurmağa başladılar. Beni susturmaya çalıştıkları için sustum. Resûlullah namazı bitirince -anam babam uğruna feda olsun, ondan ne evvel ne de sonra daha güzel öğreten birini görmedim- ne bana surat astı, ne vurdu ne de beni azarladı.

–Bu namazdır; namaz kılarken konuşulmaz. Namaz tesbihtir, tekbirdir ve Kur’an okumaktır, dedi yahut buna benzer bir şey söyledi. Ben de:

–Yâ Resûlallah, ben yeni Müslüman oldum. Allah İslâmiyet’i gönderdi, ama içimizde hâlâ falcılara gidenler var, dedim. Resûlullah :

–Sen onlara gitme, buyurdu.

–Bazılarımız da uğursuzluğa inanıyor, dedim.

–Uğursuzluk, sadece insanların hissettiği bir duygu olup, bu onları yapacakları işlerden alıkoymasın, buyurdu.

(M1199 Müslim, Mesâcid, 33)

705. İrbâd b. Sâriye (ra), “Resûlullah bize, kalpleri ürperten ve gözleri yaşartan bir konuşma yaptı.” demiş ve hadisin tamamını aktarmıştır.

(T2676 Tirmizî, İlim, 16)

Ağırbaşlılık (Vakar)

Rahmân’ın kulları, yeryüzünde vakar ve tevazu ile yürüyen kimselerdir. Cahiller onlara laf attıkları zaman, “selâm!” der, (geçer)ler.

(Furkân, 25/63)

706. Hz. Âişe (ra) şöyle demiştir:

Ben Resûlullah küçük dili görünecek kadar kahkaha ile katıla katıla güldüğünü hiç görmedim; O, sadece gülümserdi.

(B6092 Buhârî, Edeb, 68; M2086 Müslim, İstiskâ, 16)

İbadet Yerlerinde
Saygılı Davranmak

...Her kim de Allah’ın nişanelerine (kurbanlıklarına) saygı gösterirse şüphesiz ki bu kalplerin takvasından (Allah’a karşı gelmekten sakınmasından)dır.

(Hac, 22/32)

707. Ebû Hüreyre’nin (ra) işittiğine göre Allah Resûlü şöyle buyurmuştur:

Namaza başlandığında koşarak yetişmeye çalışmayın; yürüyerek vakarla gelin. Yetişebildiğiniz kısmını cemaatle birlikte kılın; kaçırdığınız kısmı ise tamamlayın.

(B908 Buhârî, Cum’a, 18; M1359 Müslim, Mesâcid, 151)

Müslim’in diğer bir rivayetinde şöyle bir ilave vardır:

Sizden biri, namaza yöneldiği zaman, (âdeta) namazda gibidir.

(M1360 Müslim, Mesâcid, 152)

708. İbn Abbâs (ra) anlatıyor:

(Hac mevsiminde) Arefe günü Peygamber ile beraberdim. Peygamber , arkasında bazı kimselerin develerini bağırıp çağırarak ve onlara vurarak sürdüklerini işitince, onlara kamçısıyla işaret ederek şöyle buyurdu: “Ey insanlar, yavaş olun. İyilik, acelecilikle elde edilmez.”

(B1671 Buhârî, Hac, 94; M3089 Müslim, Hac, 268)

Misafir Ağırlamak

(Ey Muhammed!) İbrahim’in ağırlanan misafirlerinin haberi sana geldi mi? Hani onlar, İbrahim’in yanına varmışlar ve “Selâm!” demişlerdi. O da
“Size de selâm.” demiş, “Bunlar tanınmamış (yabancı) kimseler”
(diye düşünmüştü). Hissettirmeden ailesinin yanına gidip,
(pişirilmiş) semiz bir buzağı getirdi. Onu önlerine koydu.
“Yemez misiniz?” dedi.

(Zâriyât, 51/24-27)

Kavmi, (konuklarıyla çirkin ilişkide bulunmak üzere) ona doğru koşa koşa geldiler. Zaten onlar önceden de bu tür çirkin işleri yapıyorlardı. Lût dedi ki: “Ey kavmim! İşte kızlarım. Onlar(la nikahlanmanız) sizin için daha temizdir. Allah’a karşı gelmekten sakının ve konuklarıma karşı beni rezil etmeyin. İçinizde hiç aklı başında bir adam yok mu?”

(Hûd, 11/78)

709. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Allah’a ve âhiret gününe inanan, misafirine ikram etsin. Allah’a ve âhiret gününe inanan, akrabalarıyla ilişkisini sürdürsün. Allah’a ve âhiret gününe inanan, ya hayır söylesin veya sussun.

(B6138 Buhârî, Edeb, 85; M173 Müslim, Îmân, 74)

710. Ebû Şüreyh Huveylid b. Amr el-Huzâî’nin (ra) işittiğine göre
Resûlullah :

–Allah’a ve âhiret gününe inanan, misafirine hakkı olan şeyi ikram etsin, dedi. Sahâbîler:

–Yâ Resûlallah, misafirin hakkı nedir, diye sordular. Resûlullah da:

–Onu bir gece ve gündüz misafir etmektir. Misafire ikram ise üç gün olup, bundan sonrası sadakadır, cevabını verdi.

(M4513 Müslim, Lukata, 14; B6019 Buhârî, Edeb, 31)

Müslim’in bir rivayetine göre Hz. Peygamber :

–Bir Müslümanın, din kardeşinin yanında onu günaha sokacak kadar kalması doğru değildir, buyurmuştur. Sahâbîler:

–Yâ Resûlallah, onu nasıl günaha sokar ki, diye sorduklarında, Resûlullah :

–Kendisini ağırlayacak bir şeyi olmadığı hâlde onun yanında kalmaya devam ederek (günaha sokar), diye karşılık vermiştir.

(M4514 Müslim, Lukata, 15)

İyi İşleri Müjdelemek

...O hâlde sözü dinleyip de en güzeline uyan kullarımı müjdele!...

(Zümer, 39/17-18)

Rableri onlara, kendi katından bir rahmet, bir hoşnutluk ve kendilerine içinde tükenmez nimetler bulunan cennetler müjdelemektedir.

(Tevbe, 9/21)

...Size (dünyada iken) vadedilmekte olan cennetle sevinin!

(Fussilet, 41/30)

Biz de ona uysal bir oğul müjdeledik.

(Sâffât, 37/101)

Elçilerimiz (melekler), İbrahim’e müjde getirdiler...

(Hûd, 11/69)

İbrahim’in karısı ayakta idi. (Bu sözleri duyunca) güldü. Ona da İshâk’ı müjdeledik; İshâk’ın arkasından da Yakub’u.

(Hûd, 11/71)

Zekeriya mabette namaz kılarken melekler ona, “Allah sana, (kendisinden gelen bir kelimeyi (İsa’yı) doğrulayıcı, efendi, nefsine hâkim ve salihlerden bir peygamber olarak) Yahya’yı müjdeler” diye seslendiler.

(Âl-i İmrân, 3/39)

Hani melekler şöyle demişti: “Ey Meryem! Allah seni kendi tarafından bir kelime ile müjdeliyor ki, adı (Meryemoğlu İsa) Mesih’tir.

(Âl-i İmrân, 3/45)

711. Ebû İbrahim veya Ebû Muhammed yahut
Ebû Muâviye Abdullah b. Ebû Evfâ (ra) şöyle demiştir:

Resûlullah , Hatice’ye cennette, içinde hiçbir gürültünün duyulmadığı ve hiçbir yorgunluğun da hissedilmeyeceği, inciden yapılmış bir ev müjdeledi.

(B1792 Buhârî, Umre, 11; M6274 Müslim, Fedâilü’s-sahâbe, 72)

712. Ebû Mûsâ el-Eş’arî’den (ra) rivayet edildiğine göre (bir gün) o, abdest alarak evinden çıktı ve kendi kendine “Resûlullah’tan hiç ayrılmayacağım ve bugünümü onunla geçireceğim.” diye karar verdi. Mescide geldi, Peygamber’i sordu; sahâbîler, ‘şuraya doğru gitti’ dediler. (O günü Ebû Mûsâ şöyle anlatıyor:)

Sora sora peşi sıra gittim; nihayet “Erîs” denilen kuyunun kenarında otururken buldum. (Kuyunun bulunduğu bahçenin) kapısının önünde bekledim. Resûlullah tuvalet ihtiyacını giderdi, sonra abdest aldı. Ben de kalkıp yanına vardım. O, Erîs kuyusunun kenarındaki yüksekçe yerin ortasına oturmuş; baldırlarını açıp ayaklarını kuyuya uzatmıştı. Resûlullah’a selâm verdim ve döndüm tekrar kapının önüne oturdum. Kendi kendime, “Bugün Allah Resûlü’nün kapısını bekleyeceğim.” dedim. O sırada Ebû Bekir (ra) gelip kapıyı çaldı. “Kim o?” dedim. “Ebû Bekir” dedi. “Biraz bekle” dedim. Sonra Resûlullah’ın yanına vardım. “Yâ Resûlallah, Ebû Bekir geldi, girmek için sizden izin istiyor.” dedim. “İzin ver ve onu cennetle müjdele!” buyurdu. Döndüm ve Ebû Bekir’e, “Buyur, gir; Resûlullah seni cennetle müjdeliyor.” dedim. Ebû Bekir içeri girdi ve kuyunun ağzındaki yüksekçe yere Peygamber’in sağ tarafına oturdu; Resûlullah’ın yaptığı gibi elbisesini sıyırarak ayaklarını kuyuya uzattı. Ben de döndüm ve kapının önüne oturdum. Evden çıkarken kardeşim abdest alıyordu; arkamdan yetişecekti. Kardeşimi düşünerek “Allah filanca hakkında hayır dilerse onu buraya getirir.” diye içimden geçirirken, birisi daha kapıyı çaldı. “Kim o?” dedim. “Ömer b. Hattâb” diye cevap verdi. “Biraz bekle” dedim. Allah Resûlü’nün yanına gelip selâm verdim, “Ömer geldi, girmek için izin istiyor.” dedim. “Ona izin ver ve kendisini cennetle müjdele!” buyurdu. Bunun üzerine Ömer’e gelip; “Buyur, Resûlullah seni cennetle müjdeliyor.” dedim. Ömer de girdi ve Resûlullah’ın sol tarafına kuyunun kenarındaki yüksek yere oturdu. Ayaklarını kuyuya uzattı. Dönüp kapının önüne oturdum. Kendi kendime, – kardeşini kastederek –, “Allah filancaya hayır dilerse onu buraya getirir.” diye düşünürken birisi daha geldi ve kapıyı çaldı. “Kim o?” dedim. “Osman b. Affân” dedi. “Biraz bekle” dedim. Peygamber’e haber verdim. “İzin ver ve başına gelecek bir musibete rağmen cennete kavuşacağını müjdele.” buyurdu. Ben de “Buyur, Resûlullah başına gelecek bir musibete rağmen seni cennetle müjdeliyor.” dedim. Osman içeri girdi; kuyunun kenarında yer bulamadı; diğer tarafa geçip karşılarına oturdu.

Saîd b. Müseyyeb, “Ben onların bu oturuş şekillerini kabirlerine yordum.” dedi.

(M6214 Müslim, Fedâilü’s-sahâbe, 29; B3674 Buhârî, Fedâilü ashâbi’n-nebî, 5)

Buhârî’deki bir rivayette, şu fazlalık vardır:

“Resûlulah bana kapıda beklememi emretti.”

(B7262 Buhârî, Ahbârü’l-âhâd, 3)

Başka bir rivayete göre, Hz. Osman, müjdeyi alınca Allah’a hamd etti ve “Allah yardımcım olsun” dedi.

(B3693 Buhârî, Fedâilü ashâbi’n-nebî, 6)

713. Ebû Hüreyre (ra) anlatıyor:

Biz bir grup hâlinde Resûlullah’ın etrafında oturuyorduk; aramızda Ebû Bekir ve Ömer de vardı. Resûlullah aramızdan kalktı; ancak geri dönmekte gecikti. Başına bir iş gelmesinden korkup telâşa düştük ve hemen kalktık. İlk telâşlanan da bendim. Peygamber’i aramaya çıktım. Ensar’dan Neccaroğulları’nın bahçe duvarına geldim. Bahçenin kapısını bulmak için dolaştım; ancak bulamadım. Bahçenin dışındaki bir kuyudan içeriye su kanalı giriyordu. Hemen büzülüp Resûlullah’ın yanına girdim. “Ebû Hüreyre, sen misin?” dedi. “Evet, yâ Resûlallah” dedim. “Ne arıyorsun?” dedi. Ben, “Aramızda idin, kalkıp gittin ve bir daha dönmedin. Sana zarar verilmesinden korkup telâşa düştük; ilk telâşlanan da ben oldum. Bundan dolayı bu bahçeye geldim. Büzülerek içeri girdim. Diğerleri de arkamdan geliyor.” dedim. Bunun üzerine Peygamber , nalınlarını bana verdi ve “Ebû Hüreyre, bunları (nişan olarak) al, götür. Bu duvarın dışında, kalpten inanarak lâ ilâhe illâllâh diyen kime rastlarsan onu cennetle müjdele.” buyurdu.

(M147 Müslim, İmân, 52)

714. İbn Şümâse anlatıyor:

Amr b. Âs (ra) ölüm döşeğinde iken biz de yanındaydık.
O, uzun uzun ağladı ve yüzünü duvara çevirdi. Oğlu da:

–Babacığım, Resûlullah sana şu müjdeyi vermedi mi?
Resûlullah sana bu müjdeyi vermedi mi? diyerek (onu teskin etmeye çalıştı). Bunun üzerine Amr b. Âs, oğluna dönerek:

–Âhiret için hazırlığımızın en iyisi, Allah’tan başka ilâh olmadığına ve Muhammed’in de O’nun elçisi olduğuna şehâdet etmektir.
Ancak benim hayatımda üç devir vardır:

Bir zamanlar Resûlullah’a , benden daha fazla kin besleyen yoktu.
Öyle ki, bana göre, en çok istediğim şey, bir yolunu bulup onu öldürmekti. Eğer o vakit ölmüş olsaydım cehennemlik olacaktım.

Allah, İslâm’ın sevgisini kalbime koyunca Peygamber’in yanına geldim ve:

–Uzat elini, sana biat edeceğim, dedim. Elini uzattı, ben elimi geri çektim. Resûlullah :

–Yâ Amr, ne yapıyorsun, dedi.

–Şart koşmak istiyorum, dedim.

–Neyi şart koşacaksın, diye sordu.

–Bağışlanmamı, dedim. Resûlullah :

–İslâmiyet’i kabul etmenin, kendisinden evvelki günahları, hicret ve
haccın da kendilerinden evvelki günahları giderdiğini bilmiyor musun, dedi. Bundan sonra benim için, Resûlullah’tan daha sevgili ve daha değerli kimse olmadı. Ona duyduğum saygı nedeniyle gözümü dikip ona doya doya bakamazdım. Onu tavsif etmemi isteseler, doya doya ona bakamadığım
için anlatamazdım. İşte bu hâl üzere ölmüş olsaydım, cennet ehlinden
olmayı umabilirdim.

Sonra bana bazı görevler verildi, bu görevlerim esnasında durumumun
nasıl olduğunu bilmiyorum. Ben ölürsem ne ağıt yakanlar, ne de ateş taşıyanlar cenazeme katılsın. Beni defnederken, üzerime toprağı yavaş yavaş atın. Sonra bir devenin kesilip etinin dağıtılacağı kadar bir süre kabrimin yanında kalın ki sizinle yeni yerime alışayım. Rabbimin elçilerine nasıl cevap vereceğimi düşüneyim.

(M321 Müslim, Îmân, 192)

Yolcunun Vedalaşması

İbrahim bunu kendi oğullarına da vasiyet etti, Yakub da öyle: “Oğullarım! Allah sizin için bu dini (İslâm’ı) seçti. Siz de ancak müslümanlar olarak ölün” dedi. Yoksa siz Yakub’un, ölüm döşeğinde iken çocuklarına, “Benden sonra kime ibadet edeceksiniz?” dediği, onların da, “Senin ilâhına ve ataların İbrahim, İsmail ve İshâk’ın ilâhı olan tek bir ilâha ibadet edeceğiz; bizler ona boyun eğmiş müslümanlarız.” dedikleri zaman orada mı idiniz?

(Bakara, 2/132-133)

715. Zeyd b. Erkâm (ra) anlatıyor:

Resûlullah bize bir konuşma yaptı. Allah’a hamd ü sena ettikten sonra öğütler verdi, bazı hatırlatmalarda bulundu ve şöyle dedi:

–Ey insanlar, biliyorsunuz ki, ben ancak bir beşerim. Rabbimin elçisinin (ölüm meleğinin) geleceği ve benim de ona icabet edeceğim zaman yaklaştı. Size iki şey bırakıyorum: Birincisi nur ve hidayet kaynağı olan Allah’ın Kitabı’dır. Onunla amel edin ve ona sımsıkı sarılın, buyurarak Allah’ın Kitabı’na uymaya teşvik etti. Sonra:

–İkincisi Ehl-i Beytim’dir, ailem konusunda da size Allah’ı hatırlatıyorum, dedi.

(M6225 Müslim, Fedâilü’s-sahâbe, 36)

716. Ebû Süleyman Mâlik b. Hüveyris (ra) anlatıyor:

Biz, birbirine yakın yaşta olan gençler Resûlullah’ın yanına gelmiştik. Onun yanında yirmi gün kaldık. Resûlullah çok merhametli ve zarif/yumuşak huylu (bir insan) idi. Bizim ailelerimizi özlediğimizi anlayınca, geride ailelerimizden kimleri bıraktığımızı sordu. Biz de, kendisine söyledik. Bunun üzerine, “Haydi ailelerinizin yanına dönün, orada yaşayın, onlara dini öğretin ve yükümlülüklerini bildirin. Filan namazı filan vakitte ve filan namazı da filan vakitte kılın. Namaz vakti gelince biriniz ezan okusun, yaşı büyük olanınız da size imam olsun.” buyurdu.

(B628, B85 Buhârî, Ezân, 17, 49; M1535 Müslim, Mesâcid, 292)

Buhârî başka bir rivayetinde, “Namazı benden gördüğünüz gibi kılın” ifadesini de zikretmiştir.

(B631 Buhârî, Ezân, 18)

717. Ömer b. Hattâb (ra) şöyle demiştir:

Peygamber’den , umre yapmak için izin istedim. Bana izin verdi ve “Kardeşim, duanda bizi de unutma.” dedi. Öyle bir söz söyledi ki, karşılığında bana dünyayı verseler bu kadar sevinmezdim.

Diğer bir rivayete göre Hz. Peygamber : “Kardeşim, dua ederken bizi de duana kat.” demiştir.

(D1498 Ebû Dâvûd, Vitr, 23; T3562 Tirmizî, Deavât, 109)

718. Abdullah b. Ömer’in oğlu Sâlim’den (ra) rivayet edildiğine göre Abdullah b. Ömer, sefere çıkmak üzere bulunan kimseye şöyle derdi: Yanıma gel, Resûlullah’ın bizimle vedalaştığı gibi, ben de seninle vedalaşayım. O bizimle vedalaşırken şöyle derdi: “Dinini, emanetini (malını mülkünü, çoluk çocuğunu) ve işinin âkıbetini Allah’a emanet ediyorum.”

(T3443 Tirmizî, Deavât, 44)

719. Sahâbî Abdullah b. Yezîd el-Hatmî (ra) şöyle demiştir:

Peygamber bir askerî birliği uğurlarken şöyle derdi: “Dininizi, emanetlerinizi (mal ve mülkünüzü, çoluk çoğunuzu) ve işlerinizin âkıbetini Allah’a emanet ediyorum.”

(D2601 Ebû Dâvûd, Cihâd, 73)

720. Enes (ra) anlatıyor:

Bir adam Peygamber’e gelip:

–Yâ Resûlallah, sefere çıkmak istiyorum, bana dua et, dedi. Resûlullah :

–Allah, takvanı artırsın, buyurdu. O adam, “Biraz daha dua et.” dedi. Peygamber :

–Allah günahlarını bağışlasın, diye dua etti. Adam, “Biraz daha” dedi: Peybamber de:

–Nerede olursan ol, Allah sana hayrı kolaylaştırsın, diye dua etti.

(T3444 Tirmizî, Deavât, 44)

İstihare ve İstişare

...İşlerinde onlarla müşavere et...

(Âl-i İmrân, 3/159)

...(Onların) işleri, aralarında şûrâ (danışma) iledir..

(Şûrâ, 42/38)

721. Câbir (ra) anlatıyor:

Resûlullah , Kur’an’dan bir sûre öğretir gibi her işimizde bize istihare yapmayı öğretir ve şöyle derdi:

Biriniz bir işe niyet ettiği zaman, farzların dışında, iki rekât namaz kılsın, ardından da şöyle dua etsin: “Allah’ım, ilminle bana hayır takdir etmeni, kudretinle beni başarılı kılmanı ister ve bana Yüce lütfundan vermeni dilerim. Çünkü senin her şeye gücün yeter; benim yetmez. Sen bilirsin; ben bilmem. Sen, gaybı en iyi bilensin. Allah’ım, bu iş, benim dinim, hayatım ve geleceğim için hayırlı ise, bana onu yapmayı nasip et; onu benim için kolaylaştır ve bereketli kıl. Eğer bu iş, dinim, hayatım ve geleceğim için hayırlı değilse, onu benden, beni de ondan uzaklaştır. Her ne olursa olsun, bana hayır(lısını) nasip et ve beni ondan hoşnut kıl.” Sonra (istihare yapan kişi) isteyeceği şeyi söyler.

(B1162 Buhârî, Teheccüd, 25; B6382 Deavât, 48)

İbadet Yerlerine
Gidiş Geliş Âdâbı

722. Câbir (ra) şöyle demiştir:

Peygamber , bayram gününde namaza gidip gelirken farklı yollar kullanırdı.[21]

(B986 Buhârî, Îdeyn, 24)

723. İbn Ömer (ra) şöyle demiştir:

Allah Resûlü Medine’den ayrılırken Şecere yolunu tercih eder, Muarres yolundan da dönerdi. Mekke’ye Seniyyetü’l-ulyâ (Yukarı Seniyye) tarafından girer ve Seniyyetü’s-süflâ (Aşağı Seniyye) tarafından da çıkardı.

(M3040 Müslim, Hac, 223; B1533, B1575 Buhârî, Hac, 15, 40)

Muhtemelen Hz. Peygamber (sav) daha fazla insanla karşılaşıp selâmlaşmak ve onlarla bayramlaşmak için böyle yapmaktaydı.

İyi İşlere Sağdan Başlamak

İşte o vakit, kitabı kendisine sağından verilen kimse der ki: “Gelin, kitabımı okuyun!

(Hâkka, 69/19)

Âhiret mutluluğuna erenler var ya; (onlar) ne mutlu kimselerdir! Kötülüğe batanlara gelince; (onlar) ne mutsuz kimselerdir!

(Vâkıa, 56/8-9)

724. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah , (abdest, gusül gibi) temizlikten, saçını taramaya hatta ayakkabısını giymeye varıncaya kadar bütün işlerinde sağdan başlamayı severdi.

(B426 Buhârî, Salât, 47; M617 Müslim, Tahâret, 67)

725. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah sağ elini temizlik ve yemek yemek için, sol elini de tuvalette temizlenmek ve benzeri kirli işler için kullanırdı.

(D33 Ebû Dâvûd, Tahâret, 18)

726. Ümmü Atiyye’den (ra) rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber , kızı Zeyneb’i (ra) yıkayacakları zaman kendilerine “Yıkamaya sağ tarafından ve abdest azalarından başlayın.” buyurmuştur.

(B167 Buhârî, Vudû’, 31; M2176 Müslim, Cenâiz, 43)

727. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Biriniz ayakkabılarını sağından başlayarak giysin, çıkarırken de önce sol ayağındakini çıkarsın. Sağdaki, ilk giyilen ve son çıkarılan olsun.

(B5856 Buhârî, Libâs, 40; M5495 Müslim, Libâs, 67)

728. Hafsa (ra) şöyle demiştir:

Allah Resûlü , yemek, içmek ve giyinmekte sağ elini, bunların dışında ise sol elini kullanırdı.

(B32 Ebû Dâvûd, Tahâret, 18)

729. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Giyinirken ve abdest alırken sağ tarafınızdan başlayın, buyurmuştur.

(D4141 Ebû Dâvûd, Libâs, 41)[22]

730. Enes (ra) anlatıyor:

Allah Resûlü , Mina’ya geldi ve şeytan taşlama yerine giderek taşları attı. Sonra Mina’daki yerine geri döndü ve kurban kesti. Ardından berbere başının sağ tarafını işaret ederek, (buradan başlayarak) ‘tıraş et’ dedi; daha sonra tıraş için solunu gösterdi. Sonra (kesilen) saçlarından insanlara vermeye başladı.

(M3152 Müslim, Hac, 323; bkz. B170, B171 Buhârî, Vudû’, 33)

Diğer bir rivayet de:

Taşları attıktan ve kurbanını kestikten sonra berbere önce başının sağ tarafını göstererek tıraş ettirdi. Sonra Hz. Peygamber, Ebû Talhâ el-Ensârî’yi (ra) çağırdı ve saçlarını ona verdi. Sonra başının sol tarafını işaret etti ve ‘tıraş et’ dedi. Berber o tarafı da tıraş etti. Resûlullah tıraş edilen saçları yine Ebû Talhâ’ya verdi ve “Bunu halka dağıt” dedi, şeklindedir.[23]

(M3155 Müslim, Hac, 326)

Nevevî, Tirmizî’nin de bu hadisi rivayet ettiğini belirtmiştir. Ancak elimizdeki Tirmizî nüshasında böyle bir rivayet tespit edilememiştir.

Muhtemelen bazı sahâbîler Hz. Peygamber’in saçlarını teberrüken yahut hatıra olarak almışlardır.

YEMEK ÂDÂBI

Yemeğe Besmele
ile Başlamak,
Hamd Ederek Bitirmek

731. Ömer b. Ebû Seleme (ra) şöyle demiştir:

Resûlullah bana: “Bismillâh de, sağ elinle ve önünden ye.” dedi.

(B5376 Buhârî, Et’ime, 2; M5269 Müslim, Eşribe, 108)

732. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Yemek yiyeceğiniz zaman (önce) besmele çekin. Eğer yemeğe başlarken besmele çekmeyi unutursanız, “başı için de sonu için de bismillâh” deyin.

(D3767 Ebû Dâvûd, Et’ime, 15; T1858 Tirmizî, Et’ime, 47)

733. Câbir’in (ra) işittiğine göre Resûlullah şöyle demiştir:

Bir adam evine girerken ve yemek yerken besmele çekerse şeytan, arkadaşlarına, “Burada sizin için barınak da yok, yiyecek de yok.” der. Eğer o kimse evine girerken besmele çekmezse şeytan, “Barınacak yeri buldunuz.” der. Yemek yerken besmele çekmezse, “Hem kalacak yer, hem de yiyecek buldunuz.” der.

(M5262 Müslim, Eşribe, 103)

734. Huzeyfe (ra) anlatıyor:

Resûlullah ile beraber sofraya oturduğumuz zaman, o elini uzatıp başlamadan önce biz elimizi yemeğe uzatmazdık. Bir gün, Peygamber’le sofra başındayken bir hizmetçi kız, sanki biri onu itiyormuşcasına, geldi ve elini yemeğe uzattı. Resûlullah onun elini tuttu. Arkasından aynı şekilde bir bedevi geldi; Resûlullah onun da elini tuttu ve “Besmele çekilmeden yenilen yemeğe şeytan da katılır. Şeytan, yemeğe katılmak için bu hizmetçi kızı getirdi; ben de onun elini tuttum. Aynı maksatla bu bedeviyi getirdi, onun da elini tuttum. Bu canı bu tende tutan Allah’a yemin ederim ki şeytanın eli, bunların elleriyle beraber elimde idi.” buyurdu. Sonra besmele çekti ve yemeğe başladı.

(M5259 Müslim, Eşribe, 102)

735. Sahâbî Ümeyye b. Mahşî (ra) anlatıyor:

Resûlullah bir gün otururken yanında birisi yemek yiyordu, son lokmasına kadar besmele çekmemişti. Yemeğin son lokmasını ağzına atarken, “Bismillâhi evvelehû ve ahirehû (başı için de sonu için de bismillâh)” dedi. Bunun üzerine Peygamber güldü ve “Şeytan durmadan bununla beraber yiyordu. O, Allah’ın adını anınca şeytan yediğini çıkardı.” buyurdu.

(D3768 Ebû Dâvûd, Et’ime, 15; Nesâî, es-Sünenü’l-kübrâ, VI, 263, hadis no: 6725)

736. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah ashâbından altı kişi ile beraber yemek yiyordu. Bir bedevi geldi ve iki lokmada yemeği bitirdi. Bunun üzerine Resûlullah, “Eğer besmele çekmiş olsaydı, bu yemek hepinize yeterdi.” buyurdu.

(T1858 Tirmizî, Et’ime, 47)

737. Ebû Ümâme’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber , sofrasını kaldırdığı zaman şöyle derdi:

Rabbimiz! Güzel ve bereket dilekleriyle dolu, ama bir o kadar yetersiz olan ve dilimizden düşüremediğimiz tüm övgülerle sana çokça hamd ediyoruz.

(B5458 Buhârî, Et’ime, 54)

738. Muâz b. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Bir kimse yemek yedikten sonra, “Beni doyuran, güç ve kuvvetim olmadığı hâlde, bana bu rızkı veren Allah’a hamd olsun” derse geçmiş günahları bağışlanır.

(T3458 Tirmizî, Deavât, 55; D4023 Ebû Dâvûd, Libâs, 1)

Yemeğe Kusur Bulmamak

739. Ebû Hüreyre (ra) şöyle demiştir:

Resûlullah hiçbir bir yemeğe asla kusur bulmazdı. İştahı varsa yer, hoşlanmazsa yemezdi.

(B5409 Buhârî, Et’ime, 21; M5380 Müslim, Eşribe, 187)

740. Câbir’den (ra) rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber ailesinden (ekmeğine) katık (yapacağı bir şey) istemişti. Sirkeden başka bir şey yok, dediler. Resûlullah onun getirilmesini istedi ve “Sirke ne iyi katıktır, sirke ne güzel katıktır.” diyerek onu yemeye başladı.

(M5353-M5355 Müslim, Eşribe, 167-169)

Nafile Oruç Tutan Kimsenin
Yemek Davetine Katılması

741. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Biriniz yemeğe davet edildiğinde gitsin. Eğer oruçlu ise davet sahibi için dua etsin. Oruçlu değilse yesin, buyurmuştur.

(M3520 Müslim, Nikâh, 106)

Yemeğe Davet Edilen Kimsenin
Yanında Başkalarını da
Götürmesi

742. Ebû Mes’ûd el-Bedrî (ra) anlatıyor:

Sahâbeden biri beş kişilik yemek hazırlayıp dört kişi ile beraber Peygamber’i davet etti. Ancak gelirken bir kişi daha, onların peşine takıldı. Kapıya geldiklerinde Peygamber , davet sahibine:

–Bu adam bize sonradan katıldı. İstersen müsaade edersin girer, istersen döner, buyurdu. O da:

–Yâ Resûlallah (olur mu öyle şey) o da buyursun, dedi.

(M5309 Müslim, Eşribe, 138; B5461 Buhârî, Et’ime, 57)

Sofra Âdâbı

743. Ömer b. Ebû Seleme (ra) anlatıyor:

Ben Allah Resûlü’nün himayesinde yetişen bir çocuktum. Yemek yerken elim kabın her tarafında dolaşırdı. Bunun üzerine Resûlullah : “Oğlum, besmele çek, sağ elinle ve kendi önünden ye.” buyurdu.

(B5376 Buhârî, Et’ime, 2; M5269 Müslim, Eşribe, 108)

744. Seleme b. Ekvâ’ (ra) anlatıyor:

Bir adam Resûlullah’ın yanında sol eliyle yemek yiyordu. Peygamber:

– Sağ elinle ye, dedi. Adam (kibirlenerek): –Yapamıyorum, dedi. Resûlullah da:

– Yapamaz ol, dedi. Adamın sağ elle yemesine engel olan şey kibirden başkası değildi. O adam bundan böyle elini ağzına götüremez oldu.[24]

(M5268 Müslim, Eşribe, 107)

Açıklama için bakınız 8. dipnot (615 numaralı hadisin dipnotu).

Birlikte Meyve Yerken
Ölçülü Davranmak

745. Cebele b. Sühaym (ra) anlatıyor:

Biz, Abdullah b. Zübeyr ile birlikte iken kıtlık oldu. Bir gün, erzak olarak hurma dağıtıldı. Biz hurmaları yerken Abdullah b. Ömer (ra) yanımıza geldi ve şöyle dedi: “İkişer ikişer yemeyin. Çünkü Peygamber ikişer ikişer yemekten menetti.” Sonra sözüne şöyle devam etti: “Ancak bir kimse kardeşinden izin alırsa o zaman yiyebilir.”

(B5446 Buhârî, Et’ime, 44; M5333 Müslim, Eşribe, 150)

746. Vahşî b. Harb[25] (ra) anlatıyor:

Bir gün Allah Resûlü’nün ashâbı:

–Yâ Resûlallah, yemek yiyoruz, ama karnımız doymuyor, dediler.

–Muhtemelen ayrı ayrı yiyorsunuz, diye karşılık verdi,

–Evet, dediler. Peygamber de:

–Birlikte yiyin ve besmele çekin ki, yemeğiniz bereketli olsun, buyurdu.

(D3764 Ebû Dâvûd, Et’ime, 14)

Elimizdeki Ebû Dâvûd nüshasında bu hadisi Vahşî b. Harb, babası aracılığıyla dedesinden nakletmiştir.

Yemeği Yemek Kabının
Kenarından Yemek

747. İbn Abbâs’tan (ra) rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber :

Bereket yemeğin ortasına iner; siz kenarından yiyin, ortasından yemeyin, buyurmuştur.

(T1805 Tirmizî, Et’ime, 12; D3772 Ebû Dâvûd, Et’ime, 17)

748. Abdullah b. Busr (ra) anlatıyor:

Peygamber’in ğarrâ denilen bir yemek kabı vardı; onu dört kişi taşırdı. Bir gün kuşluk vakti girip namazı kıldıklarında içerisine tirit [et suyuna ekmek doğramak suretiyle yapılan yemek] koyulan bu kap önüne getirildi. Sahâbîler kabın etrafına dizildiler. Gelenler çoğalınca, Resûlullah diz çökerek oturdu. Bir bedevi:

–Bu oturuş da ne, dedi. Resûlullah :

–Allah beni alçak gönüllü bir kul eyledi; zorba, inatçı biri değil,
cevabını verdi ve arkasından:

–Yemek kabının kenarından yiyin, ortasını bırakın ki bereketlensin, buyurdu.

(D3773 Ebû Dâvûd, Et’ime, 17)

Yaslanarak
Yememek

749. Ebû Cühayfe Vehb b. Abdullah’tan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah :

Ben yaslanarak yemek yemem, demiştir.

(B5368 Buhârî, Et’ime, 13)

750. Enes (ra) şöyle demiştir:

Resûlullah’ı dizlerini büküp kalçaları üzerine oturarak
hurma yerken gördüm.

(M5331 Müslim, Eşribe, 148)

Sofra Âdâbı

751. İbn Abbâs’tan (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Biriniz yemek yediğinde (tabağı) sıyırmadan veya bir başkasına sıyırtmadan parmaklarını silmesin[26], buyurmuştur.[27]

(M5294 Müslim, Eşribe, 129; B5456 Buhârî, Et’ime, 52)

752. Ka’b b. Mâlik’ten (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah’ın üç parmağıyla yemek yediğini ve yemekten sonra da parmaklarını yaladığını gördüm.

(M5296-M5298 Müslim, Eşribe, 131-132)

753. Câbir’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah , parmakları
yalamayı ve çanağı sıyırmayı emretmiş ve:

Siz bereketin yemeğinizin neresinde olduğunu bilemezsiniz, buyurmuştur.

(M5300 Müslim, Eşribe, 133)

754. Câbir’den (ra) rivayet edildiğine göre Allah Resûlü :

Birinizin lokması yere düştüğünde onu alıp temizleyerek yesin de şeytana bırakmasın. Parmaklarını yalamadan elini beze silmesin. Çünkü insan, bereketin yemeğin neresinde olduğunu bilemez, buyurmuştur.[28]

(M5301 Müslim, Eşribe, 134)

755. Câbir’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah şöyle demiştir:

Şeytan her işinizde, hatta yemek yerken dahi sizin yanınıza gelir. Birinizin lokması yere düşerse onu alıp üzerindekileri temizlesin ve yesin; şeytana bırakmasın. Yemeği bitirince parmaklarını yalasın; çünkü insan, bereketin yemeğin neresinde bulunduğunu bilemez.

(M5303 Müslim, Eşribe, 135)

756. Enes (ra) anlatıyor:

Resûlullah , yemek yediğinde üç parmağını yalar ve “Birinizin lokması yere düşerse onu alıp üzerindekileri temizlesin ve yesin; onu şeytana bırakmasın.” buyururdu. Ayrıca yemek kabını sıyırmamızı emreder ve “Siz bereketin yemeğinizin neresinde olduğunu bilemezsiniz.” derdi.

(M5306 Müslim, Eşribe, 136)

757. Saîd b. Hâris’ten (ra) rivayet edildiğine göre o, Cabir’e (ra) “Ateşte pişirilen yiyeceklerin yenilmesinden dolayı abdest almak gerekir mi?” diye sordu. O da: “Hayır, gerekmez. Biz Peygamber zamanında, ateşte pişirilmiş yemeği nadiren bulurduk. Onu yediğimiz zaman da, avuçlarımız, bileklerimiz ve ayaklarımız yağ içinde kalırdı. Çünkü ellerimizi silecek mendillerimiz yoktu. Yemekten sonra da abdest tazelemeden namaz kılardık.” dedi.[29]

(B5457 Buhârî, Et’ime, 53)

Muhtemelen Hz. Peygamber (sav) yeterince su bulunmadığından parmakları silmeyi tavsiye etmiştir. Bkz. 29. dipnot.

Bu rivayetin bazı versiyonlarında parmakların yanında yemek yenilen tabağın da sıyırılmasına işaret edilmektedir. Dolayısıyla burada metin, iki durum birleştirilerek çevirilmiştir. Yemek yedikten sonra bilhassa bazı yiyeceklerde parmakların yalanması bir alışkanlıktır. Hatta dilimizde bir yemeğin çok lezzetli olduğunu ifade etmek için: “parmaklarımı yiyecektim”, ifadesi, bir işe katkı verenin ondan istifade etmesi anlamında “bal tutan parmağını yalar” deyişleri meşhurdur.

Bu kabil tavsiyeler kıtlık, açlık ve yokluk zamanlarında insanların bir lokma yiyeceğe muhtaç olduğu durumlar dikkate alınarak yapılmıştır. İsraf ve savurganlığı her durumda yasaklayan Hz. Peygamber, zor zamanlarda bunu evleviyetle yasaklamış ve tutumlu olmayı önermiştir.

Bu tür rivayetler okunurken bugünün gelişmiş su sistemleri ve imkânları düşünülerek değil, çöl şartlarında yaşayan on beş asır öncesinin imkânları dikkate alınarak değerlendirilmelidir. İslâm, temizliği her şeyin önünde tutmuştur. İlk inen âyetler temizliğe vurgu yaptığı gibi, bilhassa su ile temizlenme teşvik edilmiş, su kullanarak temizlik yapanlar övülmüştür. Yemekten önce ve sonra ellerin yıkanması, sabah yataktan kalkınca ellerin ve yüzün mutlaka yıkanması, namaz için abdest alınması, gusül temizliği, cuma ve bayram gibi özel günlerde ve periyodik aralıklarla yıkanılması İslâm’ın temizlenmeye ne kadar önem verdiğini göstermeye yeter. Bu tür hadislerdeki anlatılar istisnaî durumları yansıtmaktadır.

Yemek Yeme

758. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

İki kişinin yemeği üç kişiye, üç kişinin yemeği de dört kişiye yeter, buyurmuştur.

(B5392 Buhârî, Et’ime, 11; M5367 Müslim, Eşribe, 178)

759. Câbir (ra) şöyle demiştir:

Resûlullah’ın , “Bir kişilik yemek iki kişiye, iki kişilik yemek dört kişiye, dört kişilik yemek de sekiz kişiye yeter.” dediğini işittim.

(M5368 Müslim, Eşribe, 179)

İçeceklerle İlgili Âdâb

760. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah , içecekleri üç nefeste içerdi.

(M5287 Müslim, Eşribe, 123; B5631 Buhârî, Eşribe, 26)

761. İbn Abbâs’tan (ra) rivayet edildiğine göre
Allah Resûlü şöyle buyurmuştur:

İçecekleri, develerin içtiği gibi bir nefeste içmeyin; iki veya üç nefeste için; içerken besmele çekin. İçtikten sonra da Allah’a hamd edin.

(T1885 Tirmizî, Eşribe, 13)

762. Ebû Katâde’den (ra) rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber ,
(su) kabının içine solumayı yasakladı.

(M5285 Müslim, Eşribe, 121; B153 Buhârî, Vudû’, 18)

763. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah’a sulandırılmış süt getirdiler. O sırada sağında bir bedevi, solunda ise Ebû Bekir (ra) oturuyordu. Resûlullah sütü içti, sonra kabı sağındaki bedeviye verdi ve:

Herkes sağındakine versin, buyurdu.

(M5289 Müslim, Eşribe, 124; B5619 Buhârî, Eşribe, 18)

764. Sehl b. Sa’d (ra) anlatıyor:

Resûlullah’a içecek bir şey getirilmişti, ondan içti. (Bu sırada) sağında bir genç ve solunda da ihtiyarlar oturuyordu. Resûlullah gence, (elindeki içecek kabını göstererek) “Bunu büyüklere verebilir miyim?” diye sordu. Genç, “Hayır, vallahi olmaz yâ Resûlallah; sizin peşinizden aynı kaptan içme imtiyazını kimseye veremem.” dedi. Peygamber da kabı gencin eline verdi.

(B2451 Buhârî, Mezâlim, 12; M5292 Müslim, Eşribe, 127)

Büyük Su Kabının
Ağzından Su İçmemek

765. Ebû Saîd el-Hudrî’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah , (tulum, büyük testi ve benzeri) su kaplarını ağıza dayayarak su içmeyi yasaklamıştır.

(B5625 Buhârî, Eşribe, 23; M5271 Müslim, Eşribe, 110)

766. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah , kabın veya tulumun ağzından su içmeyi yasakladı.[30]

(B5627, B5628 Buhârî, Eşribe, 24; bkz. M5272 Müslim, Eşribe, 111)

767. Hassân b. Sâbit’in kız kardeşi Ümmü Sâbit Kebşe bnt.
Sâbit’ten (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah bize gelmişti. Asılı duran tulumun ağzından ayakta su içti; ben de kalktım, (saklamak için) kırbanın ağzını kestim.

(T1892 Tirmizî, Eşribe, 18)

Hz. Peygamber, muhtemelen, kapların içerisine insana zarar verecek böcek ve benzeri şeylerin düşmüş olma ihtimalinden veya kapta kalan suyun bir başkası için “artık” hâline gelmesinden dolayı böyle bir yasak getirmiştir. Bu mahzurların olmaması hâlinde kaplardan bu şekilde su içilebileceğinin örneği 767 no’lu hadistir. Bu hadise göre Hz. Peygamber bizzat kendisi duvarda asılı olan kabı almış ve suyu ayakta içmiştir.

Su Kabına Üflememek

768. Ebû Saîd el-Hudrî’den (ra) rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber içilecek şeye üflemekten nehyetti. Bunun üzerine bir adam:

–Kaptaki suyun yüzünde çer çöp görürsem ne yapayım, diye sordu. Resûlullah :

–Çöp düşünceye kadar dök, dedi. Adam bu defa:

–Ben bir solukta suya kanamıyorum, dedi. Resûlullah da:

–Öyleyse nefes alırken kâseyi/bardağı ağzından uzaklaştır, buyurdu.

(T1887 Tirmizî, Eşribe, 15)

769. İbn Abbâs’tan (ra) rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber , kabın içine solumayı veya üflemeyi yasaklamıştır.

(T1888 Tirmizî, Eşribe, 15)

Su İçme Âdâbı

770. İbn Abbâs’tan (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Peygamber’e zemzem verdim; onu ayakta içti.

(B1637 Buhârî, Hac, 76; M5280 Müslim, Eşribe, 117)

771. Nezzâl b. Sebre (ra) anlatıyor:

Hz. Ali (ra), (Kûfe Mescidi’nin) Rahbe kapısına geldi, ayakta su içti ve:

Benim şu yaptığımı gördüğünüz gibi, ben de Resûlullah’ın böyle ayakta su içtiğini gördüm, dedi.

(B5615 Buhârî, Eşribe, 16)

772. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah zamanında biz yürürken yemek yer, ayakta da su içerdik.

(T1880 Tirmizî, Eşribe, 11)

773. Amr b. Şuayb (ra) babası aracılığıyla dedesinin şöyle dediğini nakletmiştir:

Resûlullah’ın suyu ayakta iken de otururken de içtiğini gördüm.

(T1883 Tirmizî, Eşribe, 12)

774. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber bir kişinin ayakta su içmesini yasakladı.

Katâde:

–(Ayakta) yemek hakkında ne dersin, diye Enes’e sorduk.

–O daha kötü veya daha çirkindir, dedi.

(M5275 Müslim, Eşribe, 113)

Müslim’in bir diğer rivayetinde “Peygamber , ayakta su içmekten sakındırdı” ifadesi yer almaktadır.

(M5274 Müslim, Eşribe, 112)

775. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Sizden biri ayakta su içmesin. Unutarak içerse de kussun, buyurmuştur.[31]

(M5279 Müslim, Eşribe, 116)

776. Ebû Katâde’den (ra) rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber :

Bir topluluğa su dağıtan kimse, suyu en son içer, buyurmuştur.

(T1894 Tirmizî, Eşribe, 20)

Su içme âdâbına ilişkin rivayetlerin bütününden suyu oturarak içmenin tavsiye edildiği, özendirildiği; ancak istisnaî durumlarda ayakta iken su içmede de bir mahzur bulunmadığı anlaşılmaktadır. Normal şartlarda oturarak yeme-içemenin âdâb, mürüvvet ve sağlık açısından da uygun olduğu unutulmamalıdır.

Su İçilecek Kaplar

777. Enes (ra) anlatıyor:

(Medine’de bir gün) namaz vakti girdi ve evi yakın olanlar, evlerine gittiler. Diğerleri ise yerlerinde kaldı. Resûlullah’a taştan yapılmış bir kap getirdiler. Peygamber’in eli sığmayacak kadar küçük olan bu kaptan bütün cemaat abdest aldı. Enes’in yanında bulunanlar:

–Kaç kişiydiniz, diye sordular.

–Seksenden fazla idi, cevabını verdi.

(B195 Buhârî, Vudû’, 45; M5942 Müslim, Fedâil, 5)

Buhârî ile Müslim’in diğer bir rivayeti de şöyledir:

Peygamber bir su kabı istedi. Derin olmayan geniş bir kap getirdiler. İçinde bir miktar su vardı. Resûlulah parmaklarını bu kaba soktu.

Enes diyor ki: Peygamber’in parmakları arasında kaynayan suya bakıyordum. Abdest alanların sayısının yetmiş ile seksen arasında olduğunu tahmin ettim.[32]

(B200 Buhârî, Vudû’, 46; M5941 Müslim, Fedâil, 4)

778. Abdullah b. Zeyd’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Peygamber bize geldi. Kendisine bakır bir kap ile su verdik, onunla abdest aldı.

(B197 Buhârî, Vudû’, 45)

779. Câbir’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah , bir arkadaşı ile ensardan bir zatın yanına geldi. Ona, “Kırbada gecelemiş (dinlenmiş soğuk) suyun varsa getir; yoksa eğilir ağzımızla (arktan) içeriz.” dedi.

(B5613 Buhârî, Eşribe, 14)

780. Huzeyfe’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Peygamber bize ipek ve atlas giymeyi, altın ve gümüş kaplardan su içmeyi yasakladı ve “Bunlar dünyada onların (kâfirlerin), âhirette ise sizindir.” buyurdu.

(B5632 Buhârî, Eşribe, 27; M5394 Müslim, Libâs, 4)

781. Ümmü Seleme’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Gümüş kaplardan su içenler, karınlarını cehennem ateşiyle doldurmuş olurlar, buyurmuştur.

(B5634 Buhârî, Eşribe, 28; M5385 Müslim, Libâs,1)

Müslim’in diğer bir rivayetinde:

“Gümüş ve altın kaptan yiyip içenler” şeklindedir.

(M5386 Müslim, Libâs, 1)

Yine Müslim’in başka bir rivayetinde:

“Altın veya gümüş kaptan su içen kimse, karnını cehennem ateşiyle doldurmuş olur.” denilmiştir. [33]

(M5387 Müslim, Libâs, 2)

Hz. Peygamber dönemine ait bu türden hadiseler, kıt imkânlar içerisinde ilk Müslümanların su ve benzeri nimetleri büyük bir özenle kullandıklarını, damlalarını dahi boş yere harcamamaya gayret ettiklerini göstermektedir. Ayrıca Cenâb-ı Hakk’ın, Peygamber’in (sav) duası ile ellerinde var olan su, yiyecek ve benzerlerine bereket verdiği anlaşılmaktadır. Bu içerikte hadisleri aktaranların hadis metinlerine akseden kendi yorumları ile haber verilen hadisenin gerçek mahiyeti de birbirinden ayrılmalıdır. Allah Teâlâ’nın Peygamberi’ne lütfu ile gerçekleşen bereketle, olmayacak işleri olmuş gibi tasavvur etmek arasındaki farkı dikkatlerden kaçırmamak gerekir.

Bu hadislerde, bilhassa ilk Müslümanların yoksulluğu karşısında maddî bakımdan iyi durumda olan inkârcıların durumuna işaret edilmekte ve ilk Müslümanlar teselli edilmektedir. Benzer içerikte mesajlar âyetlerde de yer almaktadır. Dünya nimetlerini tekeline alıp, başkalarını, özellikle muhtaçları düşünmemenin inkârcı ahlâkı olduğu hatırlatılmaktadır. Adil paylaşımın olmaması, bazı insanlar açlıktan ölürken, üzerlerini örtecek kıyafet bulamazken, zenginlerin sahip oldukları imkânı zevk ve safa, lüks içinde harcayıp tüketmesi, Allah’ın verdiği nimetlere karşı nankörce bir tutumdur. Mutlak adaletin tecelli edeceği âhiret gününde durum dünyadaki gibi olmayacaktır. Bununla birlikte varlıklı Müslümanların atlas, ipek, altın, gümüş kullanımında hangi dinî, ahlâki ölçütlere göre hareket edebilecekleri konusunda fıkıh ve tefsir kaynaklarında bilgiler vardır. Geniş bilgi için bu kaynaklara bakılmalıdır.

GİYİM KUŞAM
ÂDÂBI

Giyim Tarzı

Ey Âdemoğulları! Size avret yerlerinizi örtecek giysi ve süslenecek elbise verdik. Takva (Allah’a karşı gelmekten sakınma) elbisesi var ya, işte o daha hayırlıdır...

(A’râf, 7/26)

...Ve O (Allah) sizi sıcaktan koruyacak elbiseler ve savaşta sizi koruyacak zırhlar verdi...

(Nahl, 16/81)

782. İbn Abbâs’tan (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Beyaz giysi giyin; çünkü o, giysilerinizin en hayırlısı/güzelidir. Ölülerinizi de beyaz renkli bezle kefenleyin, buyurmuştur.

(D3878 Ebû Dâvûd, Tıb, 14; T994 Tirmizî, Cenâiz, 18)

783. Semüre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Beyaz giysi giyin; zira o, daha temiz ve daha hoştur. Ölülerinizi de beyaz renkli bezle kefenleyin, buyurmuştur.

(N1897 Nesâî, Cenâiz, 38; NM7379 Hakim, el-Müstedrek, VII, 2635 (4/185))

784. Berâ’dan (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah orta boylu idi. Onu kırmızı bir kaftan içinde gördüm. Hayatım boyunca ondan daha şık/güzel birini görmedim.

(B5848 Buhârî, Libâs, 35; M6064 Müslim, Fedâil, 91)

785. Ebû Cühayfe Vehb b. Abdullah (ra) anlatıyor:

Peygamber’i Mekke’de Ebtah denilen yerde deriden yapılmış kırmızı çadırında gördüm. Bilâl çadırdan elinde Peygamber’in abdest suyuyla çıktı. Bazıları bu sudan alıp vücudunu ıslatıyor, bazıları da avuçlarıyla alıyordu. Sonra Peygamber de üzerinde kırmızı bir kaftanla dışarı çıktı. Onun bacaklarının beyazı hâlâ gözümün önündedir. Abdest aldı, Bilâl de ezan okudu. Ben o sırada Bilâl’in ağzını takip ediyordum. O, sağ ve sol tarafına hayye ale’s-salâh, hayye ale’l-felâh diyordu. Sonra Resûlullah için, (sütre olarak) mızraktan daha kısa bir baston diktiler. Peygamberimiz öne geçti ve namazı kıldırdı. Sütrenin ötesinden köpekler ve eşekler geçiyordu; onların geçmesine engel olunmuyordu.

(M1119 Müslim, Salât, 249; B376 Buhârî, Salât, 17)

786. Ebû Rimse Rifâa et-Temîmî’den (ra) rivayet edildiğine göre
o şöyle demiştir:

Ben, Resûlullah’ı üzerinde iki parçadan oluşan yeşil bir elbiseyle gördüm.

(T2812 Tirmizî, Edeb, 48; D4065 Ebû Dâvûd, Libâs, 16)

787. Câbir’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah , fetih günü Mekke’ye başında siyah bir sarıkla girdi.

(M3310 Müslim, Hac, 451)

788. Ebû Saîd Amr b. Hureys’ten (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

İki omzunun arasından uçlarını sarkıttığı siyah bir sarıkla Resûlullah , hâlâ gözlerimin önündedir.

Müslim’in diğer rivayeti:

“Resûlullah halka, başındaki siyah sarıkla hutbe okudu.” şeklindedir.

(M3312, M3311 Müslim, Hac, 452-453)

789. Hz. Âişe (ra) şöyle demiştir:

Resûlullah , (Yemen’in Sehûl şehrinde dokunduğu için) Sehûliye denilen, pamuktan yapılmış üç parça bezle kefenlendi. Bu üç parça içinde gömlek ve sarık yoktu.

(M2179 Müslim, Cenâiz, 45; B1264 Buhârî, Cenâiz, 18)

790. Hz. Âişe (ra) şöyle demiştir:

Resûlullah, bir sabah, üzerinde siyah yünden mamul ve işlenmiş (çizgili) bir elbiseyle dışarı çıktı.

(M5445 Müslim, Libâs, 36)

791. Muğîre b. Şu’be (ra) anlatıyor:

(Tebük Seferi sırasında) bir gece Resûlullah ile birlikte yolculuk ediyordum.

–Yanında su var mı, diye sordu.

–Evet, dedim. Bunun üzerine devesinden indi, yürüdü ve karanlıkta kayboldu; sonra geri geldi. Eline tulumdan su döktüm; yüzünü yıkadı. Üzerinde yünden yapılmış bir cübbe vardı. Cübbenin yenlerini sıyıramadığı için, kollarını cübbenin altından çıkardı ve yıkadı, başını meshetti. Ben mestlerini çıkarmaya yeltendim.

–Onları bırak; çünkü onları abdestli iken giydim, buyurdu ve üzerlerini meshetti.

(M631 Müslim, Tahâret, 79; B5799 Buhârî, Libâs, 11)

Diğer bir rivayete göre:

Hz. Peygamber’in üzerinde yenleri dar olan bir Şam cübbesi vardı.

(M629 Müslim, Tahâret, 77; B5798 Buhârî, Libâs, 10)

Başka bir rivayete göre bu olay, Tebük Gazvesi’nde olmuştur.

(N79 Nesâî, Tahâret, 63)

Gömlek Giymek

792. Ümmü Seleme’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Allah Resûlü’nün en sevdiği elbise gömlek idi.

(D4025 Ebû Dâvûd, Libâs, 3; T1762 Tirmizî, Libâs, 28)

Giyeceklerin
Uzunluğu ve Kısalığı

793. Esmâ bint Yezîd el-Ensâriyye’den (ra) rivayet edildiğine göre
o, şöyle demiştir:

Resûlullah’ın gömleğinin kolu bileğine kadar uzanırdı.

(D4027 Ebû Dâvûd, Libâs, 3; T1765 Tirmizî, Libâs, 28)

794. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Kim böbürlenerek elbisesini yerde sürürse Allah kıyamet gününde onun yüzüne bakmaz, buyurdu. Bunun üzerine Hz. Ebû Bekir:

–Yâ Resûlallah, dikkat edip korumazsam benim elbisem de yere değiyor, dedi. Resûlullah :

–Sen, bunu kibirden dolayı yapanlardan değilsin, buyurdu.

(B5784 Buhârî, Libâs, 2; M5457 Müslim, Libâs, 44)

795. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah (as.):

Allah, kıyamet gününde, böbürlenerek elbisesini yerlerde sürüyen kimsenin yüzüne bakmaz, buyurdu.

(B5788 Buhârî, Libâs, 5; M5463 Müslim, Libâs, 48)

796. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber :

Elbisenin topuklardan aşağı uzanan kısmı ateştedir, buyurmuştur.

(B5787 Buhârî, Libâs, 4)

797. Ebû Zer’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle demiştir:

Üç grup insan vardır ki, kıyamet gününde Allah Teâlâ onlarla konuşmaz, yüzlerine bakmaz, onları temize de çıkarmaz. Onlar için can yakıcı azap vardır.

Ravi, Resûl-i Ekrem’in bu sözü üç defa tekrarladığını söyledi.
Bunun üzerine Ebû Zer:

–(Öyleyse onlar) hayırdan mahrum olacaklar ve hüsrana uğrayacaklardır; kim onlar yâ Resûlallah, diye sordu. Resûlullah da:

–Elbisesini uzatıp yerde sürüyen, iyiliği başa kakan ve malını yalan söyleyip yemin ederek satan kimselerdir, cevabını verdi.[34]

(M293, M294 Müslim, Îmân, 171)

798. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre
Peygamber şöyle buyurmuştur:

(Giysiler içinde) genellikle belden aşağı giyilen giysi, gömlek ve sarık uzatılır. Eğer bir kimse kibirlenerek, giysilerini sarkıtırsa Allah kıyamet günü onun yüzüne bakmaz.

(D4094 Ebû Dâvûd, Libâs, 27; N5336 Nesâî, Zînet, 104)

799. Ebû Cürey Câbir b. Süleym (ra) anlatıyor:

Halkın görüşüne başvurduğu ve söylediği her şeyi kabul ettikleri birini gördüm.

–Kim o, diye sordum.

–Allah’ın Resûlü , dediler. Ben de iki defa:

–Aleyke’s-selâm (sana selâm olsun) Ey Allah’ın Resûlü, dedim, Resûlullah :

–Aleyke’s-selâm deme. Bu şekilde selâm, yalnızca ölülere verilir; es-Selâmü aleyke (selâm sana olsun) de, buyurdu.

–Sen Allah’ın Resûlü müsün?, dedim.

–Evet, ben Allah’ın Resûlü’yüm. O Allah ki, başına bir sıkıntı gelip dua ettiğinde senden o sıkıntıyı def eder; kıtlık zamanında dua ettiğinde, senin için mahsul bitirir; çölde veya sahrada deveni kaybedip de, kendisine dua ettiğinde onu sana döndürür, buyurdu. Bunun üzerine ben:

–Bana tavsiyede bulun, dedim.

–Kimseye sövme, dedi. Ben de bundan sonra bir daha, hür olsun köle olsun hiçbir insana, hatta deveye ve koyuna dahi küfretmedim. Allah Resûlü sözlerine şöyle devam etti:

–Hiçbir iyiliği (maruf/sadaka) küçümseme, kardeşinle güler yüzle konuşman da bir iyiliktir (sadaka). Elbiseni baldırlarının ortasına kadar çek, eğer bu hoşuna gitmezse topuklarına kadar sarkıt; fakat eteklerini yerde sürümekten kaçın; çünkü bu kibirlenme alametidir. Allah ise kibri sevmez. Eğer bir kişi sana söver ve seni, sende varolduğunu bildiği bir şeyle kötülerse sen onun hakkında bildiğin çirkin şeylerle onu ayıplama. Bu işin vebali ona aittir, buyurdu.

(D4084 Ebû Dâvûd, Libâs, 24; T2721 Tirmizî, İsti’zân, 28)

800. Ebû Hüreyre (ra) anlatıyor:

Bir adam, elbisesini yere kadar sarkıtmış bir vaziyette namaz kılıyordu. Resûlullah ona:

–Git abdest al, dedi. O da gidip abdest aldı, sonra geri geldi. Resûlullah tekrar “Git ve abdest al.” dedi. Oradakilerden biri:

–Yâ Resûlallah, niçin ona abdest almasını emrettiniz de sonra (nedeniyle ilgili) bir şey söylemediniz, dedi. Peygamber :

–O, elbisesini yere sarkıtmış hâlde namaz kılıyordu. Hâlbuki Allah, elbisesini yerlere sarkıtan kimsenin namazını kabul etmez, buyurdu.

(D4086 Ebû Dâvûd, Libâs, 25)

801. Kays b. Bişr et-Tağlibî’den rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Ebu’d-Derdâ’nın yakın arkadaşı olan babam bana şöyle anlattı:

Dımaşk’ta Peygamber’in ashâbından Sehl b. Hanzaliye isimli biri vardı. Bu adam münzevi bir hayat yaşar, halkın arasına çok az çıkardı. Kendisini ibadete vermişti. Namazı bitirdiğinde, ailesine dönünceye kadar tesbih ve tekbir ile meşgul olurdu. Bir gün biz, Ebu’d-Derdâ ile otururken bu adam yanımızdan geçti. Ebu’d-Derdâ ona:

–Bize yararı olacak, sana zararı dokunmayacak bir şeyler söyle
(de bize öğüt ver), dedi. O da şöyle dedi:

–Resûlullah bir müfreze göndermişti. Bu müfreze vazifesini yaparak döndü. İçlerinden biri gelip Resûlullah’ın bulunduğu meclise oturdu; yanındaki adama şöyle dedi:

–Düşmanla karşılaştığımız sırada bizi görmeliydin; filan kimse düşmana saldırdı ve ona mızrağını sapladı. Saplarken, “Al sana, ben Gıfarlı delikanlıyım.” dedi. Bu şekilde konuşmasına ne dersin, diye sordu.

–Bana kalırsa o bütün sevabını kaybetmiş, karşılığını verdi.
Bunu duyan bir başkası:

–Bence bu sözde bir mahzur yok, dedi. Tartışmaya başladılar; hatta (karşılıklı konuşmalarını) Resûlullah işitti ve:

–Sübhânallâh, bu adamın sevap kazanmasında ve övülmesinde bir sakınca yok, buyurdu.

Bu sözlerden dolayı Ebu’d-Derdâ’nın sevindiğini gördüm. Başını kaldırdı ve:

–Bunu Resûlullah’tan bizzat kendin mi işittin, dedi. O da:

–Evet, cevabını verdi. Ebu’d-Derdâ aynı soruyu o kadar tekrar etti ki ben, kendi kendime, bu adam dizleri üzerine yığılacak, dedim.

Ravi Bişr şöyle diyor:

Başka bir gün bu sahâbî yine yanımızdan geçti (bu sefer Ebu’d-Derdâ yine) ona:

–Bize yararı olacak, sana zararı dokunmayacak bir şeyler söyle (de bize öğüt ver), dedi. İbn Hanzaliye şöyle dedi:

–Resûlullah Efendimiz, “(Cihad için) at besleyen kimse, kendi elleriyle sürekli sadaka veren kimse gibidir.” buyurdu.

Yine bu sahâbî başka bir gün daha yanımızdan geçti. Ebu’d-Derdâ ona:

–Bize yararı olacak, sana zararı dokunmayacak bir şeyler söyle (de bize öğüt ver), diye tekrarladı. O da şöyle dedi:

–Resûlullah , “Esedli Hureym ne iyi adam; bir de saçlarını uzatmasa ve elbisesini yerlerde sürümese.” buyurdu. Hureym bunu işitince makas alarak saçlarını kulak hizasından kesti ve elbisesini de baldırlarının ortasına kadar kaldırdı.

Sonra yine başka bir günde bize uğradı. Ebu’d-Derdâ ona:

–Bize yararı olacak, sana zararı dokunmayacak bir şeyler söyle (de bize öğüt ver), dedi. O da şöyle cevap verdi:

–Resûlullah’tan işittim: “Ey ashâbım, sizler kardeşlerinizin yanına varacaksınız; bineklerinize çeki düzen verin, kılık kıyafetinizi düzeltin ki insanlar arasında, (yüzdeki) ben misali (öne) çıkın. Bir de Allah, çirkin işi ve çirkin sözü sevmez.” buyurdu.

(D4089 Ebû Dâvûd, Libâs, 25)

802. Ebû Saîd el-Hudrî’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Bir Müslümanın en güzel giyinme şekli, elbisesini baldırına kadar uzatmasıdır; topuklarına kadar uzatmasında da mahzur yoktur. Ancak topuktan aşağı uzanan kısmı ateştedir. Allah kibirlenerek elbisesini sürüyen kimsenin yüzüne bakmaz.

(D4093 Ebû Dâvûd, Libâs, 27)

803. İbn Ömer (ra) anlatıyor:

Üzerimde topuğumdan aşağı uzanan bir elbise ile Resûlullah’ın yanına geldim. Resûlullah , “Abdullah, elbiseni yukarı kaldır.” dedi. Kaldırdım. “Biraz daha kaldır.” dedi. Biraz daha kaldırdım. Bundan böyle de elbiseme dikkat etmeye başladım.

Oradakilerden biri:

–Nereye kadar kaldırmıştın, diye sordu. İbn Ömer de:

–Baldırlarıma kadar kaldırdım, diye cevap verdi.

(M5462 Müslim, Libâs, 47)

804. İbn Ömer (ra) anlatıyor:

Resûlullah :

–Bir kimse kibirlenerek elbisesini uzatıp, yerde sürürse Allah kıyamet gününde onun yüzüne bakmaz, buyurdu. Bunu duyan Ümmü Seleme:

–Peki kadınlar eteklerini nasıl yapacaklar, dedi. Resûlullah :

–Diz kapaklarından bir karış aşağı uzatırlar, buyurdu. Bunun üzerine Ümmü Seleme:

–O zaman ayakları açık kalır, dedi. Peygamber de:

–Öyleyse bir dirsek boyu uzatırlar, daha fazla uzatmazlar, buyurdu.

(T1731 Tirmizî, Libâs, 9; D4117 Ebû Dâvûd, Libâs, 37)

Elbisenin yerde sürünecek şekilde veya yere değecek şekilde uzatılması Arap toplumunda bir büyüklenme ve böbürlenme işareti olarak görüldüğü için Hz. Peygamber (sav) buna müdahale etmiştir. Burada esas dikkat edilen husus kibirlenme ve böbürlenmedir.

Giyimde Abartıya Kaçmamak

805. Muâz b. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Bir kimse, imkânı varken, Allah için tevazu gösterip (abartılı) giyinip-kuşanmayı terk ederse Allah kıyamet gününde bütün insanların önünde onu huzuruna çağırır ve iman (ehlinin giyeceği) elbiselerden dilediğini seçmede özgür bırakır.

(T2481 Tirmizî, Sıfatü’l-kıyâme, 39)

Kişinin Durumuna
Uygun Giyinmesi

806. Amr b. Şuayb’ın (ra) babası aracılığıyla dedesinden rivayet ettiğine göre Resûlullah şöyle demiştir:

Allah, nimetinin izinin kulunun üzerinde görülmesinden hoşlanır.

(T2819 Tirmizî, Edeb, 54)

İpekli Giyinmek

807. Ömer b. Hattâb’dan (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

İpek elbise giymeyin. Zira bunu dünyada giyenler âhirette giyemezler, buyurmuştur.

(M5410 Müslim, Libâs, 11; B5834 Buhârî, Libâs, 25)

808. Hz. Ömer(ra) şöyle demiştir:

Resûlullah’ın “İpek elbiseyi, ancak nasibi olmayanlar giyer.” dediğini işittim.

(B2104 Buhârî, Büyû’, 40; M5406 Müslim, Libâs, 9)

Buhârî’nin bir rivayetinde “Âhiretten nasibi olmayanlar” şeklinde verilmiştir.

(B5835 Buhârî, Libâs, 25)

809. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Dünyada ipek giyen kimse, âhirette giyemez, buyurmuştur.

(M5425 Müslim, Libâs, 21; B5832 Buhârî, Libâs, 25)

810. Hz. Ali’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah’ın ipeği sağ, altını da sol eline alıp, “Bu ikisi, ümmetimin erkeklerine haramdır.” dediğini gördüm.

(D4057 Ebû Dâvûd, Libâs, 11)

811. Ebû Mûsâ el-Eş’arî’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

İpek giymek ve altın kullanmak ümmetimin erkeklerine haram, kadınlarına helâl kılındı.

(T1720 Tirmizî, Libâs, 1)

812. Huzeyfe (ra) şöyle demiştir:

Peygamber bize, altın ve gümüş kaptan yiyip içmeyi, ipek ve atlastan yapılmış elbiseler giyinmeyi ve bunların üzerine oturmayı yasakladı.

(B5837 Buhârî, Libâs, 27)

813. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah , uyuz(dan dolayı bedenlerindeki kaşıntı) sebebiyle Zübeyr ile Abdurrahman b. Avf’ın (ra), ipek giyinmelerine izin verdi.

(B5839 Buhârî, Libâs, 29; M5431 Müslim, Libâs, 25)

Yırtıcı Hayvanların
Derisini Kullanmamak

814. Muâviye’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

(Kibirden kaçınmak için) atlasla veya kaplan derisi ile kaplanmış eyer üzerine binmeyin.

(D4129 Ebû Dâvûd, Libâs, 40)

815. Ebu’l-Melîh’in (ra), babasından şöyle rivayet ettiğine göre Resûlullah , yırtıcı hayvanların derilerini kullanmayı yasakladı.

(D4132 Ebû Dâvûd, Libâs, 40; T1771 Tirmizî, Libâs, 32; N4258 Nesâî, Fer’ ve atîre, 7)

Tirmizî’nin diğer rivayeti “Resûlullah yırtıcı hayvan derilerinden minder vb. yapımını yasakladı.” şeklindedir.

(T1770a Tirmizî, Libâs, 32)

Yeni Elbise ve Ayakkabı
Giyildiğinde Dua Etmek

816. Ebû Saîd el-Hudrî (ra) anlatıyor:

Resûlullah yeni bir sarık, gömlek ve benzeri bir giysi giydiğinde onun adını anarak:

Allah’ım, sana hamd olsun; bana, bunu sen giydirdin. Onun hayırlı olmasını; hayırlı ve iyi işlerde kullanılmasını isterim; onun şerrinden ve hayırsız ve kötü işlerde kullanılmasından sana sığınırım, derdi.

(T1767 Tirmizî, Libâs, 29; D4020 Ebû Dâvûd, Libâs, 1)

UYKU ÂDÂBI

Uykuya,
Topluluk İçerisinde Oturup
Kalkmaya ve Rüyaya Dair

817. Berâ b. Âzib’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah , yatağına girdiğinde sağ tarafına yatardı. Sonra:

Rabbim, sana teslim oldum; yüzümü sana döndüm; işimi sana emanet ettim. (Sevabını) umarak ve (azabından) korkarak sana sığındım. Senden başka kendisine varıp sığınacak kimse yoktur. İndirdiğin Kitab’a ve gönderdiğin Peygamber’e iman ettim, derdi.

(B6315 Buhârî, Deavât, 9)[35]

818. Berâ b. Âzib’ (ra) anlatıyor:

Resûlullah bana:

Yatağa gireceğin vakit namaz abdesti gibi abdest al, sonra
sağ yanın üzerine yat ve şu duayı oku...

Ravi, önceki hadiste (no:817) yer alan duanın benzerini zikretti. Ayrıca bu rivayette “Son sözlerin bunlar olsun.” ifadesi yer almaktadır.

(B6311 Buhârî, Deavât, 6; M6882 Müslim, Zikir, 56)

819. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Peygamber gece on bir rekât; sabah olunca da kısaca iki rekât namaz kılardı. Sonra da müezzin gelip ona sabah vaktini haber verinceye kadar sağ yanı üzerine uzanırdı.

(B6310 Buhârî, Deavât, 5; M1718 Müslim, Müsâfirîn, 122)

820. Huzeyfe’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Peygamber gece yatarken elini yanağının altına koyar; “Allah’ım, senin isminle ölür (uyur) ve yine senin isminle dirilirim (uyanırım).” derdi. Uyandığı zaman da, “Bizi öldürdükten sonra dirilten Allah’a hamd olsun. Dönüş, O’nadır.” buyururdu.

(B6314 Buhârî, Deavât, 8)

821. Yaîş b. Tıhfe el-Gıfârî (ra) babasının şöyle dediğini nakletmiştir:

Bir gün mescitte yüzükoyun yatıyordum. Biri beni ayağıyla dürttü ve “Bu Allah’ın hoşlanmadığı bir yatış şeklidir.” dedi. Dönüp baktım ki, o Resûlullah imiş.

(D5040 Ebû Dâvûd, Edeb, 94, +)

822. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Bir kimse bir yerde oturur da, Yüce Allah’ın adını zikretmezse Yüce Allah’a karşı görevini eksik yapmış olur. Bir kimse yatağa yatıp da orada Allah Teâlâ’yı zikretmezse yine Allah’a karşı görevini eksik yapmış olur.

(D4856 Ebû Dâvûd, Edeb, 25, +)

Nevevî, Buhârî’nin bu hadisi “Kitâbü’l-edeb” başlığı altında verdiğini ifade etmiştir. Ancak bu nüshada bu hadis Kitâbü’d-deavât’ta tespit edilmiştir.

Oturma Âdâbı

823. Abdullah b. Yezîd’den (ra) rivayet edildiğine göre o, Resûlullah’ın mescitte bir ayağını diğerinin üzerine atarak, sırt üstü uzandığını görmüştür.[36]

(B475 Buhârî, Salât, 85; M5504 Müslim, Libâs, 75)

824. Câbir b. Semüre’den (ra) rivayet edildiğine göre o şöyle demiştir:

Peygamber , sabah namazını kıldıktan sonra, bağdaş kurarak güneş iyice doğuncaya kadar namaz kıldığı yerde otururdu.

(D4850 Ebû Dâvûd, Edeb, 26)

825. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre o:

Resûlullah’ı eliyle dizini kucaklayarak Kâbe’nin yanında şöyle otururken gördüm, dedi ve elleriyle onun dizlerini nasıl kucakladığını gösterdi.

(B6272 Buhârî, İsti’zân, 34)

826. Kayle bnt. Mahreme’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah’ı , elleriyle dizlerini kavrayarak kaba etleri üzerine otururken gördüm. Huşû hâlinde mütevazı bir vaziyette oturuşunu görünce
(etkilendim ve) irkildim.

(D4847 Ebû Dâvûd, Edeb, 22)[37]

827. Şerîd b. Süveyd’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Ben, sol elimi arkama almış, diğer elimle de yere dayanmış vaziyette otururken, Resûlullah bana rastladı ve:

–(Allah’ın) gazabına uğramış kimseler gibi mi oturuyorsun, dedi.

(D4848 Ebû Dâvûd, Edeb, 22, +)

Peygamberimizin istirahat esnasında bu şekilde yatarken görülmesi, en azından bunun caiz olduğunu göstermekteyse de, onun daha çok sağ tarafına yattığı bilinmektedir. Ayrıca o dönemde erkekler entari giydikleri için, avret yerlerinin görünmesi ihtimaline karşın bu tarz yatmayı yasaklayan rivayetler de vardır (Müslim, Libâs, 74).

Nevevî, bu hadisin Tirmizî tarafından da rivayet edildiğini belirtmiştir. Fakat mevcut Tirmizî nüshasında böyle bir rivayet tespit edilememiştir.

Topluluk İçinde
Oturma Âdâbı

828. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Sizden biri, bir kimseyi oturduğu yerden kaldırıp da oraya kendisi oturmasın. Fakat, sıkışın ve yer açın.

İbn Ömer (ra), bir mecliste (kendisine yer vermek için)
kalkan kimsenin yerine oturmazdı.

(M5684-5686 Müslim, Selâm, 28-29; B6270 Buhârî, İsti’zân, 34)

829. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Biriniz oturduğu yerden kalkıp dışarı çıkarsa döndüğünde, eski yerine oturma önceliğine (herkesten) daha fazla sahiptir, buyurmuştur.

(M5689 Müslim, Selâm, 31)

830. Câbir b. Semüre’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Peygamber’in yanına (meclisine) geldiğimizde herkes bulduğu yere otururdu.

(D4825 Ebû Dâvûd, Edeb, 14; T2725 Tirmizî, İsti’zân, 29)

831. Ebû Abdullah Selmân el-Fârisî’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Cuma günü gusledip iyice temizlenen, saçlarının ve sakalının bakımını yaparak veya evindeki güzel kokulardan sürünerek camiye gelen ve (ileri geçmek için) iki kişinin arasını ayırmadan farz namazı kılan, sonra da imamın hutbesini sessizce dinleyen kimsenin o cuma ile bir sonraki cuma arasındaki günahları mutlaka bağışlanır.

(B883 Buhârî, Cum’a, 6)

832. Amr b. Şuayb’ın (ra), babası vasıtasıyla dedesinden
rivayet edildiğine göre Resûlullah :

(Camide yahut toplantıda) izinlerini almadıkça iki kişinin arasına
sokulmak helâl olmaz, buyurmuştur.

(D4845 Ebû Dâvûd, Edeb, 21; T2752 Tirmizî, Edeb, 11)

Ebû Dâvûd’un diğer bir rivayetinde:

Bir kimse iki kişinin arasına ancak onların izinlerini aldıktan sonra oturur, denilmiştir.

(D4844 Ebû Dâvûd, Edeb, 21)

833. Huzeyfe b. Yemân’dan (ra) rivayet edildiğine göre, Resûlullah (sohbet) halkasının ortasına oturan kimseyi kınamıştır.[38]

(D4826 Ebû Dâvûd, Edeb, 14, +)

Tirmizî’nin Ebû Miclez’den rivayet ettiğine göre, adamın biri, gelip (sohbet) halkasının ortasına oturdu. Bunun üzerine Huzeyfe:

(Sohbet) halkasının ortasına oturan kimse, Muhammed’in diliyle kınanmıştır veya Allah onu Muhammed’in diliyle kınamıştır, dedi.

(T2753 Tirmizî, Edeb, 12)

834. Ebû Saîd el-Hudrî’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah’ın , “Meclislerin en hayırlısı, en genişidir.” buyurduğunu işittim.

(D4820 Ebû Dâvûd, Edeb, 12, +)

835. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Bir kimse mecliste oturup uzun uzadıya boş şeyler konuşur; ancak oradan ayrılmadan önce, “Allah’ım, seni her türlü noksan sıfatlardan tenzih eder ve sana hamdederim. Senden başka ilâh olmadığına şehâdet ederim. Senden beni bağışlamanı diler ve sana tövbe ederim.” anlamına gelen “Sübhânekâllâhümme ve bihamdike, eşhedü en lâ ilâhe illâ ente, estağfiruke ve etûbü ileyke” duasını okursa o mecliste yaptığı hataları bağışlanır.[39]

(T3433 Tirmizî, Deavât, 38)

836. Ebû Berze (ra) anlatıyor:

Resûlullah son zamanlarında meclisten kalkmak istediğinde:

– “Allah’ım, seni her türlü noksan sıfatlardan tenzih eder ve sana hamdederim. Senden başka ilâh olmadığına şehâdet ederim. Senden beni bağışlamanı diler ve sana tövbe ederim.” anlamına gelen “Sübhânekâllâhümme ve bihamdike, eşhedü en lâ ilâhe illâ ente, estağfiruke ve etûbü ileyke” sözlerini söylerdi. Birisi:

–Yâ Resûlallah, daha önce söylemediğiniz sözleri söylüyorsunuz, dedi. Resûlullah:

–Bu sözler mecliste olabilecek kusurların kefâretidir, buyurdu.

(D4859 Ebû Dâvûd, Edeb, 27; bkz. Hâkim, el-Müstedrek, II, 698 (1/497))

837. İbn Ömer (ra) şöyle demiştir:

Resûlullah şu duaları okumadan bir meclisten kalktığı nadirdi:

Allah’ım, bize, günahlardan alıkoyacak kadar korku (haşyet) ver. Bizi cennetine ulaştıracak kadar taat (ve ibadet) nasip et. Dünya sıkıntılarını hafif görecek kadar kavrayış (ve iman) ver. Allah’ım, bizi hayatta bıraktığın müddetçe kulak, göz ve derman (güç) nimetlerinden mahrum etme. (Bunların ürünlerini) bizden sonrakilere (istifade edecekleri) bir miras kıl. Bize zulmedenlerden intikamımızı sen al. Bize düşmanlık edenlere karşı bize sen yardım et. Bizi dinimizde (imanımızda) musibete uğratma, dünyayı en büyük düşüncemiz ve ilmimizin gayesi kılma. Bize acımayanları başımıza musallat etme (yâ Rabbi!), buyurmuştur.

(T3502 Tirmizî, Deavât, 79)

838. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Bir meclisten Yüce Allah’ı zikretmeden kalkan bir topluluk, –bir merkep leşinin yanından kalkar gibi– pişman olarak kalkar.[40]

(D4855 Ebû Dâvûd, Edeb, 25, +)

839. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Bir topluluk Yüce Allah’ı zikretmeden ve peygamberlerine salât selâm getirmeden bir meclisten kalkarlarsa bu, onlar için bir pişmanlık olur. Allah, dilerse onlara azap eder, dilerse onları bağışlar.

(T3380 Tirmizî, Deavât, 8)

840. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Bir yerde oturup da Yüce Allah’ı zikretmeyen kişi, Allah’a karşı görevini eksik yapmış olur. Bir yerde yatıp da, orada Allah’ı zikretmeyen kişi Allah’a karşı görevini eksik yapmış olur.

(D4856 Ebû Dâvûd, Edeb, 25, +)

Arap dilinde “lânet” kelimesi değişik anlamlara gelmektedir. Kur’an-ı Kerim’de azap, beddua anlamlarında yer alırken sözlükte Türkçe’deki kullanımıyla lânetlemek, hayırdan uzak olmasını temenni etmek, kahrolması için beddua etmek, ayıplayıp kınamak, uzaklaştırmak, aşağılamak, küfür etmek, rezil, rüsvay, kepaze, perişan etmek ve benzeri anlamları vardır. Hadislerde de çeşitli bağlamlarda geçmektedir. Konunun gerektirdiği şiddet ve vurguya göre bu anlamlardan birini tercih etmek gerekir. Her geçtiği yerde “lânetlemek, kahrolmasını istemek, azaba düçar olmasını istemek” gibi anlamları vermek kelimenin hem Arap dilindeki kullanımına, hem de Hz. Peygamber’in hikmet diline uygun düşmez.

Burada bir taraftan boş ve faydasız konuşmalardan sakındırılırken, bir taraftan da istenmedik durumların yaşanması hâlinde hemen ardından dua ve tövbe etmeye teşvik edilmektedir. Elbette asıl olan boş konuşmamaktır.

Hz. Peygamber, Kur’an’da “kardeş ölüsünün etini yeme” (Hucurât, 49/12) şeklinde tabir edilen gıybet ve benzeri kötü sözler sebebiyle, Allah’ın unutulduğu böyle bir ortamda bulunanların âhirette duyacakları pişmanlıklarını halkın kolay anlayacağı bir benzetmeyle dile getirmiştir.

Rüya

Geceleyin uyumanız ve gündüzün (onun lütfundan istemeniz de) O’nun (varlığının ve kudretinin) delillerindendir...

(Rûm, 30/23)

841. Ebû Hüreyre’nin (ra) işittiğine göre Resûlullah :

–Nübüvvetten (sonra) geriye kalan ancak mübeşşirâttır, dedi. Sahâbîler:

–Mübeşşirât nedir yâ Resûlallah, dediler.

–İyi (güzel/salih) rüyadır, cevabını verdi.

(B6990 Buhârî, Ta’bîr, 5)

842. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle demiştir:

Âhir zaman (Kıyamet) yaklaştığı vakit müminin rüyası hemen hemen hiç yanlış çıkmaz. Müminin rüyası, nübüvvetin kırk altı bölümünden biridir.[41]

(B7017 Buhârî, Ta’bîr, 26; M5906-M5907 Müslim, Rüyâ, 6)

Müslim’in diğer bir rivayeti de:

Rüyası en doğru olanlarınız, en doğru konuşanlarınızdır, şeklindedir.

(M5505 Müslim, Rüyâ, 6)

843. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Beni rüyasında gören kimse, uyanık iken de görecektir veya beni uyanıkken görmüş gibidir. Çünkü şeytan benim görüntüme bürünemez, buyurmuştur.

(B6993 Buhârî, Ta’bîr, 10; M5920 Müslim, Rüyâ, 11)

844. Ebû Saîd el-Hudrî’nin (ra) işittiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Biriniz hoşuna giden bir rüya görürse, bu rüya Yüce Allah’tandır. Onun için Allah’a hamd etsin ve onu başkalarına anlatsın.

Diğer bir rivayette:

O rüyayı ancak sevdiği kimselere söylesin. Hoşlanmadığı bir rüya görürse o şeytandandır, şerrinden Allah’a sığınsın ve rüyasını kimseye söylemesin; (zaten) o rüya kendisine bir zarar vermez, buyurmuştur.[42]

(B6985, B7044 Buhârî, Ta’bîr, 3, 46; M5902-M5903 Müslim, Rüyâ, 3-4)

845. Ebû Katâde’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle demiştir:

İyi rüya, (bir rivayete göre) güzel rüya, Allah’tandır; kötü rüya şeytandandır. Bir kimse hoşuna gitmeyecek bir rüya görürse, sol tarafına üç defa üflesin ve şeytandan Allah’a sığınsın. (Zaten) o rüya kendisine bir zarar vermez.

(B6995 Buhârî, Ta’bîr, 10; M5900 Müslim, Rüyâ, 2)

846. Câbir’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah şöyle demiştir:

Biriniz hoşuna gitmeyen bir rüya görürse, üç defa sol tarafına üflesin, üç defa eûzü billâhi mineşşeytânirracîm (Kovulmuş şeytandan Allah’a sığınırım), desin ve yattığı taraftan öbür tarafına dönsün.

(M5904 Müslim, Rüyâ, 5)

847. Ebu’l-Eska’ Vâsile b. Eska’dan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

En büyük iftira, bir kimsenin babasından başkasına mensubiyet iddiasında bulunması veya görmediği rüyayı gördüm demesi, yahut Hz. Peygamber’in söylemediği bir sözü ona nisbet etmesidir.

(B3509 Buhârî, Menâkıb, 5)

Bu hadisi yorumlayan bazı âlimler, nübüvvetin 23 sene olduğundan hareketle, Hz. Peygamber’in risalet öncesi gördüğü sadık rüyaların 1/46 yani altı ay sürdüğüne işaret etmektedirler.

Rüyaların insana zarar verme veya fayda verme gibi kendiliğinden bir tesiri olamaz. Ancak yorumlarıyla insanlar kendilerini sıkıntıya sokarlar.

SELÂMLAŞMA
ÂDÂBI

Selâmlaşmak ve
Selâmı Yaymak

Ey iman edenler! Kendi evlerinizden başka evlere, geldiğinizi hissettirip (izin alıp) ev sahiplerine selâm vermeden girmeyin...

(Nûr, 24/27)

...Evlere girdiğiniz zaman birbirinize, Allah katından mübarek ve hoş bir esenlik dileği olarak, selâm verin...

(Nûr, 24/61)

Size bir selâm verildiği zaman, ondan daha güzeliyle veya aynı selâmla karşılık verin...

(Nisâ, 4/86)

(Ey Muhammed!) İbrahim’in ağırlanan misafirlerinin haberi sana geldi mi? Hani onlar, İbrahim’in yanına varmışlar ve “Selâm sana!” demişlerdi. O da “Size de selâm.” demişti...

(Zâriyât, 51/24, 25)

848. Abdullah b. Amr b. Âs (ra) anlatıyor:

Bir adam Resûlullah’a :

–Müslümanlıktaki hangi (davranış) amel daha hayırlıdır, diye sordu. Resûlullah:

–Yemek yedirmen, tanıdığın ve tanımadığın herkese selâm vermendir, buyurdu.

(B12 Buhârî, Îmân, 6; M160 Müslim, Îmân, 63)

849. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle demiştir:

Allah Teâlâ Âdem’i yarattığı vakit, “Git ve şu oturan meleklere selâm ver; selâmını nasıl karşılayacaklarını dinle. Onların verdiği karşılık senin ve neslinin selâmı olacaktır.” buyurdu. Bunun üzerine Hz. Âdem:

es-Selâmü aleyküm, dedi. Melekler de es-selâmü aleyke ve rahmetullâh dediler yani rahmetullah kelimesini ilave ettiler.

(B6227 Buhârî, İsti’zân 1; M7163 Müslim, Cennet, 28)

850. Ebû Ümâre Berâ b. Âzib’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah bize yedi şeyi emretti: hastayı ziyaret etmeyi, cenazeye katılmayı, aksırana dua etmeyi, zayıf olana yardım etmeyi, zulüm görene destek olmayı, selâmı yaymayı, yemini bozmamayı.

(B6235 Buhârî, İsti’zân, 8; M5388 Müslim, Libâs, 3)

851. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

İman etmedikçe cennete giremezsiniz. Birbirinizi sevmedikçe de iman etmiş olmazsınız. Size yaptığınız zaman birbirinize olan sevginizi artıracak bir şey söyleyeyim mi? Aranızda selâmı yayın.

(M194 Müslim, Îmân, 93)

852. Ebû Yûsuf Abdullah b. Selâm’ın (ra) işittiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Ey insanlar, (aranızda) selâmı yaygınlaştırın. Yemek yedirin, akrabalık ilişkilerini gözetin, insanlar uyurken (geceleyin) namaz kılın ki selâmetle cennete giresiniz.

(T2485 Tirmizî, Sıfatü’l-kıyâme, 42)

853. Tufeyl b. Übey b. Ka’b’dan rivayet edildiğine göre o,
Abdullah b. Ömer’e gelir, onunla beraber çarşıya çıkardı.

Tufeyl anlatıyor:

Biz çarşıya çıkınca Abdullah, değerli ve değersiz her türlü eşya satanlara, (çarşıda dolaşan) yoksullara, yanından geçtiği herkese selâm verirdi. Bir gün Abdullah’ın yanına gelmiştim. Birlikte çarşıya gitmemizi istedi.
Ben de kendisine:

–Çarşıda ne yapacaksın? Bir şey alıp satmazsın. Bir şeyin fiyatını sormaz ve pazarlığa girişmezsin, çarşının oturma yerlerinde oturmazsın; otur burada konuşalım, dedim. Abdullah:

–Ey Ebû Batn (göbekli!) –Tufeyl, göbekli biriydi– Biz selâm vermek için çarşıya çıkacağız, karşılaştıklarımıza selâm vereceğiz, cevabını verdi.

(MU1764 Muvatta’, Selâm, 4)

Selâm Verme Usûlü[43]

854. İmrân b. Husayn (ra) anlatıyor:

Bir adam Peygamber’e gelip:

–es-Selâmü aleyküm, dedi. Peygamber de aynı şekilde karşılık verdi. Sonra selâm veren zat oturdu. Bunun üzerine Peygamberimiz :

–On sevap kazandı, buyurdu. Sonra bir başkası gelip:

–es-Selâmü aleyküm ve rahmetullâh, dedi. Peygamber de aynı şekilde cevap verince, selâm veren oturdu. Resûlullah:

–Yirmi sevap kazandı, buyurdu. Sonra bir adam daha geldi ve:

–es-Selâmü aleyküm ve rahmetullâhi ve berekâtüh, dedi. Peygamberimiz yine aynı şekilde cevap verince, selâm veren oturdu. Resûlullah:

–Otuz sevap kazandı, buyurdu.

(D5195 Ebû Dâvûd, Edeb, 131, 132; T2689 Tirmizî, İsti’zân, 2)

855. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah bana, “Şu zat Cebrail’dir, seni selâmlıyor.” dedi. Ben de ve aleyhi’s-selâm ve rahmetullâhi ve berekâtüh, dedim.

(B6249 Buhârî, İsti’zân, 16; M6304 Müslim, Fedâilu’s-sahâbe, 91)

856. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber , konuşurken, maksadı (rahat) anlaşılsın diye, sözlerini (bazen) üç defa tekrarlardı. Bir topluluğa rastladığında onlara selâm verir ve üç kere tekrar ederdi.[44]

(B95 Buhârî, İlim, 30)

857. Mikdâd’dan (ra) rivayet edildiğine göre
o, uzun bir hadiste şöyle diyor:

Peygamber için sağılıp ayrılan sütü hazırlar (sonra içsin diye) kaldırırdık. Resûlullah geceleyin gelir, uyuyanları uyandırmayacak ve uyanık bulunanlara işittirecek şekilde selâm verirdi. (Yine) bir gün geldi ve her zamanki gibi selâm verdi.

(M5362 Müslim, Eşribe, 174)

858. Esmâ bnt Yezîd’in (ra) şöyle dediği nakledilmiştir:

Allah Resûlü bir gün mescide uğradı. Birkaç kadın orada oturuyordu. Resûlullah onlara eliyle işaret ederek selâm verdi.[45]

(T2697 Tirmizî, İsti’zân, 9)

859. Ebû Ümâme’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

İnsanların Allah nezdinde en iyisi/hayırlısı, önce selâm verenleridir, buyurdu.

(D5197 Ebû Dâvûd, Edeb, 132, 133)

860. Ebû Cürey el-Hüceymî’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Bir gün Resûlullah’a geldim ve:

–Aleyke’s-selâm yâ Resûlullâh, dedim. Resûlullah:

–Aleyke’s-selâm, deme, zira aleyke’s-selâm, ölülere verilen selâm şeklidir, buyurdu.

(D5209 Ebû Dâvûd, Edeb, 139, 140; T2721 Tirmizî, İsti’zân, 28)

861. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Binekli, yürüyene; yürüyen, oturana; az olanlar çok olanlara selâm verir, buyurmuştur.

(B6232 Buhârî, İsti’zân, 5; M5646 Müslim, Selâm, 1)

Buhârî’nin bir rivayeti “Küçük, büyüğe selâm verir.” şeklindedir.

(B6234 Buhârî, İsti’zân, 7)

862. Ebû Ümâme Suday b. Aclân el-Bâhilî’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah şöyle demiştir:

İnsanların Allah’a en yakın olanı, önce selâm verenleridir.

(D5197 Ebû Dâvûd, Edeb, 132, 133)

Tirmizî’nin Ebû Ümâme’den rivayetine göre “Yâ Resûlallah, iki kişi karşılaştıkları vakit önce hangisi selâm verir.” denildiğinde Hz. Peygamber :

Allah’a daha yakın olan, önce selam verir, buyurmuştur.

(T2694 Tirmizî, İsti’zân, 6)

863. Ebû Hüreyre (ra), namazını kötü kılan kişiyi anlattığı
hadisinde şöyle anlatıyor:

Bir adam (mescide) gelip namaz kıldı. Sonra Peygamber’in yanına gelerek selâm verdi. Peygamber , selâmını aldıktan sonra:

Dön namazını kıl, zira sen namaz kılmadın, buyurunca o da döndü ve namazı (yeniden) kıldı. Sonra gelip selâm verdi. Bu hâl üç defa tekrar etti.[46]

(B757 Buhârî, Ezân, 95; M885 Müslim, Salât, 45)

864. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Biriniz kardeşine rastlarsa ona selâm versin. Eğer aralarına ağaç, duvar veya taş gibi bir engel girer de tekrar karşılaşırsa, yine selâm versin.

(D5200 Ebû Dâvûd, Edeb, 134, 135)

İlk selâm veren kimsenin, selâm verdiği kişi yalnız olsa dahi, çoğul siğası ile “es-selâmü aleykum ve rahmetullâhi ve berakâtuh –Allah’ın selâmı, rahmet ve bereketi senin üzerine olsun.” demesi müstehaptır. Buna karşılık selâm alan da “ve aleykümüsselâm ve rahmetullâhi ve berekâtüh– Allah’ın selâmı, rahmet ve bereketi senin de üzerine olsun.” der.

Bu şekilde sözlerini üç kez tekrarlaması, cemaatin kalabalık olduğu durumlarda olmalıdır.

Bu durum, Hz. Peygamber’in söz ile el işaretini birleştirildiği şeklinde tevil edilmektedir. Nitekim başka bir rivayette (869. hadiste) Esmâ (ra), “Hz. Peygamber bize selâm verdi.” demiştir.

Namaza dair bu hadis, Hz. Peygamber’in selâma karşılık verdiğinden bahsettiği için burada da zikredilmiştir.

Evine Giren Kimsenin
Selâm Vermesi

...Evlere girdiğiniz zaman birbirinize, Allah katından mübarek ve hoş bir esenlik dileği olarak, selâm verin...

(Nûr, 24/61)

865. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah bana, “Yavrucuğum, ailenin yanına girdiğinde selâm ver ki, sana ve hane halkına bereket olsun.” buyurdu.

(T2698 Tirmizî, İsti’zân, 10)

Çocuklara
Selâm Vermek

866. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre o, bir çocuk gurubuna rastladığında onlara selâm verdi ve “Resûlullah da böyle yapardı.” dedi.

(B6247 Buhârî, İsti’zân, 15; M5665 Müslim, Selâm, 15)

Hanımlarla Selâmlaşmak

867. Sehl b. Sa’d (ra) anlatıyor:

Aramızda bir kadın, (bir rivayete göre yaşlı bir kadın) vardı. Pazı köklerini alıp tencereye koyar ve içine de biraz arpa öğütür katardı. Biz cumayı kılıp da döndüğümüzde ona selâm verirdik, o da yemeği önümüze koyardı.

(B6248 Buhârî, İsti’zân, 16; B938 Cum’a, 40)

868. Ebû Talib’in kızı Fâhite Ümmü Hânî’den (ra)
rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Mekke’nin fethedildiği gün Peygamber’e geldim, yıkanıyordu. Fâtıma da bir elbise ile onu perdeliyordu. Selâm verdim...

(M1669 Müslim, Salâtü’l-müsâfirîn, 82)

869. Esmâ bnt Yezîd’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Peygamber , biz hanımların yanından geçerken bize selâm verdi.

Bu metin Ebû Dâvûd’undur.

(D5204 Ebû Dâvûd, Edeb, 136, 137)

Tirmizî’nin metni ise şöyledir:

Resûlullah bir gün mescide uğradı. Birkaç kadın oturuyordu. Resûlullah onları eliyle selâmladı.

(T2697 Tirmizî, İsti’zân, 9)

Farklı İnanç Kesimleriyle
Selâmlaşma

870. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Yahudi ve Hıristiyanlarla karşılaştığınızda önce siz selâm vermeyin. Onlardan birine rastladığınızda onu yolun kenarından yürümeye zorlayın.[47]

(M5661 Müslim, Selâm, 13)

871. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Ehl-i Kitap size selâm verdiğinde, ve aleyküm (size de), demekle yetinin, buyurmuştur.

(B6258 Buhârî, İsti’zân, 22; M5652 Müslim, Selâm, 6)

872. Üsâme’den (ra) rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber , Müslümanlar, putperest müşrikler ve Yahudilerden oluşan bir topluluğun yanından geçerken onlara selâm verdi.[48]

(B6254 Buhârî, İsti’zân, 20; M4659 Müslim, Cihâd, 116)

Hadiste dile getirilen durum genel bir prensip olmayıp, Medine’de yaşanan özel durumlarla ilgilidir. Medine’de Müslümanlara komplo kuran, düşmanla işbirliği yapan ve hakaretler etmek suretiyle onları taciz eden Yahudilerin ve Hristiyanların tutumlarıyla ilgili olarak tarih kaynaklarına bakılmalıdır.

Bu ve bu kabil rivayetler önceki rivayetlerde dile getirilen hususun özel durum ve şartlarla ilgili olduğunu göstermektedir.

Topluluktan Ayrılan
Kimsenin Selâm Vermesi

873. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Biriniz bir meclise vardığında ve oradan ayrılacağında selâm versin. Bu selâmların ilki, sonrakinden daha hayırlı değildir.

(D5208 Ebû Dâvûd, Edeb, 138, 139; T2706 Tirmizî, İsti’zân, 15)

İzin İsteme Âdâbı

Ey iman edenler! Kendi evlerinizden başka evlere, geldiğinizi hissettirip (izin alıp) ev sahiplerine selâm vermeden girmeyin...

(Nûr, 24/27)

Çocuklarınız ergenlik çağına geldiklerinde, kendilerinden öncekilerin istedikleri gibi izin istesinler...

(Nûr, 24/59)

874. Ebû Mûsâ el-Eş’arî’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

(Bir yere girmek için) izin almak maksadıyla kapı üç kere çalınır, izin verilirse girersin; verilmezse dönersin, buyurmuştur.

(M5628 Müslim, Âdâb, 34; B6245 Buhârî, İsti’zân, 13)

875. Sehl b. Sa’d’dan (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

(Bir yere girmek için) izin almak ancak (evin özel hâllerinin) görülmemesi içindir, buyurmuştur.

(B6241 Buhârî, İsti’zân, 11; M5638 Müslim, Âdâb, 40)

876. Rib’î b. Hirâş’ın (ra) Âmiroğulları kabilesinden bir adamdan rivayet ettiğine göre o, Hz. Peygamber evinde iken gelip,

–Gireyim mi, diye izin istedi. Resûlullah da hizmetçisine:

–Çık, bu adama izin istemeyi öğret; “es-Selâmü aleyküm, girebilir miyim?” desin, buyurdu. Bu sözleri duyan adam:

–es-Selâmü aleyküm, dedikten sonra, “Girebilir miyim?” deyince
Peygamber , girmesine izin verdi, o da girdi.

(D5177 Ebû Dâvûd, Edeb, 126, 127, +)

877. Kilde b. Hanbel’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Bir gün Peygamber’in yanına selâm vermeden girdim, Peygamber bana, “Geri dön, es-selâmü aleyküm, girebilir miyim, de” buyurdu.

(T2710 Tirmizî, İsti’zân, 18; D5176 Ebû Dâvûd, Edeb, 126, 127, +)

878. Enes’in (ra) İsra hadisesini anlattığı meşhur hadisinde
aktardığına göre Resûlullah şöyle dedi:

Cebrail beni birinci kat göğe çıkarıp oraya girmek için izin istediğinde “Kim o?” denildi. “Cebrail” diye cevap verdi. “Yanındaki kim?” denildiğinde de “Muhammed” cevabını verdi. Beni ikinci kat göğe çıkarıp oraya da girmek için izin istediğinde “Kim o?” denildi. “Cebrail” diye cevap verdi. “Yanındaki kim?” denildiğinde de “Muhammed” cevabını verdi. Üçüncü, dördüncü ve diğer gök katlarında da her sema kapısında “Kim o?” denildi; o da“Cebrail” diye cevap verdi.

(M411 Müslim, Îmân, 259; B3207 Buhârî, Bed’ül-halk, 6; B3887 Menâkıbü’l-ensâr, 42)

879. Ebû Zer (ra) anlatıyor:

Bir gece evden çıktım, ve Resûlullah’ı gördüm, yalnız başına yürüyordu. Ben de ay ışığında yürümeye başladım. Başını çevirip beni görünce:

–Sen kimsin? buyurdu. Ben de:

–Ebû Zer, dedim.[49]

(B6443 Buhârî, Rikâk, 13; M2305 Müslim, Zekât, 33)

880. Ümmü Hânî’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Peygamber’in yanına gelmiştim, Fâtıma onu bir perde ile örtüyor, O da yıkanıyordu. (Geldiğimi hissedince):

–Kim o, dedi, ben de:

–Ümmü Hânî’yim, diye karşılık vedim.[50]

(B280 Buhârî, Gusül, 21)

881. Câbir(ra) anlatıyor:

(Bir gün) Peygamber’e gelip kapısını çaldım. Peygamberimiz:

–Kim o, deyince,

–Benim, dedim. Peygamber Efendimiz de:

–Benim, benim!, diyerek bu cevabımı beğenmediğini ifade etti.

(B6250 Buhârî, İsti’zân, 17; M5636, M5637 Müslim, Âdâb, 39)

Nevevî bu hadisi Ebû Zer’in Peygamberimizi izinsiz takip etmesi sebebiyle almış olmalıdır.

Ümmü Hânî, Hz. Peygamber’in amcası Ebû Talib’in kızı olması hasebiyle eve rahatça girmekteydi.

Aksırma ve
Esneme Âdâbı

882. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle demiştir:

Allah aksırmayı sever, esnemeyi sevmez. Biriniz aksırıp elhamdülillâh (Yüce Allah’a hamdolsun), derse bunu duyan her Müslümanın onu yerhamükâllâh (Allah rahmetiyle sana afiyet versin), diye karşılaması gerekir.

Esnemeye gelince, bu hâl şeytandandır. Öyleyse birinize esneme
geldiği zaman, onu önlemeye çalışsın. Zira sizden biri esnediği zaman
şeytan ona güler.[51]

(B6226 Buhârî, Edeb, 128)

883. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Biriniz aksırdığı vakit elhamdülillâh (Allah’a hamdolsun), dediğinde, kardeşleri yahut arkadaşları da yerhamükâllâh (Allah rahmetiyle sana afiyet versin), diye karşılık versinler. Aksıran da onlara yehdîkümullâh ve yuslih bâleküm (Allah sizin afiyetinizi artırsın ve hâlinizi güzelleştirsin), desin.

(B6224 Buhârî, Edeb, 126)

884. Ebû Mûsâ’dan (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah’ın :

Biriniz aksırıp da elhamdülillâh dediğinde yerhamükâllâh diyerek ona sağlık dileyin. Hamd etmezse siz de bir şey demeyin, buyurduğunu işittim.

(M7488 Müslim, Zühd, 54)

885. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Peygamber’in yanında iki kişi aksırdı. Resûlullah onlardan birine yerhamükâllâh dedi, diğerine bir şey demedi. Bu ikinci kişi, “Filana yerhamükâllâh dediniz, bana ise bir şey demediniz.” deyince Peygamber , “O Allah’a hamd etti, sen ise Allah’a hamd etmedin.” buyurdular.

(M7486 Müslim, Zühd, 53; B6225 Buhârî, Edeb, 127)

886. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Allah Resûü aksırdığında elini veya mendilini ağzına tutar, sesini kısmaya ve ağzını yummaya çalışırdı.

Ravi, “kısmaya” ve “yummaya” ifadelerinde tereddüt etmiştir.

(D5029 Ebû Dâvûd, Edeb, 90; T2745 Tirmizî, Edeb, 6)

887. Ebû Mûsâ’dan (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Yahudiler kendilerine yerhamükümüllâh diyeceğini ümit ederek Allah Resûlü’nün yanında yalancıktan aksırırlardı. Peygamberimiz de:

Allah size hidayet versin ve hâlinizi güzelleştirsin, derdi.

(T2739 Tirmizî, Edeb, 3; D5038 Ebû Dâvûd, Edeb, 93)

888. Ebû Saîd el-Hudrî’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Sizden biriniz esnediğinde eliyle ağzını kapatsın. Aksi takdirde şeytan girer.[52]

(M7491 Müslim, Zühd, 57)

Din dilinde iyi ve güzel şeyler için nasıl melek sembolizmi kullanılıyorsa, kötü ve çirkin şeyler için de şeytan sembolizmi kullanılmaktadır. Topluluk içerisinde esneyerek ağzın açılması hoş bir manzara olmadığı hatta tembellik ve rehavet göstergesi olduğu için Peygamberimiz bunun ya engellenmesini ya da 888. hadiste geçtiği üzere eliyle kapatılmasını tavsiye etmekte ve bunu sembolik bir dille anlatmaktadır.

Bu hadiste insanın boğazına yahut nefes borusuna zoraki bir şeyler kaçabileceği de hatırlatılmış olabilir.

Tokalaşma ve Kucaklaşma Âdâbı

889. Ebu’l-Hattâb Katâde’den rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Enes’e “Resûlullah’ın ashâbı arasında el sıkışma (âdeti) var mıydı?” diye sordum; Enes, “Evet, vardı.” dedi.

(B6263 Buhârî, İsti’zân, 27)

890. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Yemenliler geldiğinde, Resûlullah :

Size Yemenliler geldi, onlar el sıkışma (âdetini buraya) ilk getirenlerdir, demiştir.

(D5213 Ebû Dâvûd, Edeb, 141, 142)

891. Berâ’dan (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

İki Müslüman birbiriyle karşılaşıp da el sıkışırlarsa, ayrılmadan evvel günahları bağışlanır, buyurmuştur.

(D5212 Ebû Dâvûd, Edeb, 141, 142)

892. Enes (ra) anlatıyor:

Bir adam:

–Yâ Resûlallah bizden biri kardeşine veya dostuna rastladığında, önünde eğilebilir mi? diye sorunca, Peygamberimiz :

–Hayır, buyurdu.

–Peki kucaklayıp öpebilir mi? deyince, yine:

–Hayır, buyurdu.

–Öyle ise elini tutup musafaha edebilir mi? deyince:

–Evet, buyurdu.

(T2728 Tirmizî, İsti’zân, 31)

893. Safvân b. Assâl (ra) anlatıyor:

Bir Yahudi, arkadaşına:

Gel şu Peygamber’e gidelim, dedi. İkisi birlikte Resûlullah’a geldiler ve apaçık dokuz âyeti sordular.[53]

Peygamberimiz cevapladıktan sonra, elini ve ayağını öperek, “Senin gerçekten peygamber olduğuna şahitlik ederiz.” dediler.

(T2733 Tirmizî, İsti’zân, 33)

894. İbn Ömer(ra) bir anısını anlatırken şöyle demiştir:

Biz, Peygamber’e yaklaştık ve elini öptük.

(D5223 Ebû Dâvûd, Edeb, 147, 148)

895. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah’ın evimde olduğu sırada Medine’ye gelmiş olan Zeyd b. Hârise kapıyı çaldı. Peygamber Zeyd’i (fazla sevdiğinden) hemen kalkıp elbisesini sürüyerek onu kucakladı ve öptü.

(T2732 Tirmizî, İsti’zân, 32)

896. Ebû Zer’den (ra) rivayet edildiğine göre o şöyle demiştir:

Resûlullah , bana “Kardeşini güler yüzle karşılamak dahi olsa yapacağın hiçbir iyiliği küçümseme.” dedi.

(M6690 Müslim, Birr, 144)

897. Ebû Hüreyre (ra) anlatıyor:

Peygamber , Ali’nin oğlu Hasan’ı (ra) öptü. Bunun üzerine Akrâ’ b. Hâbis’in:

–Benim on çocuğum var, bunlardan birini bile öpmedim, demesi üzerine Resûlullah :

–Merhamet etmeyene, merhamet edilmez, buyurdu.

(B5997 Buhârî, Edeb, 18; M6028 Müslim, Fedâil, 65)

Yahudiler, Kur’an’da İsrâ, 17/101 ve Neml, 27/12’de geçen dokuz âyet, dokuz mucize veya Hz. Musa’ya Allah’ın bildirdiği on emirden birini saklayıp dokuzunu öğrenmek istemişlerdi. Peygamberimiz bunun üzerine “Allah’a hiç bir şeyi ortak koşmayın, hırsızlık yapmayın, zina etmeyin, haksız yere adam öldürmeyin, bir kimseyi öldürtmek için nüfuzlu birinin yanına gitmeyin, sihir yapmayın, faiz yemeyin, evli ve namuslu bir kadına iftira etmeyin, muharebe meydanından kaçmayın.” dedikten sonra, onların gizledikleri şeyi de açıklayarak “Bilhassa siz Yahudiler, cumartesi gününe saygısızlık etmeyin.” buyurdu.

HASTA ZİYARETİ

Hasta Ziyareti ve
Cenazeyi Kaldırma

898. Berâ b. Âzib’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah bize hastayı ziyaret etmeyi, cenazeye katılmayı, aksırana dua etmeyi, yemini bozmamayı, zulüm görene yardım etmeyi, davete icabet etmeyi, selâmı yaymayı emretti.

(M5388 Müslim, Libâs, 3; B5635 Buhârî, Eşribe, 28)

899. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Bir Müslümanın bir diğer Müslümana karşı beş vazifesi vardır: Selâmı almak, hastayı ziyaret etmek, cenaze merasimine iştirak etmek, davete icabet etmek ve aksırana dua etmek.

(B1240 Buhârî, Cenâiz, 2; M5650 Müslim, Selâm, 4)

900. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Allah Resûlü şöyle demiştir:

Allah Teâlâ kıyamet gününde:

–Ey Âdemoğlu, hastalandım da beni ziyaret etmedin, buyuracak. O:

–Yâ Rabbi, ben seni nasıl ziyaret edebilirim ki! Sen âlemlerin Rabbisin, diyecek. Allah Teâlâ:

–Hatırlamıyor musun, falanca kulum hastalandı da sen onu ziyaret etmedin. Bilesin ki onu ziyaret etseydin, beni onun yanında bulurdun, diyecek. Sonra:

–Ey Âdemoğlu senden yiyecek istedim de sen beni doyurmadın, buyuracak. Âdemoğlu:

–Yâ Rabbi, seni nasıl doyurabilirim ki! Sen âlemlerin Rabbisin, diyecek.
Allah Teâlâ:

–Hatırlamıyor musun filanca kulum senden yiyecek istedi de sen vermedin. Eğer ona yiyecek verseydin bu yaptığının karşılığını benim yanımda bulurdun, diyecek. Sonra da:

–Ey Âdemoğlu, senden su istedim de vermedin, diyecek. O:

–Yâ Rabbi, sana nasıl su vereyim? Sen âlemlerin Rabbisin, dediğinde
Allah Teâlâ:

–Hatırlamıyor musun falan kulum senden su istedi de, sen vermedin;
bilesin ki eğer ona su verseydin bu yaptığının karşılığını yanımda bulurdun, cevabını verecek.[54]

(M6556 Müslim, Birr, 43)

901. Ebû Mûsâ’dan (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Hastayı ziyaret edin, açı doyurun, esiri kurtarın, buyurdu.

(B3046 Buhârî, Cihâd, 171)

902. Sevbân’dan (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle demiştir:

–Bir Müslüman, (hasta bir) Müslüman kardeşini ziyaret ettiğinde,
ziyaretini tamamlayıp geri dönünceye kadar ,(sanki) cennet hurfesi topluyormuş gibi olur.

–Yâ Resûlallah, “cennet hurfesi” nedir, denilince;

–Zamanı geldiğinde ağaçtan toplanan meyvedir, cevabını vermiştir.

(M6553, M6554 Müslim, Birr, 41, 42)

903. Hz. Ali’nin (ra) işittiğine göre Resûlullah şöyle demiştir:

Sabahleyin hasta kardeşini ziyaret eden bir Müslümana, akşama kadar yetmiş bin melek rahmet okur. Eğer akşamleyin ziyaret ederse sabaha kadar da yetmiş bin melek onun için rahmet okur. Aynı zamanda o kimse için cennette toplanmış meyveler vardır.

(T969 Tirmizî, Cenâiz, 2)

904. Enes (ra) anlatıyor:

Bir Yahudi genci Peygamber’in hizmetinde bulunuyordu. Günün birinde hastalandı. Peygamber onu ziyaret edip başı ucunda oturdu. Ona:

–Müslüman ol, dedi. O da (Ne dersin, diye) yanında duran babasına baktı. Babası:

–Ebu’l-Kâsım’a (Peygambere) itaat et, dedi. Genç de Müslüman oldu.
Bunun üzerine Resûlullah :

–(Bu genci) cehennemden kurtaran Allah’a hamd olsun, diyerek çıktı.

(B1356 Buhârî, Cenâiz, 79)

Kudsî hadis formundaki bu hadiste temsili bir dil kullanılmıştır. Yüce Allah hastaları ziyaret etmeyi, açları doyurmayı, susuzlara su vermeyi âdeta doğrudan kendisine yapılmış bir hizmet gibi anlatmakla, bu yardımların ne denli önemli olduğunu vurgulamaktadır. Aklı başında her Müslüman bilir ki, Yaratıcı’nın, bunların hiçbirine ihtiyacı yoktur.

Hastalara Dua Etmek

905. Hz. Âişe (ra) anlatıyor:

Bir kimse ağrı veya yara bere gibi bir şikâyetle geldiğinde Hz. Peygamber şöyle yaparak (Râvi Süfyân b. Uyeyne şehâdet parmağını yere koyup kaldırarak Peygamberimizin parmağını yere dokunup kaldırışını tarif etmiştir.)

parmağını yere dokundurup kaldırarak; “Bismillâh, yurdumuzun toprağı, bazımızın okuyup üflemesi ve Rabbimizin izniyle hastalarımız şifa bulur.” buyururdu.

(M5719 Müslim, Selâm, 54; B5745, B5746 Buhârî, Tıb, 38)

906. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre Peygamber aile fertlerinden birisi hastalandığı zaman sağ eliyle hastayı sıvazlar ve “Allahümme Rabbe’n-Nâsi ezhibilbe’se, eşfi ente’ş-Şâfî lâ şifâe illâ şifâüke, şifâen lâ yüğâdirü sekamen (Bütün insanlığın Rabbi olan Allah’ım, bunun sıkıntısını gider ve şifa ver. Sen şifa verensin, senin verdiğinden başka şifa yoktur. Hiçbir hastalık kalmayacak şekilde buna şifa ver).” derdi.

(B5743 Buhârî, Tıb, 38; M5710 Müslim, Selâm, 4)

907. Enes’in (ra) Sâbit’e (ra) şöyle dediği nakledilmiştir:

–Hz. Peygamber’in hastalık için okuduğunu sana okuyayım mı?

–Oku, diye cevap verdi. Bunun üzerine Enes (ra):

“Allahümme Rabbe’n-Nâsi Müzhibe’l-be’si, eşfi ente’ş-Şâfî lâ şâfiye illâ ente, şifâen lâ yüğâdirü sekamen (Bütün insanlığın Rabbi olan, bütün sıkıntılarını gideren Allah’ım! Buna şifa ver. Sen şifa verensin, senden başka şifa veren yoktur. Hiçbir hastalık kalmayacak şekilde buna şifa ver).” dedi.

(B5742 Buhârî, Tıb, 38)

908. Sa’d b. Ebû Vakkâs’tan (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Ben hastalandığım zaman Resûlullah beni ziyaret etti ve “Allah’ım, Sa’d’a şifa ver.” diye üç kere tekrarladı.

(M4215 Müslim, Vesâyâ, 8)

909. Ebû Abdullah Osmân b. Ebu’l-Âs’tan (ra) rivayet edildiğine göre o, bir gün vücudunda bir ağrı hissetmiş ve bu sıkıntısını Resûlullah’a söylemişti. Allah Resûlü : “Ağrıyan yere elini koy ve üç defa ‘Bismillâh’, yedi defa ‘Eûzü biizzetillâhi ve kudretihî min şerri mâ ecidü ve uhâzirü (Hissettiğim hastalığın zararından ve tehlikesinden Allah’ın izzet ve kudretine sığınırım.)’ de.” buyurdu.

(M5737 Müslim, Selâm, 67)

910. İbn Abbâs’tan (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle demiştir:

Kim ölüm hastası olmayan bir hastayı ziyaret eder ve onun yanında yedi kere, “Es’elüllâhe’l-azîm Rabbe’l-arşi’l-azîm en yeşfiyeke (Büyük arşın Rabbi olan Yüce Allah’tan sana şifa vermesini diliyorum).” derse Allah onu o hastalıktan kurtarır.

(D3106 Ebû Dâvûd, Cenâiz, 8; T2083 Tirmizî, Tıb, 32)

911. İbn Abbâs’tan (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Peygamber hasta bir bedevinin hâlini sormak için yanına girdi. Hasta ziyaretlerinde her zaman söylediği gibi “Geçmiş olsun (hastalığınız günahlarınıza) kefârettir, inşallah.” buyurdu.

(B3616 Buhârî, Menâkıb, 25)

912. Ebû Saîd el-Hudrî (ra) anlatıyor:

Bir defa Cebrail Peygamber’e geldi ve:

–Hastalandın mı, dedi. Peygamber :

–Evet, dedi. Cebrail de:

–Bismillâhi ergîke min külli şey’in yü’zîke min şerri külli nefsin ev aynin hâsidin, Allâhu yeşfîke, bismillâhi ergîke (Sana eziyet veren her şeyden; her çeşit kem gözden yahut kıskanç bakıştan korunması için seni Allah’a ısmarlıyorum. Allah sana şifa versin. Allah’ın adıyla seni Allah’a ısmarlıyorum), dedi.

(M5700 Müslim, Selâm, 40)

913. Ebû Saîd el-Hudrî ve Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre onlar, Resûlullah’ın şöyle buyurduğuna şahit olmuşlardır:

Bir kimse “Allah’tan başka ilâh yoktur ve Allah en büyüktür.” derse Allah Teâlâ onu tasdik eder ve “Benden başka ilâh yoktur, en büyük benim.” der. “Allah’tan başka ilâh yoktur. O tektir, ortağı yoktur.” dediğinde, Allah Teâlâ, “Benden başka ilâh yoktur. Ben tekim, ortağım yoktur.” buyurur. “Allah’tan başka ilâh yoktur. Mülk O’nundur, hamd O’nadır.” dediğinde, Allah Teâlâ, “Benden başka ilâh yoktur. Mülk benimdir. Hamd da banadır.” buyurur. “Allah’tan başka ilâh yoktur. Kuvvet ve kudret ancak Allah’tandır.” dediğinde Allah, “Benden başka ilâh yoktur. Ancak ben varım. Kuvvet, kudret ancak benim inayetimledir.” der.

Sonra Resûlullah sözüne devamla, “Bir kimse hastalandığında bu sözleri söyler de bu hastalığından dolayı ölürse cehennem ateşi onu yakmaz.” buyurdu.

(T3430 Tirmizî, Deavât, 37)

Hasta Yakınlarına
Hastanın Durumunu Sormak

914. İbn Abbâs’tan (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah’ın vefatıyla sonuçlanan hastalığı sırasında Alî b. Ebû Tâlib (ra) onun yanından çıkmıştı. Halk:

–Ey Ebu’l-Hasan, Resûlullah geceyi nasıl geçirdi, diye sordu. Ali (ra):

–Hamd olsun iyi geçirdi, cevabını verdi.

(B4447 Buhârî, Megâzî, 84)

Hayatından Ümidini Kesen
Kimsenin Duası

915. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Peygamber’in bana yaslanarak:

“Allâhümmeğfir lî verhamnî ve elhıknî bi’r-Refîki’l-A’lâ (Allah’ım, bana mağfiret et. Bana rahmet et ve beni en Yüce Dost’a ulaştır).” dediğini işittim.

(B5674 Buhârî, Merdâ, 19; M5707 Müslim, Selâm, 46)

916. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah’ı vefat ederken gördüm. Yanında bir tas su bulunuyordu. Elini tasa daldırıp yüzüne sürüyor ve “Allâhümme einnî alâ ğamerâti’l-mevti ve sekerâti’l-mevti (Allah’ım ölüm esnasındaki sıkıntılara karşı bana yardım et).” diyordu.

(T978 Tirmizî, Cenâiz, 8)

917. İmrân b. Husayn (ra) anlatıyor:

Cüheyne kabilesinden bir kadın zina sonucu gebe kalmış ve bu vaziyette Peygamber’e gelmişti:

–Yâ Resûlallah, had cezasını gerektiren bir suç işledim, cezamı ver, demişti. Bunun üzerine Resûlullah o kadının velisini çağırmış ve:

–Buna iyi bakın, çocuğunu doğurunca da bana getirin, demişti. Velisi de denildiği gibi yapmıştı. Peygamber , kadın hakkında gereken emri verdi, kadının kıyafeti giydirildi. Sonra Peygamber cezanın infazını emretti ve kadın taşlandı, ardından da Peygamber kadının cenaze namazını kıldı.[55]

(M4433 Müslim, Hudûd, 24)

Bu rivayet hakkında açıklama için bkz: 13. dipnot (654. hadisin dipnotu).

Hastanın Hâlinden
Şikâyet Etmesi

918. İbn Mes’ûd’dan (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Bir gün Peygamber’in yanına girdim; ateşten titriyordu. Vücuduna elimi dokundurdum ve:

–Şiddetli ateşiniz var, dedim.

–Evet, sizden iki kişinin ateşi kadar ateşim var, buyurdu.

(B5660, B5667 Buhârî, Merdâ, 13, 16; M6559 Müslim, Birr, 45)

919. Sa’d b. Ebû Vakkâs (ra) şöyle demiştir:

Şiddetli bir hastalığa tutulduğumda Resûlullah hâlimi sormaya geldi,
“İşte başıma gördüğünüz hâl geldi; malım-mülküm var, kızımdan başka da vârisim yok...” dedim.

(B5668 Buhârî, Merdâ, 16; M4209 Müslim, Vesâyâ, 5)

920. Kâsım b. Muhammed anlatıyor:

Âişe (ra) bir kere şiddetli baş ağrısına tutulmuş ve:

–Vay başım, demişti. Peygamber de:

–Asıl ben “vay başım” demeliyim, buyurmuştu.

(B5666 Buhârî, Merdâ, 16)

Ölmek Üzere Olan
Kimseye Kelime-i Tevhidi
Hatırlatmak
(Telkîn)

921. Muâz’dan (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Son sözü “Lâ ilâhe illâllah (Allah’tan başka ilâh yoktur)” olan kimse cennete girer, buyurmuştur.

(D3116 Ebû Dâvûd, Cenâiz, 15, 16; NM1299 Hâkim, el-Müstedrek, II, 503 (1/351))

922. Ebû Saîd el-Hudrî’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Ölmek üzere olan hastalarınıza “Lâ ilâhe illâllah” sözünü telkin edin.

(M2123 Müslim, Cenâiz, 1)

Ölünün Gözünü Kapadıktan
Sonra Söylenecek Söz

923. Ümmü Seleme (ra) anlatıyor:

Resûlullah , Ebû Seleme’nin yanına girdi; o (son nefesini vermiş) gözleri açık kalmıştı. Gözlerini kapattı, sonra da “Ruh kabzolununca göz onu takip eder.” buyurdu. Bunun üzerine ailesinden bazıları, çığlık kopardı. Resûlullah :

“Kendinize sadece hayırla dua edin, çünkü melekler duanıza “âmin” derler.” buyurdu ve “Allah’ım, Ebû Seleme’ye mağfiret et, derecesini hidayete erenlerin katına yükselt, geride kalanlar için de izinden yürüyecek hayırlı nesil bırak. Ey âlemlerin Rabbi, bizi de onu da bağışla, kabrini genişlet ve aydınlat.” diye dua etti.

(M2130 Müslim, Cenâiz, 7)

Ölmek Üzere Olan
Hastanın Yanında
Söylenebilecek Sözler

924. Ümmü Seleme’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Hastanın veya ölünün başında bulunduğunuz zaman hayırlı sözler sarf edin. Çünkü melekler, sizin söylediklerinize âmin derler.

Ümmü Seleme (ra) şöyle devam etti:

Ebû Seleme vefat edince, Resûl-i Ekrem’e geldim ve:

–Yâ Resûlallah, (eşim) Ebû Seleme öldü, dedim. Resûlullah :

–Allah’ım, beni ve onu bağışla, bana onun yerine ondan daha iyisini nasip et, diye dua et, dedi. Ben Resûlullah’ın söylediğini tekrarladım. Allah da bana onun yerine daha hayırlı olan birini, Muhammed’i nasip etti.[56]

(M2129 Müslim, Cenâiz, 6; D3115 Ebû Dâvûd, Cenâiz, 14, 15)

925. Ümmü Seleme’nin (ra) işittiğine göre Resûlullah şöyle demiştir:

Bir kul, musibete uğrar da “İnnâ lillâhi ve innâ ileyhi râciûn (Biz Allah’a aidiz ve O’na döneceğiz). Allah’ım, başıma gelen bu musibetin ecrini ver ve bana benim için ondan daha hayırlı olanı ihsan buyur.” derse, Allah Teâlâ ona, başına gelen musibetten dolayı hem sevap verir hem de kaybettiğinden daha hayırlısını ihsan eder.

Ebû Seleme öldüğünde, Resûlullah’ın bana söylediği gibi dua ettim. Allah da bana ondan hayırlı olan Resûlullah’ı ihsan etti.

(M2127 Müslim, Cenâiz, 4)

926. Ebû Mûsâ’dan (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah şöyle demiştir:

Bir kulun çocuğu öldüğünde Allah Teâlâ meleklerine:

–Siz kulumun yavrusunu mu aldınız? der. Melekler:

–Evet, derler. Allah Teâlâ:

–Siz onun ciğerparesini mi aldınız? der. Melekler:

–Evet, derler. Allah Teâlâ:

–(Peki bu durumda) kulum ne dedi, buyurur. Melekler:

–Sana hamd etti ve “Biz Allah’a aidiz ve ona döneceğiz.” dedi, derler. Allah Teâlâ:

–Öyleyse bu kulum için cennette bir köşk bina edin ve ona “hamd köşkü” adını verin, buyurur.

(T1021 Tirmizî, Cenâiz, 36)

927. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Allah Teâlâ “Dünyada mümin bir kulumun sevdiğini aldığımda, o bu musibetin ecrini benden sabır ve teslimiyetle beklerse, mükâfatı ancak cennettir.” buyurmuştur.

(B6424 Buhârî, Rikâk, 6)

928. Üsâme b. Zeyd(ra) anlatıyor:

Peygamber’in kızlarından biri, çocuğunun (veya oğlunun) ölmek üzere olduğunu bildirmesi için Resûlullah’a bir haberci göndererek onu evine çağırdı. (Muhtemelen çok önemli bir konu için toplantı hâlinde olan) Resûlullah gelen haberciye şöyle dedi:

Onun yanına dön ve kendisine, alanın da verenin de Allah olduğunu,
O’nun katında her şeyin vaktinin belirli olduğunu söyle. Sabretsin ve
Allah’tan ecir beklesin.[57]

(M2135 Müslim, Cenâiz, 11; B7377 Buhârî, Tevhid, 1)

Ümmü Seleme (ra), eşinin vefatından sonra Hz. Peygamber ile evlendiği için böyle demektedir.

Hadisin tamamı 29 numaralı rivayette geçmiştir.

Ölen Kimse İçin Ağlamak

929. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah , Abdurrahman b. Avf, Sa’d b. Ebû Vakkâs ve Abdullah b. Mes’ûd ile birlikte Sa’d b. Ubâde’yi hastalığından dolayı ziyaret etti. (Ağır hasta olduğunu görünce) ağladı. Allah Resûlü’nün ağladığını gören sahâbîler de ağladılar. Bunun üzerine Resûlullah :

“Dinliyor musunuz? Allah akıtılan gözyaşından ve kalbin hüznünden dolayı (ölüye) azap etmez.” dedi ve diline işaret ederek, “Lâkin bunun yüzünden ya ölüye azap eder, ya da merhamet eder.” buyurdu.

(B1304 Buhârî, Cenâiz, 44; M2137 Müslim, Cenâiz, 12)

930. Üsâme b. Zeyd’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah’a kızının ölmek üzere olan oğlunu getirdiler. Hz. Peygamber’in gözleri yaşla doldu. Bunun üzerine Sa’d:

–Bu ne hâl Yâ Resûlallah, dedi. Resûlullah:

–Bu, Allah Teâlâ’nın kullarının kalplerine koyduğu rahmettir, Allah ancak merhametli kullarına merhamet eder, buyurdu.

(B1284 Buhârî, Cenâiz, 32; M2135 Müslim, Cenâiz,11)

931. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah oğlu İbrahim’in yanına girdiğinde o, ruhunu teslim ediyordu. Bunun üzerine Allah Resûlü’nün gözleri yaşardı. Abdurrahmân b. Avf:

–Sen de mi ağlıyorsun Yâ Resûlallah, deyince Peygamber :

–“Ey İbn Avf, bu gördüğün rahmettir!” dedi ve göz yaşları birbiri ardınca dökülüverdi. “Göz yaşarır, kalp mahzun olur. Biz ancak Rabbimizi razı
edecek sözleri söyleriz. Ey İbrahim, biz senden ayrılmaktan dolayı
çok üzgünüz.” buyurdu.

(B1303 Buhârî, Cenâiz, 43; M6025 Müslim, Fedâil, 62)

Cenazenin Olumsuz
Yönlerini Anlatmamak

932. Resûlullah’ın azatlısı Ebû Râfi’ Eslem’den rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Bir kimse cenaze yıkar da, (onda görülen hoş olmayan hâlleri) gizli tutarsa, Allah o kimseyi kırk defa bağışlar.

(NM1307 Hâkim, el-Müstedrek, II, 506 (1/354))

Cenaze Namazına Katılmak

933. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

–Bir kimse, namazı kılınıncaya kadar cenazenin yanında bulunursa bir kîrât, gömülünceye kadar kalırsa iki kîrât sevap kazanır, dedi.

–İki kîrât ne kadardır, diye soruldu. Peygamber :

–İki büyük dağ kadar, dedi.

(M2189 Müslim, Cenâiz, 52; B1325 Buhârî, Cenâiz, 58)

934. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Kim faziletine inanarak ve sevabını umarak, bir Müslümanın cenazesini takip eder, namazı kılınıp gömülünceye kadar beklerse, her biri Uhud Dağı kadar olan iki büyük dağ kadar sevapla döner. Kim de cenaze namazını kılıp, defnedilmeden evvel ayrılırsa bir kîrât sevapla döne.

(B47 Buhârî, Îmân, 35)

935. Ümmü Atıyye’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Biz (kadınların) cenazeye iştirak etmeleri yasaklandı, fakat (bu konuda) bize çok katı da davranılmadı.

(B1278 Buhârî, Cenâiz, 29; M2167 Müslim, Cenâiz, 35)

Cenaze Namazına
Katılanların Çok Olması

936. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah şöyle demiştir:

Bir cenaze için namaz kılanların sayısı yüze ulaşır ve onlardan her biri cenazenin bağışlanmasını dilerse, bu dilekleri, mutlaka kabul olunur.

(M2198 Müslim, Cenâiz, 58)

937. İbn Abbâs’ın (ra) işittiğine göre Resûlullah şöyle demiştir:

Bir Müslüman ölür de Allah’a şirk koşmayan kırk kişi onun cenaze namazını kılarsa, Allah, onların cenaze hakkındaki bağışlanma dileklerini kabul eder.

(M2199 Müslim, Cenâiz, 59)

938. Mersed b. Abdullah el-Yezenî’den rivayet edildiğine göre
o, şöyle demiştir:

Mâlik b. Hübeyre (ra), cenaze namazı kılacağı zaman cemaati az görürse onları üç safa ayırır ve şöyle derdi:

Resûlullah , “Bir kimseye üç saflık bir cemaat namaz kılarsa, o kimse cenneti hak etmiştir.” buyurdu.

(T1028 Tirmizî, Cenâiz, 40; D3166 Ebû Dâvûd, Cenâiz, 38, 39)

Cenaze Namazında
Okunacak Dualar

939. Ebû Abdurrahman Avf b. Mâlik (ra) anlatıyor:

Resûlullah bir cenazenin namazını kıldı, onun yaptığı duayı
hafızamda tuttum. Şöyle diyordu:

“Allah’ım, bu mevtâya mağfiret ve rahmet buyur. Onu azaptan koru. Kusurlarını affet. Ona vardığı yerde ikram et. Kabrini genişlet. Onun (günahlarını) su, kar ve buz ile yıka. Beyaz elbiseyi kirden temizler gibi onu hatalarından temizle. Ona kendi evinden daha hayırlı bir ev, ailesinden daha hayırlı bir aile ve eşinden daha hayırlı bir eş ver. Onu cennete koy, kabir ve cehennem azabından onu koru.” Bu duanın üzerine ben o ölünün yerinde olmayı arzu ettim.

(M2232 Müslim, Cenâiz, 85)

940. Ebû Hüreyre, Ebû Katâde ve Ebû İbrâhîm el-Eşhelî’nin sahâbî olan
babasından (ra) rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber bir cenaze
namazı kıldı ve şöyle dua etti:

Allah’ım, dirilerimizi, ölülerimizi, küçüklerimizi, büyüklerimizi, erkeklerimizi, kadınlarımızı, burada bulunanlarımızı ve bulunmayanlarımızı bağışla.

Allah’ım, bizden yaşatacaklarını İslâm üzere yaşat, bizden öldüreceklerini de iman ile öldür; bizi, bu cenazede bulunmanın sevabından mahrum etme ve ondan sonra bizi fitneye düşürme, diye dua etti.

(T1024 Tirmizî, Cenâiz, 38; D3201 Ebû Dâvûd, Cenâiz, 54, 56)[58]

941. Ebû Hüreyre’nin (ra) işttiğine göre Resûlullah :

Cenaze namazı kıldığınız zaman, ölü için bütün samimiyetinizle
dua edin, buyurdu.

(D3199 Ebû Dâvûd, Cenâiz, 54, 56)

942. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber cenaze namazında şöyle dua etmiştir:

Allah’ım, onun Rabbi sensin; onu yaratan ve hidayet edip ona İslâm’ı lütfeden sensin; onun ruhunu kabzeden sensin; onun gizli ve açık hâllerini en iyi bilen de sensin. Biz, onun affını istemek için sana geldik. Sen onu bağışla.

(D3200 Ebû Dâvûd, Cenâiz, 54, 56)

943. Vâsile b. Eskâ (ra) anlatıyor:

Resûlullah’ın bir Müslümanın namazını kıldırdıktan sonra şöyle buyurduğunu işittim:

Allah’ım, filan oğlu filan senin himayendedir. Onu kabrin fitnesinden ve cehennem azabından koru. Çünkü sen ahdinde duran ve hamde layık olansın. Allah’ım, onu bağışla ve ona merhamet et; şüphesiz sen çok bağışlayan ve çok merhamet edensin.

(İM1499 İbn Mâce, Cenâiz, 23; D3202 Ebû Dâvûd, Cenâiz, 54, 56)

944. Abdullah b. Ebû Evfâ’dan (ra) rivayet edildiğine göre o, kızının
cenaze namazını kılarken dört tekbir aldı. Dördüncü tekbirden sonra,
iki tekbir arasındaki süre kadar durup onun için istiğfarda bulundu
ve dua etti. Sonra da:

–Allah Resûlü de böyle yapardı, dedi.

(NM1330 Hâkim, el-Müstedrek, II, 514 (1/360))

Bir rivayet de şöyledir: (İbrahim el-Hecerî anlatıyor:) Dört tekbir aldıktan sonra, bir müddet yerinde kaldı. Hatta ben onun beşinci bir tekbir alacağını zannettim. Sonra sağına ve soluna selâm verdi. Namazı bitirdikten sonra:

–Bu yaptığın nedir, dedim. O da:

–Peygamber’den gördüğüme bir şey ilave etmedim. (Ya da) Resûlullah da böyle yapmıştı, dedi.

(BS7087 Beyhakî, es-Sünenü’l-kübrâ, IV, 70)

Ebû Dâvûd kitabın aslında kaynak olarak zikredilmemiş olsa da, bu hadis orada bir bütün hâlinde mevcut olduğundan hadisin kaynakları arasında Ebu Dâvud’un da zikredilmesi uygun görülmüştür. Zira mevcut Tirmizî nüshasında burada verilen rivayetin son cümlesi yer almamaktadır.

Cenazeyi Bir An
Evvel Kaldırmak

945. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Peygamber :

Cenazeyi (olabildiğince) çabuk defnedin. Eğer iyi (salih) bir kimse ise onu bir an evvel yerine ulaştırmış olursunuz. Eğer böyle değil de, kötü bir kimse ise (bir an evvel) omuzlarınızdan bırakmış olursunuz, buyurdu.

Müslim’in diğer bir rivayeti:

Bir an evvel gömmeniz hayırlıdır, şeklindedir.

(B1315 Buhârî, Cenâiz, 51; M2186, M2188 Müslim, Cenâiz, 50, 51)

946. Ebû Saîd el-Hudrî’den (ra) rivayet edildiğine göre
Peygamber şöyle demiştir:

Cenaze tabuta konulup da insanlar onu omuzlarına aldığı zaman, eğer ölen kimse salihlerden ise “Beni bir an evvel yerime ulaştırın.” der. Eğer salihlerden değilse kendini götürenlere “Eyvah, beni nereye götürüyorsunuz?” der ve onun sesini insanlardan başka her şey duyar. Eğer bu sesi insan duysaydı (dehşetten) bayılıp düşerdi.[59]

(B1316 Buhârî, Cenâiz, 52)

Bu hadiste temsili bir anlatım vardır. Allah Resûlü, bir cenazenin lisan-i hâl ile verdiği mesajlara tercüman olmuş ve böylece Müslümanlara ibret almalarını tavsiye etmiştir.

Ölenin Borcunu
Geciktirmeden Ödemek

947. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Peygamber :

Müminin ruhu, ödeninceye kadar borcuna asılı kalır (ve ancak ödenince kurtulur), buyurmuştur.

(T1078 Tirmizî, Cenâiz, 76)

948. Husayn b. Vahvah’dan (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Talhâ b. Berâ b. Âzib (ra) hastalandığında Peygamber onu ziyarete gitti ve şöyle dedi: “Görüyorum ki, Talhâ ölmek üzere. Ölürse bana haber verin ve defin işlemini çabuk yapın. Çünkü bir Müslümanın cesedinin ailesinin yanında (fazla) bekletilmesi uygun değildir.”

(D3159 Ebû Dâvûd, Cenâiz, 33, 34)

Kabir Başında
Öğüt Vermek

949. Hz. Ali (ra) anlatıyor:

Bakîu’l-Ğargad mezarlığında, bir cenaze merasiminde bulunuyorduk. Resûlullah geldi ve oturdu. Biz de onun etrafına oturduk. Elinde bir baston vardı; başını eğdi ve bastonu ile yere bazı çizgiler çizdi sonra da:

–Her birinizin cennet veya cehennemdeki yeri (ezelde) yazılmıştır, buyurdu. Bunun üzerine sahâbîler:

–Yâ Resûlallah, biz işimizi yazgımıza mı bırakalım, dediler. Resûlullah :

–(Hayır), siz (yapmanız gerekeni) yapın. Herkes, yaratılışına kolay geleni seçecektir,[60] buyurdu.

(B1362 Buhârî, Cenâiz, 82; B4949 Tefsîr (Leyl), 7; M6731, M6733 Kader, 6, 7)

Yüce Allah’ın, kullarının her hâlini, geçmiş ve geleceğini, âkıbetini bilmiş olması, onların programlanmış birer robot gibi bir yazgıya mahkum oldukları anlamına gelmez. Kullar için hayat fırsatlar ve imkânlarla doludur. Herkes, hür iradesine göre yolunu seçer ve sonucu kendisi hazırlar.

Kabir Başında
Dua Edip
Kur’an Okumak

950. Ebû Abdullah veya Ebû Leylâ diye anılan Ebû Amr Osman b. Affân’dan (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Peygamber cenaze defnedildikten sonra onun başında durup; “Kardeşiniz için istiğfar edin ve Allah’ın yardımına mazhar olmasını isteyin, zira o, şu anda sorgulanmaktadır.” buyurdu.

(D3221 Ebû Dâvûd, Cenâiz, 67, 69)

951. Amr b. Âs’tan (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Beni defnettiğinizde, bir devenin kesilip etinin dağıtılacağı kadar bir süre kabrimin başında durun ki, sizinle yeni yerime alışayım.[61] Rabbimin elçilerine vereceğim cevabı düşünebileyim.[62]

(M321 Müslim, Îmân, 192)

Burada büyük sahabî Amr b. Âs, Müslümanların mezarlıkta biraz fazla kalarak ölümü ve ölüm ötesi gerçeğini düşünüp ibret almalarını sağlamak üzere böyle bir nasihatta bulunmuş olmalıdır.

İmam Şâfiî, “Onun yanında bir parça Kur’an okumak müstehaptır ancak Kur’an hatmedilirse daha iyi olur.” demiştir.

Ölen İçin Sadaka Vermek
ve Dua Etmek

Onlardan sonra gelenler ise şöyle derler: “Ey Rabbimiz! Bizi ve bizden önce iman etmiş olan kardeşlerimizi bağışla...”

(Haşr, 59/10)

952. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre bir adam
Hz. Peygamber’e gelip:

–Annem ansızın öldü. Ölmeden konuşabilseydi muhakkak sadaka vermeyi vasiyet ederdi. Onun adına sadaka versem sevap kazanır mı? diye sordu. Peygamber :

–Evet, buyurdu.

(B1388 Buhârî, Cenâiz, 95; M2326 Müslim, Zekât, 51)

953. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Bir insan öldüğünde üç şey hariç ameli kesilir (amel defteri kapanır): Sadaka-i câriye [sürekli herkese faydası dokunan işler], faydalanılan ilim; kendisine dua eden hayırlı bir evlât, buyurmuştur.

(M4223 Müslim, Vasiyye, 14)

Ölmüş Kimseleri
Hayırla Anmak

954. Enes (ra) anlatıyor:

(Peygamber ve arkadaşları) bir cenazeye rastladılar; sahâbîler onu hayırla yâd ettiler. Bunun üzerine Peygamber “Vacip oldu.” dedi. Sonra başka bir cenazeye daha rastladılar, sahâbîler onun kötülüğünü dile getirdiler. Peygamber yine “Vacip oldu.” dedi. Ömer b. Hattâb (ra):

–Vacip olan nedir, diye sordu. Peygamber :

–Öncekini hayırla yâd ettiniz, ona cennet vacip oldu. Bunu ise şer ile yâd ettiniz, ona da cehenneme girmek vacip oldu. Siz yeryüzünde Allah’ın şahitlerisiniz, buyurdu.

(B11367 Buhârî, Cenâiz, 85; M2200 Müslim, Cenâiz, 60)

955. Ebu’l-Esved anlatıyor:

Medine’ye geldiğimde Ömer b. Hattâb’ın (ra) yanına oturdum. Yanlarından bir cenaze geçti. Bu cenaze hayır ile yâd edildi. Bunun üzerine Ömer, “Vacip oldu.” dedi. Sonra diğeri geçti, o da hayırla yâd edildi. Ömer yine “Vacip oldu.” dedi. Üçüncü cenaze geçti, onu kötü andılar. Ömer yine “Vacip oldu.” dedi. Dedim ki:

–Ey Müminlerin emiri, vacip olan nedir? Ömer (ra):

–Peygamber’in söylediği gibi söyledim. Çünkü o, “Bir Müslümanın iyiliği hususunda dört kişi şahitlik ederse, Allah, onu cennete koyar.” buyurdu. “Yâ Resûllallah üç kişi şehâdet ederse nasıl olur?” dedik. “Üç kişi şehâdet ederse de böyledir.” dedi. “İki kişi?” dedik. “İki de öyledir.” buyurdu. Artık “Bir kimsenin şehâdeti nasıl?” diye soramadık.

(B1368 Buhârî, Cenâiz, 85)

Küçük Çocuğu Ölenlere
Verilecek Sevap

956. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah şöyle demiştir:

Ergenliğe ermemiş üç çocuğu ölen Müslümanı, Allah o çocuklara olan rahmet ve şefkatinden dolayı cennete koyar.

(B1381 Buhârî, Cenâiz, 91; M6699, M6700 Müslim, Birr, 152, 153)

957. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Bir kimsenin üç çocuğu ölürse, cehennem ateşi, o kimseye ancak yemin yerini bulacak kadar[63] temas eder, buyurdu.

(M6696 Müslim, Birr, 150; B1251 Buhârî, Cenâiz, 6)

958. Ebû Saîd el-Hudrî (ra) anlatıyor:

Bir kadın Resûlullah’a gelip:

–Yâ Resûlallah, senin sözlerinden hep erkekler istifade ediyor. Bize de bir gün tahsis etsen de Allah’ın sana öğrettiklerinden bize öğretmen için o gün sana gelsek, dedi. Resûlullah :

–Filan filan günler toplanın, buyurdu. Onlar da toplandılar. Peygamber onların toplandıkları yere gelip Allah’ın kendisine öğrettiği bilgilerden onlara da öğretti. Sonra:

–Herhangi birinizin üç çocuğu ölürse, o çocuklar, anneleri için cehenneme karşı siper olurlar, dedi. Kadınlardan biri:

–Ya iki çocuğu ölürse, diye sordu. Resûlullah :

–İki çocuk da böyledir, buyurdu.

(B7310 Buhârî, İ’tisâm, 9; M6699 Müslim, Birr, 152)

Buradaki yeminden maksat, “İçinizden oraya (cehenneme) uğramayacak kimse yoktur. Bu Rabbin için kesinleşmiş bir hükümdür.” mealindeki âyette (Meryem, 19/71) sözü edilen yeminin yerine gelmesidir. Hadis, “O kişi cezalandırılmak üzere değil, sadece cehennemi görmek ve onun dehşetini hissetmek üzere oradan geçer.” şeklinde açıklanmıştır (krş. İbn Hacer, Fethü’l-bârî, III, 123).

Helâk Edilen Kavimlerin
Kalıntılarından
İbret Almak

959. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah , (hicretin onuncu senesi Tebük Gazvesi’ne giderken), Semûd kavminin yaşadığı Hicr’e vardıklarında sahâbîlerine şöyle demiştir:

Siz, Allah’ın azabına uğrayan şu kavmin diyarına ağlayarak (ibret alarak) girin. Ağlamayacaksanız (düşünüp ibret almayacaksanız) girmeyin. (Dua edin) onların başına gelen, sizin başınıza gelmesin.

(M7464 Müslim, Zühd, 38; B433 Buhârî, Salât, 53)

Diğer bir rivayet de şöyledir:

Resûlullah , Hicr’den geçerken:

Kendilerine zulmedenlerin diyarına onların başına gelen sizin de başınıza gelmesin diye (dua edin ve) ağlayarak girin, buyurdu. Sonra başını örttü ve vadiyi geçene kadar süratle ilerledi.[64]

(B4419 Buhârî, Megâzî, 81; M7465 Müslim, Zühd, 39)

Hz. Peygamer ashâbına geçmiş milletlerin yaşadıklarından ve başlarına gelenlerden ibret alınması gerektiğini hatırlatmıştır. Bu vesileyle Allah’a yakarmalarını, gözyaşı dökerek onların düştükleri âkıbete düşmemek için niyazda bulunmalarını istemiştir. Helâk edilen bir kavmin yaşadığı yerden süratle uzaklaşmak suretiyle oranın üzerlerinde oluşturacağı olumsuz hissiyattan bir an önce kurtulmayı arzulamış olmalıdır.

YOLCULUK ÂDÂBI

960. Ka’b b. Mâlik’ten (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Peygamber , Tebük Seferi’ne perşembe günü çıktı. O, sefere perşembe günleri çıkmayı severdi.

(B2950 Buhârî, Cihâd, 103)

Sahîhayn’daki[65] bir rivayet de şöyledir:

Genellikle perşembe günü sefere çıkardı, başka gün çıktığı nadir olurdu.

(B2949 Buhârî, Cihâd, 103; D2605 Ebû Dâvûd, Cihâd, 77)

961. Sahâbî Sahr b. Vedâa el-Ğâmidî’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle dua etti:

Allah’ım, sabahın erken saatlerini ümmetim için bereketli kıl.

Hadisi Sahr’dan rivayet eden ravi (Umâre b. Hadîd) şu sözleri ilave ediyor:

Peygamber , bir askerî birlik veya bir ordu gönderdiği zaman,
sabahleyin erkenden gönderirdi. Tüccar olan Sahr da (dua edilen bu
berekete nail olmak için) ticaret mallarını sabah erkenden gönderirdi.
Bu sebepten zengin oldu, malı çoğaldı.

(D2606 Ebû Dâvûd, Cihâd, 78; T1212 Tirmizî, Büyû, 6)

962. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah şöyle demiştir:

Eğer insanlar, yalnız başına yolculuk yapmanın sakıncalarını benim kadar bilmiş olsalardı, kimse geceleyin tek başına yola çıkmazdı.

(B2998 Buhârî, Cihâd, 135)

963. Amr b. Şuayb’ın (ra) babası vasıtası ile dedesinden rivayet edildiğine göre Resûlullah şöyle demiştir:

Tek başına yola çıkan binekli ile iki kişi olarak yola çıkan binekli, (âdeta) şeytan (ve avanesinin kötülüklerine hedef) gibidir. Üç kişilik süvari ise bir topluluk demektir.[66]

(D2607 Ebû Dâvûd, Cihâd, 79; T1674 Tirmizî, Cihâd, 4)

964. Ebû Saîd ve Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

(Savaş şartlarında) üç kişi birlikte sefere çıkarlarsa, içlerinden birini kendilerine emir yapsınlar.

(D2608, D2609 Ebû Dâvûd, Cihâd, 80)

965. İbn Abbâs’tan (ra) rivayet edildiğine göre Peygamber şöyle demiştir:

En hayırlı beraberlik dört kişiyle olur. Savaşa gönderilen ideal askeri birlik dört yüz erden; ideal bir ordu da dört bin askerden oluşur. On iki bine ulaşan bir ordu ise, artık sayı azlığı sebebiyle yenilmez.[67]

(D2611 Ebû Dâvûd, Cihâd, 81, +; T1555 Tirmizî, Siyer, 7)

966. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Otlak yerlerde yolculuk ettiğinizde hayvanların otlamalarına fırsat verin. Kıraç yerlerde yolculuk yaparsanız hayvanları, takatsiz kalmadan gidilecek yere varmaları için hızlı yürütün ve bir an evvel onları besleyin. Gece konaklarsanız yolun kenarına çekilin; çünkü yol, hayvanların geçeceği, haşeratın geceleyeceği yerdir.

(M4959, M4960 Müslim, İmâre, 178)

967. Ebû Katâde’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah yolculuk esnasında geceleyin konakladığında sağ yanı üzerine yatardı. Sabaha karşı konakladığında ise sağ dirseğini diker ve başını avucunun içine koyardı.[68]

(M1565 Müslim, Mesâcid, 313)

968. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre Resûlulah :

Gece yol almaya bakın, zira geceleyin daha hızlı mesafe kat edilir, buyurdu.[69]

(D2571 Ebû Dâvûd, Cihâd, 57)

969. Ebû Sa’lebe el-Huşenî’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Halk bir yerde konakladığında geçitlere ve derelere dağılırlardı.
Bunun üzerine Resûlullah :

Sizin böyle geçitlere ve derelere dağılıvermeniz, şeytanın bir oyunudur, buyurdu. Bu uyarıdan sonra sahâbîler hep birbirlerine yakın yerlerde konakladılar.

(D2628 Ebû Dâvûd, Cihâd, 88)

970. Rıdvân Biatı’nda hazır bulunan ve İbn Hanzaliyye’nin oğlu diye anılan Sehl b. Amr veya Sehl b. Rabî’ b. Amr el-Ensârî’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah , karnı sırtına yapışmış bir deveye rastladı ve “Derdini dile getiremeyen bu hayvanlar hakkında Allah’tan korkun, (binmeye)uygun olanlarına binin ve (yenmesi) uygun olanlarını yiyin.” buyurmuşlardır.

(D2548 Ebû Dâvûd, Cihâd, 44)

971. Ebû Ca’fer Abdullah b. Ca’fer’den (ra) rivayet edildiğine göre
o, şöyle demiştir:

Bir gün Resûlullah beni bineğinin arkasına bindirdi ve kimseye söylemeyeceğim bir sır söyledi. Resûlullah’ın abdest bozacağı zaman yüksek bir yerin veya bir hurma bahçesi duvarının ardına gizlenmeyi tercih ederdi.

(M774 Müslim, Hayız, 79)

Berkânî, Müslim’in isnadıyla bu hadise “Hurma bahçesi duvarı” sözünden sonra şunu ilave etmiştir:

Resûlullah (ihtiyacını gidermek için) ensardan bir adamın bahçesine girdi. Orada bir deve vardı. Deve, Peygamber’i görünce inledi ve gözleri yaşardı. Peygamber deveye yaklaşıp şefkatle hörgücünü ve kulak arkalarını okşadı. Bunun üzerine deve sakinleşti. Sonra Resûlullah :

–Bu devenin sahibi kimdir, veya bu deve kimindir, diye sordu.
Ensardan bir genç geldi ve:

–Bu deve benimdir Yâ Resûlallah, dedi. Bunun üzerine Resûlullah :

–Allah’ın sana verdiği bu deve hakkında Allah’tan korkmuyor musun? Bak, bu deve senin, onu aç bıraktığını ve çok yorduğunu bana (hâl diliyle) şikâyet ediyor, demiş.

(D2549 Ebû Dâvûd, Cihâd, 44)

972. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Biz bir yerde konakladığımızda hayvanların eğerlerini al(ıp onları rahatlat)madan nafile namaza durmazdık.

(D2551 Ebû Dâvûd, Cihâd, 44, +)

Mevcut Müslim nüshasında bu rivayet tespit edilememiş, onun yerine Ebû Dâvûd kaynak olarak eklenmiştir.

Yolcular üç kişi olunca sefer meşakkatlerine karşı birbirlerine yardımcı olur. Tehlike ihtimalleri azalır, daha güvenli yolculuk yaparlar.

Ordu ve asker sayısı ile ilgili verilen rakamlar, Hz. Peygamber dönemi ve özel şartları çerçevesinde düşünülmelidir.

Âlimlerin belirttiği üzere, Hz. Peygamber’in sabaha karşı bu tarzda yatmasının sebebi, uykuya dalıp da namazını kaçırma endişesidir.

Bu durum, gündüzleri çok sıcak olan iklimler için geçerlidir çünkü gece serinliğinde yolculuk daha rahat olacaktır.

Yolculukta Yardımlaşmak

973. Ebû Saîd el-Hudrî (ra) anlatıyor:

Seferde bulunduğumuz sırada devesine binmiş bir adam geldi. (Açlıktan yiyecek bir şeyler bulmak ümidiyle) sağa sola bakınmaya başladı. Resûlullah :

Fazladan binek hayvanı olanlar olmayanlara versin, fazla azığı olanlar da azığı olmayanlara versin, buyurdu ve olabilecek her türlü malı zikretti. Böylece hiçbirimizin fazla mal saklamaya hakkı olmadığını anlamış olduk.[70]

(M4517 Müslim, Lukata, 18)

974. Câbir’den (ra) rivayet edildiğine göre
Allah Resûlü bir gazaya çıkmak üzereyken:

Ey muhacir ve ensar topluluğu! kardeşlerinizin içinde malı ve
kabilesi bulunmayanlar var. Her biriniz, onlardan iki veya üç kimseyi
yanına alsın, buyurdu.

(Cabir anlatıyor:)Bizlerin de ancak nöbetleşerek binebileceğimiz birer devemiz vardı. Ben de (nöbetleşe binmek için) yanıma iki veya üç adam aldım. Hâlbuki yalnız (biri ile nöbetleşebilecek) bir tek devem vardı.”

(D2534 Ebû Dâvûd, Cihâd, 34)

975. Câbir’den (ra) rivayet edildiğine göre o şöyle demiştir:

Resûlullah , yolculuk enasında geride kalır, zayıf kimseleri (ya kendi veya başkasının) devesinin arkasına bindirir ve onlar için dua ederdi.

(D2639 Ebû Dâvûd, Cihâd, 94)

Maksat, sefere çıkanların imkân nispetinde birbirleri ile yardımlaşmasını teşviktir.

Yolculukta
Okunacak Dualar

O (bütün çiftleri yaratan), üzerlerine kurulasınız, sonra da, kurulduğunuzda, Rabbinizin nimetini hatırlayasınız ve “Bunu hizmetimize veren Allah’ın şanı yücedir. Bunlara bizim gücümüz yetmezdi. Şüphesiz biz Rabbimize döneceğiz” diyesiniz diye sizin için bindiğiniz gemileri ve hayvanları yaratandır.

(Zuhruf, 43/12-14)

976. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah sefere çıkarken devesinin üzerine iyice yerleşince, üç defa tekbir getirir sonra da:

“İtaat altına almaya gücümüzün yetmediği bu hayvanı bizim hizmetimize veren Allah’ı tesbih ederim. Şüphe yok ki dönüp dolaşıp ona varacağız. Allah’ım, bu yolculuğumuzda bizi iyilik ve takvaya ve razı olacağın amellere muvaffak kılmanı dileriz. Allah’ım, bu yolculuğumuzu kolaylaştır ve yolumuzu kısalt. Allah’ım, seferde bizim yardımcımız, ailemizi koruyacak olan sensin. Allah’ım, yolculuğun zorluklarından, perişan hâllerden ve seferden dönünce malımızda, ailemizde ve çocuklarımızda üzüntü verici kötü hâller görmekten sana sığınırım.” der, dönüşünde de bunları okurdu. “Biz yolcular tövbe ve ibadet ederek ve Rabbimize hamd ederek dönüyoruz.” sözünü de ilave ederdi.

(M3275 Müslim, Hac, 425)

977. Abdullah b. Sercis’ten (ra) rivayet edildiğine göre o şöyle demiştir:

Resûlullah sefere çıktığında seferin zorluklarından ve kötü dönüşlerden, iyi hâllerden kötü hâllere düşmekten, mazlumun bedduasından ve dönüşte ailesini ve malını kötü hâlde görmekten Allah’a sığınırdı.

(M3276 Müslim, Hac, 426)

978. Ali b. Rebîa anlatıyor:

Binmesi için bir hayvan getirdikleri zaman Ali b. Ebî Tâlib’in (ra) şöyle yaptığını gördüm. Ayağını üzengiye koyunca “Bismillâh” dedi. Hayvanın üzerine oturduğunda “Elhamdü lillâhillezî sehhare lenâ hâzâ ve mâ künnâ lehû mukrinîn (İtaat altına almaya gücümüzün yetmeyeceği bu hayvanı bizim hizmetimize veren Allah’a hamd olsun. Dönüp dolaşıp O’na varacağız.)” dedi. Üç defa “Elhamdülillâh” dedikten sonra üç defa “Allâhü ekber” dedi. Daha sonra “Sübhâneke innî zalemtü nefsî fağfirlî innehû lâ yağfiru’z-zünûbe illâ ente (Yâ Rabbi, seni tesbih ederim. Ben kendime zulmettim; beni bağışla. Çünkü senden başka günahları bağışlayacak yoktur).” dedi ve güldü. Bunun üzerine:

–Ey müminlerin emiri niçin güldün, dediler.

–Peygamber’in benim gibi yaptıktan sonra güldüğünü gördüm. Neden güldün yâ Resûlallah, diye sordum. O da şöyle cevap verdi:

–Yüceler Yücesi Rabbin, kendisinden başka günahları bağışlayacak bir ilâh bulunmadığını bilerek “(Yâ Rab), günahlarımı bağışla.” diyen kulundan memnun olur (da onun için güldüm).

(D2602 Ebû Dâvûd, Cihâd, 74; T3446 Tirmizî, Deavât, 46)

979. Câbir’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Biz (savaşa giderken) yokuş çıktığımızda tekbir getirir, indiğimizde de Allah’ı tesbih ederdik.

(B2993 Buhârî, Cihâd, 132)

980. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre Peygamber ile askerleri, tepelere çıkaren tekbir getirirler, inerken de Allah’ı tesbih ederlerdi.

(D2599 Ebû Dâvûd, Cihâd, 72)

981. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Peygamber hacdan veya umreden dönerken her yokuş ve tepe çıktığında üç defa “Allâhü ekber” diye tekbir getirir, sonra “Bir olan Allah’tan başka ilâh yoktur. O’nun ortağı yoktur. Mülk O’nundur. Hamd O’nadır. O her şeye kadirdir. Biz yolcular tövbe, ibadet ve secde ederek, Rabbimize hamd ederek dönüyoruz. Allah vaadini yerine getirdi, kuluna yardım etti ve O, tek başına orduları perişan etti.” buyururdu.

(B2995 Buhârî, Cihâd, 133)

Müslim’in rivayetinde:

Ordu ve müfrezelerle yaptığı harplerden yahut hacdan veya umreden dönerken, diye kaydedilmiştir.

(M3278 Müslim, Hac, 428)

982. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre bir adam:

–Yâ Resûlallah, ben sefere çıkmak istiyorum. Bana nasihat et, dedi. Peygamber :

–Sana daima Allah karşısında takvâ sahibi olmanı, her yüksek yere çıktığında tekbir almanı tavsiye ederim, buyurdu. Adam dönüp gidince Resûlullah, “Yâ Rab, ona uzakları yakın et ve bu yolculuğunu kolaylaştır.” diye dua etti.

(T3445 Tirmizî, Deavât, 45)

983. Ebû Mûsâ el-Eş’arî’den (ra) anlatıyor:

Biz, Peygamber ile bir seferdeydik. Tepelere çıktıkça “Lâ ilâhe illâllah, Allâhü ekber” diyerek tehlil ve tekbir getirirdik. Bir ara seslerimizin fazla yükselmesi üzerine Peygamber :

Ey insanlar, kendinizi zorlamayın; çünkü siz işitmeyen veya yanınızda bulunmayan birine dua etmiyorsunuz. Allah, daima sizinledir; her şeyi işitir ve size de yakındır, buyurdu.

(B2992 Buhârî, Cihâd, 131; M6862 Müslim, Zikir, 44)

Yolcunun Duası

984. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Şu üç duanın kabul olunacağında şüphe yoktur: (Bunlar) mazlumun, yolcunun ve anne ile babanın evlâdına dualarıdır, buyurmuştur.

(T1905 Tirmizî, Birr, 7; D1536 Ebû Dâvûd, Vitir, 29)

Ebû Dâvûd’un rivayetinde “evlâdına” kaydı yoktur.

Korku Hâlinde
Okunacak Dua

985. Ebû Mûsâ’ el-Eş’arî’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah , bir topluluktan çekinip endişe ettiği zaman:

“Allâhümme’c’al fî nuhûrihim ve neûzü bike min şurûrihim (Allah’ım, onları sana havale ediyor, kötülüklerinden de sana sığınıyoruz).” buyururdu.

(D1537 Ebû Dâvûd, Vitir, 30; Nesâî, es-Sünenü’l-kübrâ, VIII, 29, hadis no: 8577)

Konaklama Esnasında
Okunacak Dua

986. Havle bnt. Hakîm’in (ra) işittiğine göre Resûlullah , şöyle demiştir:

Bir kimse bir yerde konaklar ve “Eûzü bi kelimâtillâhi’t-tâmmeti min şerri mâ haleka (Yaratılmışların şerrinden Allah’ın kusursuz sözleriyle Allah’a sığınırım).” derse konakladığı yerden ayrılıncaya kadar hiçbir şey ona zarar vermez.

(M6878 Müslim, Zikir, 54)

987. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah , yolculukta iken gece olduğunda şöyle derdi:

Ey yeryüzü! Senin de benim de Rabbim Allah’tır. Senin ve sende olan şeylerin şerrinden, sende yaratılanların ve üzerinde gezip dolaşanların şerrinden Allah’a sığınırım. Aslanların, büyük-küçük yılanların, akreplerin ve bu diyarda yaşayanların, doğuran ve doğanların şerrinden Allah’a sığınırım.

(D2603 Ebû Dâvûd, Cihâd, 75)

Yolculuktan Dönüş Âdâbı

988. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Yolculuk bir çeşit eziyettir. Sizi, (vaktinde) yiyip içmekten ve uyumaktan alıkoyar. Herhangi biriniz yolculuğa çıktığında işini bitirir bitirmez evine dönmekte acele etsin.

(B1804 Buhârî, Umre, 19; M4961 Müslim, İmâre, 179)

989. Câbir’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Uzun müddet ailesinden ayrı kalan kimse, evine gece yarısı gelmesin, buyurmuştur.[71]

(B5244 Buhârî, Nikâh, 121; M4967 Müslim, İmâre, 183)

Diğer bir rivayete göre Resûlullah , seferden dönen kimsenin evine gece yarısı gelmesini yasaklamıştır.

(B1801 Buhârî, Umre, 16; M4969 Müslim, İmâre, 184)

990. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûl-i Ekrem , yolculuktan döndüğünde evine gece gelmezdi. Kuşluk vakti veya akşam üstü gelirdi.

(M4962 Müslim, İmâre, 180; B1800 Buhârî, Umre, 15)

991. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Peygamber ile (Hayber’den) dönüşümüzde Medine’ye yaklaşınca Resûlullah, “Biz yolcular tövbe ve ibadet ederek, Rabbimize hamd ederek dönüyoruz.” buyurdu ve Medine’ye gelinceye kadar bunu söylemeye devam etti.

(M3280 Müslim, Hac, 429)

992. Ka’b b. Mâlik’ten (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah , seferden döndüklerinde önce mescide uğrar ve orada iki rekât namaz kılardı.

(M7016 Müslim, Tevbe, 53; B4418 Buhârî, Megâzî, 80)

O günkü şartlarda gece birinin ansızın gelmesi, ev halkını korkutacağı için böyle bir uyarı yapılmıştır. Günümüzde ise önceden haber verilmesi hâlinde bunun bir sakıncası yoktur.

Hanımların
Yalnız Başına Yolculuğu

993. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Allah’a ve âhiret gününe inanan bir hanımın, yanında mahremi bulunmadan bir gün ve bir gece sürecek bir yolculuğa çıkması helâl olmaz.[72]

(M3267 Müslim, Hac, 420; B1088 Buhârî, Taksîr, 4)

994. İbn Abbâs’ın (ra) işittiğine göre Hz. Peygamber :

Bir erkek, yanında mahremi bulunmayan bir kadınla baş başa kalmasın.
Bir kadın da yanında mahremi olmaksızın yolculuğa çıkmasın, buyurdu. Bunun üzerine bir sahâbî:

–Yâ Resûlallah, eşim haccetmek için yola çıkmaya hazırlandı, ben de filan gazveye iştirak etmek üzere yazıldım, dedi. Resûlullah 1:

–Git ve hanımınla beraber haccet, buyurdu.

(B5233 Buhârî, Nikâh, 112; M3272 Müslim, Hac, 424)

Burada söz konusu edilen husus, hanımların güvenliği ile ilgili endişelerin bulunduğu şartlarda geçerlidir.

FAZİLETLER

Kur’an-ı Kerim
Okumanın Fazileti

995. Ebû Ümâme’nin (ra) işittiğine göre Resûlullah :

Kur’an okuyun, zira Kur’an, kıyamet gününde kendisini okuyanlara şefaatçi olarak gelir, buyurmuştur.

(M1874 Müslim, Müsâfirîn, 252)

996. Nevvâs b. Sem’ân’ın (ra) işittiğine göre Resûlullah şöyle demiştir:

Kıyamet günü Kur’an ve onunla amel edenler (mahşer yerine) getirilirler. Bakara ile Âl-i İmrân sûreleri, kendilerini okuyup amel eden kimsenin önüne geçerek “Onun hakkında ben şahitlik edeceğim.” diye birbirleriyle mücadele ederler.[73]

(M1876 Müslim, Müsâfirîn, 253)

997. Osman b. Affân’dan (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Sizin en hayırlınız, Kur’an’ı öğrenen ve öğretendir, buyurdu.

(B5027 Buhârî, Fedâilü’l-Kur’ân, 21)

998. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah şöyle demiştir:

Kur’an’ı gerektiği şekilde güzel okuyan kimse, vahiy getiren şerefli ve itaatkar meleklerle beraberdir. Kur’an’ı heceleyip zorlanarak okuyan kimseye de iki kat sevap vardır.

(M1862 Müslim, Müsâfirîn, 244; B4937 Buhârî, Tefsîr (Abese), 1)

999. Ebû Mûsâ el-Eş’arî’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Kur’an okuyan mümin, turunç gibidir. Kokusu da tadı da hoştur. Kur’an okumayan mümin, hurma gibidir. Kokusu yoksa da tadı hoştur. Kur’an okuyan münafık, reyhana benzer. Kokusu hoş, tadı acıdır. Kur’an okumayan münafık, Ebû Cehil karpuzuna benzer. Kokusu olmadığı gibi tadı da acıdır.

(B5427 Buhârî, Et’ime, 30; M1860 Müslim, Müsâfirîn, 243)

1000. Ömer’ b. Hattâb’dan (ra) rivayet edildiğine göre
Peygamber şöyle demiştir:

Allah, bu kitapla (Kur’an’la) nice toplumları yükseltir ve nicelerini de alçaltır.

(M1897 Müslim, Müsâfirîn, 269)

1001. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre Peygamber :

Yalnız şu iki kimseye gıpta edilir: Birisi, Kur’an öğrenip gece gündüz onunla amel eden kimse; diğeri de, Allah’ın kendisine verdiği malı gece gündüz Allah yolunda harcayan kimse, buyurmuştur.

(M1894 Müslim, Müsâfirîn, 266; B7529 Buhârî, Tevhîd, 45)

1002. Berâ’ b. Âzib (ra) anlatıyor:

Bir adam Kehf sûresini okuyordu ve yanında iki yularla bağlanmış bir at vardı. Adamın üzerine bir bulut geldi. Bulut ona yaklaşmaya, at da bundan dolayı ürkmeye başladı. Sabah olunca adam Peygamber’e gelerek bu
durumu anlattı. Peygamber :

–O bulut, Kur’an için inmiş (meleklerin getirdiği rahmetten oluşan)
sekînettir,[74] buyurdu.

(M1856 Müslim, Müsâfirîn, 240; B5011 Buhârî, Fedâilü’l-Kur’ân, 11)

1003. İbn Mes’ûd’dan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Bir kimse, Allah’ın Kitabı’ndan bir harf okuduğunda ona bir hasene/iyilik yazılır. Hasene de on misli sevapla karşılanır. Ben size Elif-lâm-mîm bir harftir, demiyorum. Elif bir harf, lâm bir harf, mîm de bir harftir.

(T2910 Tirmizî, Fedâilü’l-Kur’ân, 16)

1004. İbn Abbâs’tan (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Ezberinde Kur’an’dan hiçbir âyet bulunmayan kimse, harap bir ev gibidir, buyurmuştur[75].

(T2913 Tirmizî, Fedâilü’l-Kur’ân, 18)

1005. Abdullah b. Amr b. Âs’tan (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Kur’an’ı devamlı okuyana (cennette) şöyle denir: Oku ve (cennet basamaklarında) yüksel. Dünyada tertil üzere (tek tek) okuduğun gibi (cennette de öyle) oku. Çünkü senin cennette yerleşeceğin yer, okuduğun âyetin sonundadır (ne kadar çok okursan, o kadar yükselirsin).

(D1464 Ebû Dâvûd, Vitir, 20; T2914 Tirmizî, Fedâilü’l-Kur’ân, 18)

Hadiste bu sûreleri okumanın ne kadar faziletli bir iş olduğu temsilî olarak anlatılmaktadır.

Sekînet, kuvvetli iman dolayısıyla kalpte hasıl olan huzur, esenlik ve sükûnettir. Bu hâlde kalbi rahmet kaplamış ve etrafını melekler kuşatmıştır.

Bir evin tezyini, ev eşyasıyla olduğu gibi, kalbin tezyini de Kur’an iledir.

Kur’an-ı Kerim’i
Sık Okumak ve
Unutmamak

1006. Ebû Mûsâ’dan (ra) rivayet edildiğine göre Peygamber :

Bu Kur’an’ı sürekli okuyun ve ezberlerinizi tekrarlayın. Bu canı bu tende tutan Allah’a yemin ederim ki, Kur’an’ın hafızadan uçup gitmesi, devenin bağından kurtulup kaçmasından daha hızlıdır, buyurmuştur.

(M1844 Müslim, Müsâfirîn, 231; B5033 Buhârî, Fedâilü’l-Kur’ân, 23)

1007. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Kur’an’ı ezberleyen kimse, bağlı devesi olan kimseye benzer. Şayet onu sık sık yoklarsa elinde tutar; bırakıverirse kaçar gider, demiştir.

(B5031 Buhârî, Fedâilü’l-Kur’ân, 23; M1839 Müslim, Müsâfirîn, 226)

Kur’an-ı Kerim’i
Güzel Sesle Okumak

1008. Ebû Hüreyre’nin (ra) işittiğine göre Resûlullah şöyle demiştir:

Allah, güzel sesli Peygamber’in Kur’an’ı açıktan ve ahenkli bir şekilde okumasına kulak verdiği gibi başka hiçbir şeye kulak vermemiştir.

(M1847 Müslim, Müsâfirîn, 233; B5024 Buhârî, Fedâilü’l-Kur’ân, 19)

1009. Ebû Mûsâ el-Eş’arî’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah ona:

Sana, Davud’un ailesine verilen güzel seslerden verilmiş,[76] demiştir.

(B5048 Buhârî, Fedâilü’l-Kur’ân, 31; M1851 Müslim, Müsâfirîn, 235)

Müslim’in diğer bir rivayetinde Resûlullah ona:

Dün gece senin Kur’an okumanı dinlerken, beni görmeliydin, buyurmuştur.

(M1852 Müslim, Müsâfirîn, 236)

1010. Berâ b. Âzib’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Peygamber’in , yatsı namazında Tîn sûresini okuduğunu işittim. Ondan daha güzel sesli bir kimse işitmedim.

(M1039 Müslim, Salât, 177; B769 Buhârî, Ezân, 102)

1011. Ebû Lübâbe Beşîr b. Abdü’l-Münzir’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle demiştir:

Kur’an’ı güzel sesle ve ahenkle okumayan bizden değildir.[77]

(D1471 Ebû Dâvûd, Vitir, 20)

1012. İbn Mes’ûd (ra) anlatıyor:

Bir gün Peygamber “Bana Kur’an oku!” diye emir buyurdu.
“Yâ Resûlallah, Kur’an sana nâzil olmuşken ben nasıl sana Kur’an okuyayım?” dedim. Resûlullah’ın :

“Ben Kur’an’ı başkasından dinlemeyi severim.” buyurması üzerine, kendisine Nisâ sûresini okumaya başladım. “Her ümmetten şahit getirdiğimiz ve onlara da seni şahit kıldığımız zaman, bakalım onların hâli nice olacak?” mealindeki âyet-i celileye (Nisâ, 4/41) geldiğimde:

“Şimdilik bu kadar (okuman) yeter”, buyurdu. Baktım ki,
gözlerinden yaşlar akıyordu.

(B5050 Buhârî, Fedâilü’l-Kur’ân, 33; M4867 Müslim, Müsâfirîn, 247)

Resûlullah Ebû Mûsâ el-Eş’arî’nin Kur’an okuyuşunu dinlediğinde pek duygulanmış ve bu hadisi ifade buyurmuştur. Hadiste her ne kadar Davud ailesi denilmişse de, şârihler burada Hz. Davud’un kastedildiğini söylerler.

Bu hadisin açıklamasında: “Kur’anla yetinip, diğer (dinlerin) kitaplarından müstağni kalmayan bizden değildir.” denilmiştir. (İbnü’l-Esîr, en-Nihâye, III, 391) Kaynaklarda bir bilgi bulunmamasına karşın burada Kur’an inmeye devam ederken ona inanan müminlerin Tevrat ve İncil gibi kitaplardan uzak durarak bütünüyle Kur’an’a yönelmelerini temin etmek için bu sözün söylenmiş olabileceği tahmini yapılabilir. Hadise “Güzel ve ahenkli” okunması anlamı verilirse, o zaman da o günkü Yahudilerin okuyuş tarzından farklı olarak Müslümanların kendine has sade ve içli okumalarının telkin edildiği söylenebilir. Hadisin sonunda yer alan “bizden değildir”, ifadesi, böyle bir arka planın olabileceğini düşündürüyor. Aksi takdirde bu dışlama ifadesi çok ağır bir ifade olarak gözüküyor. Kur’an’ı güzel sesle okumayan niçin Müslümanlardan olmasın? sorusu cevapsız kalıyor.

Belirli Sûre ve
Âyetleri Okumak

1013. Ebû Saîd Râfi’ b. Muallâ (ra) anlatıyor:

Bir gün Resûlullah bana:

–Mescitten çıkmadan önce, Kur’an’daki en büyük sûreyi sana öğreteyim mi, buyurdu ve elimi tuttu. Yürümeye başladık. Mescitten çıkacağımız sırada:

–Yâ Resûlallah, bana Kur’an’daki en büyük sûreyi öğreteceğinizi söylemiştiniz, dedim. Resûlullah :

–(Fazileti en büyük olan) O sûre, el-Hamdü lillâhi Rabbil-âlemîn (diye başlayan) Fâtiha sûresidir; o, namazda tekrar edilen yedi âyettir ve bana verilen Yüce Kur’an’(dan)dır, buyurdu.

(B5006 Buhârî, Fedâilü’l-Kur’ân, 9)

1014. Ebû Saîd el-Hudrî’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Bu canı bu tende tutan Allah’a yemin ederim ki, İhlâs sûresi, Kur’ân’ın üçte birine bedeldir.

(B7374 Buhârî, Tevhîd, 1)

Diğer bir rivayete göre Resûlullah ashâbına:

–Kur’an’ın üçte birini bir gecede okumaktan acze düşer misiniz, sorusuna cevaben sahâbîler:

–Yâ Resûlallah, buna hangimizin gücü yeter, dediler.
Bunun üzerine Peygamber :

–“Kul, hüvallâhü ehad. Allâhü’s-samed” diye başlayan İhlâs sûresi, Kur’an’ın üçte birine denktir, buyurdu.

(B5015 Buhârî, Fedâilü’l-Kur’ân, 13)

1015. Ebû Saîd el-Hudrî (ra) anlatıyor:

Bir adam, birinin (namazda) İhlâs sûresini tekrar tekrar okuduğunu işitti. Adamın okuduğu miktarı azımsayarak sabahleyin Allah Resûlü’ne gelip bunu haber verdi. Bunun üzerine Peygamber :

Bu canı bu tende tutan Allah’a yemin ederim ki, o sûre Kur’an’ın üçte birine denktir, dedi.

(B5013 Buhârî, Fedâilü’l-Kur’ân, 13)

1016. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah İhlâs suresi hakkında:

O sûre, Kur’an’ın üçte birine denktir, buyurmuştur.

(M1888 Müslim, Müsâfirîn, 261)

1017. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre bir kimse:

–Yâ Resûlallah, ben İhlâs sûresini seviyorum, dedi. Resûlullah da:

–Onu sevmen, seni cennete koyar, buyurdu.

(B774a Buhârî, Ezân, 106)

1018. Ukbe b. Âmir’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Bu gece indirilen âyetler var ya, onların benzerleri asla görülmemiştir. Onlar, Kul eûzuü bi-Rabbi’l-felâk ile Kul eûzü bi-Rabbi’n-nâs sûreleridir.

(M1891 Müslim, Müsâfirîn, 264)

1019. Ebû Saîd el-Hudrî’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah , cinlerden, kem gözlerden Allah’a sığınırdı. Nihayet Muavvizeteyn (Kul eûzü bi-Rabbi’l-felâk ile Kul eûzü bi-Rabbi’n-nâs) sûreleri nâzil olunca, bu ikisini okuyarak Allah’a sığınmaya başladı; diğer duaları bıraktı.

(T2058 Tirmizî, Tıb, 16)

1020. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Kur’an’da otuz âyetli bir sûre vardır, (onu çok okuyan) insana bağışlanıncaya kadar şefaat eder. Bu sûre Tebârakellezî bi yedihi’l-mülk sûresidir, buyurmuştur.

(T2891 Tirmizî, Fedâilü’l-Kur’ân, 9; D1400 Ebû Dâvûd, Şehru Ramazan, 10)

1021. Ebû Mes’ûd el-Bedrî’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle demiştir:

Kim, Bakara sûresinin sonundaki iki âyeti geceleyin okursa, bunlar ona yeter.[78]

(B5009 Buhârî, Fedâilü’l-Kur’ân, 10; M1878 Müslim, Müsâfirîn, 255)

1022. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Evlerinizi kabir hâline getirmeyin; (nafile ibadet edin, Kur’an okuyun). Şeytan, Bakara sûresinin okunduğu evden kaçar, buyurmuştur.

(M1824 Müslim, Müsâfirîn, 212)

1023. Übey b. Ka’b (ra) anlatıyor:

Resûlullah bana: “Yâ Ebâ’l-Münzîr, Allah’ın Kitabı’ndan ezberlediğin âyetlerin hangisinin daha büyük olduğunu biliyor musun?” diye sordu. Ben de “Allâhü lâ ilâhe illâ hüve’l-hayyü’l-kayyûm” dedim. Bunun üzerine elini göğsüme vurarak, “İlmin mübarek olsun, yâ Ebâ’l-Münzîr” buyurdu.[79]

(M1885 Müslim, Müsâfirîn, 258)

1024. Ebû Hüreyre (ra) anlatıyor:

Resûlullah , beni (toplanan) Ramazan sadakasını (sadaka-i fıtır) korumakla görevlendirmişti. Derken birisi gelip yiyeceklerden avuçlamaya başladı. Bunun üzerine adamı tuttum:

–Seni Resûlullah’a götüreceğim, dedim. Adamcağız:

–Elim dardadır. Çoluk çocuk sahibiyim, çok muhtaç durumdayım, diye yalvardı. Ben de adamı salıverdim. Sabah oldu Resûlullah :

–Ebû Hüreyre, dün geceki tutsağın ne yaptı, diye sordu.

–Yâ Resûlallah, çok muhtaç durumda bulunduğundan ve çoluk çocuk sahibi olduğundan bahsetti. Ben de ona acıdım ve onu salıverdim, dedim.

Peygamber :

–O sana yalan söyledi, tekrar gelecektir, buyurdu. Resûlullah’ın sözünden onun tekrar geleceğini anladığım için onu bekledim. Geldi ve hemen yiyeceklerden avuçlamaya başladı. Bunun üzerine:

–Seni Allah Resûlü’ne götüreceğim, dedim.

–Beni bırak, çünkü çok muhtaç durumdayım, bakmam gereken çoluk çocuğum var. Bir daha gelmem, dedi. Ben de acıdığım için onu bırakıverdim. Sabah olunca yine Resûlullah bana:

–Ey Ebû Hüreyre, dün geceki tutsağın ne yaptı, diye sordu.

–Bakmakla yükümlü bir ailesinin olduğunu ve muhtaç durumda kaldığını söyledi. Ben de merhamet edip onu bıraktım, dedim. Resûlullah :

–Sana yalan söyledi, yine gelecek, buyurdu. Üçüncü kez gelişini bekledim. Geldi ve hemen yiyecekleri avuçlamaya başladı. Onu yakaladım ve:

–Seni Resûlullah’a götüreceğim, bu üçüncü gelişin. Gelmeyeceğini söylediğin hâlde tekrar geliyorsun, dedim. Bunun üzerine:

–Beni bırak da sana birtakım sözler öğreteyim. Allah o sözlerle seni faydalandırır, dedi.

–Neymiş o sözler, diye sordum. Şöyle dedi.

–Yatağına girdiğinde Âyetü’l-Kürsî’yi oku. Böylece Allah’ın emriyle senin yanında daima bir muhafız bulunur ve sabaha kadar şeytan sana yaklaşamaz, dedi. Ben de onu bıraktım. Sabah olunca, Resûlullah :

–Dün geceki tutsağın ne yaptı, diye sordu.

–Yâ Resûlallah, söylediğim takdirde Allah tarafından bana faydası dokunacak birkaç söz öğreteceğini söyledi, ben de onu bıraktım, dedim.

–Neymiş o sözler, buyurması üzerine:

–“Yatağına girdiğinde Allâhü lâ ilâhe illâ hüve’l-hayyü’l-kayyûm âyetini sonuna kadar oku; böyle yaparsan Allah’ın emriyle senin yanında daima bir muhafız bulunur ve sabaha kadar şeytan sana yaklaşamaz.” diye söyledi, dedim. Peygamber :

–Çok yalancı olduğu hâlde, bu sefer sana doğru söylemiş. Ey Ebû Hüreyre, üç gündür kiminle konuştuğunu biliyor musun, buyurdu.

–Hayır, dedim.

–O, şeytan (gibi bir adam)dır, buyurdu. [80]

(B2311 Buhârî, Vekâlet, 10)

1025. Ebu’d-Derdâ’dan (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Kehf sûresinin başından on âyet ezberleyen kimse, Deccâl’in şerrinden kurtulur, buyurdu.

(M1883 Müslim, Müsâfirîn, 257)

Diğer bir rivayet ise “Kehf sûresinin sonundan” şeklindedir.[81]

(M1884 Müslim, Müsâfirîn, 257)

1026. İbn Abbâs (ra) anlatıyor:

Cebrail (as.) yanında otururken Peygamber yukarıdan bir ses işitti ve başını kaldırdı. Cebrail (as.):

–Bu, bir gök kapısıdır ki, yalnız bugün açıldı, şimdiye kadar açılmamıştı, dedi. Bu kapıdan bir melek inince, yine Cebrail (as.):

–Bu melek, yeryüzüne ancak bugün inen bir melektir; şimdiye kadar hiç inmemişti, dedi. Melek, Resûlullah’a selâm verdi ve dedi ki:

–Sana verilen iki nuru müjdeliyorum. Bunlar senden evvel hiçbir Peygamber’e verilmedi. (Bunlardan) biri Fâtiha sûresi, diğeri ise Bakara sûresinin sonlarıdır. Bunlardan bir harf bile okusan Allah mükâfatını verir.

(M1877 Müslim, Müsâfirîn, 254)

“O gece karşılaşılacak kötülüklere karşı yeter.” veya “O gece kılacağı gece ibadeti olarak yeter.” diye de yorumlayanlar olmuştur.

Ashâbın önde gelenlerinden Übey b. Ka’b, Resûlullah (sav) zamanında Kur’an-ı Kerim’i başından sonuna kadar ezberleyenlerden biriydi. Hz. Ömer’in isteğiyle teravih namazını da o kıldırmaya başlamıştı.

Ayetü’l-kürsî’nin faziletine dair bu rivayette temsili bir anlatımla, şeytanın insan kılığına bürünebileceği, insanların da hırsızlık vb. yanlışlar yaparak şeytanlaşabileceği mesajı verilmektedir.

Hadis, Kehf sûresini okumaya, anlamaya teşvik etmektedir. Sûreye bakıldığında son on âyet olması ihtimali daha fazladır. Zira bu son âyetler doğrultusunda amel eden kişi, birçok kötülükten korunmuş olacaktır.

Birlikte Kur’an Okumak

1027. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Herhangi bir topluluk Allah’ın evlerinden (mescitlerden) bir evde toplanır, Allah’ın Kitabı’nı okur, aralarında (âyetleri) müzakere ederlerse kalpleri huzur (sekînet) bulur. Allah’ın rahmeti onları kuşatır. Melekler onları sarar. Allah onları kendi katındakiler (melekler) arasında zikreder.

(M6853 Müslim, Zikir, 38)

Abdestin Fazileti

Ey iman edenler! Namaza kalkacağınız zaman yüzlerinizi, dirseklere kadar ellerinizi ve -başlarınıza mesh edip- her iki topuğa kadar da ayaklarınızı yıkayın...

(Mâide, 5/6)

1028. Ebû Hüreyre’nin (ra) işittiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Ümmetim, kıyamet gününde, abdestten dolayı yüzleri, el ve ayakları ışıl ışıl olduğu hâlde çağırılırlar. Yüzünün ışıltısını artırmaya gücü yeten kimse bunu yapsın (abdest alarak yüzünü daha çok yıkasın).

(B136 Buhârî, Vudû’, 3; M580 Müslim, Tahâret, 35)

1029. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Dostumun şöyle buyurduğunuz işittim: Müminin zineti, abdest suyunun ulaştığı yere kadar erişir, buyurdu.

(M586 Müslim, Tahâret, 40)

1030. Osman b. Affân’dan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Bir kimse güzelce abdest alırsa, tırnak altlarına varıncaya kadar bütün bedeninden günahları dökülür.

(M578 Müslim, Tahâret, 33)

1031. Hz. Osman (ra) anlatıyor:

Resûlullah’ın benim gibi abdest aldığını gördüm.
Abdestten sonra şöyle buyurdu:

Bir kimse bu şekilde abdest alırsa, geçmiş günahları bağışlanır. Onun namazı ve mescide gidişi ayrıca kazanç sayılır.

(M544 Müslim, Tahâret, 8)

1032. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Bir Müslüman (veya bir mümin) abdest alır, yüzünü yıkadığında gözleriyle işlediği günahların hepsi su ile veya suyun son damlasıyla yüzünden dökülür gider. Ellerini yıkadığında elleriyle işlediği günahların hepsi abdest suyu ile yahut suyun son damlasıyla dökülüp gider. Ayaklarını yıkadığında, ayaklarıyla işlediği her günah, abdest suyu ile veya bu suyun son damlasıyla dökülüp gider. Sonunda o kişi, bütün günahlardan temizlenmiş olur.

(M577 Müslim, Tahâret, 32)

1033. Ebû Hüreyre (ra) anlatıyor:

Resûlullah , bir gün Medine kabristanına gelip:

–Ey müminler diyarının sakinleri, size selâm olsun, inşallah (yakında) biz de size katılacağız. Hâlbuki kardeşlerimizi görmeyi isterdim, buyurdu. Sahâbîler:

–Biz senin kardeşlerin değil miyiz yâ Resûlallah, dediler. Peygamber :

–Siz benim ashâbımsınız. Kardeşlerimiz ise (ümmetimden) henüz dünyaya gelmemiş olanlardır, buyurdu. Sahâbîler:

–Ümmetinizden henüz dünyaya gelmemiş olan ümmetinizi nasıl tanıyacaksın yâ Resûlallah, diye sordular:

–Bir kimsenin simsiyah atlar arasında alnı sakar ve üç ayağı sekili bir atı bulunsa, onu tanımaz mı, dedi. Sahâbîler:

–Tanır yâ Resûlallah, dediler. Allah Resûlü de:

–İşte kardeşlerim de abdestten dolayı yüzleri, el ve ayakları ışıl ışıl olarak geleceklerdir. Ben onları önceden havuz(umun) başında bekleyeceğim, buyurdu.

(M584 Müslim, Tahâret, 39)

1034. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

–Size, yaptığınız takdirde Allah’ın günahlarınızı yok edeceği ve derecelerinizi yükselteceği bir şey tavsiye edeyim mi, dedi. Sahâbîler:

–Evet yâ Resûlallah, diye cevap verince Resûlullah :

–(Soğuk ve benzeri) zor şartlarda güzelce abdest almak, uzak yerlerden camiye gelmek, bir namazdan sonra diğer namazı beklemek; işte bağlılık budur, işte bağlılık budur, buyurdu.

(M587 Müslim, Tahâret, 41)

1035. Ebû Mâlik el-Eş’arî’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Temizlik, imanın yarısıdır, demiştir.

(M534 Müslim, Tahâret, 1)

1036. Ömer b. Hattâb’dan (ra) rivayet edildiğine göre
Peygamber şöyle buyurmuştur:

Sizden biri güzelce abdest alır da “Eşhedü en lâ ilâhe illâllahü vahdehû lâ şerîke leh ve eşhedü enne Muhammeden abdühû ve Resûlüh” derse o kimse için cennetin sekiz kapısı açılır, istediği kapıdan girer.

(M553 Müslim, Tahâret, 17)

Tirmizî’nin rivayetinde:

“Allah’ım, beni tövbe edenlerden ve temizlenenlerden kıl.” mealinde olan Allâhümme’c’alnî mine’t-tevvâbîne ve’c’alnî mine’l-mütetahhirîn ilavesi vardır.

(T55 Tirmizî, Tahâret, 41)

Ezanın Fazileti

1037. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

İnsanlar ezandaki ve ilk saftaki fazileti bilselerdi (ve bunu elde etmek için) kura çekmekten başka çare bulamasalardı, mutlaka kura çekerlerdi. Ve eğer camiye erken gitmenin faziletini bilselerdi, bu hususta yarış ederlerdi. Şayet yatsı namazı ile sabah namazının sevabını bilselerdi, emekleyerek dahi olsa bu iki namaza gelirlerdi.

(B615 Buhârî, Ezân, 9; M981 Müslim, Salât, 129)

1038. Muâviye’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah’ın “Müezzinler, kıyamet günü insanların boynu en uzun olanları (en seçkinleri) olacaklardır.” dediğini işittim.[82]

(M852 Müslim, Salât, 14)

1039. Abdullah b. Abdurrahman b. Ebû Sa’saa’dan rivayet edildiğine göre Ebû Saîd el-Hudrî kendisine şöyle demiştir:

–Görüyorum ki sen koyunları ve kır hayatını seviyorsun. Koyunlarının yanında veya kırda iken namaz için ezan okursan, yüksek sesle oku. Zira müezzinin sesinin gittiği yere kadar, o sesi işiten cin, insan ve daha başka ne varsa hepsi, kıyamet gününde onun lehine şahitlik yapar.

Ebû Saîd “Ben, bunu bizzat Resûlullah’tan işittim.” demiştir.

(B609 Buhârî, Ezân, 5)

1040. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Namaz için ezan okunduğu zaman şeytan, ezanı duymamak için arkasını dönüp yellenerek uzaklaşır. Ezan bitince geri döner. Kamet okunmaya başlanınca tekrar kaçar; kamet bitince döner. İnsana vesvese vererek “Şunu hatırla, bunu hatırla.” diyerek daha önce hiç düşünmediği şeyleri hatırlatır da insan, kaç rekât kıldığını bilmez hâle gelir.

(B608 Buhârî, Ezân, 4; M859 Müslim, Salât, 19)

1041. Abdullah b. Amr b. Âs’ın (ra) işittiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Ezanı duyduğunuz zaman müezzinin söylediklerini siz de tekrarlayın. Sonra bana salâvat getirin. Çünkü kim bana bir kere salâvat getirirse Allah, bu yüzden ona on defa rahmet eder. Sonra benim için Allah’tan vesile[83] isteyin. Çünkü o cennette öyle bir derecedir ki, Allah’ın kulları arasından sadece bir kimseye nasip olur. Umarım ki o ben olurum. Benim için vesile dileyen kimse şefaatime hak kazanır.

(M849 Müslim, Salât, 11)

1042. Ebû Saîd el-Hudrî’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Ezanı duyduğunuz zaman müezzinin söylediklerini siz de tekrar edin, buyurmuştur.

(B611 Buhârî, Ezân, 7; M848 Müslim, Salât, 10)

1043. Câbir’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah şöyle demiştir:

Bir kimse ezanı dinledikten sonra: “Allâhümme Rabbe hâzihi’d-da’veti’t-tâmmeti ve’s-salâti’l-kâimeti âti Muhammedeni’l-vesîlete ve’l-fadîlete ve’b’ashü makâmen mahmûdeni’llezî veadteh (Ey bu eksiksiz davetin ve kılınmak üzere olan namazın Rabbi olan Allah’ım, Muhammed’e vesileyi (Allah’a en yakın makam) ve fazileti ihsan buyur. Onu kendisine vaat ettiğin makâm-ı mahmûd’a (övülmüş makama) ulaştır.)” duasını okursa, kıyamet gününde şefaatime hak kazanır.

(B614 Buhârî, Ezân, 8)

1044. Sa’d b. Ebû Vakkâs’tan (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle demiştir:

Bir kimse müezzini işittikten sonra, “Eşhedü en lâ ilâhe illâllâhü vahdehû lâ şerîke lehû ve enne Muhammeden abdühû ve resûlüh, radîtü billâhi rabben ve bi Muhammedin resûlen ve bi’l-İslâmi dînen (Bir olan Allah’tan başka ilâh bulunmadığına, O’nun eşi ortağı olmadığına ve Muhammed’in Allah’ın kulu ve peygamberi olduğuna şehâdet ederim. Rab olarak Allah’tan, peygamber olarak Muhammed’den, din olarak da İslâm’dan razı oldum).” derse günahları bağışlanır.

(M851 Müslim, Salât, 13)

1045. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Ezan ile kamet arasında yapılan dua reddolunmaz, demiştir.

(T212 Tirmizî, Salât, 44; D521 Ebû Dâvûd, Salât, 35)

Araplar, seçkin, soylu ve öncü olanlara, öne çıkmaktan kinaye olarak “boynu uzun” derler.

el-Vesîle: Allah’a yaklaştıran vasıta, araç demektir. Ancak burada cennette bir makam ve Allah’a en yakın mevki anlamına gelmektedir. Hz. Peygamber bunu bu şekilde açıklamıştır.

Namazların Faziletleri

...Namaz, insanı hayasızlıktan ve kötülükten alıkoyar...

(Ankebût, 29/45)

1046. Ebû Hüreyre’nin (ra) işittiğine göre Allah Resûlü :

–Ne dersiniz, kapısının önünde bir nehir bulunan kimse, o nehirde günde beş defa yıkansa bedeninde kirden eser kalır mı, dedi. Sahâbîler:

–Hiçbir eser kalmaz, diye cevap verdiler. Resûlullah :

–İşte beş vakit namaz da buna benzer. Allah, beş vakit namaz sayesinde günahları siler, buyurdu.

(M1522 Müslim, Mesâcid, 283; B528 Buhârî, Mevâkît, 6)

1047. Câbir’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Beş vakit namaz, birinizin kapısı önünde akan ve içinde her gün beş defa yıkandığı suyu bol bir nehir gibidir, buyurmuştur.

(M1523 Müslim, Mesâcid, 284)

1048. İbn Mes’ûd’dan (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Bir adam bir kadını öptü (ve pişman olarak) Peygamber’e gelip durumu haber verdi. Derken Allah Teâlâ “Gündüzün iki ucunda ve gecenin ilk saatlerinde namaz kıl; çünkü iyilikler kötülükleri giderir.”[84] mealindeki âyet-i kerimeyi indirdi. Bunun üzerine adam “Bu hüküm yalnız benim için mi geçerli?” diye sordu. Resûlullah “Ümmetimin tamamı için geçerlidir.” cevabını verdi.

(B526 Buhârî, Mevâkît, 4; M7001 Müslim, Tevbe, 39)

1049. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Büyük günahlar işlenmedikçe, beş vakit namaz ile iki cuma namazı, aralarında işlenen küçük günahlara kefârettir.

(M550 Müslim, Tahâret, 14)

1050. Osman b. Affân’ın (ra) işittiğine göre Resûlullah şöyle demiştir:

Bir Müslümanın, – büyük günah işlemediği takdirde – vakti gelen farz namazları, abdestini, rükûunu ve huşûunu güzelce yerine getirerek kılması, geçmiş günahlarına kefâret olur. Bu, bütün sene için böyledir.

(M543 Müslim, Tahâret, 7)

Hûd, 11/114.

Sabah ve İkindi
Namazlarının Fazileti

1051. Ebû Mûsâ’dan (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

İki serinlik namazını (sabah ve ikindi namazlarını) kılan kimse, cennete girer, buyurmuştur.

(B574 Buhârî, Mevâkît, 26; M1438 Müslim, Mesâcid, 215)

1052. Ebû Züheyr b. Umâre b. Rüeybe’nin (ra) işittiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Güneş doğmadan ve batmadan evvel namaz kılan (yani sabah ve ikindi namazlarını kılan) kimse, cehenneme girmez.

(M1436 Müslim, Mesâcid, 213)

1053. Cündeb b. Süfyân’dan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Sabah namazını kılan kimse, Allah’ın koruması altındadır. Ey Âdemoğlu, Allah korumasına karşılık sizden bir şey de istemez.

(M1493-M1495 Müslim, Mesâcid, 261-262)

1054. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Melekler gece ve gündüz, nöbetleşe yanınıza gelir giderler. Sabah ve ikindi namazlarında toplanıp nöbet değiştirirler. Sonra geceyi yanınızda geçiren melekler, Allah’ın huzuruna çıkarlar. Allah da bildiği hâlde meleklere sorar: “Kullarımı ne hâlde bıraktınız?” (Melekler de) “Yanlarından namaz kılarlarken ayrıldık, yanlarına geldiğimizde yine namaz kılıyorlardı.” cevabını verirler.

(B555 Buhârî, Mevâkît, 16; M1432 Müslim, Mesâcid, 210)

1055. Cerîr b. Abdullah el-Becelî (ra) anlatıyor:

Bir gün Peygamber’in huzurunda bulunuyorduk. Dolunaya baktı ve şöyle buyurdu:

Siz, Rabbinizi, bu Ay’ı gördüğünüz gibi görecek, onu görmekte zorluk çekmeyeceksiniz. Gücünüz yettiğince sabah ile ikindi namazlarını vaktinde kılmaya gayret edin.

(B554 Buhârî, Mevâkît, 16; M1434 Müslim, Mesâcid, 211)

Buhârî’nin diğer bir rivayeti de, “Peygamber , Ay’ın on dördüncü gecesinde Ay’a bakmıştı.” şeklindedir.

(B4851 Buhârî, Tefsîr (Kâf), 2)

1056. Büreyde’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

İkindi namazını terk eden kimsenin ameli boşa gider, buyurmuştur.

(B553 Buhârî, Mevâkît, 15)

Cemaatle Namaz İçin
Camilere Gitmenin Fazileti

1057. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle demiştir:

Sabah veya akşam, hangi vakitte olursa olsun (namaz kılmak için) camiye giden kimseye, her gidiş gelişinde Allah cennette bir yer hazırlar.

(M1524 Müslim, Mesâcid, 285; B662 Buhârî, Ezân, 37)

1058. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle demiştir:

Bir kimse evinde güzelce temizlenir de, Allah’ın farzlarından birini eda etmek maksadıyla O’nun mescitlerden birine giderse, attığı her adımdan biri, bir günahını siler, diğeri de onu bir derece yükseltir.

(M1521 Müslim, Mesâcid, 282)

1059. Übey b. Ka’b (ra) anlatıyor:

Ensardan bir adam vardı; evi mescide ondan daha uzak birini bilmiyorum. Bu adam cemaatle kılınan hiçbir namazı da kaçırmıyordu. Ona:

–Karanlıkta ve aşırı sıcak günlerde binmek için bir merkep alsan (iyi edersin), denildi. Adam:

–Evimin mescide yakın olması beni mutlu etmez. Çünkü ben mescide giderken ve oradan da evime dönerken attığım adımlar sayesinde bana sevap yazılmasını istiyorum, dedi. Bunun üzerine Resûlullah şöyle buyurdu:

–Allah bunların hepsini bir araya getirmiş ve sana vermiştir.

(M1514 Müslim, Mesâcid, 278)

1060. Câbir (ra) anlatıyor:

Mescidin etrafındaki arsada yer açılınca Selimeoğulları mescidin yakınına taşınmak istedi. Bu haber Peygamber’e ulaşınca:

–Sizin mescidin yakınına taşınmak istediğinizi öğrendim, dedi. Onlar da:

–Evet, yâ Resûlallah, böyle istedik, dediler. Resûlullah iki defa:

–Ey Selimeoğulları, siz kendi mahallenizde kalın, (camiye gelip giderken attığınız) adımlarınıza göre size sevap yazılsın, mahallenizde kalın adımlarınıza göre size sevap yazılsın, buyurdu. Onlar da:

–Öyle ise taşınmayı istemiyoruz, dediler.

(M1519, M1520 Müslim, Mesâcid, 280, 281)

Buhârî aynı içerikte bir hadisi Hz. Enes’ten rivayet etmiştir.

(B1887 Buhârî, Fedâilü’l-Medîne, 11)

1061. Ebû Mûsâ’dan (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Namazda insanların en fazla sevap alanı, (evi) camiye en uzak olanıdır. İmam ile birlikte namazı kılmak için bekleyen kimse, tek başına namaz kılıp da uyuyan kimseden daha fazla sevap alır, demiştir.

(M1513 Müslim, Mesâcid, 277; B651 Buhârî, Ezân, 31)

1062. Büreyde’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Karanlıkta mescidlere yürüyen kimselere, kıyamet gününde tam bir aydınlığa kavuşacaklarını müjdeleyin.

(D561 Ebû Dâvûd, Salât, 49; T223 Tirmizî, Salât, 51)

1063. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

–Size, yaptığınız takdirde Allah’ın günahlarınızı yok edeceği ve derecelerinizi yükselteceği bir şey tavsiye edeyim mi, dedi. Sahâbîler:

–Evet yâ Resûlallah, diye cevap verince Resûlullah :

–(Soğuk ve benzeri) zor şartlarda güzelce abdest almak, uzak yerlerden camiye gelmek, bir namazdan sonra diğer namazı beklemek; işte bağlılık/nöbet budur, işte bağlılık/nöbet budur, buyurdu.

(M587 Müslim, Tahâret, 41)

1064. Ebû Saîd el-Hudrî’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle demiştir:

Mescitlere devam etmeyi alışkanlık hâline getiren bir kimse görürseniz, onun gerçekten iman ettiğine şahit olun. Zira Allah Teâlâ, “Allah’ın mescitlerini ancak Allah’a ve âhiret gününe inananlar imar eder.” buyurdu.

(T3093 Tirmizî, Tefsîru’l-Kur’ân, 9)

Camide Namazı
Beklemenin Fazileti

1065. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Biriniz, (namazı kıldıktan sonra) sadece (bir sonraki) namazı beklemek maksadıyla evine dönmezse, beklediği sürece namazdaymış gibi olur, buyurdu.

(M1510 Müslim, Mesâcid, 275; B659 Buhârî, Ezân, 36)

1066. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Biriniz, namaz kıldığı yerde abdestini bozmadan oturduğu müddetçe, melekler ona “Allah’ım o kimseyi bağışla, Allah’ım ona merhamet et.” diye dua ederler.

(B445 Buhârî, Salât, 61)

1067. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah , bir gece yatsı namazını gece yarısına kadar geciktirdi ve namazını kıldıktan sonra bize dönerek:

Halk namazı kıldı ve uyudu. Siz ise (sabah) namazı(nı) beklediğiniz sürece namazda gibisiniz, buyurdular.

(B661 Buhârî, Ezân, 36)

Cemaatle Namaz
Kılmanın Fazileti

1068. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Cemaatle kılınan namaz, yalnız başına kılınan namazdan yirmi yedi derece faziletlidir, dedi.

(M1477 Müslim, Mesâcid, 249; B645 Buhârî, Ezân, 30)

1069. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Bir kimsenin cemaatle kıldığı namazın sevabı, evde veya çarşıda (dükkanında) yalnız başına kıldığı namazın sevabından yirmi beş kat fazladır. Zira o kimse, güzelce abdest alır da sırf namaz kılmak maksadıyla mescide gelirse, her adım attığında derecesi bir kat yükselir ve bir günahı da dökülür. Namazı kılıp da abdestini bozmadan namaz kıldığı yerde oturduğu müddetçe melekler ona “Allah’ım, ona rahmet et; Allah’ın ona merhamet et.” diye dua ederler. O kimse, namazı beklediği müddetçe namazda gibi olur.

(B647 Buhârî, Ezân, 30; M1506 Müslim, Mesâcid, 272)

1070. Ebû Hüreyre (ra) anlatıyor:

Bir gün Peygamber’in yanına âmâ bir adam gelip:

–Yâ Resûlallah, beni elimden tutup mescide götürecek kimsem yok, dedi ve ondan evinde namaz kılmasına müsaade etmesini istedi. Resûlullah da ona müsaade etti. Adam dönüp giderken:

–Ezanı işitiyor musun, diye sordu. O:

–Evet, deyince Resûlullah:

–Öyle ise davete icabet et, buyurdu.

(M1486 Müslim, Mesâcid, 255)

1071. Asıl adı Abdullah veya Amr b. Kays olan İbn Ümmü Mektûm diye bilinen Peygamberimizin müezzininden rivayet edildiğine göre o Resûlullah’a:

–Yâ Resûlallah, Medine’nin yırtıcı hayvanları ve yılan, akrep gibi haşeratı çoktur. (Benimse gözlerim görmüyor, namazı evde kılmama izin var mı), diye sordu.

Resûlullah :

–Hayye alâ’s-salâh, hayye ale’l-felâh’ı işitiyorsun değil mi?
Öyle ise camiye gel, buyurdu.

(D553 Ebû Dâvûd, Salât, 46)

1072. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Bu canı bu tende tutan Allah’a yemin ederim ki, bir an içimden şöyle geçirdim: Emredeyim, odunlar yığılsın. Yine emredeyim namaz için ezan okunsun. Sonra emredeyim biri müminlere imamlık yapsın. Daha sonra da gidip namaza gelmeyenlerin evlerini yakayım.[85]

(B7224 Buhârî, Ahkâm, 52; M1482 Müslim, Mesâcid, 252)

1073. İbn Mes’ûd’dan (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Müslüman olarak Allah’a kavuşmak isteyen kimse, namazlarını ezan okunan yerlerde (camilerde) kılsın. Allah, Peygamberiniz için hidayet yollarını (sünen-i hüdâ) meşru kıldı. Şüphe yok ki beş vakit namaz da bu hidayet yollarındandır. Eğer siz cemaate gitmeyen şu adam gibi namazlarınızı evde kılacak olursanız Peygamberinizin sünnetini terk etmiş olursunuz. Peygamberinizin sünnetini terk ederseniz elbette yolunuzu şaşırırsınız. Hâlbuki biz, (Medine’de) sadece münafık olduğu belli olan kimselerin cemaate devam etmediklerini görürdük. Takati olmayan biri bile, iki adam tarafından koltuklanarak camiye getirilir ve safa bırakılırdı.

(M1488 Müslim, Mesâcid, 257)

Müslim’in diğer bir rivayetine göre İbn Mesûd:

Allah Resûlü bize hidayet yollarını öğretti. O hidayet yollarından biri de namazı, ezan okunan mescitlerde kılmaktır, demiştir.

(M1487 Müslim, Mesâcid, 256)

1074. Ebu’d-Derdâ’nın (ra) işittiğine göre Allah Resûlü şöyle buyurmuştur:

Bir köyde veya kırda üç kişi bir arada bulunur da namazlarını cemaatle kılmazlarsa, şeytan mutlaka onlara musallat olur. Öyleyse cemaat olun. Zira sürüden ayrılan koyunu kurt yer.

(D547 Ebû Dâvûd, Salât, 46)

Bu hadiste yer alan cümleler, Hz. Peygamber’in inananların namazlarını Medine Mescidi’nde kılmalarını ne kadar önemsediğini ve onları mescitte görmeyi ne kadar çok istediğini anlatan ifadeler olarak algılanmalıdır. Zira o günlerde münafıkların ayrılıkçı tutumları onu ve inananları son derece rahatsız edecek boyutlara ulaşmıştı. Bu bağlamda Dırar Mescidi girişimi da hatırlanmalıdır. Ayrıca cemaatle namaza terğip ve teşviki amaçlayan bu ifade, Hz. Peygamber’in içinden geçen bir duygu olup, bir eylem ya da teşebbüs değildir. Denilmek istenmektedir ki, insanların evleri yandığında nasıl büyük bir kayba uğrarlar ve ne büyük acı çekerlerse, namazı terk ettiklerinde de aynı şekilde manevî açıdan çok büyük ziyana uğrarlar ve sonunda büyük acı çekerler.

Sabah ve Yatsı
Namazlarında Camiye Gitmek

1075. Osman b. Affân’ın (ra) işittiğine göre Resûlullah :

Yatsı namazını cemaatle kılan bir kimse, gece yarısına kadar ibadet etmiş gibi olur. Sabah namazını cemaatle kılan bir kimse de, bütün geceyi ibadetle geçirmiş gibi sevap kazanır, buyurmuştur.

(M1491 Müslim, Mesâcid, 260)

Tirmizî’nin Osman b. Affân’dan (ra) rivayeti ise şöyledir:

Resûlullah “Yatsı namazını cemaatle kılan kimse, gece yarısına kadar ibadet etmiş gibi olur, yatsı ve sabah namazlarını cemaatle kılan kimse ise, bütün geceyi ibadetle geçirmiş gibi sevap kazanır.” buyurdu.

(T221 Tirmizî, Salât, 51)

1076. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

(İnsanlar) yatsı namazı ile sabah namazındaki sevabı bilselerdi, emekleyerek de olsa bu namazları cemaatle kılmaya gelirlerdi.

(B615 Buhârî, Ezân, 9; M981 Müslim, Salât, 129)

1077. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Münafıklara sabah ile yatsı namazlarından daha ağır gelen hiçbir namaz yoktur. Eğer insanlar bu iki namazdaki sevabı bilselerdi, emekleyerek de olsa kılmaya gelirlerdi, demiştir.

(B657 Buhârî, Ezân, 34; M1482 Müslim, Mesâcid, 252)

Farz Namazlara
Devam Etmek

Namazlara ve orta namaza devam edin. Allah’a gönülden
boyun eğerek namaza durun.

(Bakara, 2/238)

...Eğer tövbe ederler, namazı kılıp zekâtı da verirlerse, onları serbest bırakın...

(Tevbe, 9/5)

1078. İbn Mes’ûd’dan (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

–Hangi amel daha faziletlidir, diye Resûlullah’a sordum.

–Vaktinde kılınan namazdır, buyurdu.

–Sonra hangisi, dedim.

–Anaya ve babaya iyilik etmek, dedi.

–Sonra hangisi, deyince:

–Allah yolunda cihaddır, buyurdu.

(B2782 Buhârî, Cihad, 1; M252 Müslim, Îmân, 137)

1079. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah şöyle demiştir:

İslâm beş esas üzerine kurulmuştur: Allah’tan başka ilâh olmadığına ve Muhammed’in Allah’ın Resûlü olduğuna şahitlik etmek, namazı dosdoğru kılmak, zekât vermek, haccetmek ve Ramazan orucunu tutmak.

(B8 Buhârî, Îmân, 2; M113 Müslim, Îmân, 21)

1080. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre
Allah Resûlü şöyle demiştir:

Allah’tan başka ilâh olmadığına ve Muhammed’in Allah’ın Resûlü olduğuna şahitlik edinceye; namazı dosdoğru kılıp, zekât verinceye kadar insanlarla mücadele etmekle emrolundum. İnsanlar bunları yaparlarsa, hukukun gereği dışında, canlarını ve mallarını güvence altına almış olurlar. (İç yüzlerinin) hesabı ise Allah’a kalmıştır.[86]

(B25 Buhârî, Îmân, 17; M129 Müslim, Îmân, 36)

1081. Muâz (ra) anlatıyor:

Resûlullah beni Yemen’e vali olarak gönderdi ve şöyle dedi:

Sen Ehl-i Kitap’tan olan bir topluma gidiyorsun. Onları her şeyden evvel Allah’tan başka ilâh olmadığına ve benim de Allah’ın Resûlü olduğuma şahitlik etmeye çağır. Eğer onlar bunu kabul ederlerse, Allah Teâlâ’nın kendilerine her gün beş vakit namazı farz kıldığını bildir. Bunu da kabul eder ve itaat ederlerse, onlara Allah Teâlâ’nın kendilerine, zenginlerden alınıp fakirlere verilecek olan zekâtı farz kıldığını bildir. Bunu da kabul ederlerse, zekât alırken onların gözde mallarını almaktan sakın. Mazlumun bedduasından sakın. Çünkü onun duasıyla Allah’ın arasında perde yoktur.[87]

(M121 Müslim, Îmân, 29; B1496 Buhârî, Zekât, 63)

1082. Câbir’in (ra) işittiğine göre Resûlullah şöyle demiştir:

Kişi ile şirk ve küfür arasında (engel olarak) namaz vardır (ve namazın terk edilmesiyle bu engel kalkar).

(M246 Müslim, Îmân, 134)

1083. Büreyde’den (ra) rivayet edildiğine göre Peygamber :

(Münafıklarla) aramızdaki güvence, namazdır (namaz kıldıkları sürece zahiren Müslüman muamelesi görürler). (Onlardan) kim namaz kılmayı terk ederse, inkârcılardan olduğunu ilân etmiş olur (Bu takdirde onlar inkârcı muamelesi görürler, buyurmuştur.[88]

(T2621 Tirmizî, Îmân, 9)

1084. Tâbiûn neslinden büyük bir zat olduğunda ittifak edilen Şakîk b. Abdullah’tan[89] (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Muhammed’in ashâbı, namaz dışında hiçbir ibadetin terk edilmesini küfür saymazlardı.[90]

(T2622 Tirmizî, Îmân, 9)

1085. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Bir kulun kıyamet gününde, ilk önce hesaba çekileceği amel namazdır. Eğer namazın hesabını iyi verebilirse kurtulur ve kazanır. Eğer namazın hesabını veremezse kaybeder ve hüsrana uğrar. Farz namazlarında eksik çıkarsa Aziz ve Celil olan Allah, “Bakın, kulumun nafile namazı var mı?” der. Namazının eksikleri nafile namazlarla tamamlanır. Diğer amellerinin hesabı da bu şekilde görülür.

(T413 Tirmizî, Salât, 188)

Açıklama için 393. hadisin ilk dipnotuna (67. dipnot) bakınız.

Bu rivayet, bir önceki hadiste dile getirilen hususu daha da anlaşılır kılmaktadır. Bu rivayet, Hz. Peygamber’in insanların gönüllü olarak İslâm’ı kabullerinin önündeki engelleri kaldırmak için mücadele etmekle emrolunduğunu teyit etmektedir.

Hadis namazın önemini gösterdiği gibi, Medine’de Müslüman olmadıkları hâlde Müslüman gibi görünen münafıkların o günkü hukukî statüleri ile ilgili bir durumu ifade etmektedir.

Mevcut Tirmizî nüshasında ve diğer kaynaklarda bu isim Abdullah b. Şakîk şeklindedir.

Bu içerikteki rivayetlerde, namazın önemi vurgulanmaktadır. İslâm’ın temel ibadetlerinden biri olmasına karşın, İslâm âlimleri bu hadisleri dinden çıkmak anlamında değil, Allah’ın verdiği nimetlere karşı nankörlük etmek anlamında yorumlamışlardır. Kaldı ki bu hadislerin söylendiği ortamda münafıklar denilen bir kesim vardı ve onların Müslümanlarla beraber olduklarını gösteren en somut gösterge namaz ibadetiydi. Onlardan namazı terk edip camiye ve cemaate gelmeyenler inkârcılar safında yer aldıklarını ilan etmiş oluyorlardı. Bu sebeple sahâbîler de nifak zanlısı kimselerin namazı terk etmelerini inkârlarına bir delil sayıyorlardı.

Namazı İlk Safta Kılmanın Fazileti
Safları Tamamlayıp Düzgün Tutmak

1086. Câbir b. Semüre (ra) anlatıyor:

Bir gün Resûlullah yanımıza geldi ve:

–Rablerinin huzurunda meleklerin saf tuttukları gibi, siz de saflarınızı düzgün tutsanız ya, buyurdu. Sahâbîler:

–Yâ Resûlallah, melekler Rablerinin huzurunda nasıl saf tutarlar, diye sordular. Peygamber :

–Ön safları tamamlarlar ve safta birbirlerine perçinleşmiş gibi
bitişik dururlar, cevabını verdi.

(M968 Müslim, Salât, 119)

1087. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

İnsanlar ezandaki ve ilk saftaki fazileti bilselerdi (ve bunu elde etmek için) kura çekmekten başka çare bulamasalardı, mutlaka kura çekerlerdi, demiştir.

(B615 Buhârî, Ezân, 9; M981 Müslim, Salât, 129)

1088. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Erkekler için en uygun olan saf ilkidir. En uygunsuzu ise son saftır. Kadınlar içinse en uygun olanı son saf, en uygun olmayanı ise birinci saftır, buyurdu.

(M985 Müslim, Salât, 132)

1089. Ebû Saîd’ el-Hudrî’den (ra) rivayet edildiğine göre bir gün
Resûlullah ashâbından bazılarının geride saf tuttuklarını gördü ve “İlerleyin ve bana uyun. Sizden sonra gelenler de size uysun. Hâlâ geride kalmak isteyenleri Allah (fazilette) geride bırakır.” buyurdu.

(M982 Müslim, Salât, 130)

1090. Ebû Mes’ûd’dan (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah , namazda omuzlarımıza dokunur ve şöyle derdi:

Safları düzgün tutun, dağınık durmayın. Sonra kalpleriniz de dağınık olur. Namaz kılarken, içinizde yaşı kemalini bulmuş, aklı başında bilgili olanlar bana yakın dursunlar. Sonra bu hususlarda onlardan sonra gelen kimseler, ardından da onlardan sonrakiler dursunlar.

(M972 Müslim, Salât, 122)

1091. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Saflarınızı düzeltin. Çünkü safların düzgün tutulması, namazın tamam olmasını sağlayan hususlardandır, buyurmuştur.

(M975 Müslim, Salât, 124)

Buhârî’nin bir rivayetinde: “Zira safların düzenli olması, namazı tamamlayan hususlardandır.” buyurulmuştur.

(B723 Buhârî, Ezân, 74)

1092. Enes (ra) anlatıyor:

Bir gün namaz için kamet getirilmişti. Resûlullah bize döndü ve:

Saflarınızı sık ve düzgün tutun, zira ben sizi (göz ucumla) arkamdan görüyorum, buyurdu.

(B719 Buhârî, Ezân, 72; M976 Müslim, Salât, 125)

Buhârî’nin diğer bir rivayetinde, “Bunun üzerine biz omuzlarımızı ve ayaklarımızı yanımızdakiyle birleştirirdik” sözü vardır.

(B725 Buhârî, Ezân, 76)

1093. Nu’mân b. Beşîr’in (ra) işittiğine göre Resûlullah :

Ya saflarınızı düzeltirsiniz, ya da Allah aranıza ayrılık verir, buyurmuştur.

(B717 Buhârî, Ezân, 71; M978 Müslim, Salât, 127)

Müslim’in diğer bir rivayeti de şöyledir:

Resûlullah , okları düzeltir gibi saflarımızı düzeltirdi. Bizi alıştırıncaya kadar buna devam etti. Sonra bir gün camiye gelip namaza hazırlandı; tam tekbir alacağı sırada birinin göğsünün safta ileri çıktığını gördü. Bunun üzerine:

Ey Allah’ın kulları! Ya saflarınızı düzeltirsiniz, ya da
Allah aranıza ayrılık verir, buyurdu.

(M979 Müslim, Salât, 128)

1094. Berâ b. Âzib’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah , safların arasına girer, bir taraftan diğer tarafa kadar dolaşır, göğüslerimize ve omuzlarımıza elini dokundurarak ileri ve geri çıkanları düzeltir ve şöyle derdi:

“Safta ileri geri durmayın, yoksa kalpleriniz de farklılaşır.” “Şüphesiz ki ön saflarda namaz kılanlara Allah rahmet eder, melekler de dua eder.”

(D664 Ebû Dâvûd, Salât, 93)

1095. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Safları düzeltin, omuzlarınızı aynı hizaya getirin ve aralıkları doldurun. (Safta aranıza girmek isteyen) kardeşlerinize kolaylık gösterin. Saflarda şeytanın girebileceği boşluklar bırakmayın. Allah, safı bitiştirenle bağını kurar, safı koparan ile de bağını koparır.

(D666 Ebû Dâvûd, Salât, 93)

1096. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Saflarınızı güzelce bitiştirin, birbirine yaklaştırın. Omuzlarınızı bir hizada tutun. Beni yaşatan Allah’a yemin ederim ki, saflardaki boşluklardan şeytanların küçük kara koyunlar gibi girdiğini görüyorum.

(D667 Ebû Dâvûd, Salât, 93)

1097. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre Allah Resûlü :

Evvelâ ilk safı, sonra geridekileri sıra ile doldurun. Boş yer kalacaksa son safta kalsın, buyurmuştur.

(D671 Ebû Dâvûd, Salât, 93)

1098. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Safların sağ tarafında bulunanlara Allah rahmet eder, melekler de dua ederler, buyurmuştur.[91]

(D676 Ebû Dâvûd, Salât, 95)

1099. Berâ’dan (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah’ın arkasında namaz kıldığımızda, (namaz sonrasında) yüzünü bize doğru çevirdiği için sağ tarafında bulunmayı severdik. Bir defasında Resûlulah’ın:

“Yâ Rabbi, kullarını dirilttiğin ya da topladığın kıyamet gününde beni azabından koru.” diye dua ettiğini işittim.

(M1642 Müslim, Müsâfirîn, 62)

1100. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

İmamı tam ortanıza getirecek şekilde saf tutun ve saflardaki boşlukları doldurun, buyurmuştur.

(D681 Ebû Dâvûd, Salât, 98)

Ebû Dâvûd’un isnadı, Müslim’in şartlarına uygun ise de, isnadında güvenilirliği hakkında ihtilaf edilen kimseler vardır. Burada safın sağ tarafının sola tercih edilmesinde, Hz. Peygamber’in namaz sonrasında sağ taraftakilere yönelmesi, mescidin sol tarafında Peygamber eşlerinin odalarının bulunması vb. bazı nedenler etkili olabilir. Ancak öncelikle ilk safların tamamlanmasının gereği dikkate alındığında, saf düzeninin sağdan başlanarak tutulması, Hz. Peygamber’in “iyi ve güzel şeylerde sağdan başlama sünneti” doğrultusunda anlaşılmalıdır. Bu ifade ile imamın arkasında saf tutulurken sağdan başlanmasına özendirilmektedir.

Sünnet Namazların Fazileti

1101. Ebû Süfyan’ın kızı, müminlerin annesi Ümmü Habîbe
Remle’den (ra) işittiğine göre Allah Resûlü şöyle demiştir:

Her gün, farzların dışında, Allah Teâlâ’nın rızasını gözeterek on iki rekât nafile namaz kılan Müslüman için Allah cennette bir köşk yapar (veya onun için cennette bir köşk yapılır).

(M1696 Müslim, Müsafirîn, 103)

1102. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Ben Resûlullah ile beraber öğle namazından evvel ve sonra ikişer rekât, cuma ve akşam namazlarından sonra ikişer rekât, yatsıdan sonra da iki rekât namaz kıldım.

(B1165 Buhârî, Teheccüd, 25; M1698 Müslim, Müsâfirîn, 104)

1103. Abdullah b. Muğaffel’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

“Her ezan ve kamet arasında (nafile) bir namaz vardır.” demiştir. Bu sözü üç defa tekrarlamış ve üçüncü defasında, “isteyen kimse için” kaydını ilave etmiştir.

(B627 Buhârî, Ezân, 16; M1940 Müslim, Müsâfirîn, 304)

Sabah Namazının Sünneti

1104. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Peygamber öğle namazından evvel dört rekât ve sabah namazından evvel iki rekât namaz kılmayı terk etmezdi.

(B1182 Buhârî, Teheccüd, 34)

1105. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber , nafile namazlar içinde en fazla sabah namazının iki rekât (sünnet)ine önem verirdi.

(B1167 Buhârî, Teheccüd, 27; M1686 Müslim, Müsâfirîn, 94)

1106. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber :

“Sabah namazının iki rekât (sünnet)i, dünyadan ve dünyada olan her şeyden daha hayırlıdır.” buyurdu.

(M1688 Müslim, Müsâfirîn, 96)

Müslim’in diğer bir rivayetine göre “Gerçekten sabahın iki rekât (sünnet)i, bana bütün dünyadan daha sevimlidir.” demiştir.

(M1689 Müslim, Müsâfirîn, 97)

1107. Resûlullah’ın müezzini Ebû Abdullah Bilâl b. Rebâh’tan (ra) rivayet edildiğine göre o, bir gün sabah namazının vaktinin girdiğini haber vermek için Hz. Peygamber’in yanına gelmişti. Fakat Hz. Âişe bir mesele sorarak, vakit hayli ilerleyinceye kadar Bilâl’i meşgul etti. Sonra Bilâl namaz vaktini haber verdi ve ardından ezanı okudu. Fakat Resûlullah çıkmadı. (Daha sonra) Resûlullah çıkıp namazı kıldırdı. Bilâl, Hz. Âişe’nin sorduğu bir soruyla ortalık ağarıncaya kadar kendisini meşgul ettiğini söyledi ve Resûlullah’a namaza çıkmakta neden geciktiğini sordu. Resûlullah :

–Sabah namazının iki rekât sünnetini kılıyordum, cevabını verdi. Bilâl de:

–Yâ Resûlallah, gerçekten çok geç kaldınız (neredeyse sabah oluyordu), deyince Peygamber :

–Daha da gecikmiş olsaydım, yine de o iki rekat (sünnet)i güzel bir şekilde eda eder öyle çıkardım, buyurdu.

(D1257 Ebû Dâvûd, Tatavvû’, 3)

1108. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre o şöyle demiştir:

Resûlullah , sabah namazının ezanı ile kameti arasında kısaca iki rekât namaz kılardı.

(B619 Buhârî, Ezân, 12; M1683 Müslim, Müsâfirîn, 91)

Buhârî ve Müslim’den gelen bir rivayette şöyle denilmiştir:

Peygamber sabah namazının iki rekât sünnetini o kadar kısa kılardı ki, Fâtihâ’yı okudu mu, okumadı mı, diye tereddüt ederdim.

(M1684 Müslim, Müsâfirîn, 92; B1171 Buhârî, Teheccüd, 28)

Müslim’in diğer bir rivayeti de şöyledir:

Resûlullah, ezanı işittiği zaman, sabah namazının iki rekâtını kısa kılardı.

(M1681 Müslim, Müsâfirîn, 90)

Diğer bir rivayet ise “Tan yeri ağardığı vakitte” şeklindedir.

(M1682 Müslim, Müsâfirîn, 90)

1109. Hz. Hafsâ’dan (ra) rivayet edildiğine göre o şöyle demiştir:

Resûlullah , müezzin sabah ezanını okuduğunda ve tan yeri ağardığında kısaca iki rekât namaz kılardı.

(B618 Buhârî, Ezân, 12; M1676 Müslim, Müsâfirîn, 87)

Müslim’in bir diğer rivayeti:

Resûlullah , tan yeri ağardığında kısaca iki rekâttan başka nafile namaz kılmazdı, şeklindedir.

(M1678 Müslim, Müsâfirîn, 88)

1110. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Peygamber , geceleyin, ikişer rekât namaz kılardı. Gecenin sonunda ise bir rekât vitir namazı kılardı. Sonra sabah namazının farzından evvel –kulağı kamette olduğu hâlde– iki rekât namaz kılardı.

(B995 Buhârî, Vitir, 2; M1761 Müslim, Müsâfirîn, 157)

1111. İbn Abbâs’tan (ra) rivayet edildiğine göre;

Resûlullah , sabah namazının birinci rekâtında Bakara sûresindeki “Deyin ki, biz Allah’a ve (ondan) bize indirilene inandık...”[92] (mealindeki) âyeti, ikincisinde ise “...Biz Allah’a inandık, bizim şüphesiz Müslüman olduğumuza şahit ol.”[93] (mealindeki) âyeti okurdu.

(M1691 Müslim, Müsâfirîn, 99)

Diğer bir rivayete göre ise ikinci rekâtta Âl-i İmrân’daki “...Aramızda birleşeceğimiz bir kelimeye gelin...”[94] (mealindeki) âyeti okurdu.

(M1692 Müslim, Müsâfirîn, 100)

1112. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah , sabah namazının iki rekât (sünnet)inde, Kâfirûn ve İhlâs sûrelerini okurdu.

(M1690 Müslim, Müsâfirîn, 98)

1113. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre o şöyle demiştir:

Ben Peygamber’in bir ay boyunca sabah namazında (sünnetinin birinci rekâtında) Kâfirûn, (ikinci rekâtında da) İhlâs sûrelerini okuduğunu gözlemledim.

(T417 Tirmizî, Salât, 191)

1114. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Peygamber , sabah namazının iki rekât sünnetini kıldıktan sonra, sağ yanı üzerine bir müddet uzanırdı.

(B1160 Buhârî, Teheccüd, 23)

1115. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Peygamber , yatsı namazı ile sabah namazı arasında on bir rekât namaz kılardı. Her iki rekâtta selâm verir ve bir rekât vitir namazı kılardı. Müezzin sabah ezanını bitirdiği ve tanyeri ağardığı zaman Peygamber’e gelip halkın toplandığını haber verdiğinde Resûlullah kalkıp kısaca iki rekât namaz kılar ve müezzin kamet için gelinceye kadar sağ yanı üzerine uzanırdı.

(M1718 Müslim, Müsâfirîn, 122)

1116. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Sizden biriniz sabah namazının iki rekât sünnetini kıldığında, sağ yanı üzerine biraz uzansın, buyurmuştur.[95]

(T420 Tirmizî, Mevâkît, 194; D1261 Ebû Dâvûd, Tatavvû’, 4)

Bakara, 2/136.

Âl-i İmrân, 3/52.

Âl-i İmrân, 3/64.

Peygamberimizin, sünneti kıldıktan sonra bir müddet sağ yanı üzerine yatması, uzun süre kıldığı teheccüd namazının verdiği yorgunluk sebebiyle olmalıdır.

Öğle Namazının Sünneti

1117. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Ben, Resûlullah ile birlikte öğle namazının farzından önce ve sonra, ikişer rekât (sünnet) kıldım.

(B1165 Buhârî, Teheccüd, 25; M1698 Müslim, Müsâfirîn, 104)

1118. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber öğlenin farzından evvel dört rekât (sünnet) kılmayı terk etmezdi.

(B1182 Buhârî, Teheccüd, 34)

1119. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Peygamber , benim evimde öğle namazının farzından evvel dört rekât namaz kılar, sonra camiye çıkıp cemaate öğle namazını kıldırırdı. Sonra eve dönüp iki rekât daha kılardı. O, akşam ve yatsı namazlarını kıldırdıktan sonra da evime gelip ikişer rekât (sünnet) kılardı.

(M1699 Müslim, Müsâfirîn, 105)

1120. Ümmü Habîbe’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Öğle namazından önce ve sonra dörder rekât (sünnet) namaz kılmaya devam eden kimseyi, Allah, cehenneme haram eder.

(D1269 Ebû Dâvûd, Tatavvû’, 7; T428 Tirmizî, Salât, 200)

1121. Abdullah b. Sâib’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah , güneş tepe noktasından kaydıktan sonra öğle namazının farzından evvel dört rekât (sünnet) kılardı ve:

Bu vakit, gök kapılarının açıldığı bir vakittir. İyi bir amelimin Arş’a bu vakitte çıkmasını isterim, derdi.

(T478 Tirmizî, Vitir, 16)

1122. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre, Peygamber öğle namazının farzından evvel dört rekât sünnet kılamazsa, onu farzdan sonra kılardı.

(T426 Tirmizî, Salât, 200)

İkindi Namazının Sünneti

1123. Ali b. Ebû Tâlib’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Peygamber , ikindi namazından evvel, ikişer rekât olarak dört rekât (sünnet) namaz kılar ve bunların aralarını mukarreb (Allah’a yakın olan) meleklere ve onlara tabi olan müminlere ve Müslümanlara selâm vermek suretiyle ayırırdı.

(T429 Tirmizî, Mevâkît, 201; Cum’a, 66)

1124. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber :

İkindi namazından evvel dört rekât (sünnet) namaz kılan kimseye Allah rahmet etsin, buyurmuştur.

(D1271 Ebû Dâvûd, Tatavvû’, 8; T430 Tirmizî, Salât, 201)

1125. Ali b. Ebû Tâlib’den (ra) rivayet edildiğine göre, Hz. Peygamber , ikindi namazından önce iki rekât (sünnet) kılardı.

(D1272 Ebû Dâvûd, Tatavvû’, 8)

Akşam Namazının Sünneti

1126. Abdullah b. Muğaffel’den (ra) rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber :

“Akşam namazından evvel iki rekât namaz kılın.” diye üç defa tekrarladı ve üçüncü defasında “isteyen kılsın” sözünü ilave etti.

(B1183 Buhârî, Teheccüd, 35)

1127. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Allah Resûlü’nün ashâbından ileri gelenlerin akşam namazında cami direklerine koşuştuklarını (ve orada ikişer rekât namaz kıldıklarını) gördüm.

(B503 Buhârî, Salât, 95)

1128. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

–Biz Resûlullah’ın zamanında güneş battıktan sonra akşam namazından evvel iki rekât (sünnet) namaz kılardık.

Ashâbdan biri:

–Resûlullah da bunu kılıyor muydu, diye sordu. O da:

–Resûlullah bizim kıldığımızı görürdü. Fakat kılın veya kılmayın,
demezdi, dedi.

(M1938 Müslim, Müsâfirîn, 302)

1129. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Biz Medine’de iken müezzin akşam ezanını okuyunca, sahâbîler cami direklerinin yanına koşar ve orada iki rekât namaz kılarlardı. Hatta yabancı bir kimse camiye girerse namaz kılanların çokluğundan dolayı akşam namazı kılınmış zannederdi.

(M1939 Müslim, Müsâfirîn, 303)

Yatsı Namazının Sünnetleri

Bu konuda İbn Ömer’den (ra) rivayet edilen “Resûlullah ile beraber, yatsı namazından sonra iki rekât namaz kıldım.” mealindeki hadis ile Abdullah b. Muğaffel’den gelen, “Her ezan ile kamet arasında namaz vardır.” anlamındaki hadis, daha önce geçmiştir.

(bkz. 1102 ve 1103 numaralı hadisler)

Cuma Namazının Sünneti

İbn Ömer’in Hz. Peygamber ile beraber Cuma’dan sonra iki rekât (sünnet) kıldığına dair Buhârî ve Müslim’in müştereken rivayet ettikleri hadis yukarıda geçmiştir.

(bkz. 1102 numaralı hadis)

1130. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Biriniz cumayı kıldıktan sonra dört rekât (da sünnet) kılsın, buyurdu.

(M2036 Müslim, Cum’a, 67)

1131. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber , cuma namazından sonra, evine dönünceye kadar namaz kılmazdı. Evine döndükten sonra orada iki rekât namaz kılardı.

(M2040 Müslim, Cum’a, 71)

Sünnet Namazları
Evde Kılmak

1132. Zeyd b. Sâbit’ten (ra) rivayet edildiğine göre
Peygamber şöyle demiştir:

Ey insanlar, (nafile) namazlarınızı evlerinizde kılın. Çünkü farzlar hariç, namazların en faziletlisi, insanın evinde kıldığı namazdır.

(B731 Buhârî, Ezân, 81; M1825 Müslim, Müsâfirîn, 213)

1133. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber :

Namazlarınızdan bir kısmını evinizde kılın ve evinizi (içinde namaz kılınmayan) kabirlere çevirmeyin, buyurmuştur.

(M1820 Müslim, Müsâfirîn, 208; B432 Buhârî, Salât, 52)

1134. Câbir’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah şöyle demiştir:

Biriniz, namazını camide kıldıktan sonra bir kısmını da evinde kılsın. Çünkü Allah, o namaz sayesinde onun evine hayır verir.

(M1822 Müslim, Müsâfirîn, 210)

1135. Ömer b. Atâ’dan rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Nâfi’ b. Cübeyr, namaz konusunda Muâviye’nin Sâib’e yapmış olduğu bir uyarıyı öğrenmesi için Ömer b. Atâ’yı Nemir’in kız kardeşinin oğlu Sâib’e gönderdi. Sâib şöyle cevap verdi:

Evet, Muâviye ile hünkâr mahfilinde cumayı kıldım. İmam selâm verdikten sonra kalktım ve farzı kıldığım yerde sünneti eda ettim. Evime girdiğinde Muâviye bana adam gönderip şöyle dedi: “Bir daha böyle yapma. Cuma namazını kıldıktan sonra konuşmadıkça veya mescitten çıkmadıkça, cumaya başka namaz ekleme. Çünkü Resûlullah bize, namaz yerinden ayrılmadan veya konuşmadan iki namazı birbirine eklememeyi emretti.”

(M2042 Müslim, Cum’a, 73)

Vitir Namazı

1136. Hz. Ali’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Vitir namazı, diğer farzlar gibi kesin (bir farz) değildir. Fakat Resûlullah , onu kılmayı itiyat edinmiş ve:

“Allah tektir ve teki sever. O hâlde, ey Kur’an ehli siz de (tek rekatlı) vitir namazını kılın.” buyurmuştur.

(T453 Tirmizî, Vitir, 2; D1416 Ebû Dâvûd, Vitir, 1)

1137. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah , vitir namazını bazen gecenin evvelinde, bazen ortasında bazen de sonunda kılar, seher vaktinde bitirmiş olurdu.

(M1737 Müslim, Müsâfirîn, 137; B996 Buhârî, Vitir, 2)

1138. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Gece namazınızı, vitir ile noktalayın.

(B996 Buhârî, Vitir, 4; M1755 Müslim, Müsâfirîn, 151)

1139. Ebû Saîd’ el-Hudrî’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Sabah vakti girmeden evvel, vitir namazınızı kılın.

(M1764 Müslim, Müsâfirîn, 160)

1140. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre o, önünde uzanmış uyuyor olduğu hâlde Peygamber gece namazını kılardı. Sıra vitir namazına gelince Hz. Âişe’yi uyandırır, o da vitir namazını kılardı.

(M1735 Müslim, Müsâfirîn, 135)

Müslim’in diğer bir rivayeti de “Sıra vitir namazına gelince, ‘Ey Âişe! Kalk da vitir namazını kıl!’ derdi.” şeklindedir.

(M1734 Müslim, Müsâfirîn, 134)

1141. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre Peygamber :

Vitir namazını sabah namazından evvel kılın, buyurdu.

(D1436 Ebû Dâvûd, Vitir, 8; T467 Tirmizî, Vitir, 12)

1142. Câbir’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah şöyle demiştir:

Gecenin sonunda kalkamayacağından korkan kimse, vitir namazını gecenin evvelinde kılsın. Gecenin sonunda uyanacağını ümit eden ise gecenin sonunda kılsın. Zira o vakitte kılınan namazda melekler hazır bulunur. İşte bu, daha faziletlidir.

(M1766 Müslim, Müsâfirîn, 162)

Kuşluk Namazı

1143. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Dostum bana her ay üç gün oruç tutmamı, kuşluk vakti iki rekât namaz kılmamı ve uyumadan önce vitir namazını kılmamı tavsiye etti.

(B1981 Buhârî, Savm, 60; M1672 Müslim, Müsâfirîn, 85)

1144. Ebû Zer’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle demiştir:

Sabaha çıkan kimsenin her bir eklemi için (şükür borcu olarak) sadaka vermesi gerekir. Her tesbih (sübhânâllah demek) sadakadır. Her tahmîd [elhamdülillâh demek] sadakadır. Her tehlîl (lâ ilâhe illâllah demek) sadakadır. Her tekbir (Allahü ekber demek) sadakadır. İyiliği/marufu emretmek sadakadır. Kötülükten/münkerden nehyetmek sadakadır. Kuşluk vaktinde kılınan iki rekât namaz ise bunların hepsinin yerini tutar.

(M1671 Müslim, Müsâfirîn, 84)

1145. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah , kuşluk namazını dört rekât kılar ve Allah’ın dilediği kadar da artırırdı.

(M1665 Müslim, Müsâfirîn, 79)

1146. Ebû Talib’in Fâhite adlı kızı Ümmü Hânî’den (ra)
rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Fetih senesinde bir gün Resûlullah’ın yanına gitmiştim. O sırada yıkanıyordu. Yıkandıktan sonra sekiz rekât namaz kıldı ki, işte bu, kuşluk namazıdır.

(M766 Müslim, Hayız, 72; B1176 Buhârî, Teheccüd, 31)

1147. Zeyd b. Erkâm’dan (ra) nakledildiğine göre o, kuşluk namazını
(erken) kılan bir topluluk gördüğünde şöyle dedi:

Bunlar bilirler ki kuşluk namazını bu vakitten sonra kılmak efdaldir. Zira Resûlullah : “Allah’a yönelenlerin kıldığı kuşluk namazının vakti, deve yavrusunun ayağı sıcaktan kavrulduğu vakittir (güneş yükselince).” buyurmuştur.

(M1746 Müslim, Müsâfirîn, 143)

Tahiyyetü’l-Mescid Namazı[96]

1148. Ebû Katâde’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Mescide giren kimse, iki rekât namaz kılmadan oturmasın, buyurmuştur.

(B1163 Buhârî, Teheccüd, 25; M1654 Müslim, Müsâfirîn, 69)

1149. Câbir’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Bir gün Peygamber mescitte iken yanına gelmiştim, bana: “İki rekât namaz kıl.” buyurdu.

(B443 Buhârî, Salât, 59; M1656, M1657 Müslim, Müsâfirîn, 71, 72)

Tahiyyetü’l-mescid namazı, herhangi bir camiye girildiğinde vakit uygun olduğu takdirde camiyi selâmlamak üzere kılınan iki rekâtlık namazdır.

Abdest Aldıktan Sonra
İki Rekât Namaz Kılmak

1150. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah Bilâl’e şöyle dedi:

–Ey Bilâl, İslâm’a girdikten sonra sana en çok mükâfat kazandıracağını düşündüğün amelin nedir, bana söyle. Zira ben,
(bu gece) cennette önümde senin ayak seslerini işittim.

Bilâl:

–Gece olsun gündüz olsun, her abdest aldığımda kılabildiğim kadar namaz kılarım. İşte bana en çok mükâfat kazandıracağını düşündüğüm amelim budur, dedi.

(B1149 Buhârî, Teheccüd, 17; M6324 Müslim, Fedâilü’s-sahâbe, 108)

Cuma Gününün Fazileti
ve Cumaya Hazırlık

Namaz kılınınca artık yeryüzüne dağılın ve Allah’ın lütfundan nasibinizi arayın. Allah’ı çok zikredin ki kurtuluşa eresiniz.

(Cum’a, 62/10)

1151. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

“Güneşin doğduğu en hayırlı gün, cuma günüdür. Hz. Âdem o gün yaratılmış, o gün cennete koyulmuş ve yine o gün çıkarılmıştır.

(M1976 Müslim, Cum’a, 17)

1152. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Bir kimse güzelce abdest aldıktan sonra cuma namazına gelir, hutbeyi sessizce dinlerse üç gün ziyadesiyle, bu cumadan diğer cumaya kadar olan (toplam on günlük) vakit içindeki günahları mağfiret olunur. Hutbeyi güzelce dinlemeyip mescidin zeminindeki taşlarla oynamak gibi gereksiz bir işle meşgul olursa, vaktini boşa geçirmiş olur.

(M1988 Müslim, Cum’a, 27)

1153. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle demiştir:

Beş vakit namaz, iki cuma namazı ve iki Ramazan, büyük günahlardan sakınıldığı takdirde aralarında işlenen küçük günahlara kefârettir.

(M552 Müslim, Tahâret, 16)

1154. Ebû Hüreyre ve İbn Ömer’den rivayet edildiğine göre bu ikisi Resûlullah’ın minberinin üzerinde şöyle buyurduğunu işitmişlerdir:

Bazıları, ya cuma namazlarını terk etmekten sakınırlar yahut Allah onların kalplerini mühürler de gafillerden olurlar.

(M2002 Müslim, Cum’a, 40)

1155. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Biriniz cumaya geleceği vakit, boy abdesti alsın (da gelsin), buyurmuştur.

(B877 Buhârî, Cum’a, 2; M1951, M1952 Müslim, Cum’a, 1, 2)

1156. Ebû Saîd el-Hudrî’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Ergenlik çağına gelmiş herkesin, cuma günü boy abdesti alması gerekir, buyurmuştur.[97]

(B858 Buhârî, Ezân, 161; M1957 Müslim, Cum’a, 5)

1157. Semüre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Bir kimse cuma günü abdest alırsa ne iyi; gusledecek olursa bu daha da faziletlidir, buyurmuştur.

(T497 Tirmizî, Cum’a, 5; D354 Ebû Dâvûd, Tahâret, 128)

1158. Selmân’dan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Cuma günü gusledip iyice temizlenen, saçlarının ve sakalının bakımını yaparak veya evindeki güzel kokulardan sürünerek camiye gelen ve (ileri geçmek için) iki kişinin arasını ayırmadan gerektiği kadar namaz kılan, sonra da imamın hutbesini sessizce dinleyen kimsenin o cuma ile bir sonraki cuma arasındaki günahları bağışlanır.

(B883 Buhârî, Cum’a, 6)

1159. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Cuma günü boy abdesti alıp; camiye (erken vakitte) giden, bir deve; ikinci vakitte giden, bir inek; üçüncü vakitte giden, boynuzlu koç; dördüncü vakitte giden, bir tavuk; beşinci (son) vakitte giden ise bir yumurta sadaka vermiş gibi olur. İmam minbere çıktığında ise (sevapları yazma işini bırakan) melekler gelip hutbeyi dinlerler.

(B881 Buhârî, Cum’a, 4; M1964 Müslim, Cum’a, 10)

1160. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah bir gün cumanın faziletini anlatırken:

“Cuma gününde öyle bir an vardır ki, bir Müslüman bu vakitte namaz kılıyor olur da Allah’tan bir şey dilerse, Allah ona dilediğini verir.” buyurdu. Ve eliyle de bu vaktin kısa bir zaman olduğuna işaret etti.

(B935 Buhârî, Cum’a, 37; M1970 Müslim, Cum’a, 14)

1161. Ebû Bürde b. Ebû Mûsâ el-Eş’arî (ra) anlatıyor:

Bir gün Abdullah b. Ömer (ra) bana:

–Babanın cuma günündeki duaların kabul edileceği hakkında Peygamber’den bir şey rivayet ettiğini işittin mi, dedi. Ben de:

–Evet, (babam) Resûlullah’ın , “Duanın kabul olacağı an, imamın minbere oturduğu andan namazın kılınacağı zamana kadar olan vakit içindedir.” dediğini işittim, demişti.

(M1975 Müslim, Cum’a, 16)

1162. Evs b. Evs’ten (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

“En faziletli günlerinizden biri cuma günüdür. O gün bana çokça salâvat getirin, zira sizin salâvatınız bana ulaştırılır.” buyurmuştur.

(D1531 Ebû Dâvûd, Vitir, 26)

Birçok rivayete göre Hz. Peygamber, ashâbından cuma namazına yıkanarak gelmelerini talep etmiştir. Ancak bu talep, muhtelif sahâbîler tarafından değişik şekillerde anlaşılıp aktarılmıştır. Ebû Saîd ve Ebû Hüreyre, cuma namazı için gusletmeyi yukarıdaki gibi bağlayıcılık ifade eder şekilde nakletmiştir. Oysa Hz. Âişe ve İbn Abbâs’a göre Hz. Peygamber o gün kaba yün elbiseleriyle bahçelerde çalıştıkları için ter, kir ve toz içinde cumaya gelen ve kötü kokularıyla başkalarına da rahatsızlık veren kimseleri dikkate alarak sahâbîlerin cuma namazına yıkanarak gelmelerini istemiştir. Onlara göre şartların düzelmesinden sonra, dileyen banyo yaparak, dileyen yalnızca namaz abdesti alarak cumayı kılabilir. İbn Mes’ûd’un dediği gibi cuma için gusletmek sünnettir.

Şükür Secdesi[98]

1163. Sa’d b. Ebû Vakkâs (ra) anlatıyor:

Bir gün Medine’ye gitmek üzere Resûlullah ile beraber Mekke’den çıktık. Azverâ denilen yere yaklaştığımızda Resûlullah bineğinden indi, ellerini kaldırıp bir müddet Allah’a dua etti. Sonra secdeye kapandı ve uzun bir süre secdede kaldı. Sonra kalktı, yine elini kaldırıp bir süre daha dua etti. Sonra yine secdeye kapandı, bunu üç defa tekrarladı ve şöyle dedi: “Ben Allah’a dua edip ümmetim için şefaat diledim. Ümmetimin üçte birini bana bağışladı. Bundan dolayı Rabbime şükretmek için secdeye kapandım. Sonra tekrar başımı kaldırıp yine dua ettim ve Allah’tan ümmetimi bağışlamasını istedim. İkinci defa ümmetimin üçte birini daha bağışladı. Allah’a şükretmek için secdeye kapandım. Bilahare secdeden başımı kaldırıp Rabbimden, ümmetime şefaat diledim. (Allah Teâlâ) ümmetin kalan üçte birini de bana bağışladı. Ben de Rabbime şükretmek için (tekrar) secdeye kapandım.”

(D2775 Ebû Dâvûd, Cihâd, 162)

Şükür secdesi, bir nimete kavuşunca yahut bir sıkıntıdan kurtulunca Allah’a şükretmek için secdeye kapanmak veya iki rekât namaz kılmaktır.

Gece İbadet Etmenin
Fazileti

Gecenin bir kısmında da uyanarak sana mahsus fazla bir ibadet olmak üzere teheccüd namazı kıl ki, Rabbin seni makâm-ı mahmûd’a ulaştırsın.

(İsrâ, 17/79)

Onlar, (korkarak ve ümid ederek Rablerine ibadet etmek için)
yataklarından kalkarlar.

(Secde, 32/16)

Geceleri pek az uyurlardı.

(Zâriyât, 51/17)

1164. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Peygamber , geceleyin ayakları şişinceye kadar ibadet ederdi. Ben:

–Yâ Resûlallah, geçmiş ve gelecek bütün günahların bağışlandığı hâlde niçin böyle yapıyorsun, dedim.

–Çok şükreden bir kul olmayayım mı?, cevabını verdi.

(B4837 Buhârî, Tefsîr (Fetih), 2; M7126 Müslim, Münâfıkîn, 81)

1165. Buhârî ve Müslim, benzeri bir hadisi
Muğîre b. Şu’be’den de rivayet etmişlerdir.

(B1130 Buhârî, Teheccüd, 6; M7124 Müslim, Münâfıkîn, 79)

1166. Hz. Ali’den (ra) rivayet edildiğine göre, bir gece Resûlullah gelip onun ve Fâtıma’nın (ra) kapısını çalmış ve kendilerine “Namaz kılmayacak mısınız?” diye seslenmiştir.

(B1127 Buhârî, Teheccüd, 5; M1818 Müslim, Müsâfirîn, 206)

1167. Ömer b. Hattâb’ın torunu Sâlim’in, babası Abdullah’tan (ra)
rivayet ettiğine göre Resûlallah şöyle dedi:

Abdullah ne iyi adamdır, (bir de) gece kalkıp namaz kılsa.

Hadisi rivayet eden Sâlim diyor ki:

Ondan sonra (babam) Abdullah b. Ömer geceleri az uyur oldu.

(B1122 Buhârî, Teheccüd, 2; M6370 Müslim, Fedâilü’s-sahâbe, 140)

1168. Abdullah b. Amr b. Âs (ra) şöyle demiştir:

Resûlullah (bana), “Ey Abdullah, sen, geceleri ibadet etmeyi alışkanlık hâline getirip de sonradan terk eden falan kimse gibi olma.” buyurdu.

(B1152 Buhârî, Teheccüd, 19; M2733 Müslim, Sıyâm, 185)

1169. İbn Mes’ûd’dan (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Yanında, geceleyin sabaha kadar uyuyan bir kimseden söz edilince Peygamber şöyle demiştir:

O, kulaklarına veya kulağına (sanki) şeytanın bevlettiği bir adamdır.[99]

(B3270 Buhârî, Bed’ül-halk, 11; M1817 Müslim, Müsâfirîn, 205)

1170. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Şeytan, uyuyan kimsenin ensesine üç düğüm atar ve her düğümde de “Uzun bir gece var, uyu!” diyerek onu uyutur. O kimse uyanıp da Allah Teâlâ’yı zikrettiğinde düğümlerden biri, abdest aldığında biri daha, namaz kıldığında ise hepsi çözülür ve artık dinç ve gönlü hoş olarak sabaha çıkar. Aksi takdirde huzursuz ve tembel olarak sabahlar.

(B1142 Buhârî, Teheccüd, 12; M1819 Müslim, Müsâfirîn, 207)

1171. Abdullah b. Selâm’dan (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Ey insanlar, selâmı yayın, yemek yedirin, herkes uyurken gece namaz kılın ki selâmetle cennete giresiniz.

(T2485 Tirmizî, Kıyâmet, 42)

1172. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Ramazandan sonra oruçların en faziletlisi, Allah’ın ayı olan Muharrem ayında tutulan oruçtur. Farz namazlardan sonra en faziletli namaz da gece kılınan namazdır.

(M2755 Müslim, Sıyâm, 202)

1173. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Gece namazı ikişer rekât kılınır. Sabah olmasından endişelenirsen bir rekât vitir namazı kıl.

(M1750 Müslim, Müsâfirîn, 147; B1137 Buhârî, Teheccüd, 10)

1174. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber gece namazını ikişer ikişer kılar, bir rekât da vitir kılardı.

(B995 Buhârî, Vitir, 2; M1761 Müslim, Müsâfirîn, 157)

1175. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah (Ramazan dışında) bazen orucu tutmaya ara verir, sanki o ay hiç tutmayacak sanırdık. Bazen de oruç tutmaya bir başlardı, o ay orucu hiç bırakmayacak zannederdik. Yine Resûlullah’ı gece namaz kılarken görmek istersen görürdün; onu uyurken görmek istersen yine görürdün.

(B1141 Buhârî, Teheccüd, 11)

1176. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah geceleyin on bir rekât namaz kılardı. Secdeden başını kaldırıncaya kadar siz elli âyet okuyabilirdiniz. Sabah namazından evvel iki rekât namaz kılar ve müezzin namaz için gelinceye kadar sağ yanı üzerine uzanırdı.

(B1123 Buhârî, Teheccüd, 3)

1177. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Allah Resûlü ne Ramazan ayında ve ne de diğer aylarda on bir rekâttan fazla gece namazı kılmazdı. Dört rekât kılardı ki bunların güzelliğini ve uzunluğunu sorma! Sonra dört rekât daha kılardı, onların da ve güzelliğini ve uzunluğunu sorma! Ondan sonra da üç rekât[100] kılardı. Bunun üzerine:

–Yâ Resûlallah, vitir namazını kılmadan evvel uyuyor musunuz, diye sordum.

–Yâ Âişe, gözlerim uyusa da, kalbim uyumuyor, buyurdu.[101]

(B1147 Buhârî, Teheccüd, 16; M1723 Müslim, Müsâfirîn, 125)

1178. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber gecenin başında uyur, sonunda ise kalkıp namaz kılardı.

(B1146 Buhârî, Teheccüd, 15; M1727 Müslim, Müsâfirîn, 129)

1179. İbn Mes’ûd’dan (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Bir gece Peygamber ile namaz kıldım. Kıyamı o kadar uzattı ki, içimden kötü bir şey yapmak geldi.

–Ne yapmayı geçirdin içinden, diye sordular.

–İçimden Peygamber’i (kıyamda) bırakıp, oturmayı geçirdim.

(B1135 Buhârî, Teheccüd, 9; M1815 Müslim, Müsâfirîn, 204)

1180. Huzeyfe (ra) anlatıyor:

Bir gece Peygamber ile namaza durdum. Peygamber (Fâtihâ’dan sonra) Bakara sûresini okumaya başladı. Yüz âyet okuyunca rükûa varır diye düşündüm, devam etti. Bir rekâtını Bakara ile kılar dedim, devam etti. (Bunu tamamlayınca) rükûa varır dedim fakat Nisâ sûresine başladı. Onu okuduktan sonra Âl-i İmrân’a başladı, onu da okudu. Hem de ağır ağır okuyor, tesbih âyetleri gelince tesbih ediyor, dua âyetleri gelince Allah’a dua ediyor, Allah’a sığınma âyetleri geldiğinde ise Allah’a sığınıyordu. Sonra rükûa vardı. Sübhâne rabbiye’l-azîm diyerek rükûyu aşağı yukarı kıyamı kadar uzattı. Sonra semia’llâhü li men hamideh, rabbenâ leke’l-hamd diyerek rükûda kaldığına yakın ayakta kaldı. Sonra secdeye kapanıp sübhâne rabbiye’l-a’lâ diyerek secdeyi de kıyam kadar uzattı.

(M1814 Müslim, Müsâfirîn, 203)

1181. Câbir’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah’a :

–Hangi namaz daha faziletlidir, diye soruldu. Resûlullah:

–Kıyamı uzun olan (namaz), buyurdu.

(M1769 Müslim, Müsâfirîn, 165)

1182. Abdullah b. Amr b. Âs’tan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Allah’ın en sevdiği namaz, Davud’un (as) namazıdır. Allah’ın en sevdiği oruç da Davud’un (as) orucudur. Davud (as) gecenin yarısına kadar uyur, üçte birini ibadetle, altıda birini ise uyku ile geçirirdi. Bir gün oruç tutar, bir gün tutmazdı.

(B1131 Buhârî, Teheccüd, 7; M2739 Müslim, Sıyâm, 189)

1183. Câbir’in (ra) işittiğine göre Resûlullah şöyle demiştir:

Gecede bir an vardır. Müslüman o ana rastlar da dünya ve âhirete dair Allah Teâlâ’dan hayır dilerse, Allah ona dilediğini verir. Bu durum her gece böyledir.

(M1770 Müslim, Müsâfirîn, 166)

1184. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Biriniz geceleyin kalktığında, namaz kılmaya önce kısa iki rekât ile başlasın.

(M1807 Müslim, Müsâfirîn, 198)

1185. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah , geceleyin kalktığında önce kısaca iki rekât namaz kılardı.

(M1806 Müslim, Müsâfirîn, 197)

1186. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah , rahatsızlığında veya başka sebeplerden dolayı gece namazını kılamadığında gündüz on iki rekât namaz kılardı.

(M1743 Müslim, Müsâfirîn, 140)

1187. Ömer b. Hattâb’dan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Her gece (namaz içinde veya dışında) okuduğu Kur’an âyetlerini okuyamadan uyuyan kimse, ertesi gün sabah namazı ile öğle namazı arasında onları okursa kendisine gece okumuş gibi sevap yazılır.

(M1745 Müslim, Müsâfirîn, 142)

1188. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Geceleyin kalkıp namaz kılan ve eşini uyandıran, eşi kalkmak istemediğinde yüzüne su serpen adama Allah rahmet etsin. Yine gece kalkıp namaz kılan, sonra kocasını uyandıran ve uyanmak istemediğinde yüzüne su serpen kadına da Allah rahmet etsin.

(D1308 Ebû Dâvûd, Tatavvû’, 18)

1189. Ebû Hüreyre ve Ebû Saîd’den rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Bir adam geceleyin hanımını uyandırır da namaz kılarsa yahut birlikte iki rekât namaz kılarlarsa Allah Teâlâ’nın zâkirîn ve zâkirât (Allah’ı çokça anan erkekler ve hanımlar) diye övdüğü kimseler arasına yazılırlar.

(D1309 Ebû Dâvûd, Tatavvû’, 18)

1190. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber :

Namazda uykusu gelen kimse, uykusunu alıncaya kadar uyusun. Çünkü uykulu hâlde namaz kılarsa, istiğfar edeyim derken kendisine sövebilir (ne söylediğini bilmez), buyurdu.

(B212 Buhârî, Vudû’, 53; M1835 Müslim, Müsâfirîn, 222)

1191. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

İbadet etmek için gece kalkıp da uyku sebebiyle Kur’an’ın diline dolandığı ve Kur’an’dan ne okuduğunu bilmeyen kimse yatıp uyusun, buyurdu.

(M1836 Müslim, Müsâfirîn, 223)

Burada, şeytanın o şahsın namaza kalkmasını engellemesi, kinayeli bir üslûpla anlatılmıştır. Şeytan âdeta adamın kulaklarını tıkamış, ezanı duymasına mani olmuş ve böylece onu namazdan alıkoymuştur. Böyle bir anlatımla, Müslümanlardan uykuya yenik düşmemeleri, namazlarını kaçırmamaları istenmiştir.

Daha önce geçen rivayetlerde de görüldüğü üzere hadislerin bir kısmında açıkça Resûlullah’ın bir rekât vitir namazı kıldığı ifade edilmiş, burada ise vitir namazını üç rekât olarak kıldığı belirtilmiştir. Buradan Hz. Peygamber’in vitir namazını farklı şekillerde eda ettiği sonucu çıkmaktadır.

Allah Resûlü’nün oldukça uzun süren gece namazından sonra, yorulan bedenini ve gözlerini hafifçe dinlendirdiği, ancak kalbinin uyumadığı (derin bir uykuya dalmadığı) anlaşılmaktadır.

Teravih Namazı

1192. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Ramazan gecelerini, sevabına inanarak ve mükâfatını Allah’tan umarak, ibadet ile geçiren kimsenin geçmiş günahları bağışlanır, buyurmuştur.

(B37 Buhârî, Îmân, 27; M1779 Müslim, Müsâfirîn, 173)

1193. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah , kesin bir emir vermeden, Ramazan gecelerinde ibadet
etmeye teşvik eder ve şöyle derdi:

Sevabına inanarak ve mükâfatını Allah’tan umarak geceyi ibadetle (teravih vb.) geçiren kimsenin geçmiş günahları bağışlanır.

(M1780 Müslim, Müsâfirîn, 174)

Kadir Gecesini
İhya Etmenin Fazileti

Şüphesiz, biz onu (Kur’an’ı) Kadir gecesinde indirdik. Kadir gecesinin ne olduğunu sen bilir misin? Kadir gecesi bin aydan daha hayırlıdır. Melekler ve Ruh (Cebrail) o gecede, Rablerinin izniyle her türlü iş için iner de iner. O gece, tan yerinin ağarmasına kadar bir esenliktir.

(Kadir, 97/1-5)

Şüphesiz biz onu (Kur’an’ı) mübârek bir gecede indirdik...

(Duhân, 44/3)

1194. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle demiştir:

Faziletine inanarak ve mükâfatını umarak Kadir gecesini ihya eden kimsenin geçmiş günahları bağışlanır.

(B2014 Buhârî, Leyletü’l- kadr, 1; M1781 Müslim, Müsâfirîn, 175)

1195. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber’in ashâbından bazı kimseler rüyalarında Kadir gecesinin Ramazan’ın son yedi günlerinde olduğunu gördüler. Bunun üzerine Resûlullah şöyle buyurdu:

Rüyalarınızın Ramazan’ın son yedi gecesinde birleştiğini görüyorum. Şu hâlde, Kadir gecesini bulmak isteyen, onu son yedi gecede arasın.

(B2015 Buhârî, Leyletü’l-kadr, 2; M2761 Müslim, Sıyâm, 205)

1196. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre o şöyle demiştir:

Resûlullah , Ramazan’ın son on gününde camiye kapanıp itikaf eder ve şöyle buyururdu:

Kadir gecesini Ramazan’ın son on gecesinde arayın.

(B2020 Buhârî, Leyletü’l-kadr, 3; M2776 Müslim, Sıyâm, 219)

1197. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Kadir gecesini Ramazan’ın son on gününün tek sayılı gecelerinde arayın, buyurmuştur.

(B2017 Buhârî, Leyletü’l-kadr, 3)

1198. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah , Ramazan’ın son on günü girdiğinde gecelerini (ibadet ve zikirle) ihya eder, ailesini uyandırır, ibadete daha da yoğunlaşır ve eşleriyle cinsel ilişkiden uzaklaşırdı.

(M2787 Müslim, İ’tikâf, 7; B2024 Buhârî, Leyletü’l-kadr, 5)

1199. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah , Ramazan ayında diğer aylardakinden daha fazla ibadet ederdi; Ramazan’ın son on gününde ise kendini ibadete diğer günlerden daha fazla verirdi.

(M2788 Müslim, İ’tikâf, 8)

1200. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre o:

–Yâ Resûlallah, hangi gecenin Kadir gecesi olduğunu bilirsem (o gece) ne diyeyim, diye sormuş, o da şöyle buyurmuştur:

“Allâhümme inneke afüvvün tühibbü’l-afve fa’fü annî (Allah’ım, şüphesiz sen affedicisin, affetmeyi seversin, beni affet).” diye dua et.

(T3513 Tirmizî, Deavât, 84)

Ağız ve Diş Temizliği

1201. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Ümmetimi –yahut insanları– sıkıntıya düşürmekten korkmasaydım, onlara her namaz vaktinde ağızlarını ve dişlerini temizlemelerini[102] emrederdim, buyurmuştur.

(B887 Buhârî, Cum’a, 8; M589 Müslim, Tahâret, 42)

1202. Huzeyfe’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah uykudan kalkınca dişlerini (misvak denilen ağaç dalıyla) ovarak temizlerdi.

(B245 Buhârî, Vudû, 73; M593, M594 Müslim, Tahâret, 46)

1203. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Biz, Resûlullah’ın misvakını ve abdest suyunu hazırlardık. Gece, Allah’ın izniyle uyanır, önce misvak kullanır, sonra abdest alır ve namaz kılardı.

(M1739 Müslim, Müsâfirîn, 139)

1204. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Ağız ve diş temizliği konusunda size çok tavsiyede bulundum (çünkü ağız temizliği önemli bir iştir), buyurmuştur.

(B888 Buhârî, Cum’a, 8)

1205. Şüreyh b. Hâni’den rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Bir gün Âişe’ye:

–Peygamber evine girdiği vakit ilk önce ne yapardı, diye sordum.

–Her şeyden evvel misvak kullanırdı, dedi.

(M590 Müslim, Tahâret, 43)

1206. Ebû Mûsâ el-Eş’arî’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Bir gün Peygamber’in yanına girdim. Misvakının ucu dilinin üzerindeydi.

(M592 Müslim, Tahâret, 45; B244 Buhârî, Vudû, 73)

1207. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber :

Misvak, ağzı temizler, Rabbi de hoşnut eder, buyurmuştur.

(N5 Nesâî, Tahâret, 5; İbn Huzeyme, Sahîh, I, 70, hadis no: 135)

1208. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle demiştir:

Fıtrat, şu beş şeydir, veya şu beş şey fıtrattandır: Sünnet olmak, kasık kıllarını temizlemek, tırnakları kesmek, koltuk altını temizlemek, bıyıkları kısaltmak.

(M597 Müslim, Tahâret, 49; B5889 Buhârî, Libâs, 63)

1209. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah şöyle demiştir:

On şey fıtrattandır: Bıyıkları kısaltmak, sakal bırakmak, ağzı temizlemek, burnu temizlemek, tırnakları kesmek, bedende bulunan kirleri gidermek, koltuk altını temizlemek, kasık kıllarını temizlemek, su ile taharetlenmek.

Ravi şöyle demiştir:

Onuncusunu unuttum ama mazmaza (ağza su verme) olabilir.

(M604 Müslim, Tahâret, 56)

1210. Abdullah b. Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber :

Bıyıkları kısaltın, sakalı ise uzatın, buyurdu.

(M600 Müslim, Tahâret, 52; B5893 Buhârî, Libâs, 63)

Ağız ve diş temizliğine çok önem veren Allah Resûlü, kendi döneminde bunu “misvak” adı verilen Erak ağacının küçük bir dalı ile yapardı. O günün şartlarında misvak ağacı ile yapılabilen bu temizlik, aynı zamanda sünnettir. Sünnet olan temizliğin kendisi olup, onun gerçekleştirildiği araç değildir. Şayet diş sağlığı ve ağız temizliği, farklı araçlarla daha sağlıklı bir şekilde yerine getiriliyorsa amaç gerçekleşmiş demektir. Hadislerde emredilen şey de zaten “misvak” değil, “sivak” yani ağız ve diş temizliğidir.

Zekâtın Farziyeti
ve Fazileti

Namazı kılın, zekâtı verin...

(Bakara, 2/43)

Hâlbuki onlara, ancak, sırf Allah’ın öngördüğü dine samimiyetle bağlanıp Hakk’a yönelen kimseler olarak O’na kulluk etmeleri, namazı kılmaları ve zekâtı vermeleri emredilmişti. İşte bu dosdoğru dindir.

(Beyyine, 98/5)

Onların mallarından, onları kendisiyle arındıracağın ve temizleyeceğin bir sadaka (zekât) al...

(Tevbe, 9/103)

1211. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah şöyle demiştir:

İslâm beş esas üzerine kurulmuştur: Allah’tan başka ilâh olmadığına ve Muhammed’in Allah’ın kulu ve Resûlü olduğuna şahitlik etmek, namazı dosdoğru kılmak, zekât vermek, haccetmek ve Ramazan orucunu tutmak.

(M113 Müslim, Îmân, 21; B8 Buhârî, Îmân, 2)

1212. Talhâ b. Ubeydullâh (ra) anlatıyor:

Saçı sakalı birbirine karışmış Necidli bir adam Resûlullah’a geldi. Onun sesinin uğultusunu işitiyor, lâkin ne söylediğini anlamıyorduk. Nihayet Resûlullah’a yaklaştı. Hemen İslâm hakkında soru sormaya başladı. Resûlullah :

–Günde beş vakit namaz kılmaktır, dedi. Adam:

–(Kılmam gereken) başka namaz var mı, dedi. Resûlullah:

–Hayır yok; ama nafile kılabilirsin, dedi. Ve sözüne devamla:

–Bir de Ramazan ayında oruç tutmaktır, buyurdu. Adam:

–(Tutmam gereken) başka oruç var mıdır, diye sordu. Resûlullah :

–Hayır; ama nafile oruç tutabilirsin, cevabını verdi.

Ravi diyor ki: Allah Resûlü o adama zekât vermeyi zikretti.

–Üzerime zekâttan başka farz olan sadaka var mı, diye sordu. Allah Resûlü:

–Hayır; ama nafile sadaka verebilirsin, buyurdu. Adam:

–Vallahi bu söylediklerinden ne fazla, ne de eksik yapacağım, diyerek Peygamber’ in yanından ayrıldı. Bunun üzerine Resûlullah :

–Eğer sözünde durursa kurtuluşa erer, buyurdu.

(M100 Müslim, Îmân, 8; B46 Buhârî, Îmân, 34)

1213. İbn Abbâs’tan (ra) rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber , Muâz’ı Yemen’e (vali olarak) gönderirken şöyle buyurdu:

Onları Allah’tan başka ilâh olmadığını, benim de Allah’ın Resûlü olduğumu kabul ve itirafa ( şehâdet) davet et. Eğer bunu kabul ederlerse onlara Allah Teâlâ’nın her gün beş vakit namazı farz kıldığını bildir. Bunu da kabul ederlerse Allah’ın kendilerine, zenginlerden alınıp fakirlere verilecek olan zekâtı da farz kıldığını onlara bildir.

(B1395 Buhârî, Zekât, 1; M121, M122 Müslim, Îmân, 29, 30)

1214. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Allah’tan başka ilâh olmadığına ve Muhammed’in Allah’ın Resûlü olduğuna şehâdet edinceye, namazı dosdoğru kılıncaya, zekât verinceye kadar insanlarla mücadele etmekle emrolundum. İnsanlar bunları yaparlarsa hukukun gerektirdiği dışında, canlarını ve mallarını güvence altına almış olurlar. (İç yüzlerinin) hesabı ise Allah’a kalmıştır.[103]

(B25 Buhârî, Îmân, 17; M129 Müslim, Îmân, 36)

1215. Ebû Hüreyre (ra) anlatıyor:

Resûlullah vefat edip yerine Ebû Bekir (ra) halife olunca, Arapların bir kısmı inkâra kalkışmış, (bir kısmı da, zekât vermeyince Hz. Ebûbekir onlarla savaşma kararı almıştı). Bunun üzerine Hz. Ömer:

–Resûlullah , “Lâ ilâhe illâllah deyinceye kadar insanlar ile mücadele etmekle emrolundum. Bunu söyleyen kimse, hukukun gerektirdiği dışında malını ve canını güvence altına almış olur. (İç yüzünün) hesabı ise Allah’a kalmıştır.” dediği hâlde sen insanlarla nasıl savaşırsın, diyerek itiraz etti.

Ebû Bekir:

–Allah’a yemin ederim ki namazla zekât (yükümlülüğünü) birbirinden ayıran kimselerle mutlaka savaşırım. Çünkü zekât malın hakkıdır. Yine Allah’a yemin ederim ki Resûlullah’a vermekte oldukları bir deve yularını bile bana vermeseler, bu yüzden onlara harp açarım, dedi.

Bunun üzerine Ömer (ra) şöyle dedi:

–Allah’a yemin ederim ki, bu hususta Allah’ın Ebû Bekir’in kalbini aydınlatmış olduğunu gördüm ve bu görüşün doğru olduğunu anladım.[104]

(B1399, B1400 Buhârî, Zekât, 1; M124 Müslim, Îmân, 32)

1216. Ebû Eyyûb’den (ra) rivayet edildiğine göre bir adam
Hz. Peygamber’e :

–Bana öyle bir amel söyle ki beni cennete götürsün, dedi. Resûlullah:

–Allah’a kulluk eder ve O’na hiçbir şeyi ortak koşmazsın; namazı kılar, zekâtı verirsin ve akrabanı da görüp gözetirsin, buyurdu.

(B1396 Buhârî, Zekât, 1; M104-106 Müslim, Îmân, 12-14)

1217. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre bir bedevi,
Peygamber’in yanına geldi ve:

–Yâ Resûlallah, bana öyle bir amel söyle ki onu yaptığımda
cennete gireyim, dedi. Resûlullah :

–Allah’a kulluk eder ve O’na hiçbir şeyi ortak koşmazsın; namazı kılar, farz olan zekâtı verir ve Ramazan orucunu tutarsın, buyurdu. O adam:

–Beni yaşatan Allah’a yemin ederim ki, bu dediklerinden fazlasını yapmam, dedi. Adam dönüp gidince Peygamber şöyle söyledi:

–Cennet ehlinden birini görmek isteyen, bu adama baksın.

(B1397 Buhârî, Zekât, 1; M107 Müslim, Îmân, 15)

1218. Cerîr b. Abdullah’tan (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Ben namaz kılmak, zekât vermek ve bütün Müslümanlara samimi davranmak üzere Peygamber’e biat ettim.

(B57 Buhârî, Îmân, 42; M199 Müslim, Îmân, 97)

1219. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah şöyle dedi:

Altın veya gümüş sahibinin, zekâtını vermediği şu malları (var ya bunlar) kıyamet gününde ateşten levhalar olur. O kişi bu levhalarla cehenneme atılır. Bu ateşten levhalar onun yüzünü, böğürlerini ve sırtını dağlar. Bu ateşten levhalar her soğuduğunda tekrar eski hâline (yani ateş hâline) döndürülür. Bizim dünya senemizle elli bin sene kadar olan (kıyamet) gününde, insanlar arasında hesap görülünceye kadar bu durum tekrarlanır. O kişiye hesap bittikten sonra ya cennetin veya cehennemin yolu (gideceği yer) gösterilir.

–Yâ Resûlallah, peki devenin durumu nasıl, diye soruldu.
Resûlullah şöyle cevap verdi:

–Devenin zekâtını vermeyen kişi de öyledir. Devenin (ödenmesi gereken) haklarından biri de, su başına geldiklerinde sağılıp sütünden (yolcu ve yoksullara) içirilmesidir. Develerinin hakkını ödemeyen kimse, kıyamet günü düz bir sahaya yüzükoyun yatırılır. Tek bir yavrusu dahi ayrılmaksızın deve (ve yavruları) gelip ayakları ile o kimseyi çiğner, dişleri ile de ısırır.
Öndeki geçince arkadaki gelir bu hâli elli bin sene süren günde insanların hesapları görülünceye kadar devam eder. Hesap bittikten sonra o kişiye ya cennetin ya da cehennemin yolu gösterilir.

–Yâ Resûlallah, sığır ve koyun sahibinin durumu nedir, diye soruldu.
O da şöyle dedi:

–Zekâtı verilmemiş sığır veya koyunun sahibi, kıyamet gününde düz bir sahada yüzükoyun yatırılır. İçlerinde eğri boynuzlu, boynuzsuz veya boynuzu kırık bir tane hayvan bulunmaksızın hepsi (bütün azaları tam olarak gelip) o kişiyi boynuzlarıyla süserler, tırnaklarıyla da çiğnerler. Öndeki geçince arkadaki gelir bu hâli elli bin sene süren günde insanların hesapları görülünceye kadar devam eder. Sonra kişiye ya cennetin ya da cehennemin yolu gösterilir.

–Yâ Resûlallah, atlar hakkındaki durum nasıldır, dediler. Resûlullah şöyle cevap verdi:

–Atlar üç çeşittir. At vardır, sahibi için günah vesilesidir. At vardır, sahibi için perdedir. Yine at vardır ki sahibi için ecir ve sevap vesilesidir.

Günah vesilesi olan at; sahibinin gösteriş yapmak, çalım satmak ve Müslümanlara düşmanlık etmek için beslediği attır. İşte bu at,
sahibi için günah vesilesidir.

Sahibi için perde olan atsa; bir adamın Allah rızası için beslediği atı üzerinde Allah’ın kendisi için belirlediği haklara riayet ettiği ve iyice bakıp gözettiği attır. İşte bu at, sahibini başkasına yüzsuyu dökmekten korur.

Sahibi için ecir ve sevap velisesi olan ata gelince; icabında Müslümanlara yardım maksadıyla Allah rızası için çayır veya bahçeye bağlanıp beslenen attır. Çayırdan ve bahçeden yediği ve çıkardığı şeyler karşılığında sahibine sevap yazılır. O atın, bağlandığı ip boyunca, bir iki tepe koştukça izlerinin ve terslerinin sayısınca sahibi için Allah tarafından sevap yazılır. Sahibi atı sulama amacı olmaksızın onunla beraber bir dereden geçer de at su içerse içtiği suyun miktarınca sahibine sevap yazılır.

–Yâ Resûlallah, ya merkep hakkındaki durum nedir, diye sordular.
Resûlullah da şöyle dedi:

– “Zerre kadar hayır işleyen onu görür, zerre kadar şer işleyen de onu görür.” mealindeki kapsamlı âyet[105] dışında, bana merkepler hakkında özel bir bilgi verilmedi.[106]

(M2290 Müslim, Zekât, 24; M2860 Buhârî, Cihâd, 48)

Açıklama için 393. hadisin ilk dipnotuna (67. dipnot) bakınız.

Hz. Ebû Bekir, devletin zekât tahsili için görevlendirdiği kimselere zekât vermeyenlerin durumunu, devlete karşı bir isyan olarak değerlendirmiş ve bu isyancılara karşı güç kullanmak suretiyle devletin bütünlüğünü korumak istemiştir. Onun Hz. Peygamber’in vefatının ardından patlak veren bu isyan girişimlerine karşı aldığı bu basiretli ve isabetli kararı, Hz. Ömer dahil sahâbe tarafından da kabul görmüştür.

Zilzâl, 99/7-8.

Hz. Peygamber zekâtın önemini son derece çarpıcı bir üslûpla anlatmaktadır. Burada mallarının zekâtını vermeyerek yoksul, fakir ve muhtaçların haklarını gaspedenlerin âhirette görecekleri azaba dikkat çekilmektedir. Zekât yükümlülüğünü yerine getirmeyenlerin, âdeta rivayette sözü edilenleri yaşayan birinin çekeceği sıkıntı ve azaba düçar olacakları vurgulanmaktadır. İlahî adaletin âhirette tecelli edeceğinde şüphe yoktur.

Ramazan Orucunun
Farziyeti ve Fazileti

Ey iman edenler, Allah’a karşı gelmekten sakınmanız için oruç, sizden öncekilere farz kılındığı gibi size de farz kılındı. Oruç, sayılı günlerdedir. Sizden kim hasta, ya da yolculukta olursa, tutamadığı günler sayısınca başka günlerde tutar. Oruca gücü yetmeyenler ise bir yoksul doyumu fidye verir. Bununla birlikte, gönülden kim bir iyilik yaparsa (mesela fidyeyi fazla verirse) o kendisi için daha hayırlıdır. Eğer bilirseniz oruç tutmanız sizin için daha hayırlıdır. (O sayılı günler,) insanlar için bir hidayet rehberi, doğru yolun ve hak ile batılı birbirinden ayırmanın apaçık delilleri olarak Kur’an’ın kendisinde indirildiği Ramazan ayıdır. Öyle ise içinizden kim bu aya ulaşırsa onu oruçla geçirsin. Kim de hasta veya yolcu olursa tutamadığı günler sayısınca başka günlerde tutsun...

(Bakara, 2/183-185)

1220. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Aziz ve Celil olan Allah buyurdu ki:

Oruç hariç, Âdemoğlunun her ameli kendisinindir.
Oruç ise benim içindir ve onun mükâfatını ben vereceğim.

Oruç, ateşe karşı bir kalkandır. Sizden biri, oruçlu olduğu günde kötü söz söylemesin, kavga etmesin. Şayet birisi ona küfreder veya ona sataşırsa “Ben oruçluyum” desin. Bu canı bu tende tutan Allah’a yemin ederim ki, oruçlunun ağız kokusu Allah nezdinde, misk kokusundan daha hoştur.[107] Oruçlu için iki sevinç anı vardır. Birisi, iftar ettiği zaman, diğeri de orucunun sevabıyla Allah’a kavuştuğu andır.

(B1904 Buhârî, Savm, 9; M2706 Müslim, Sıyâm, 163)

Bu metin Buhârî’nin rivayetidir. Onun bir diğer rivayetinde de:

Oruçlu, yemesini, içmesini ve cinsel arzularını sırf benim için terk eder. Bu yüzden oruç benim içindir, mükâfatını da bizzat ben vereceğim. Bir iyiliğe (hasene) on misli ecir vardır, buyrulmuştur.

(B1894 Buhârî, Savm, 2)

Müslim’in rivayetinde şöyle denilmiştir:

Âdemoğlunun her ameline kat kat ecir verilir. Bir hasene/iyilik, on mislinden yedi yüze kadar karşılık görür. Yüce Allah buyurur ki: Yalnız oruç başkadır. Oruç benim içindir, onun mükâfatını ben veririm. Zira oruçlu cinsel arzularını ve yemesini sırf benim için terk eder. Oruçlu için iki sevinç anı vardır: Biri iftar ettiği ân, diğeri de Allah’a kavuştuğu zamandır. Onun ağzının kokusu Allah nezdinde misk kokusundan daha hoştur.

(M2707 Müslim, Sıyâm, 164)

1221. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Allah yolunda (malından) bir çift (at, deve vs.) infak eden kimseye cennetin kapılarından şöyle seslenilir:

“Ey Allah’ın kulu, (bu kapıdan gir) bu kapı en hayırlı olandır. ”

Namaz ehlinden olan kimse namaz kapısından, cihad ehlinden olan kimse cihad kapısından, oruç ehlinden olan kimse Reyyan kapısından, sadaka ehlinden olan kimse de sadaka kapısından çağırılır.

Bunun üzerine Ebû Bekir (ra) şöyle dedi:

–Yâ Resûlallah, anam babam sana feda olsun. Bu kapıların birinden çağırılan kimsenin diğer kapılardan çağırılmaya ihtiyacı yoktur. Fakat bu kapıların hepsinden çağırılacak kimse de var mı?

Resûlullah da:

–Evet vardır. Senin de onlardan biri olacağını umuyorum, buyurdu.

(B1897 Buhârî, Savm, 4; M2371 Müslim, Zekât, 85)

1222. Sehl b. Sa’d’dan (ra) rivayet edildiğine göre
Peygamber şöyle demiştir:

Cennette Reyyân denilen bir kapı vardır ki, kıyamet gününde oradan ancak (dünyadayken) oruç tutanlar girer. Onlardan başkası giremez.
‘Oruçlular nerede?’ diye seslenilir. Onlar da kalkıp kapıdan girerler ve
onlardan başkası giremez. Oruçlular girdikten sonra kapı kapanır ve
artık oradan hiç kimse girmez.

(B1896 Buhârî, Savm, 4; M2710 Müslim, Sıyâm, 166)

1223. Ebû Saîd el-Hudrî’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Allah, kendisi için bir gün oruç tutan kimsenin yüzünü, bu oruç sayesinde cehennem ateşinden yetmiş senelik bir mesafeye uzaklaştırır.[108]

(M2711 Müslim, Sıyâm, 167; B2840 Buhârî, Cihâd, 36)

1224. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber :

Ramazanın faziletine inanarak ve mükâfatını umarak oruç tutan kimsenin geçmiş günahları bağışlanır, buyurmuştur.

(B37 Buhârî, Îmân, 28; M1779 Müslim, Müsâfirîn, 173)

1225. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Ramazan geldiğinde cennet kapıları açılır, cehennem kapıları kapanır. Şeytanlar da bağlanır, demiştir.[109]

(M2495 Müslim, Sıyâm, 1; B1899 Buhârî, Savm, 5)

1226. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Ramazan hilâlini gördüğünüzde oruç tutun ve Şevval ayını gördüğünüzde de iftar (bayram) edin. Ramazanın başlangıcında hava bulutlu olur da hilâl görünmezse Şaban ayının sayısını otuza tamamlayın.[110]

(B1909 Buhârî, Savm, 11; M2499 Müslim, Sıyâm, 4)

Bu metin Buhârî’nindir. Müslim’in rivayeti ise:

“Eğer şevval ayının başlangıcında hava bulutlu olursa otuz gün oruç tutun.” şeklindedir.

(M2514 Müslim, Sıyâm, 17)

Yüce Allah, yalnızca kendi rızasını gözeterek yeme içmeden uzak duran kulun bu davranışından duyduğu memnuniyetle ona misk kokulu mükâfatlar lütfedecektir.

Burada temsili bir anlatımla o kimsenin cehennem ateşi görmeyeceği ifade edilmektedir.

Burada temsili bir dille, oruç tutan Müslümanların kendilerini daha kolay kontrol ettikleri, dolayısıyla şeytanların oruçluları fazla günaha sokamadıkları, böylece şeytanların elleri-kolları bağlı kaldıkları anlatılmaktadır. Günümüzde Ramazan ayında suç oranlarının ciddi bir şekilde azaldığı belirtilmektedir.

Hz. Peygamber zamanında, ayların başlangıcı, hilâlin görülmesi (rü’yet-i hilâl) ile bilinmekteydi. Günümüzde ise rasathanelerde astronomik verilere dayanılarak hesaplanmaktadır.

Ramazan Ayında
İyilik Etmek

1227. İbn Abbâs’tan (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah insanların en cömerdi idi. En fazla cömert olduğu zaman ise Ramazan’da Cebrail ile buluştuğundaydı. Cebrail Peygamber ile, Ramazan’ın her gecesi buluşur, karşılıklı olarak Kur’an (mukabele) okurlardı. İşte böylece Cebrail ile buluştuğunda Resûlullah , hayır dağıtmakta insanlara rahmet getiren rüzgârdan daha cömert olurdu.

(B3220 Buhârî, Bed’ü’l-halk, 6; M6009 Müslim, Fedâil, 50)

1228. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah , Ramazan’ın son on günü girdiğinde gecelerini (ibadet ve zikirle) ihya eder, ailesini uyandırır, ibadete daha da yoğunlaşır ve eşleriyle cinsel ilişkiden uzaklaşırdı.

(M2787 Müslim, İ’tikâf, 7; B2024 Buhârî, Leyletü’l-kadr, 5)

Şa’ban Ayında
Tutulan Oruç

1229. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Peygamber :

Sizden biri Ramazan’dan bir veya iki gün evvel oruç tutmasın. Ancak belli günlerde oruç tutmayı âdet edinmişse (ve Ramazan’dan bir iki gün evveline rastlamışsa) o kimse o gün orucunu tutsun, buyurdu.

(B1914 Buhârî, Savm, 14; M2518 Müslim, Sıyâm, 21)

1230. İbn Abbâs’tan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Ramazan’dan (bir veya iki gün) evvel oruç tutmayın. Hilâli (Ramazan hilâlini) gördüğünüzde oruç tutmaya başlayın ve hilâli (Şevval hilâlini) gördüğünüzde de orucu bırakın. Hilâli görmenize bulut engel olursa otuz günü tamamlayın.

(T688 Tirmizî, Savm, 5)

1231. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Şa’banın son on beş günü kaldığında artık oruç tutmayın, buyurdu.[111]

(T738 Tirmizî, Savm, 38)

1232. Ebu’l-Yakzân Ammâr b. Yâsir’den (ra) rivayet edildiğine göre
o, şöyle demiştir:

(Ramazan mı, değil mi diye) şüphe edilen günde (ihtiyaten) oruç tutan kimse, Ebu’l-Kâsım’a karşı gelmiş olur.

(T686 Tirmizî, Savm, 3; D2334 Ebû Dâvûd, Savm, 10)

Muhtemelen Hz. Peygamber, bünyesi zayıf olan kişilerin Şa’ban ayının sonlarında oruca ara vererek Ramazan ayına hazırlanmaları için böyle bir tavsiyede bulunmuştur.

Yeni Ay Görüldüğünde
Yapılacak Dua

1233. Talhâ b. Ubeydullah’tan (ra) rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber hilâli gördüğü zaman şöyle dua ederdi:

Allah’ım, bu yeni ayın üzerimize emniyet, iman, selâmet ve İslâm ile doğmasını nasip et! Ey hilâl! Benim de, senin de Rabbin Allah’tır. (Allah’ım) bu hilâli bizim için hayırlı ve uğurlu kıl![112]

(T3451 Tirmizî, Duâ, 50)

Elimizdeki Tirmizî nüshasında bu son cümle yer almamaktadır.

Sahurun Fazileti

1234. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Sahur yemeği yeyin, çünkü sahurda bereket vardır, buyurmuştur.

(B1923 Buhârî, Savm, 20; M2549 Müslim, Sıyâm, 45)

1235. Zeyd b. Sâbit’ten (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Biz Resûlullah ile sahur yemeği yedik, sonra sabah namazını kıldık.

–Namaz ile sahur arasında ne kadar zaman geçti, diye sordular.

–Elli âyet okuyacak kadar, cevabını verdi.

(B1921 Buhârî, Savm, 19; M2552 Müslim, Sıyâm, 47)

1236. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir: Resûlullah’ın iki müezzini vardı: Bilâl ve İbn Ümmü Mektûm. Resûlullah şöyle dedi:

–Bilâl ezanı gece (sahurun bitiminden evvel) okur, İbn Ümmü Mektûm ezan okuyuncaya kadar yiyin, için.

Râvi İbn Ömer diyor ki:

–Bu ikisinin arasındaki vakit, biri inip (dua etmesi, diğerinin kaldırılıp gelmesi ve ezan okunan yere) çıkması arasında geçen vakitten ibarettir.

(M2538 Müslim, Sıyâm, 38; B622, B623 Buhârî, Ezân, 13)

1237. Amr b. Âs’tan (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Bizim orucumuz ile Ehl-i Kitab’ın orucu arasındaki fark,
sahur yemeğidir, demiştir.

(M2550 Müslim, Sıyâm, 46)

İftarı Geciktirmemek
ve İftardan Sonra
Yapılacak Dua

1238. Sehl b. Sa’d’dan (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

İnsanlar, iftar için acele ettikleri sürece hayırdadır, buyurdu.

(B1957 Buhârî, Savm, 45; M2554 Müslim, Sıyâm, 48)

1239. Ebû Atıyye (ra) anlatıyor:

Bir gün Mesrûk ile birlikte Âişe’nin (ra) yanına geldik.
Mesrûk Âişe’ye (ra) şöyle dedi:

–Muhammed’in ashâbından iki kişi var ki ikisi de iyilik yapmaktan geri kalmıyor. Fakat bunlardan biri akşam namazını kılıp iftar etmekte acele ediyor, diğeri ise bunları geciktiriyor. Âişe (ra):

–Akşam namazını kılmada ve iftar etmede acele eden kimdir, diye sordu. Mesrûk:

–Abdullah (b. Mes’ûd), cevabını verdi. Âişe (ra):

–Resûlullah da böyle yapardı, dedi.

(M2557 Müslim, Sıyâm, 50)

1240. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Allah Teâlâ buyurdu ki: “Kullarımdan bana en sevgili olanı, orucunu açmakta acele edendir.”

(T700 Tirmizî, Savm, 13)

1241. Ömer b. Hattâb’dan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Şu taraftan (doğudan) akşam yaklaşınca ve şu taraftan (batıdan) gün kaybolup güneş batınca oruçlu kimse iftar edebilir.

(B1954 Buhârî, Savm, 43; M2558 Müslim, Sıyâm, 51)

1242. Ebû İbrâhîm Abdullah b. Ebû Evfâ (ra) anlatıyor:

Peygamber ile birlikte yolculuk ediyorduk.
O oruçluydu. Güneş batınca birine:

–Yâ fülan, in de bize kavud [kavrulmuş unun su veya sütle karışımından oluşan çorba] karıştırarak yiyecek hazırla, dedi. Bunun üzerine adam:

–Yâ Resûlallah, akşamı bekleseniz, dedi. Peygamber :

–Sen in de, yemek hazırla, buyurdu. O zat yine:

–Henüz gündüzdür, dedi. Resûlullah tekrar:

–İn, bize yemek hazırla, buyurdu. Bunun üzerine adam bineğinden inerek onlara yemek hazırladı. Resûlullah (su) içtikten sonra eliyle doğuyu göstererek şöyle dedi:

–Akşamın bu taraftan geldiğini gördüğünüz zaman oruçlu kimse iftar eder.

(B1956 Buhârî, Savm, 44; M2560, M2561 Müslim, Sıyâm, 53)

1243. Sahâbî Selmân b. Âmir ed-Dabbî’den (ra) rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Sizden biri hurma ile, onu bulamazsa su ile iftar etsin.
Çünkü su temiz ve temizleyicidir.

(T695 Tirmizî, Savm, 10; D2355 Ebû Dâvûd, Sıyâm, 21)

1244. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah akşam namazından evvel birkaç taze hurma ile iftar ederdi. Eğer taze hurma bulamazsa, birkaç kuru hurmayla iftar eder, onu da bulamazsa, birkaç yudum su içerdi.

(T696 Tirmizî, Savm, 10; D2356 Ebû Dâvûd, Sıyâm, 21)

Oruçlunun Dikkat Etmesi
Gereken Hususlar

1245. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Sizden biri, oruçlu olduğu gün çirkin söz söylemesin ve kimse ile çekişmesin. Şayet biri kendisine söver veya sataşırsa “Ben oruçluyum.” desin.

(B1904 Buhârî, Savm, 9; M2706 Müslim, Sıyâm, 163)

1246. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle demiştir:

Allah’ın, yalanı ve yalancılıkla iş yapmayı terk etmeyen kişinin oruç tutarak yemeyi içmeyi bırakmasına ihtiyacı yoktur.

(B1903 Buhârî, Savm, 8)

Oruç

1247. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle demiştir:

Sizden biri, oruçlu iken unutur da bir şey yer veya içerse, (yine de) orucuna devam etsin. Zira onu Allah yedirmiş veya içirmiştir.

(B1933 Buhârî, Savm, 26; M2716 Müslim, Sıyâm, 171)

1248. Lakît b. Sabira’dan (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Bir gün;

–Yâ Resûlallah, bana abdesti tarif eder misiniz, dedim.

–Abdest azasını güzelce yıka, parmak aralarını ovuştur, oruçlu değilsen burnuna suyu fazlaca çek, buyurdu.

(D142 Ebû Dâvûd, Tahâret, 56; T788 Tirmizî, Savm, 69)

1249. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah (eşiyle ilişkiden dolayı) cünüp iken sabah olursa yıkanır ve orucuna devam ederdi.

(B1925, B1926 Buhârî, Savm, 22; M2590 Müslim, Sıyâm, 76)

1250. Hz. Âişe ve Ümmü Seleme’den (ra) rivayet edildiğine göre
onlar, şöyle demişlerdir:

Resûlullah ihtilâm sebebiyle değil (eşiyle ilişkiden dolayı) cünüp olur ve bu hâlde sabahlarsa ( yıkanır ve) orucuna devam ederdi.

(M2589 Müslim, Sıyâm, 75; B1930 Buhârî, Savm, 25)

Bazı Mübarek Aylarda
Tutulacak Orucun Fazileti

1251. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Ramazandan sonra oruçların en faziletlisi, Allah’ın ayı olan Muharrem ayında tutulan oruçtur. Farz namazlardan sonra en faziletli namaz da gece kılınan namazdır.

(M2755 Müslim, Sıyâm, 202)

1252. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Peygamber , hiçbir ayda Şa’ban’da tuttuğu oruçtan fazla oruç tutmazdı. Şa’ban ayının (neredeyse) tamamını oruçlu geçirirdi.

(B1970 Buhârî, Savm, 52; M2722, M2723 Müslim, Sıyâm, 176, 177)

Diğer bir rivayet de “Pek az bir kısmı müstesna olmak üzere Şa’ban ayını oruçlu geçirirdi.” şeklindedir.

(M2722 Müslim, Sıyâm, 176)

1253. Mucîbe el-Bâhiliyye’den rivayet edildiğine göre babası veya amcası, (kabilesinin elçisi olarak) Resûlullah’a gelip, gitti. Bir sene sonra kılık kıyafeti değişmiş olduğu hâlde tekrar Peygamberimizin yanına geldi ve:

–Yâ Resûlallah, beni tanımadın mı, dedi. Peygamber :

–Sen kimsin, diye sordu.

–Geçen sene Bâhile kabilesinden huzurunuza gelen kişiyim, dedi. Resûlullah:

–Neden bu kadar değiştin, hâlbuki kılık kıyafetin düzgündü, dedi.

–Yâ Resûlallah, senden ayrıldığım günden beri yalnız geceleri yemek yedim (gündüzleri hep oruç tuttum), cevabını verdi. Bunun üzerine Resûlullah :

–Kendi kendine işkence etmişsin. Sabır ayının (Ramazan) tamamında, her aydan da birer gün oruç tut, buyurdu.

–(Yâ Resûlallah), günlerin sayısını arttır. Zira bundan fazla (oruç) tutmaya gücüm yeter, dedi. Resûlullah:

–O hâlde her aydan ikişer gün oruç tut, dedi. Bâhilî:

–Daha da arttır, dedi.

–Her aydan üç gün, dedi.

–Biraz daha, deyince Allah Resûlü üç parmağını
birleştirip sonra açarak şöyle dedi:

–Haram aylarda (Receb, Zilkâde, Zilhicce, Muharrem) üç gün oruç tut, üç gün tutma, üç gün oruç tut, üç gün tutma, üç gün oruç tut, üç gün tutma.

(D2428 Ebû Dâvûd, Sıyâm, 54)

Zilhiccenin İlk Onunda
Tutulan Orucun ve
Diğer İyiliklerin Fazileti

1254. İbn Abbâs’tan (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

–Hiçbir salih amel, Allah nezdinde, Zilhiccenin ilk on gününde yapılandan daha sevimli değildir, buyurdu. Bunun üzerine:

–Yâ Resûlallah, Allah yolunda cihad da mı öyle, dediler. O:

–Evet, o da. Yalnız canıyla ve malıyla cihada çıkıp da dönmeyen (şehit olan) kimsenin cihadı bundan daha sevimlidir, buyurdu.

(B969 Buhârî, Îdeyn, 11)

Arefe Gününde ve
Muharrem Ayının Dokuz ve
Onuncu Günlerinde Tutulan
Orucun Fazileti

1255. Ebû Katâde’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah’a Arefe gününde tutulan orucun faziletinden soruldu. O da “Geçen sene ile gelecek senenin günahlarına kefâret olur.’” buyurdu.

(M2747 Müslim, Sıyâm, 197)

1256. İbn Abbâs’tan (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah , Âşûrâ gününde oruç tutar ve o günlerde oruç tutmayı emrederdi.

(B2004 Buhârî, Savm, 69; M2658 Müslim, Sıyâm, 128)

1257. Ebû Katâde’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah’a ,
Âşûrâ gününde tutulan orucun fazileti soruldu. O da:

“Âşûrâ orucu, geçen senenin günahına kefâret olur.” buyurdu.

(M2747 Müslim, Sıyâm, 197)

1258. İbn Abbâs’tan (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

“Gelecek seneye kadar yaşarsam Muharrem’in dokuzuncu günü
mutlaka oruç tutacağım.” dedi.

(M2667 Müslim, Sıyâm, 134)

Şevval Ayında Altı Gün
Oruç Tutmanın Fazileti

1259. Ebû Eyyûb’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Ramazan orucunu tutup ardından şevvalden altı gün daha oruç tutan kimse, bütün sene oruç tutmuş gibidir, buyurdu.

(M2758 Müslim, Sıyâm, 204)

Pazartesi ve Perşembe
Günlerinde Oruç Tutmanın
Fazileti

1260. Ebû Katâde’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah’a , pazartesi günü tutulan orucun fazileti soruldu. Resûlullah: “Ben pazartesi günü doğdum, o gün peygamber oldum yahut bana ilk defa o gün vahiy indirildi.” dedi.

(M2747 Müslim, Sıyâm, 197)

1261. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Pazartesi ve perşembe günü, amellerin (Allah’a) arz olunduğu günlerdir. Ben de amellerimin oruçlu bulunduğum sırada arz olunmasını isterim.

(T747 Tirmizî, Savm, 44)

Müslim’in rivayetinde “oruç” kısmı yoktur.

(M6546 Müslim, Birr, 36)

1262. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah , pazartesi ve perşembe günlerinde oruçlu olmaya çalışırdı.

(T745 Tirmizî, Savm, 44)

Her Aydan Üç Gün
Oruç Tutmanın
Fazileti[113]

1263. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Dostum bana üç şeyi tavsiye etti: Her ay üç gün oruç tutmamı, kuşluk vakti iki rekât namaz kılmamı ve uyumadan önce vitir namazını kılmamı.

(B1981 Buhârî, Savm, 60; M1672 Müslim, Müsâfirîn, 85)

1264. Ebu’d-Derdâ’dan (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Habibim (dostum) bana üç şeyi tavsiye etti ki yaşadığım müddetçe bunları bırakmayacağım: Her ay üç gün oruç tutmamı, kuşluk vaktinde iki rekât namaz kılmamı ve vitir namazını kılmadan uyumamamı tavsiye etti.

(M1675 Müslim, Müsâfirîn, 86)

1265. Abdullah b. Amr b. el-Âs’tan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Her ay üç gün oruç tutmak, bütün ömrü oruçla geçirmek gibidir.

(B1979 Buhârî, Savm, 59; M2743, M2747 Müslim, Sıyâm, 193, 197)

1266. Muâze el-Adeviyye’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

–Resûlullah her ay üç gün oruç tutar mıydı, diye Âişe’ye (ra) sordum.

–Evet, dedi.

–Ayın hangi günlerinde oruç tutardı, dedim.

–Ayın hangi günleri olduğuna bakmaksızın oruç tutardı, dedi.

(M2744 Müslim, Sıyâm, 194)

1267. Ebû Zer’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Ayda üç gün oruç tutacaksan, ayın on üçüncü, on dördüncü, on beşinci günlerinde tut, buyurdu.

(T761 Tirmizî, Savm, 54)

1268. Katâde b. Milhân’dan (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah , dolunaylı günlerde yani her ayın on üç, on dört, on beşinci günlerinde oruç tutmamızı isterdi.

(D2449 Ebû Dâvûd, Sıyâm, 68)

1269. İbn Abbâs’tan (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah evinde de olsa yolculukta da olsa, dolunaylı günleri oruçsuz geçirmezdi.

(N2347 Nesâî, Sıyâm, 70)

Her ayın eyyâmü’l-bîd denilen dolunaylı aydınlık gecelerinde yani ayın on üçüncü, on dördüncü, on beşinci günlerinde yahut on iki, on üç, on dördüncü günlerinde oruç tutmak efdaldir. Birinci görüş daha sahih ve meşhurdur.

İftar Vermenin Fazileti

1270. Zeyd b. Hâlid el-Cühenî’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle demiştir:

Oruçluya iftar veren kimse, oruçlunun sevabı gibi sevap kazanır;
oruçlunun sevabından da hiçbir şey eksilmez.

(T807 Tirmizî, Savm, 82)

1271. Ümmü Ümâre el-Ensârî’den (ra) rivayet edildiğine göre bir gün Hz. Peygamber onun evine geldi. O da Hz. Peygamber’e yemek ikram etti. Resûlullah :

–Sen de yesene, dedi. O:

–Ben oruçluyum, dedi. Bunun üzerine Resûlullah şöyle dedi:

–Oruçlu kimsenin yanında yemek yenildiğinde onlar yemekten kalkıncaya veya karınlarını doyuruncaya kadar melekler o oruçluya dua ederler.

(T785 Tirmizî, Savm, 67)

1272. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre bir gün Hz. Peygamber , Sa’d b. Ubâde’nin evine geldiğinde Sa’d ona bir parça ekmek ve zeytinyağı ikram etti. Resûlullah bunları yedikten sonra, “Sofranızda oruçlular iftar etsin, yemeklerinizi iyi kimseler yesin, melekler de size dua etsin.” diye dua etti.

(D3854 Ebû Dâvûd, Et’ime, 54)

İ’TİKÂF[114]

Sözlükte “hapsetmek, alıkoymak; bir yere yerleşmek, oraya bağlanıp kalmak” anlamlarındaki “akf” kökünden türeyen i’tikâf, kişinin ibadet amacıyla camide kalmasını ifade eder.

1273. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah Ramazanın son on gününde itikaf eder (ibadet için mescide çekilir)di.

(B2025 Buhârî, İ’tikâf, 1; M2781 Müslim, İ’tikâf, 2)

1274. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber ,
vefatına kadar, ramazanın son on gününde itikaf ederdi. Vefatından
sonra da eşleri itikafa devam etti.

(B2026 Buhârî, İtikâf, 1; M2784 Müslim, İtikâf, 5)

1275. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Peygamber , her ramazan on gün itikaf ederdi. Vefat ettiği sene ise yirmi gün itikaf etti.

(B2044 Buhârî, İ’tikâf, 17)

HACCIN FARZİYETİ
VE FAZİLETİ

...Yolculuğuna gücü yetenlerin haccetmesi, Allah’ın insanlar üzerinde bir hakkıdır. Kim inkâr ederse (bu hakkı tanımazsa), şüphesiz Allah bütün âlemlerden müstağnidir. (Kimseye muhtaç değildir, her şey O’na muhtaçtır.)

(Âl-i İmrân, 3/97)

1276. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah şöyle demiştir:

İslâm beş esas üzerine kurulmuştur: Allah’tan başka ilâh olmadığına ve Muhammed’in Allah’ın Resûlü olduğuna şahitlik etmek, namazı dosdoğru kılmak, zekât vermek, haccetmek ve Ramazan orucunu tutmaktır.

(B8 Buhârî, Îmân, 2; M113 Müslim, Îmân, 21)

1277. Ebû Hüreyre (ra) anlatıyor:

Bir gün Resûlullah bize bir hutbe irad etti ve:

–Ey insanlar, Allah size haccı farz kıldı, haccedin, dedi. Ashâbdan biri:

–Yâ Resûlallah, her sene mi (haccedelim), diye sordu. Peygamber , cevap vermedi. Adam, sorusunu üç defa tekrarladı. Bunun üzerine Resûlullah :

–Evet deseydim, her sene hac yapmanız gerekirdi ve sizin de buna gücünüz yetmezdi, dedi ve şöyle devam etti:

–Sizi (herhangi bir yükümlülük yüklemeden) kendi hâlinize bıraktığım sürece, siz de beni kendi hâlime bırakın (ve soru sormayın). Zira sizden evvelkilerin helâk olmalarının sebebi, peygamberlerine çok soru sormaları ve sonra da onlara muhalefet etmeleridir. Şu hâlde ben, size bir şey yapmanızı emredersem elinizden geldiği kadar onu yapmaya çalışın. Size herhangi bir şeyi yasaklarsam, onu da terk edin.

(M3257 Müslim, Hac, 412)

1278. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

–Hangi amel daha faziletlidir, diye Peygamber’e soruldu:

–Allah’a ve Resûlü’ne iman, dedi.

–Sonra hangisidir, dediler.

–Allah yolunda cihad, buyurdu.

–Daha sonra hangisidir, denildiğinde:

–Mebrûr olan hac, cevabını verdi.[115]

(B26 Buhârî, Îmân, 18; M248 Müslim, Îmân, 135)

1279. Ebû Hüreyre’nin (ra) işittiğine göre Resûlullah şöyle demiştir:

Kötü söz söylemeden ve günah işlemeden hacceden kimse, annesinden doğduğu günkü (gibi günahsız) hâle döner.

(B1521 Buhârî, Hac, 4; M3291-M3293 Müslim, Hac, 438)

1280. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

İki umre, aralarında işlenen günahlara kefârettir; kabul olunmuş bir haccın mükâfatı ise ancak cennettir, buyurdu.

(B1773 Buhârî, Umre, 1; M3289 Müslim, Hac, 437)

1281. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah’a dedim ki:

–Yâ Resûlallah, görüyoruz ki en faziletli amel cihaddır, öyle ise biz (hanımlar) neden cihad etmiyoruz? Bunun üzerine Resûlullah :

–(Unutmayın ki) cihadın en üstünü kabul olunan hacdır, buyurdu.

(B1520 Buhârî, Hac, 4)

1282. Hz. Âişe’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Allah’ın cehennemden en fazla kulunu azat ettiği gün, Arafat günüdür, demiştir.

(M3288 Müslim, Hac, 436)

1283. İbn Abbâs’tan (ra) rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber :

Ramazanda yapılan umre, hacca veya benimle yapılan hacca denktir, demiştir.

(B1863 Buhârî, Sayd, 26; M3038, M3039 Müslim, Hac, 221, 222)

1284. İbn Abbâs’tan (ra) rivayet edildiğine göre bir kadın:

–Yâ Resûlallah, Allah kullarına haccı farz kıldığında, babam hayvan üzerinde oturamayacak derecede ihtiyarlamıştı (bu yüzden hacca gidemedi). Ben onun yerine haccedebilir miyim, diye sordu. Resûlullah :

–Evet, dedi.

(B1513 Buhârî, Hac, 1; M3251 Müslim, Hac, 407)

1285. Lakît b. Âmir’den (ra) rivayet edildiğine göre o, bir gün
Resûlullah’ın yanına gelmiş ve şöyle demiştir:

–Babam hac, umre veya başka bir yolculuk yapamayacak kadar ihtiyardır, (onun için ne yapabilirim?). Peygamberimiz :

–Babanın yerine hac ve umre yapabilirsin, buyurdu.

(T930 Tirmizî, Hac, 87; D1810 Ebû Dâvûd, Menâsik, 25)

1286. Sâib b. Yezîd’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah’ın Veda Haccı’nda bana da haccettirdiler.
O zaman ben, yedi yaşımda idim.

(B1858 Buhârî, Sayd, 25)

1287. İbn Abbâs’tan (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber , Ravhâ denilen yerde bir kafileye rastladı.

–Siz kimsiniz, diye sordu.

–Biz Müslümanlarız. Ya sen kimsin, dediler. O:

–Allah’ın Resûlüyüm, buyurdu. Bunun üzerine bir kadın
küçük bir çocuğu kaldırarak:

–Bu da hac yapabilir mi, dedi. Resûlullah:

–Evet yapabilir, sana da sevap verilir, buyurdu.

(M3253 Müslim, Hac, 409)

1288. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah deve üzerinde hacca gitti. Erzak ve eşyası da aynı deve üzerinde idi.[116]

(B1517 Buhârî, Hac, 3)

1289. İbn Abbâs’tan (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Ukâz, Mecenne ve Zülmecâz, Câhiliye devrinde panayır yerleri idi. Müslümanlar, hac mevsiminde ticaret yapmayı günah gibi algıladılar. Bunun üzerine “(Hac mevsiminde ticaret yaparak) Rabbinizin lütuf ve keremini istemekte size bir günah yoktur.” mealindeki âyet[117] indirildi.

(B4519 Buhârî, Tefsîr (Bakara), 34)

Mebrûr hac, sahibinin kul hakkına girme ve benzeri günahları işlemeden yapmış olduğu makbul hacdır.

O dönemlerde ileri gelen kimselerin eşyaları, ayrı bir devede taşınırdı. Hadis, Hz. Peygamber’in ne kadar mütevazı olduğunu ifade etmektedir.

Bakara, 2/198.

CİHADIN FAZİLETİ

...Fakat Allah’a ortak koşanlar sizinle nasıl topyekûn savaşıyorlarsa,
siz de onlarla topyekûn savaşın. Bilin ki Allah, kendine karşı gelmekten sakınanlarla beraberdir.

(Tevbe, 9/36)

Savaş, hoşunuza gitmediği hâlde, size farz kılındı. Olur ki, bir şey sizin için hayırlı iken, siz onu hoş görmezsiniz. Yine olur ki, bir şey sizin için kötü iken, siz onu seversiniz. Allah bilir, siz bilmezsiniz.

(Bakara, 2/216)

Gerek yaya olarak, gerek binek üzerinde Allah yolunda sefere çıkın. Mallarınızla, canlarınızla Allah yolunda cihad edin...

(Tevbe, 9/41)

Şüphesiz Allah, Müminlerden canlarını ve mallarını, kendilerine vereceği cennet karşılığında satın almıştır. Artık, onlar Allah yolunda savaşırlar, öldürürler ve ölürler. Allah bunu Tevrat’ta, İncil’de ve Kur’an’da kesin olarak va’detmiştir. Kimdir sözünü Allah’tan daha iyi yerine getiren? O hâlde, yapmış olduğunuz bu alışverişten dolayı sevinin. İşte asıl kurtuluş budur.

(Tevbe, 9/111)

Müminlerden özür sahibi olmaksızın (cihaddan geri kalıp) oturanlarla, Allah yolunda mallarıyla, canlarıyla cihad edenler eşit olamazlar. Allah, mallarıyla, canlarıyla cihad edenleri, derece itibariyle, cihaddan geri kalanlardan üstün kılmıştır. Gerçi Allah (Müminlerin) hepsine de en güzel olanı (cenneti) vadetmiştir. Ama mücahitleri büyük bir mükâfat ile, kendi katından dereceler, bağışlanma ve rahmet ile cihaddan geri kalanlara üstün kılmıştır. Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir.

(Nisâ, 4/95-96)

Ey iman edenler! Sizi elem dolu bir azaptan kurtaracak bir ticaret göstereyim mi? Allah’a ve peygamberine inanır, mallarınızla ve canlarınızla Allah yolunda cihad edersiniz. Eğer bilirseniz, bu sizin için çok hayırlıdır. (Bunu yapınız ki) Allah, günahlarınızı bağışlasın, sizi içinden ırmaklar akan cennetlere ve Adn cennetlerindeki güzel meskenlere koysun. İşte bu büyük başarıdır. Seveceğiniz başka bir kazanç daha var: Allah’tan bir yardım ve yakın bir fetih (Mekke’nin fethi). (Ey Muhammed!) Müminleri müjdele!

(Saff, 61/10-13)

1290. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah’a :

–Amellerin hangisi daha faziletlidir, diye soruldu.

–Allah’a ve Resûlü’ne iman, dedi.

–Sonra hangisidir, denildi.

–Allah yolunda cihad, cevabını verdi.

–Sonra hangisi, denildiğinde:

–Mebrûr olan hac, cevabını verdi.

(B1519 Buhârî, Hac, 4; M248 Müslim, Îmân, 135)

1291. İbn Mes’ûd’dan (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

–Yâ Resûlallah, Allah Teâlâ nezdinde hangi amel daha sevimlidir, diye sordum.

–Vaktinde kılınan namaz, dedi.

–Sonra hangisi, dedim.

–Anne ve babaya iyilik etmek, buyurdu.

–Sonra hangisi, deyince:

–Allah yolunda cihad, cevabını verdi.

(B527 Buhârî, Mevâkît, 5; M254 Müslim, Îmân, 139)

1292. Ebû Zer’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

–Yâ Resûlallah, hangi amel daha faziletlidir, dedim.

–Allah’a iman etmek ve O’nun yolunda cihad etmek, buyurdu.

(B2518 Buhârî, Itk, 2; M250 Müslim, Îmân, 136)

1293. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Allah yolunda, (cihad için) sabah veya akşam yapılan bir yolculuk, dünya ve dünyadakilerden daha hayırlıdır, demiştir.

(B2792 Buhârî, Cihâd, 5; M4873 Müslim, İmâre, 112)

1294. Ebû Saîd el-Hudrî (ra) anlatıyor:

Bir adam, Resûlullah’a geldi ve:

–İnsanların hangisi daha üstündür, diye sordu. Resûlullah:

–Allah yolunda canı ve malı ile cihad eden mümin, dedi.

–Sonra kimdir, diye sordu. Resûlullah:

–Dağ geçitlerinden bir geçite çekilip, Allah’a ibadet eden ve insanları kendi şerrinden uzak tutan mümindir, buyurdu.

(B2786 Buhârî, Cihâd, 2; M4886, M4887 Müslim, İmâre, 122-123)

1295. Sehl b. Sa’d’dan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Allah rızası için sınırda bir gün nöbet tutmak, dünya ve dünyadakilerden daha hayırlıdır. Cennette birinizin kamçısı kadar (küçük bir) yer, dünya ve dünyadaki her şeyden hayırlıdır. Allah Teâlâ’nın yolunda (cihad için) kişinin sabah veya akşam yapacağı yürüyüş, dünyadan ve üzerindekilerden daha hayırlıdır.

(B2892 Buhârî, Cihâd, 73; bkz. M4874, M4875 Müslim, İmâre, 113, 114)

1296. Selmân’ın (ra) işittiğine göre Resûlullah şöyle demiştir:

Sınırda bir gün bir gece nöbet tutmak, gündüzleri oruçla, geceleri ibadetle geçirilen bir aydan daha hayırlıdır. Bu kişi, vazife başında ölürse kendisine öteden beri yapmakta olduğu amellerinin sevabı verilir, (şehitlerde olduğu gibi) rızkı devam eder ve kabir meleklerinin (sorgusundan) kurtulur.

(M4938 Müslim, İmâre, 163)

1297. Fadâle b. Ubeyd’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Allah yolunda, sınırda nöbet tutan asker dışında, ölen herkesin amel defteri mühürlenip kapanır. Nöbet sırasında ölen (şehidin) kıyamete kadar amelinin sevabı yazılmaya devam eder ve o kişi kabir imtihanından kurtulur, buyurmuştur.

(T1621 Tirmizî, Fedâilü’l-cihâd, 2; D2500 Ebû Dâvûd, Cihâd, 15)

1298. Hz. Osman’ın (ra) işittiğine göre Resûlullah :

Sınırda Allah rızası için bir gün nöbet tutmak, diğer mevkilerde bin gün nöbet tutmaktan daha hayırlıdır, buyurdu.

(T1667 Tirmizî, Fedâilü’l-cihâd, 26)

1299. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah şöyle demiştir:

Allah, kendi yolunda cihad etmek üzere (yola) çıkanlara şöyle der: “Onu evinden çıkaran şey, ancak benim yolumda olmak, bana iman etmek, elçilerimi tasdik etmektir. Şayet ölürse onu cennetime koymayı, kalırsa elde ettiği ecir ve ganimetle evine döndürmeyi ona garanti ediyorum.”

Muhammed’in canını teninde tutan Allah’a yemin ederim ki, Allah yolunda yaralanan kimse, kıyamet günü yaralandığı günkü hâliyle gelir; rengi kan rengi, kokusu ise misk kokusu gibidir. Muhammed’in canını teninde tutan Allah’a yemin ederim ki Müslümanlara zor geleceğinden korkmasaydım, Allah yolunda gazaya giden her birliğe mutlaka katılırdım. Fakat ne ben onların (hepsini) techiz edebilecek güçteyim, ne de onların (hepsi) buna imkân bulabiliyor. Benden ayrı kalmak da onlara ağır geliyor. Muhammed’in canını teninde tutan Allah’a yemin ederim ki, Allah yolunda cihad edip öldürülmeyi, sonra tekrar dirilip gaza ederek tekrar öldürülmeyi, aynı şekilde tekrar dirilip gaza ederken öldürülmeyi çok isterdim.

(M4859 Müslim, İmâre, 103; bkz. B36 Buhârî, İmân, 26; B237 Buhârî, Vudû’, 67)

1300. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Allah yolunda yaralanan gazi, kıyamet günü yarasından kanlar akarak gelir. Rengi kan rengi, kokusu misk kokusu gibidir, demiştir.

(B5533 Buhârî, Zebâih, 31; M4862 Müslim, İmâre, 105)

1301. Muâz’dan (ra) rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber şöyle demiştir:

Allah yolunda bir deve sağımı kadar (kısa bir süre de olsa) cihad eden müslüman, cenneti hak eder. Yine Allah yolunda yaralanan veya bir musibete uğrayan kimse, kıyamet günü yarası kanlanmış olarak gelir, kanın rengi safran rengidir, kokusu ise misk gibidir.

(T1657 Tirmizî, Fedâilü’l-cihâd, 21; D2541 Ebû Dâvûd, Cihâd, 40)

1302. Ebû Hüreyre (ra) anlatıyor:

Resûlullah’ın ashâbından bir adam, küçük tatlı bir su kaynağı bulunan bir boğazdan geçiyordu. Bu pınar hoşuna gitti.

–Keşke insanlardan uzaklaşıp şurada yaşasam. Fakat Peygamber’den
izin almadıkça bunu yapamam, dedi. Sonra bunu Resûlullah’a söyledi. Allah Resûlü şöyle buyurdu:

–Bunu yapma. Çünkü birinizin Allah yolunda çalışması, evinde yetmiş sene namaz kılmasından daha faziletlidir. Allah’ın sizi bağışlamasını ve cennete koymasını istemez misiniz? Öyleyse Allah yolunda cihad edin. Bir deve sağımı kadar (kısa bir süre dahi olsa) Allah yolunda savaşan kimse, cenneti hak etmiş olur.

(T1650 Tirmizî, Fedâilü’l-cihâd, 17)

1303. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah’a :

–Allah yolundaki cihada ne denktir, diye sordular. Resûlullah:

–Siz ona güç yetiremezsiniz, buyurdu. Bu soruyu iki veya üç defa tekrarladılar. Resûlullah da:

–Siz onu yapamazsınız, sözünü tekrarladı. Ve sonra:

–Allah yolunda savaşan bir mücahidin durumu, savaştan dönünceye kadar devamlı oruç tutan, sürekli namaz kılıp Kur’an âyetlerinin gereğini yapan kimse gibidir, dedi.

(M4869 Müslim, İmâre, 110)

Bu metin Müslim’indir. Buhârî’nin rivayeti ise şu şekildedir:

Bir adam:

–Yâ Resûlallah, bana cihada denk bir amel gösterir misin, dedi. Resûlullah:

–Onun dengini bulamıyorum, dedi. Sonra:

–Mücahit savaşa çıktığı zaman, mescidine kapanıp durmadan namaz kılmaya ve hiç ara vermeden oruç tutmaya güç yetirebilir misin, buyurdu. Bunun üzerine o adam:

–Buna kimin gücü yeter ki, dedi.

(B2785 Buhârî, Cihâd, 1)

1304. Ebû Hüreyre’den rivayet edildiğine göre Resûlullah şöyle demiştir:

Geçim bakımından insanların en hayırlısı, atının dizginini tutup da Allah yoluna düşendir. O, savaşa çağıran veya yardım isteyen bir ses duyduğunda ölümün kol gezdiği yere uçarcasına gider. Yahut da şu tepelerden veya derelerden birinde küçük bir davar sürüsünün başında olup namazını kılan, zekâtını veren ve ölünceye kadar Rabbine ibadet edip daima insanların yararına işler yapan kimsedir.

(M4889 Müslim, İmâre, 125)

1305. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Kendi yolunda savaşanlar için Allah, cennette yüz derece hazırlamıştır. Her iki derecenin arası, gökle yer arası kadardır, buyurdu.

(B2790 Buhârî, Cihâd, 4)

1306. Ebû Saîd el-Hudrî’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurdu:

–Allah’ı Rab, İslâm’ı din ve Muhammed’i peygamber olarak gönülden kabul eden kimse, cenneti hak eder.

Bu söz Ebû Saîd’in hoşuna gitti ve:

–Yâ Resûlallah, bu sözü benim için tekrarlar mısınız, dedi. Resûlullah tekrarladı ve:

–Bir amel daha var ki Allah onunla kulunu cennette yüz derece yükseltir. Her iki derecenin arası ise gökle yer arası kadardır, buyurdu. Ebû Saîd:

–Nedir o yâ Resûlallah, diye sordu. Peygamber de şöyle dedi:

–Allah yolunda savaşmaktır, Allah yolunda savaşmaktır.

(M4879 Müslim, İmâre, 116)

1307. Ebû Bekir b. Ebû Mûsâ el-Eş’arî’den (ra) rivayet edildiğine göre
o, şöyle demiştir:

Babam düşman karşısında dururken ondan şu sözleri işittim:

–Resûlullah “Cennetin kapıları, kılıçların gölgeleri altındadır.” buyurdu.

Kıyafeti bozuk birisi:

–Ey Ebû Musa, Resûlullah’ın böyle dediğini bizzat kendin mi işittin, dedi. Babam (Ebû Musa):

–Evet, cevabını verdi. Bunun üzerine o adam arkadaşlarının yanına döndü:

–Sizi selâmlıyorum, dedi ve kılıcının kınını kırıp attı. Elinde kılıcıyla düşmana doğru yürüdü ve ölünceye kadar onunla savaştı.

(M4916 Müslim, İmâre, 146)

1308. Ebû Abs Abdurrahman b. Cübeyr’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Allah yolunda ayakları tozlanan kimseye cehennem ateşi dokunmaz.

(B2811 Buhârî, Cihâd, 16)

1309. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Sağılan süt nasıl memeye tekrar girmezse, Allah korkusundan ağlayan kimse de cehenneme girmez; Allah yolundaki cihadın tozu ile cehennem dumanı bir kimse üzerinde birleşmez, buyurmuştur.

(T1633 Tirmizî, Fedâilü’l-cihâd, 8)

1310. İbn Abbâs’ın (ra) işittiğine göre Allah Resûlü :

Şu iki göze cehennem ateşi dokunmaz: Allah korkusundan ağlayan göz ve Allah rızası için gece nöbet bekleyen göz, buyurmuştur.

(T1639 Tirmizî, Fedâilü’l-cihâd, 12)

1311. Zeyd b. Hâlid’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Allah yolunda cihad edecek olan birini (savaş için) donatan kimse, bizzat gaza etmiş gibidir. Gazaya giden kimsenin ailesini güzel bir şekilde gözeten kimse de, bizzat gaza etmiş gibi ecir kazanır.

(M4902, M4903 Müslim, İmâre, 135-136; B2843 Buhârî, Cihâd, 38)

1312. Ebû Ümâme’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Sadakaların en üstün olanları şunlardır: Allah yolunda dikilen bir çadırın gölgesi, Allah yolundaki mücahide bir hizmetçi verilmesi, , çiftleşecek güçte bir erkek devenin Allah yolunda verilmesi, buyurmuştur.

(T1627 Tirmizî, Fedâilü’l-cihâd, 5)

1313. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre Eslem kabilesinden bir genç:

–Yâ Resûlallah ben savaşa gitmek istiyorum. Yolluk tedarik edecek durumda değilim, dedi. Bunun üzerine Resûlullah :

–Filancaya git; o, savaş için hazırlanmıştı, fakat hastalandı, buyurdu.
Genç ona gelip:

–Resûlullah size selâm gönderdi ve savaşa gitmek için hazırladıklarınızı bana vermenizi istedi, dedi. O adam hanımını çağırdı ve:

–Yol için hazırladıklarımın hepsini bu gence ver, hiçbir şey alıkoyma. Allah’a yemin ederim ki ondan bir şey alıkoyarsan onun sana hayır ve bereketi olmaz, dedi.

(M4901 Müslim, İmâre, 134)

1314. Ebû Saîd el-Hudrî’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah Benî Lihyân’a ordu gönderdiğinde şu emri verdi:

İki kişiden biri askere gitsin, (diğeri de onun aile efradına baksın) ve mükâfata ortak olsunlar.

(M4904 Müslim, İmâre, 137)

Müslim’in diğer bir rivayetinde:

“İki kişiden biri harbe gitsin.” buyurdu ve sonra savaşa katılmayanlara şöyle hitap etti: “Hanginiz harbe gidenin ailesine ve malına iyi bakarsa onun mükâfatının yarısı kadar ecir kazanır.”

(M4907 Müslim, İmâre, 138)

1315. Berâ (ra) anlatıyor:

Miğferini ve zırhını kuşanmış bir adam Peygamber’e geldi:

–Yâ Resûlallah, sizinle birlikte savaşayım mı, yoksa (önce) Müslüman mı olayım, dedi. Resûlullah :

–Müslüman ol da, sonra savaş, buyurdu. O adam Müslüman oldu, sonra savaştı ve şehit düştü. Bunun üzerine Resûlullah :

–Az iş yaptı, çok ecir kazandı, buyurdu.

(B2808 Buhârî, Cihâd, 13; M4914 Müslim, İmâre, 144)

1316. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber şöyle demiştir:

Şehit dışında, cennete girip de, bütün dünya kendisine verilse dahi, tekrar dünyaya dönmeyi arzu eden kimse yoktur. Cennette gördüğü ikram ve itibardan dolayı şehit, dünyaya dönüp on defa şehit olmayı arzu eder, buyurmuştur.

(B2817 Buhârî, Cihâd, 21; M4868 Müslim, İmâre, 109)

Bir rivayette ise “şehitliğin faziletini gördüğünden” denilmektedir.

(B2795 Buhârî, Cihâd, 6; M4867 Müslim, İmâre, 108)

1317. Abdullah b. Amr b. Âs’tan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Allah, şehidin borç dışındaki bütün günahlarını bağışlar.

(M4883 Müslim, İmâre, 119)

Müslim’in diğer bir rivayeti de şöyledir:

Allah yolunda şehit olmak, borç dışındaki bütün günahlara kefâret olur.

(M4884 Müslim, İmâre, 120)

1318. Ebû Katâde’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah , ayağa kalktı (ve ashâba bir hutbe irat etti). Allah yolunda cihadın ve Allah’a iman etmenin her işten daha üstün olduğunu söyledi. Ashâbdan biri kalkıp:

–Yâ Resûlallah, Allah yolunda şehit düşsem bu, günahlarıma kefâret olur mu, ne dersin, dedi. Resûlullah :

–Evet, ecrini umarak sabırla savaşır, düşmandan kaçmayıp onlara karşı durduğun hâlde şehit düşersen bu, günahlarına kefâret olur, buyurdu. Sonra adama:

–Ne demiştin, dedi. Adam:

–Allah yolunda savaşıp, şehit düşersem bu, günahlarıma kefâret olur mu, ne dersin, diye tekrarladı. Bunun üzerine Resûlullah şöyle buyurdu:

–Evet, Allah’tan ecir bekleyip sabrederek harp eder ve düşmandan kaçmayıp ona karşı durarak şehit düşersen bu, tüm günahlarına kefâret olur. Yalnız borç dışında. Cebrail (as) bana böyle dedi.

(M4880 Müslim, İmâre, 117)

1319. Câbir’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Bir adam:

–Yâ Resûlallah, Allah yolunda öldürülürsem yerim neresidir,
diye sordu. Resûlullah:

–Cennettir, buyurdu. Bunun üzerine o kimse elindeki hurmaları atıp şehit oluncaya kadar savaştı.

(M4913 Müslim, İmâre, 143)

1320. Enes (ra) anlatıyor:

(Bedir Savaşı günü) Resûlullah , ashâbıyla yola çıktı ve müşriklerden evvel Bedir’e ulaştı. Müşrikler de geldiler. Bunun üzerine Resûlullah :

–Hiçbiriniz emrim olmadıkça bir şey yapmasın, diye talimat verdi. Müşrikler yaklaşınca, Peygamber :

–Genişliği yer ve gökler kadar olan cenneti kazanmak için
harbe hazır olun, buyurdu.

Râvi Enes (ra) sözüne devam ederek diyor ki: Ensar’dan Umeyr b. Hümâm:

–Yâ Resûlallah, genişliği yer ve gökler gibi olan cennet mi, dedi. Resûlullah:

–Evet, deyince Umeyr:

–Vay be, dedi. Resûlullah’ın:

–Neden “Vay be!” diyorsun, demesi üzerine:

–Vallahi yâ Resûlallah, başka bir şey için değil, cennetlik olmayı istediğim için söyledim, dedi. Resûlullah da :

–Zaten sen cennetliksin, buyurdu. Bunun üzerine Umeyr ok çantasından çıkardığı hurmaları yemeğe başladı. Sonra:

–Eğer bu hurmaları yiyip bitirinceye kadar yaşarsam, bu uzun bir hayat olacak, dedi ve hurmaları atıp şehit olana kadar düşmanla savaştı.

(M4915 Müslim, İmâre, 145)

1321. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

(Necid’den) bir grup insan Peygamber’e geldi, Kur’an’ı ve sünneti öğretmesi için kendilerine birilerini göndermesini istediler. Resûlullah da onlara ensardan yetmiş adam gönderdi. Bunlara “kurra” denilirdi. Bunların içlerinde dayım Harâm (b. Milhân) da vardı. Kur’an okurlar ve geceleyin onu müzakere ederek öğrenirlerdi. Gündüzleri su getirirler, onu mescide koyarlar, odun toplayıp satarlar ve parasıyla Suffe ehli ve fakirler için yiyecek satın alırlardı. İşte Peygamber oraya (Necid’e) onları gönderdi. (Yolda giderken) bunlara düşman saldırdı ve gittikleri yere varmadan onları öldürdü. (Düşman tarafından kuşatıldıklarında) “Allah’ım, bizim haberimizi Peygamberimize ulaştır. Biz sana kavuştuk ve senden razı olduk. Sen de bizden razı ol!” dediler.

Enes’in (ra) dayısı olan Harâm’ın yanına arkasından bir adam gelip, mızrağını sapladı ve vücudunun bir tarafından diğer tarafına geçirdi. Bunun üzerine Harâm:

–Kâbe’nin Rabbi’ne yemin ederim ki ben (şehitlik mertebesini) kazandım, dedi. Resûlullah bu haberi alınca ashâbına şöyle dedi:

–Kardeşleriniz öldürüldü ve onlar “Allah’ım, bizim haberimizi
Peygamberimize ulaştır. Biz sana kavuştuk ve senden razı olduk.
Sen de bizden razı ol!” diye niyaz ettiler.

(M4917 Müslim, İmâre, 147; bkz. B2801, B3064 Buhârî, Cihâd, 9, 184; B4093 Buhârî, Megâzî, 29)

1322. Enes (ra) anlatıyor:

Amcam Enes b. Nadr, Bedir Savaşı’nda bulunamamıştı.

“Yâ Resûlallah, müşriklerle yaptığın ilk savaşta bulunamadım. Eğer Allah bundan böyle beni müşriklerle karşılaştırırsa onlara neler yapacağımı Allah görecektir.” dedi. Uhud Savaşı olup da Müslümanlar dağılınca Peygamber :

“Allah’ım, ashâbımın yaptıklarından dolayı senden özür dilerim.” dedi. Müşriklere işaret ederek de, “Yâ Rabbi, bunların yaptıklarından uzağım.” dedi ve sonra düşmana doğru ilerlerken Sa’d b. Muâz’a rastladı ve ona:

“Ey Sa’d b. Muâz, Nadr’ın Rabbi’ne yemin ederim ki cennet işte şurada. Uhud’un berisinden cennetin kokusunu alıyorum.” dedi.

Sa’d dedi ki: “Yâ Resûlallah, ben Enes b. Nadr’ın yaptığını yapamadım.”

Hadisi rivayet eden Enes:

–Amcamın üzerinde kimi kılıç, kimi mızrak, kimi ok yarası olmak üzere seksen kadar yara vardı. Öldürülmüş ve müşrikler tarafından kendisine müsle yapılmıştı.[118] Bu nedenle onu kimse tanıyamamış, kız kardeşi ancak parmaklarından tanıyabildi, dedikten sonra şu âyeti okudu: “Müminler arasında öyleleri vardır ki, Allah’a verdikleri söze sadık kaldılar, bu uğurda onlardan bir kısmı can verdi...”[119] ve şöyle söyledi:

“Biz bu âyetin Enes b. Nadr ve onun gibiler hakkında nâzil
olduğu kanaatinde idik.”

(B2805 Buhârî, Cihâd, 12; M4918 Müslim, İmâre, 148)

1323. Semüre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah şöyle demiştir:

Bu gece rüyamda bana iki adam geldi, beni bir ağaca çıkarıp oradan da çok güzel ve mükemmel bir diyara götürdüler ki hayatımda ondan daha güzelini görmemiştim. Sonra onlar “Burası şehitlerin diyarıdır.” dediler.

(B2791 Buhârî, Cihâd, 4)

1324. Enes (ra) anlatıyor:

Ümmü Hârise b. Sürâka ismiyle meşhur olan Ümmü’r-Rabî’ bint.
el-Berâ bir gün Peygamber’in yanına geldi ve:

–Yâ Resûlallah, (oğlum) Hârise Bedir’de öldürülmüştü, bana Hârise’den bahseder misin. Eğer o, cennette ise sabredeceğim, değilse elimden geldiği kadar ağlayacağım, dedi. Resûlullah :

–Ey Ümmü Hârise, birçok cennet bahçesi vardır. Senin oğlun bunların en yücesi olan Firdevs’tedir, buyurdu.

(B2809 Buhârî, Cihâd, 14)

1325. Câbir b. Abdullah (ra) anlatıyor:

Kendisine müsle yapılan (öldürüldükten sonra çeşitli azaları kesilen) babamın cesedi Resûlullah’a getirildi ve önüne konuldu. Yüzünü açmak için davrandım, fakat oradakiler beni engellediler. Peygamber : “Melekler, onu kanatlarıyla gölgelendiriyorlar.” buyurdu.

(B2816 Buhârî, Cihâd, 20; M6354, M6355 Müslim, Fedâilü’s-sahâbe, 129-130)

1326. Sehl b. Huneyf’ten (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Allah Teâlâ, yolunda şehit olmayı gönülden isteyen kimseyi yatağında ölse dahi şehitler derecesine ulaştırır, buyurdu.

(M4930 Müslim, İmâre, 157)

1327. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Allah yolunda şehit olmayı gönülden isteyen kimseye, şehit olmasa dahi şehitlik sevabı verilir, buyurdu.

(M4929 Müslim, İmâre, 156)

1328. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Şehit, ölüm acısını ancak sizin çimdiklendiğinizde duyduğunuz acı kadar duyar, buyurdu.

(T1668 Tirmizî, Fedâilü’l-cihâd, 26)

1329. Abdullah b. Ebû Evfâ’dan (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah , düşmanla karşılaştığı savaş günlerinden birinde, güneş batmaya başlayıncaya kadar bekledi. Sonra askerlerine şöyle seslendi:

Ey insanlar, düşmanla karşılaşmayı arzu etmeyin, Allah’tan afiyet, huzur ve asayiş dileyin. Düşmanla karşılaşınca da sabredin, dayanın ve bilin ki cennet, kılıçların gölgesi altındadır, dedi. Sonra şöyle dua etti:

Ey Kitab’ı indiren, bulutları hareket ettiren, düşman güçlerini dağıtan Allah’ım, onları darmadağın et ve onlara karşı bize yardım et.

(B3024, B3025 Buhârî, Cihâd, 112; M4542 Müslim, Cihâd, 20)

1330. Sehl b. Sa’d’dan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

İki dua reddolunmaz, ya da nadiren reddolunur: Ezan okunurken yapılan dua, bir de savaşın kızıştığı, tarafların birbirleriyle kıran kırana çarpıştığı zaman yapılan dua.

(D2540 Ebû Dâvûd, Cihâd, 39)

1331. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah gazaya çıktığında şöyle dua ederdi, “Allah’ım, benim desteğim ve yardımcım ancak sensin. Senin sayende düşmana karşı koyar, senin desteğinle düşmanla savaşırım.”

(D2632 Ebû Dâvûd, Cihâd, 90; T3584 Tirmizî, Deavât, 121)

1332. Ebû Mûsâ’dan (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber , bir düşman hücumundan endişe ederse şöyle derdi:

“Allah’ım, onların karşısına senin çıkmanı istiyor, şerlerinden de sana sığınıyoruz.”

(D1537 Ebû Dâvûd, Vitir, 30)

1333. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

(Savaşta binilen) atlar, perçemlerinde hayır var, ta kıyamet gününe kadar!

(B2849 Buhârî, Cihâd, 43; M4845 Müslim, İmâre, 96)

1334. Urve el-Bârikî’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz.Peygamber şöyle demiştir:

(Savaşta binilen) atlar, perçemlerinde hayır var, ganimet var, ecir var, ta kıyamet gününe kadar.

(B2852 Buhârî, Cihâd, 44; M4849 Müslim, İmâre, 98)

1335. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Kim, Allah’a inanarak ve O’nun vadini tasdikleyerek O’nun yolunda binilmek üzere at beslerse, kıyamet günü o atın yediği, içtiği, tersi ve idrarı (dahi sevap olarak) o kimsenin mizanına konur.

(B2853 Buhârî, Cihâd, 45)

1336. Ebû Mes’ûd’dan (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Bir adam yularlı bir deve ile Peygamber’in yanına geldi ve:

–Bunu Allah yolunda vakfettim, dedi. Bunun üzerine
Resûlullah şöyle buyurdu:

–Bunun karşılığı olarak kıyamet gününde sana yularlı yedi yüz deve verilecek.

(M4897 Müslim, İmâre, 132)

1337. Ukbe b. Âmir el-Cühenî’den (ra)[120] rivayet edildiğine göre
o, şöyle demiştir:

Resûlullah’ın minberden şöyle buyurduğunu işittim:

“Düşmanlara karşı elinizden geldiği kadar kuvvet hazırlayın...”[121] Dikkatinizi çekerim, (bu âyetteki) “kuvvet”, atmaktır; dikkatinizi çekerim, “kuvvet”, atmaktır; dikkatinizi çekerim, “kuvvet”, atmaktır.”[122]

(M4946 Müslim, İmâre, 167)

1338. Ebû Hammâd’ın (ra) işittiğine göre Resûlullah :

Çok yerler fethedeceksiniz, Allah size yeterince yardım edecektir. Ama, hiçbiriniz (buna güvenip) oklarıyla atış talimi yapmaktan geri durmasın, buyurdu.

(M4947 Müslim, İmâre, 168)

1339. Ebû Hammâd’dan rivayet edildiğine göre Resûlullah şöyle demiştir:

Ok atmayı öğrenip de sonra terk eden bizden değildir yahut isyan etmiş olur.[123]

(M4949 Müslim, İmâre, 169)

1340. Ebû Hammâd’ın (ra) işittiğine göre Resûlullah şöyle demiştir:

Allah, bir tek ok yüzünden üç kimseyi cennete koyar: Allah rızası için o oku yapanı, onu Allah yolunda atanı, oku atıcıya vereni.

Atıcılık ve binicilik öğrenin. Atıcılık öğrenmeniz, binicilik öğrenmenizden daha fazla hoşuma gider.

Öğrendikten sonra yüz çevirerek atıcılığı bırakan kimse için o, terk ettiği veya nankörlük yaptığı bir nimettir (ve bundan sorulacaktır).[124]

(D2513 Ebû Dâvûd, Cihâd, 23)

1341. Seleme b. Ekvâ’dan (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Peygamber , ok atma yarışı yapan bir topluluğun yanına geldi ve “Ey İsmailoğulları, atın; zira babanız da atıcı idi.” buyurdu.

(B2899 Buhârî, Cihâd, 78)

1342. Amr b. Abese’nin (ra) işittiğine göre Resûlullah :

Allah yolunda bir ok atan kimseye, köle azat etmeye denk sevap verilir, buyurdu.

(T1638 Tirmizî, Fedâilü’l-cihâd, 11)[125]

1343. Ebû Yahyâ Hureym b. Fâtik’ten (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Allah yolunda harcama yapan kimseye Allah, (harcamasının)
yedi yüz misli ecir verir.

(T1625 Tirmizî, Fedâilü’l-cihâd, 4)

1344. Ebû Saîd’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah şöyle demiştir:

Allah yolunda bir gün oruç tutan kimsenin yüzünü Allah, cehennemden yetmiş senelik mesafe uzaklaştırır.

(M2711 Müslim, Sıyâm, 167; B2840 Buhârî, Cihâd, 36)

1345. Ebû Ümâme’den (ra) rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber :

Allah yolunda bir gün oruç tutan kimse ile cehennem arasında Allah, yerle gök arası kadar hendek açar, demiştir.

(T1624 Tirmizî, Fedâilü’l-cihâd, 3)

1346. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Cihad etmeden ve cihada gitmeyi gönlünden geçirmeden ölen kimse, bir nevi nifak üzere ölür.

(M4931 Müslim, İmâre, 158)

1347. Câbir (ra) anlatıyor:

Peygamber’le bir savaşta bulunuyorduk. Şöyle buyurdu:

Hastalıkları sebebiyle Medine’de kalan öyle kimseler var ki, gittiğiniz her yerde ve geçtiğiniz her derede sizinle beraberdiler.

(M4932 Müslim, İmâre, 159)

Bir rivayet de şöyledir: “Onları mazeretleri alıkoymuştu.”

(B2839 Buhârî, Cihâd, 35)

Diğer bir rivayet ise “Onlar, ecirde size ortak olacaklardır.” şeklindedir.

(M4933 Müslim, İmâre, 159)

1348. Ebû Mûsâ’dan (ra) rivayet edildiğine göre bir bedevi
Hz. Peygamber’in yanına geldi ve:

–Yâ Resûlallah, adam var, ganimet için harp eder. Adam var, şöhret kazanmak için savaşır. Adam da var ki, cesaretini göstermek için savaşır.

Bir rivayete göre: Cesaretini göstermek için veya kavmini
yüceltme gayreti ile savaşır.

(bkz. B7458 Buhârî, Tevhîd, 28; M4920 Müslim, İmâre, 150)

Diğer rivayete göre: Öfkesinden dolayı harp eder.

(bkz. B123 Buhârî, İlim, 45; M4922 Müslim, İmâre, 151)

Bunların hangisi Allah yolunda savaşmış olur, diye sordu. Resûlullah :

–Kim Allah’ın dini üstün gelsin diye savaşırsa, o, Allah yolunda
savaşmış olur, buyurdu.

(B3126 Buhârî, Humus, 10; M4919 Müslim, İmâre, 149)

1349. Abdullah b. Amr b. Âs’tan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Savaşa giden bir grup veya bölük savaşır, ganimet alır ve sağ salim dönerse ecirlerinin üçte ikisini peşinen almışlar demektir. Fakat bir grup veya bölük savaşır da ganimet alamaz da ölür yahut yaralanırsa onlar (ahirette) ecirlerini tam olarak alırlar.

(M4926 Müslim, İmâre, 154)

1350. Ebû Ümâme’den (ra) rivayet edildiğine göre bir adam:

–Yâ Resûlallah, diyar diyar dolaşarak, ruhban gibi yaşamama izin ver, dedi. Peygamber :

–Ümmetimin ruhbanlığı, Allah yolunda cihada gitmektir, buyurdu.

(D2486 Ebû Dâvûd, Cihâd, 6)

1351. Abdullah b. Amr b. Âs’tan (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber :

Bir savaştan dönüş, (sevap bakımından) savaş gibidir, buyurdu.[126]

(D2487 Ebû Dâvûd, Cihâd, 7)

1352. Sâib b. Yezîd (ra) anlatıyor:

Tebük Gazvesi’nden dönüşünde halk Peygamber’i karşılamıştı. Onu, ben de çocuklarla beraber Seniyyetü’l-Vedâ denilen yerde karşıladım.

(D2779 Ebû Dâvûd, Cihâd, 164)

Buhârî’nin rivayetinde ravi:

Biz Peygamber’i karşılamak için çocuklarla beraber
Seniyyetü’l-Vedâ’ya gittik, demiştir.

(B3083 Buhârî, Cihâd, 196)

1353. Ebû Ümâme’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle demiştir:

Bir kimse savaşmaz, bir mücahidi savaş için hazırlayıp teçhiz etmez veya savaşa giden bir kimsenin aile efradına da bakmazsa Allah, onu daha kıyamete varmadan büyük bir belaya uğratır.

(D2503 Ebû Dâvûd, Cihâd, 17)

1354. Enes’ten (ra) rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber :

Müşriklere karşı mallarınız, canlarınız ve dillerinizle cihad edin, buyurdu.

(D2504 Ebû Dâvûd, Cihâd, 17)

1355. Ebû Hakîm Nu’mân b. Mukarrin ismiyle bilinen
Ebû Amr’dan (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah’ın yanında bulundum. Gündüzün evvelinde harbe başlamadığı takdirde, güneşin zeval vakti gelip (öğle sonrası) rüzgârın esmesine ve böylece (ilâhî) yardım gelinceye kadar savaşı geciktirirdi.

(D2655 Ebû Dâvûd, Cihâd, 101; T1613 Tirmizî, Siyer, 46)

1356. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurmuştur:

Düşmanla karşılaşmayı arzu etmeyin, karşılaştığınızda da sabredip dayanın.

(B3026 Buhârî, Cihâd, 156; M4541 Müslim, Cihâd, 19)

1357. Ebû Hüreyre ve Câbir’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber :

Harp bir hiledir (strateji ve taktiktir), buyurdu.

(M4539, M4540 Müslim, Cihâd, 17, 18; B3029, B3030 Buhârî, Cihâd, 157)

Yani, işkence ederek bütün uzuvlarını parçalayıp, cesedi tanınmaz hâle getirmişler, gözlerini oymuşlar, burun ve dudaklarını koparmışlardı.

Ahzâb, 33/23.

Bu zata “Ebû Hammâd, Ebû Suâd, Ebû Esed, Ebû Âmir, Ebû Amr, Ebu’l-Esved, Ebû Abs” denilmekte imiş.

Enfâl, 8/60.

Âyette geçen “kuvvet” kelimesi, o dönem açısından düşmana ok, mızrak vb. atmak şeklinde açıklanmışsa da, günümüz açısından düşmana karşı kullanılan her türlü güç olarak anlaşılması âyetin vermek istediği mesaja daha uygun düşmektedir.

Hz. Peygamber, içinde bulunduğu şartlardan dolayı ok atmayı öğrenmenin gereği üzerinde durmuştur. Onun bu ifadesi de ashâbı atıcılık öğrenmeye teşvik amacı taşımaktadır.

Allah Resûlü bu hadislerde kendi dönemindeki araçları dile getirmişse de, sünnette asıl olan araç değil, amaçtır ve bu amacı gerçekleştiren araçlar da bu kapsamda değerlendirilmelidir.

Bu hadis mevcut Ebû Davûd nüshasında yer almamakla birlikte Ebû Dâvud et-Tayâlisî’nin Müsned’inde tesbit edilmiştir. Burada Nevevî’nin kasdettiği de o olabilir. bkz: Tayâlisî, Müsned, II, 470; hadis no: 1250.

Hadiste gerek savaş sonrası dönüş, gerekse düşmanın kaçması vb. sebeplerle savaşmaksızın dönüş tıpkı bir gazve gibi değerlendirilmektedir. Ayrıca “kafle” kelimesi Allah yolunda bir defada yüklü bir malı infak etme anlamına da gelmektedir.

Şehitliğin Fazileti

1358. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Şehitler beş sınıftır: Vebadan, ishalden ölenler, suda boğulanlar, göçük altında kalıp ölenler ve Allah yolunda şehit düşenler, buyurmuştur.

(B2829 Buhârî, Cihâd, 30; M4940 Müslim, İmâre, 164)

1359. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah bir gün ashâbına:

–Siz kimlere şehit dersiniz, buyurdu. Sahâbîler:

–Yâ Resûlallah, Allah yolunda öldürülenler şehittir, dediler. Resûlullah:

–Öyleyse ümmetimin şehitleri çok az demektir, buyurdu.

–Başka kimler şehittir Yâ Resûlallah, diye sordular.
Peygamber şöyle cevap verdi:

–Allah yolunda muharebede öldürülen kimse şehittir. Allah yolunda diğer sebeplerle ölenler de şehittir. Vebadan, ishalden ölenler;
suda boğulanlar da şehittir.

(M4941 Müslim, İmâre, 165)

1360. Abdullah b. Amr b. Âs’tan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Malını savunurken öldürülen kimse şehittir.

(B2480 Buhârî, Mezâlim, 33; M361 Müslim, Îmân, 226)

1361. Cennetle müjdelenen on sahabeden biri olan Ebu’l-A’ver Saîd b. Zeyd b. Amr b. Nüfeyl’in (ra) işittiğine göre Allah Resûlü şöyle demiştir:

Malını savunurken öldürülen şehittir, canını savunurken öldürülen şehittir, dini uğruna öldürülen şehittir, ailesini savunurken öldürülen de şehittir, buyurdu.

(D4772 Ebû Dâvûd, Sünnet, 28, 29; T1421 Tirmizî, Diyât, 21)

1362. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah’a bir adam geldi ve:

–Yâ Resûlallah, birisi gelip de malımı almak isterse ne yapayım, diye sordu. Resûlullah:

–Ona malını verme, buyurdu.

–Benimle dövüşürse ne yapayım, dedi.

–Sen de onunla dövüş, buyurdu.

–Ya beni öldürürse, dedi.

–O zaman sen şehit olursun, dedi.

–Ya ben onu öldürürsem, deyince Allah Resûlü:

–O cehenneme gider, cevabını verdi.

(M360 Müslim, Îmân, 225)

Köle Azat Etmenin Fazileti[127]

Fakat o, sarp yokuşa atılmadı. Sarp yokuş nedir, sen bilir misin? O tutsak olan bir boynu çözmek (köle azat etmek)tir.

(Beled, 90/11-13)

1363. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre o şöyle demiştir:

Resûlullah bana şöyle söyledi:

Allah Müslüman bir köle azat eden kimsenin, edep yerleri dahil, bütün organlarını, o kölenin organlarına karşılık cehennemden kurtarır.

(B6715 Buhârî, Keffâretü’l-eymân, 6; M3796, M3797 Müslim, Itk, 22, 23)

1364. Ebû Zer’den (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir:

Resûlullah’a :

–Yâ Resûlallah, hangi ameller daha faziletlidir, diye sordum.

–Allah’a iman ve Allah yolunda cihad, buyurdu.

–Hangi köleyi azat etmek daha faziletlidir, dedim.

–Sahibi nezdinde en iyi ve en pahalı olanını, buyurdu.

(M250 Müslim, Îmân, 136; B2518 Buhârî, Itk, 2)

Bu bölümde yer alan haberler kölelik müessesesinin var olduğu dönemlerde insanları duyarlı davranmaya teşvik için söylenmiştir. Bazılarına göre bu husustaki nebevî mesajlardan hizmetçiler, işçiler vb. konularda yararlanılabilir.

Kölelere İyi Davranmanın
Fazileti

Allah’a ibadet edin ve O’na hiçbir şeyi ortak koşmayın. Ana -babaya, akrabaya, yetimlere, yoksullara, yakın komşuya, uzak komşuya, yanınızdaki arkadaşa, yolcuya, elinizin altındakilere iyilik edin...

(Nisâ, 4/36)

1365. Ma’rûr b. Süveyd (ra) anlatıyor:

Bir gün Ebû Zer’i gördüm. Üzerinde gösterişli bir elbise vardı. Kölesi de bu elbisenin bir benzerini giymişti. (Kölesine de aynı elbiseyi giydirmesinin) sebebini sordum. Resûlullah zamanında bir adama hakaret ettiğini, annesini de (zenci olduğu için) ayıpladığını, bunun üzerine Peygamber’in kendisine şöyle dediğini söyledi:

Sende (hâlâ) Câhiliye izi var. O(köleler) hizmetçileriniz ve sizin kardeşlerinizdir. Allah onları sizin himayenize vermiştir. Kimin himayesinde böyle bir kardeşi varsa ona kendi yediğinden yedirsin, kendi giydiğinden giydirsin. Onlara güç yetiremeyeckleri işleri yüklemeyin. Şayet yüklerseniz kendilerine yardım edin.

(M4315 Müslim, Eymân, 40; B30 Buhârî, Îmân, 22)

1366. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Hz. Peygamber şöyle buyurdu:

Birinize hizmetçisi yemek getirdiğinde, onu sofrasına oturtmazsa, (en azından) ona bir iki lokma yahut bir iki çiğnem yemek versin. Çünkü, yemeği hazırlayan odur.

(B2557 Buhârî, Itk, 18)

Kölelerin Sorumluluklarını
Yerine Getirmesi

1367. İbn Ömer’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Efendisine karşı samimi olan ve Allah’a güzelce ibadet eden köleye iki kat ecir vardır, buyurdu.

(M4318 Müslim, Eymân, 43; B2550 Buharı, Itk, 17)

1368. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Efendisinin işlerini iyi yapan köle için iki ecir vardır, buyurdu.

Râvi diyor ki: “Ebû Hüreyre’nin canını teninde tutan Allah’a yemin ederim ki, Allah yolunda cihad etmenin, hacca gitmenin ve anneme iyilik yapma(nın sevabı daha fazla) olmasaydı, köle olarak ölmeyi isterdim.”

(M4320 Müslim, Eymân, 44; B2548 Buhârî, Itk, 16)

1369. Ebû Mûsâ el-Eş’arî’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Rabbine güzelce ibadet eden ve efendisine karşı görevlerini samimiyetle ve itaatle yerine getiren, köleye iki kat sevap vardır.

(B2551 Buhârî, Itk, 17)

1370. Ebû Mûsâ el-Eş’arî’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Üç kimse vardır ki onların sevapları iki kattır:

1. Ehl-i Kitap’tan kendi peygamberine iman ettikten sonra Hz. Muhammed’e iman eden kimse,

2. Hem Allah’a hem de efendilerine karşı sorumluluklarını yerine getiren köle,

3. Sahip olduğu cariyeyi güzelce terbiye edip ona iyi bir eğitim veren, sonra da azat edip onu eş edinen kimse.

(B97 Buhârî, İlim, 31; M387 Müslim, Îmân, 241)

Fitne ve Karışıklık Zamanlarında
İbadet Etmenin Fazileti

1371. Ma’kîl b. Yesâr’dan (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Karışıklık zamanlarında ibadet etmek, bana hicret etmek gibidir.

(M7400 Müslim, Fiten, 130)

Alışverişte ve Ödemelerde
Kolaylık Göstermenin Fazileti

...Hayır olarak ne yaparsanız, gerçekten Allah onu hakkıyla bilir.

(Bakara, 2/215)

Ey kavmim! Ölçüyü ve tartıyı adaletle tam yapın. İnsanların eşyalarını (mallarını ve haklarını) eksiltmeyin...

(Hûd, 11/85)

Ölçüde ve tartıda hile yapanların vay hâline! Onlar insanlardan (bir şey) ölçüp aldıkları zaman, tam ölçerler. Fakat kendileri onlara bir şey ölçüp, yahut tartıp verdikleri zaman eksik ölçüp tartarlar. Onlar, büyük bir gün; insanların, âlemlerin Rabbinin huzurunda duracakları gün için diriltileceklerini sanmıyorlar mı?

(Mutaffifîn, 83/1-6)

1372. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre bir adam, borcunu istemek için Hz. Peygamber’in yanına geldi ve ona karşı ağır konuştu. Bunun üzerine Peygamber’in ashâbı ona (haddini bildirmeyi) düşündüler. Resûlullah:

–Onu bırakın. Zira hak sahibi söz hakkı vardır, dedi ve:

–Ona, aldığım deveyle yaşıt bir deve verin, diye emretti. Bunun üzerine ashâb:

–Yâ Resûlallah, (dengini bulamıyoruz) ancak onun devesinden daha kıymetlisini bulabiliyoruz, dediler. Resûlullah da şöyle buyurdu:

–O hâlde onu verin, çünkü en hayırlınız, borcunu en iyi şekilde ödeyendir.

(B2306 Buhârî, Vekâlet, 6; M4110 Müslim, Müsâkât, 120)

1373. Câbir’den (ra) rivayet edildiğine göre Resûlullah :

Alışverişinde ve borcunu tahsilde kolaylık gösteren kimseye, Allah rahmet etsin, buyurmuştur.

(B2076 Buhârî, Büyû’, 16)

1374. Ebû Katâde’nin (ra) işittiğine göre Resûlullah :

Allah’ın kendisini kıyamet gününün sıkıntılarından kurtarmasını isteyen kimse, borcunu ödeyemeyen kişiye ya mühlet versin ya da onun borcunu siliversin, buyurmuştur.

(M4000 Müslim, Müsâkât, 32)

1375. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Bir adam, halka borç verirdi. Hizmetçisine de şöyle derdi: “ (Borç tahsili için) eli dar kimseye vardığında, onun borcundan vazgeç. Belki Allah da bu vesileyle bizi affeder.” O kimse Allah’a kavuştuğunda Allah onu affetti.

(B3480 Buhârî, Enbiyâ, 54; M3998 Müslim, Müsâkât, 31)

1376. Ebû Mes’ûd el-Bedrî’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle buyurdu:

Sizden evvelki ümmetlerden bir adam (kıyamet günü) hesaba çekilir ve (amel defterinde) hayır namına hiçbir şey bulunamaz. (Dünyada iken) zengin olan bu adam, insanlarla iç içe yaşar. Emrinde çalışanlardan, eli darda bulunanların borçlarını silmelerini isterdi. Yüce Allah (meleklerine) şöyle buyurdu:

“Affetmeye biz bu kimseden daha layıkız; siz de onun kusurlarını silin.”

(M3997 Müslim, Müsâkât, 30)

1377. Huzeyfe’den (ra) rivayet edildiğine göre Allah Teâlâ’nın (dünyada) kendisine mal mülk verdiği kullarından biri, O’nun huzuruna getirilir.
Allah Teâlâ ona:

–Dünyada (bu mal ile) neler yaptın, diye sorar.

Râvi diyor ki: Kullar (o gün) Allah’tan hiçbir şeyi gizleyemezler.
Bunun üzerine o kimse:

–Ey Rabbim, sen bana malından verdin, ben de insanlarla alışveriş ettim. Kolaylık göstermek âdetimdi; hâli vakti yerinde olanlara kolaylık gösterir, darda olanlara da mühlet verirdim, der. Bunun üzerine Yüce Allah:

–Kolaylık göstermek bana senden daha çok yakışır, der (ve meleklere), “Bu kulumun kusurlarını silin.” buyurur.

Ukbe b. Âmir ve Ebû Mesûd el-Ensârî (ra), “Biz bu sözleri böylece
Resûlullah’ın ağzından işittik.” demişlerdir.

(M3996 Müslim, Müsâkât, 29)

1378. Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre
Resûlullah şöyle demiştir:

Kim darda olan birine borcunu ödeme konusunda mühlet verir veya onun borcunu silerse, Allah, kendisininkinden başka hiçbir gölgenin (himayenin) olmadığı kıyamet gününde onu arşının gölgesinde gölgelendirir (yani onu himaye eder).

(T1306 Tirmizî, Büyû’, 67)

1379. Câbir’den (ra) rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber kendisinden bir deve satın almıştı. Devenin bedelini ödedikten sonra üzerine bir miktar daha ilave etti.

(B2604 Buhârî, Hibe, 23; M4105 Müslim, Müsâkât, 115)

1380. Ebû Safvân Süveyd b. Kays (ra) anlatıyor:

Ben ve Mahreme el-Abdî, Hecer kasabasından satmak için kumaş getirdik. Peygamber bize geldi ve şalvarlık kumaş için pazarlık etti. Yanımda ücret karşılığı ölçüm yapan biri vardı. Peygamber , ona, “Ölç, (ölçüyü) biraz da fazla tut.” dedi.

(D3336 Ebû Dâvûd, Büyû’, 7; T1305 Tirmizî, Büyû’, 66)